Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«MIESZKANIE ZOJKI» I JEJ GOŚCIE

Слово Просвіти, №22 за 2011 рік

Do sztuki „Mieszkanie Zojki” Bułhakow zawsze miał szczególny stosunek, gdyż praca nad nią zbiegła się z okresem wzmożonej uwagi poświęcanej twórczości pisarza oraz jego uznania w kręgach elity teatralnej. Napisana na zamówienie teatru imienia Wachtangowa w 1925 roku i wystawiona po raz pierwszy na tej scenie, sztuka stanowiła, według słów autora, „tragiczną bufonadę, w której w formie masek pokazano szereg działaczy typu nepmańskiego w naszych dniach w Moskwie”. Fabuła „Mieszkania Zojki” jest prosta: główna bohaterka — 35-letnia wdowa Zoja Denisowna Pelc marzy o ucieczce za granicę ze swoim kochankiem, „byłym hrabią” Pawłem Fiodorowiczem Oboljaninowem. W drodze do marzenia Zoja, z pomocą awanturnika Aleksandra Tarasowicza Ametystowa, postanawia otworzyć w swoim mieszkaniu pracownię krawiecką, atelier dla bogatych nepmanek. Jednak atelier to tylko zręczny parawan. Wieczorami mieszkanie Zojki zmienia się w „dom schadzek” dla zamożnych klientów, a modelki — w „kapłanki miłości”. W mieszkaniu Zojki wieczorami bywają wszyscy: i awanturnik Ametystow, gotowy „sprzedać się” każdemu i za cokolwiek, i „były hrabia” Oboljaninow, ratujący się morfiną przed koszmarami radzieckiego życia, i miła, romantycznie nastawiona Ałła, która wpadła w długi i dla ratowania się z nich gotowa jest płacić sobą, ale, rzecz jasna, żeby nikt o tym nie wiedział, i Chińczyk Cheruwim, który codziennie z pralni przynosi nie tylko wypraną bieliznę, i Maniuszka — młoda i już nauczona przez życie ciągłego przystosowywania się i podlizywania, służąca Zoi Denisownej, i kobiety, których marzenia o pięknym życiu wyprowadzają je na drogę sprzedaży swojej miłości, i młodzi poeci, i zmęczeni rozpustą nowoobjawieni radzieccy inteligenci… Bachanalia rozpusty i samowoli trwają w „niedobrym” mieszkaniu, dopóki przebiegły Chińczyk, który wydawał się swoim gospodarzom cichym i posłusznym sługą, w pogoni za łatwym zyskiem nie zabija stałego klienta „atelier” — Gusia-Remontnego (nepmana, dyrektora handlowego trustu metali trudnotopliwych). Przedsięwzięcie Zoi ginie, wraz z marzeniem o szczęśliwym życiu z hrabią oraz nim samym. Wystawienie przez teatr „Mieszkania Zojki” na podstawie redakcji scenicznej zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Ołeksandra Arkadina-Szkołnyka z odwołaniem się do pierwotnego, zakazanego z powodów politycznych tekstu autorskiego, przypominało kalejdoskop miniatur-etiud: dozorca Aliluja (artysta ludowy Ukrainy Petro Raczyński) oraz Zoja Denisowna (zasłużona artystka Ukrainy Oksana Stecenko), pokojówka Maniuszka oraz Chińczyk Cheruwim (Serhij Husiew), damy na przymiarce w atelier, wieczory-„imieniny” pani Pelc. Główna bohaterka spektaklu — Zoja Denisowna w wykonaniu Oksany Stecenko — to luksusowa, wyrazista kobieta, zuchwała i zawzięta, pomysłowa i precyzyjna w rachunkach. Jedno tylko może uczynić panią Pelc kobietą wrażliwą i usłużną — miłość do swojego cywilnego męża Pawła Oboljaninowa (aktor Wałerij Brylow). Aktorka po mistrzowsku prowadziła prawie wszystkie sceny parzyste, jednak nieco przerysowana fundamentalność w decyzjach i działaniach tak jeszcze młodej kobiety pozbawiała postać lekkości i świeżości, co być może należy tłumaczyć premierowym zdenerwowaniem i niedostatecznym zgraniem z partnerami. Królem publiczności bez wątpienia tego wieczoru stał się aktor Eduard Bezrodny — Aleksander Tarasowicz Ametystow. I chociaż artysta w interpretacji postaci dopuszczał momentami nieco zbyt dużą krzątaninę i bezkształtność działania, ogólnie rzecz biorąc, postać „czarującego łotrzyka” mu się udała, o czym przekonująco świadczyły wielokrotne owacje widzów. Ametystow Bezrodnego przy wszystkich swoich negatywnych cechach posiada niezwykłą atrakcyjność, niemal benderowską lekkość w obchodzeniu się z ludźmi i umiejętność filigranowego wyplątywania się z każdej patowej sytuacji. Nie na darmo postać artystycznego oszusta Ametystowa, zdaniem niektórych literaturoznawców, w dużej mierze stała się pierwowzorem Ostapa Bendera dla Ilfa i Pietrowa (warto wspomnieć tylko, że obaj rozpaczliwie marzą o lazurowych brzegach: jeden Nicei, drugi — Rio de Janeiro). Całkowicie niespodziewanie już od końca pierwszego aktu główna uwaga widza zostaje przykuta do dalekiej od głównej postaci sztuki Bułhakowa Borysa Siemionowicza Gusia-Remontnego w głębokim odczytaniu i charyzmatycznym wykonaniu artysty ludowego Ukrainy Wołodymyra Malara. Właśnie z pojawieniem się tej postaci na scenie w spektaklu pojawia się sam Michaił Afanasjewicz Bułhakow, a widzowi na sali staje się i niewymownie śmiesznie, i niezwykle smutno jednocześnie. Komedia staje się tragikomedią. Już nie sposób odwrócić uwagi od genialnego aktora choćby na minutę — nawet mara szalonego fokstrota nie jest w stanie przyćmić codziennego nieszczęścia prostego nepmańskiego dyrektora handlowego. I tragedia bogatego człowieka, który, pomyśleć tylko, nie jest w stanie kupić miłości, okazuje się tak aktualna i dokładnie po bułhakowsku tragikomiczna. A oto były hrabia Oboljaninow (artysta Wałerij Brylow) otwarcie rozczarował. Niestety, nie udało się aktorowi utrzymać mar- Niedawno Charkowski Państwowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Tarasa Szewczenki zaprezentował własną wersję tragikomedii M. A. Bułhakowa „Mieszkanie Zojki”. Przez całą swoją prawie 90-letnią historię, szewczenkowcy sięgnęli po dramaturgię Bułhakowa po raz pierwszy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn