Strona · s. 16strona oryginału ↗
NATCHNIENI DUCHEM HAJDAMACKIM
Слово Просвіти, №22 за 2011 рік
Jewhen BUKET, zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKA Czy płynie w moich żyłach buntownicza hajdamacka krew? Dokładnie nie wiem, wszak nie zachowały się przekazy o udziale moich bezpośrednich przodków w Koliszczyźnie. Chociaż wiem, że już trzy stulecia mój ród żyje we wsi Hruzke na Kijowszczyźnie, a w 1772 roku, cztery lata po zakończeniu słynnego powstania, opiewanego przez Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę, dziedzic Harlinski prosił Kodeńską komisję sądową, aby nie karać za masowy udział w Koliszczyźnie mieszkańców Hruzke, „bo nie będzie komu uprawiać ziemi”. Pochodzącym z mojej rodzinnej wsi był słynny hajdamacki watażka Iwan Bondarenko. Dzisiaj ja tak samo, jak i on, „przyjechałem do Hruzke, do matki w gości” i piszę te słowa. W 1768 roku, właśnie w samym rozkwicie powstania, moją wieś chcieli spalić moskiewscy huzarzy, ale hajdamacy odparli atak i zniszczyli wrogów w lesie, który od dawna nazywa się „Obidne”. Pamięć o tym wydarzeniu współmieszkańcy do dziś przechowują w pieśniach, a oprócz tego starają się w inny sposób uczcić najwybitniejszego człowieka, urodzonego tutaj, „między jarami głębokimi”. Od 2004 roku we wsi działa organizacja społeczna „Hruzeckie Ziemiaństwo imienia Iwana Bondarenki”, a od 2009 roku w każdą czwartą sobotę września rozgrywany jest puchar piłkarski imienia słynnego współmieszkańca. Nie tylko mieszkańcy Hruzke, ale i mieszkańcy prawie wszystkich wsi na terytorium współczesnego rejonu makarowskiego podczas Koliszczyzny byli w kilkutysięcznym hajdamackim wojsku 22-letniego pułkownika Bondarenki. Ale podczas święta parafialnego w Makarowie, w przeddzień ataku na jedną z największych twierdz Polesia Kijowskiego — Czarnobyl, watażkę schwytali zdrajcy — kornińscy kozacy nadworni na czele z Danyłem Szczerbyną, przekupieni przez Polaków. Dlatego nie jest przypadkiem, że właśnie tutaj, w Makarowie, obecnym centrum rejonowym, 27 maja odbyło się nagrodzenie zwycięzców konkursu literackiego z okazji 265. rocznicy urodzin hajdamackiego watażki Iwana Bondarenki. Przeprowadzenie konkursu jeszcze na początku lutego zainicjowały Kijowska obwodowa organizacja Narodowego związku krajoznawców Ukrainy, kijowskie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty”, Makarowski rejonowy ośrodek twórczości dzieci i młodzieży imienia Danyła Tuptała oraz gazeta rejonowa „Makarowskie Wiści”. Do 1 maja komitet organizacyjny przyjmował prace na adresy pocztowe organizatorów oraz skrzynkę elektroniczną. Zważywszy na trudny temat, który wymagał nie tylko talentu pisarskiego, ale i zbadania losów mało znanej postaci historycznej, na konkurs wpłynęło tylko 17 prac. Jury, któremu przewodniczyła redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty”, laureatka Narodowej nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Lubow Hołota, wyłoniło zwycięzców. Zostali nimi: Pasza Gran ze wsi Leonówka rejonu makarowskiego (I miejsce), żytomierzanin, student drugiego roku Kijowskiego narodowego uniwersytetu im. T. Szewczenki Serhij Czapla (II miejsce), Ołena Szczerbij, uczennica 10 klasy ze wsi Sytniaky rejonu makarowskiego (III miejsce). Jury wyróżniło także nagrodami zachęcającymi Aję Stecenko i Irynę Palamar ze wsi Hruzke, Oksanę Fiłatenko ze wsi Koroliwka rejonu makarowskiego oraz Juliję Bojko (Diaczyszczenko) z miasta Biała Cerkiew. Z ich pracami możecie zapoznać się na naszej stronie internetowej. Co ciekawe, dzięki tygodnikowi „Słowo Proświty” konkurs stał się prawdziwie ogólnoukraińskim. Bowiem oprócz Kijowszczyzny, wzięli w nim udział mieszkańcy Autonomicznej Republiki