Strona · s. 7strona oryginału ↗
Akademizm, który chroni
Слово Просвіти, №22 за 2013 рік
Zgodnie z programem III Międzynarodowego Festiwalu „Książkowy Arsenał”, który obecnie odbywa się w Kijowie, miała miejsce prezentacja nowej książki doktora habilitowanego nauk filologicznych, profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Ołeksandra Ponomariwa „Ukraińskie słowo dla wszystkich i dla każdego”, która właśnie ukazała się w wydawnictwie „Łybid”. Autora powitali wydawcy, znani językoznawcy, studenci oraz inni miłośnicy ojczystego słowa. Nadija KYRIAN Zdjęcie autora. Rozpoczął wydarzenie studencki zespół wokalny „Roksolania” KNU im. Tarasa Szewczenki pod kierownictwem Iwana Pawłenki, wykonując szereg ukraińskich pieśni ludowych. „Każdy naród postrzega otaczający świat na swój sposób. I ta swoistość odbija się w języku. Mówią, że obcy język można opanować w stosunkowo krótkim czasie, a ojczysty trzeba studiować całe życie — podkreślił autor w słowie wstępnym. — Chodzi o różne poziomy władania językiem. Obcy język studiuje się po to, aby porozumieć się z obcokrajowcami, zapoznać się z ich nauką, kulturą itp. A język ojczysty to kod genetyczny narodu, środek jego samowyrażenia w świecie, sposób zachowania tożsamości narodowej, dlatego trzeba go studiować całe życie. Język zawsze był ochroną dla narodu ukraińskiego, zwłaszcza wtedy, gdy był on rozrzucony między różnymi obcymi państwami. Naród ukraiński zachował swoją jedność dzięki językowi. Sztuczny podział naszego państwa na rosyjskojęzyczne i ukraińskojęzyczne nie odpowiada rzeczywistości, bo cała Ukraina jest ukraińskojęzyczna, tylko niektóre jej części są sztucznie zrusyfikowane. Odrodzenie Ukrainy trwa, to tylko kwestia czasu. Mam nadzieję, że moja książka przysłuży się tej sprawie”. Ołeksandr Danyłowycz podziękował osobom zaangażowanym w powstanie książki: autorowi przedmowy, akademikowi Iwanowi Dziubie oraz całemu zespołowi wydawnictwa „Łybid”. Ołeksandra Ponomariwa powitali koledzy, wśród nich Nina Fedoriwna Kłymenko, członek korespondent NAN Ukrainy, językoznawca. Zaznaczyła ona, że Ołeksandr Danyłowycz przez długie lata pracował w Narodowej Akademii Nauk, w Instytucie Językoznawstwa, jest badaczem akademickim i ma znaczący dorobek naukowy. Mamy „Etymologiczny słownik języka ukraińskiego”, dumę ukraińskiego językoznawstwa. Ołeksandr Danyłowycz wniósł znaczący wkład w jego powstanie. Jest on z kohorty tych, którzy bardzo subtelnie czują słowo języka ojczystego i obcego (zna kilka języków). Jego akademizm, wszechstronne wykształcenie i znajomość języków przyczyniły się do napisania tej książki, która od innych podobnych różni się właśnie systematycznością. Naświetlone zostały zagadnienia fonetyki, leksyki, frazeologii, morfologii, składni wraz z jego przemyśleniami i komentarzami. Jego argumenty są przekonujące. Ołeksandr Danyłowycz we wszystkich czasach wykazywał się odwagą obywatelską, utwierdzając prawo języka ukraińskiego do bycia państwowym, pracował nad podniesieniem jego prestiżu. Pawło Juchymowycz Hrycenko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego: „Chcę szczególnie podziękować Ołeksandrowi Danyłowyczowi za to, że broniąc normy, broniąc wysokiej literackości języka, oddaje należne źródłom historycznym, nie odrzuca tego, co archaiczne w języku, nie wzywa do odrzucania i zastępowania czymś innym, bardziej akceptowalnym, a do zachowania maksymalnie, jako wzorca. W odróżnieniu od niektórych pracowników akademickich („taka tęsknota ogarnęła”). Oczywiście, zwykli ludzie nie mają się czemu dziwić. Czasami można od nich usłyszeć bardzo piękne wyrażenia, barwne, solidne, naturalne. W przedmowie „Przewodnik w morzu językowym” akademik Iwan Dziuba zaznacza: „Kultura języka to problem, który tak czy inaczej jest obecny w każdej wspólnocie narodowej i bywa przedmiotem publicznej dyskusji oraz bacznej uwagi językoznawców, pisarzy, w ogóle ludzi nieobojętnych na możliwości wyrazowe słowa lub na prestiż swojego języka. Przecież język literacki u wszystkich narodów różni się od potocznego, „ludowego” i wymaga stałej, troskliwej opieki, kultywowania. Ale na Ukrainie kwestia kultury języka ukraińskiego stoi zasadniczo inaczej niż w narodowo „pomyślnych” społeczeństwach, bo jej dramatycznym tłem jest wielostuletnia historia naszego języka w ogóle, stulecia bezpośrednich zakazów i prześladowań lub mniej lub bardziej ukrytego podstępnego wypierania go z użycia publicznego, ogromny martyrologium ludzi, którzy za nim stawali i za to ucierpieli. Zresztą i dzisiaj, w niepodległym państwie ukraińskim, kwestia kultury codziennego wysławiania się Ukraińców, niestety, nie używają super, klas, klowo zamiast cudownie, wspaniale, ładnie, bardzo ładnie, błyskotliwie, wyjątkowo, nadzwyczajnie, zdumiewająco itp. Niemało mądrych rad znajdujemy w tej książce dotyczących poprawnego używania wielu leksemów. Czytelnikowi przydatnie jest dowiedzieć się, co dokładnie stosować: liczny czy liczebny; bania, makówka, szatro czy kopuła; bezprzewodowy czy bezprzewodowy (w znaczeniu bezprzewodowy/bezprzewodowy); bezpłatny czy bezkosztowny; wielki czy duży; wyglądać czy mieć wygląd; wyzwolenie czy uwolnienie; wyjątek czy wykluczenie; wyraz czy wyrażenie; zgadywać czy wróżyć; gałąź, dziedzina, dział czy obszar; orzech grecki czy orzech włoski; los czy część; pracować, robić, uczyć się czy zajmować się; zmuszać czy zmuszać; zbiegać się, zestawiać czy pokrywać się, porównywać; inaczej myślący czy inaczej myślący; masło czy olej; sztuka, mistrzostwo czy kunszt i wiele innych. Boli autora przestrzeganie przez mówców norm fonetycznych naszego języka. Szczególnie dotyczy to dziennikarzy radiowych i telewizyjnych. „Pamiętam (byłem wtedy studentem), w latach 50–60 żadnemu etatowemu pracownikowi radia czy telewizji nie przyszło do głowy palnąć w eter coś w rodzaju „tele-radio-kampania” albo opowiedzieć dzieciom „bajkę” (zamiast „kaskę”). Zły przykład dają czasami także najwyżsi przywódcy państwa, o czym również wspomina nasz szanowny profesor. Przeczytawszy tę książkę z wielką przyjemnością, chcę zwrócić się do rodaków: szanujmy nasz ojczysty język i dbajmy o jego czystość! A w tym celu trzeba dosłownie robić wysiłek nad sobą, codziennie pracować, a owoce nie każą na siebie długo czekać. Zakończyć chcę słowami akademika Iwana Dziuby: „Ta książka powinna stać się podręczną dla dziennikarza i urzędnika, lektora i studenta, człowieka interesu i ucznia; nie będzie ona zbędna także w każdej kulturalnej rodzinie”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
