Strona · s. 15strona oryginału ↗
NIE CHYL SIĘ, SOSNO
Слово Просвіти, №22 за 2008 рік
UKRAIŃSKIE SYMBOLE Mykoła DMYTRENKO SOSNA — symbol drzewa świata, drzewa życia; płodności; wytrwałości, siły charakteru; nieśmiertelności; samotności, tęsknoty. Pień z koroną — symbol fallusa. Szyszki sosnowe symbolizują męską siłę, płodność. Sosna bywa wysoka do 50 m, mrozoodporna do -65°C. Średni wiek — 300—500 lat. Znane jest dawne obrzędowe wykorzystanie sosny. W szczególności w obrzędzie weselnym drzewo (gałęzie z niego) wykorzystywano jako „hilce” (wylce, rizka), które przystrajano podczas wieczoru panieńskiego: „W ogrodzie sosna złotem obrosła. // Złoto zbierzcie, gałązkę przybierzcie”. Do „hilcia” śpiewano: Oj sosno, sosno zielona, Gdzie ty, sosno, rosłaś? Dunajem-wodą przypłynęłaś, U młodej na stole zakwitłaś. Motywy płonięcia, palenia się sosny w znanej pieśni również są związane z zaślubinami („Płonęła sosna, paliła się, // Pod nią dziewczyna stała…”). Ten obraz początkowo spotyka się w wiosniankach, hajiwkach, gdzie płonąć — oznacza zakochiwać się, gasić wodą — powstrzymywać się. Jednak tutaj prześledzić można żartobliwy motyw (obraz rzeszota: „Ile w rzeszocie wody, // Tyle u dziewcząt prawdy”): Płonęła sosna, paliła się, Pod nią dziewczyna siedziała, Rzeszotem wodę nosiła I płonącą sosnę gasiła. Jeśli chodzi o inny motyw płonięcia sosny i spalenia pod nią dziewczyny, to wydaje się, że do tej pory nie odkodowano symbolicznej treści tych obrazów. M. Kostomarow i J. Kollár uważali ten wątek za bardzo dawny, taki, który być może należy do okresu mitycznego i oznacza złożenie dziewczyny w ofierze, karę za utraconą cnotę lub za czary. Natomiast w obrzędzie weselnym, uważał M. Kostomarow, nie ma tak smutnego znaczenia, jak w pieśniach. Z obrazem sosny związany jest stan samotności: Nie chyl się, sosno, bo i tak mi ciężko; Nie chyl się, gałęzi, bo i tak mi gorzko. Obraz drzewa odzwierciedlono w ludowych zagadkach, przysłowiach, porównaniach: „Wszyscy panowie zrzucili żupany, a jeden pan nie zrzucił żupana”, „Wszyscy panowie pozrzucali kaftany, jedna pani w kaftanie”; „Zielony, jak u sosny gałęzie”, „Przyczepił się, jak smoła do sosny”. W literaturze pięknej, malarstwie obraz sosny jest dość rozpowszechniony. Łesia Ukrainka poprzez obraz sosny przekazała ciężki stan emocjonalny, smutek. Poprzez kontrast wiosny — zimy przekazano niespełnienie marzeń, nierozwianie ciężkiej zimowej zadumy: Z wiatrem wiosennym sosna rozmawiała Wiecznie zielona sosna. Tam ja chodziłam i wszystko wysłuchałam, Co mówiła ona. Oj nie „zielonego szumu” śpiewała Wiecznie smutna sosna… Nie, nie „zielonego szumu”! Słyszała się w szumie ciężka zimowa zaduma. Obraz drzewa-opiekuna, pocieszyciela, wiernej przyjaciółki życia opisał Hryhir Tiutiunnyk w powieści „Wir”: „Dorosz siedział, objąwszy sosnę, i cicho opowiadał jej: „Jakże mnie nie zabiła kula?..” A sosna mu odszeptywała: „Ja tobie żywicy dam. Ja nasycę cię ziemską siłą…” Wszechstronną charakterystykę sosny z punktu widzenia obrazów-symboli podał I. Dracz: Starodawna struna, basowa, miedziana, A korona korony, gorzka i miodowa, Zieloną magmą w chmurach zastygła Na słonecznych karach rozżarzonych tyglach. Stoicko, majestatycznie szumi szumowinę, W żyłach podkorowych bursztyni żywicę. Grudziasta, sękata, ołtarzowo stoświeczna Siostra wieczności — księżniczka zaświatowa. W wierszu, poświęconym Hryhorowi Tiutiunnykowi, w obrazie „sosnowej koszuli” odczytujemy totalny zakaz mówienia prawdy, to swoista trumna, w której ją chowają: „Rano zaś jak przywdziewać // Na Prawdę sosnową koszulę…” Lina Kostenko konstatuje: Sosnowy las przebiera struny Nad brzegami wiecznej rzeki.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