Krymu, Charkowa, obwodów donieckiego, żytomierskiego, ługańskiego, rówieńskiego. Na uroczyste wspólne posiedzenie studia literackiego „Suzirja”, klubu krajoznawczego „Poszuk” i koła etnograficznego „Dywokraj”, poświęcone ogłoszeniu wyników konkursu literackiego z okazji 265. rocznicy urodzin hajdamackiego watażki Iwana Bondarenki, w Ośrodku twórczości dzieci i młodzieży im. Danyła Tuptała zebrali się zaproszeni uczestnicy konkursu, uczniowie szkół, przedstawiciele społeczności Makarowszczyzny, a także goście. Jeszcze przed rozpoczęciem wszyscy chętni mieli możliwość obejrzeć ekspozycję muzeum Świętego Dymitra z Rostowa, które znajduje się w ośrodku twórczości. Posiedzenie rozpoczęło się „Modlitwą do Świętego Dymitra za Makarów”, którą wykonała Natalija Syłakowa. Wiersze uczestników konkursu Iryny Palamar i Paszy Gran czytali wychowankowie koła „Dywokraj” — uczniowie drugiej klasy, prawdziwą kozacką pieśń podarował bandurzysta Ołeksandr Tretiak — uczestnik znanego zespołu „Kozackie źródła”. Członkowie Narodowego związku krajoznawców Ukrainy Ihor Hodenkow — dyrektor Ośrodka twórczości dzieci i młodzieży im. Danyła Tuptała, Dina Netreba — kierownik klubu „Poszuk” i Petro Sucheńko — redaktor naczelny gazety „Makarowskie Wiści” otrzymali podziękowania od przewodniczącego NSKU, akademika NAN Ukrainy, Bohatera Ukrainy Petra Trońki. Dyplomy i prezenty — książki od Centrum wydawniczego „Proświta” oraz nagrody pieniężne od związku krajoznawców zwycięzcom konkursu wręczyła przewodnicząca jury Lubow Hołota. A prowadzący wydarzenie Ihor Hodenkow wręczył legitymacje członkowskie WGO „Kongres literatów Ukrainy” Paszy Gran, Hałynie Herasymenko i Switłanie Chodakiwskiej. Zwycięzców, uczestników i organizatorów konkursu powitał także zastępca przewodniczącego rady osiedla Makarów Wołodymyr Krupoderia. Wyróżnił on Ośrodek twórczości dzieci i młodzieży im. Danyła Tuptała dyplomem rady osiedla Makarów za organizację i przeprowadzenie konkursu. Pozytywne emocje przepełniały wszystkich obecnych. Duch hajdamackiej walki o prawdę i wolność zadziwiająco wpłynął na każdego uczestnika posiedzenia w Makarowskim ośrodku twórczości. Jakie miejsce w historii Ukrainy zajmuje Koliszczyzna? Za co oddali życie dwudziestoletni watażkowie-powstańcy w dalekim XVIII wieku? Chcieli, aby Ukraińcy byli gospodarzami na swojej ziemi, aby nie było ani ucisku społecznego, ani religijnego, ani narodowego. Młodzież zawsze wierzy, że może zmienić świat. Dlatego właśnie 28-letni pułkownik Maksym Zalizniak mówił moskiewskiemu generałowi Kreczetnikowowi: „O nas jeszcze będą śpiewać pieśni!”. I miał rację! Jestem przekonany — gdyby wtedy nie było Koliszczyzny, dzisiaj nie byłoby ukraińskiego państwa. Po dwutygodniowych torturach i przesłuchaniach w Korninie Iwana Bondarenkę, zakutego w kajdany, prowadzono przez wsie i miasteczka jego niedawnej wolności do Czarnobyla. Tam, między wsiami Zalissia i Zapillia, Polacy „wyprowadzili Bondarenkę na wysoką mogiłę. Teraz patrz, Bondarenko, na swoją Ukrainę!” i publicznie go poćwiartowali. Po tym „rozleciał się Bondarenko, jak białe pierze”. Jak trafnie zauważyła w swoim wystąpieniu Lubow Hołota, właśnie w tym ostatnim wersie pieśni lud zawarł najgłębszy sens: Iwan Bondarenko i jego bracia-hajdamacy zasiali białym pierzem wśród ludu wiarę w sprawiedliwość, w możliwość przyszłego zakończenia bezprawia. Dlatego duch Koliszczyzny będzie unosił się nad Ukrainą zawsze, a zwłaszcza wtedy, gdy nowocześni „magnaci”, zapomniawszy lekcje historii, znów zechcą zaprząc w jarzmo wolny kozacki naród. Lubow Hołota i Jewhen Buket wręczają nagrodę zwyciężczyni konkursu Paszy Gran
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
