Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Dla wszystkich i dla każdego

Слово Просвіти, №22 за 2013 рік

Wasyl KŁICZAK. Wyobrażam sobie, że te moje rozważania mogą niektórym wydać się dziwne, naiwne czy nawet dziwaczne. Cóż, panowie, spróbuję być jak najbardziej przekonujący. Rzecz w tym, że żyjemy w czasie, który w istocie porusza się zbyt przyspieszonym tempem. Nowa jakość zmienia inną. Ukraińcy jako etnos utknęli w swoim rozwoju. Jest ku temu wiele przyczyn. Zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Wydaje mi się, że prawdziwą historię Ukrainy znamy już całkiem wystarczająco. Można co najwyżej doskonalić swoją wiedzę i ten proces jest nieskończony. Bez wątpienia trzeba ją stale uzupełniać. Wiedza da przekonanie, przekonanie wzmocni wiarę. Wiara, jak wiadomo, jest niezniszczalna. Aby ją wzmocnić, pozostaje jedno – dobrze opanować ojczysty język ukraiński. Wtedy naszemu narodowi nie straszne żadne zagrożenia. Do tego skłania nowa książka profesora Ołeksandra Ponomariwa „Ukraińskie słowo dla wszystkich i dla każdego” (Kijów, „Łybid”, 2013). Wydanie to określono jako popularnonaukowe. Nie zdefiniowano go jako poradnik czy podręcznik, zresztą nie ma takiej potrzeby. Wydanie edukacyjne skłania do obowiązkowego zakuwania, a ta książka ze względu na swoją treść skłania do rozumienia, zapamiętywania, do uświadomienia sobie wykwintności ojczystego słowa. Traktować je trzeba jak małe dziecko: z drżeniem, czule, troskliwie. Nie można pozostawać w niewoli nawyków, czyli mówić tak, jak się przyzwyczaiło. Surżykiem to surżykiem. Nie zastanawiając się szczególnie, jak dobrać to czy inne słowo, to czy inne połączenie wyrazowe. Bardzo często ludzie nie chcą myśleć nad wyborem słów, nad tym, by ich mowa była czysta, schludna, pachnąca. (Jakoś, wracając autobusem z daczy do Kijowa, usłyszałem od kobietki, która siedziała po prawej stronie: „Oto pojeździłam na rodinę, i straciło swojego dramatyzmu. Ono nie sprowadza się do kłopotów zawodowego doskonalenia mówców, jak w „normalnych” społeczeństwach, a dotyczy losu ojczystego języka w ogóle. I jest częścią szerszego pytania o skalę i jakość społecznego funkcjonowania języka ukraińskiego”. W artykule wstępnym „Od autora” Ołeksandr Ponomariw zaznacza, że jego książka „Kultura słowa. Porady językowo-stylistyczne” wychodziła w wydawnictwie „Łybid” cztery razy (1999, 2001, 2008, 2011 lata). W tym okresie wiele wyrażonych w niej rekomendacji wcielono w życie w praktyce wydawniczej, w elektronicznych i drukowanych mediach. Powiedzmy, teraz już rzadko kto nazywa mieszkańców Danii daczanami, a ich język daczskim. Miejsce tych słów zajęły prawidłowe formacje duńczycy, język duński, co znalazło odzwierciedlenie także w pierwszym tomie nowego akademickiego Słownika rosyjsko-ukraińskiego (K.: Znannia, 2011): ros. daczanin – ukr. duńczyk, mniej rekomendowane daczanin (s. 521). W tym samym tomie jako pierwszy odpowiednik ros. gorożanin podano mistianyn (od misto), a nie horodianyń, utworzone od przestarzałego horod (s. 487). Jak widzimy, wytrwałość Ołeksandra Danyłowycza we wprowadzaniu dawno zapomnianych leksemów do współczesnej kanwy języka ukraińskiego uwieńczona została sukcesem. W swojej nowej książce autor wyraźniej rozgranicza synonimy i paronimy, zwiększa liczbę leksykalnych, morfologicznych, składniowych, frazeologicznych składników ustnej i pisemnej mowy ukraińskiej, wyznacza błędne i poprawne warianty ich użycia. Przy używaniu jednostek frazeologicznych z innych języków i przy odtwarzaniu ich w języku ukraińskim naświetlił sposoby unikania kalkowanych zwrotów i podał naturalne ukraińskie odpowiedniki. Do swojej mowy trzeba odnosić się starannie, uważa autor. I nie po prostu uważa, a także argumentowanie tego dowodzi. Często w tekstach pisanych i w mowie ustnej zdarza się zbieg spółgłosek czy samogłosek i w ten sposób niweczy się melodyjność języka: „Zjazd ekologów odbywał się w Krymu (…w w Kr…)”; „Mała łódeczka długo pływała w oceanie (…o u o…)”. W proponowanych rozdziałach książki czuć przejęcie autora tematyką językową, powiedzmy w „Leksyce” podawane są poprawne i niepoprawne wypowiedzi mówców. Ołeksandr Danyłowycz podkreśla, że język ukraiński jest niezwykle bogaty w synonimy, czyli w słowa bliskie lub tożsame pod względem znaczenia. Przykładów można podawać niemało, autor proponuje jeden. Na nazwanie pojęcia „linia zetknięcia nieba z ziemią” mamy takie słowa: obrij, horyzont, nebozwid, neboschył, krajnebo, kruhowyd, kruhozir, kruhohlad, wydnokruh, wydnokoło, wydnokraj, nebokraj, owyd itd. „Synonimiczne bogactwo naszego języka jest jednym z niewyczerpanych źródeł urozmaicenia wypowiedzi. Jednak nie wszyscy mówcy należycie wykorzystują tę leksykalną osobliwość języka ukraińskiego. Dość często pierwszeństwo oddają jakiemuś jednemu słowu z szeregu synonimicznego, przy czym nie najlepszemu. Przyczyny są tu różne: niedostateczny poziom opanowania języka ojczystego, wpływ innych języków, niewymagalność w doborze środków komunikacji językowej”. Rzeczywiście, czasami odnosi się takie wrażenie, że poszczególni ludzie jakby korzystali z tej samej odzieży czy obuwia i nigdy go nie zmieniali. A język nasz jest bogaty w synonimikę. I rzeczywiście, dlaczego młodzi ludzie w większości na wyrażenie uczucia radości, zachwytu czy uniesienia

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn