Strona · s. 8strona oryginału ↗
Wasyl BOROWYJ Wasyl BOROWYJ
Слово Просвіти, №22 за 2013 рік
LOS
Krzyk konwoju, wycie owczarków, w ślad za kolumną — ciemny pył… I gasi tam, niby niedopałek, twój dzień chłodny horyzont. Czyż to pierwszy raz — źli ordyńcy, gardłowy krzyk, tęgi nahaj? I ty — z wiekiem sam na sam — nie zostawaj, dawaj, dawaj! I tylko w sercu mimo woli gdzieś skrycie przysłowie stare o kozaku, co nie bez losu, i losie, co nie bez dobra.
ODA DO TWÓRCZEJ MYŚLI
Żelazem wyrywali mój język, palili moje ciało na stosach… Ja — wolności tysiącletni krzyk, duch niepokoju, ludzkości myśl wieszcza.
Zaganiali mnie w mury kamienne, łapali na arkan ordą z mojego stepu… Lecz świat ludzki nie legnie w trumnie, i słońca nie zamknąć w ciemność grobowca.
Jak trzęsienie ziemi, rwę drut kolczasty, jak promień, wyrywam się przez kraty… Ja — twórcza moc, która buduje świat, choć każdej nocy wiedli mnie umierać.
Ogień nie spopieli moich szat, żelazo moich skroni nie rozkroi… Ja — myśl Kobziarza, i Goi — też, i tych, których imion dawno nie ma.
Ja — myśl ludzka i prawdy prostota. Przychodź, żywy, — moje usta otwarte. Mój ruch ku słońcu Ziemię obraca, utwierdza Życie nad marnością śmierci.
PRACA
W pięściach u niego stali sto ton ciężaru. O państwowe tajemnice on, dziczejąc, pyta.
Wiktor BOJKO, m. Charków
Japoński rikszarz, argentyński gauczo, ukraiński poeta… Każdy element tego szeregu — produkt światowej historii, który doznawał szczególnego wpływu czynników społecznych, stając się charakterystycznym dla określenia swojego narodu w światowym społeczeństwie. Można by spróbować mówić i dalej w tym tonie, ale zostawmy go filozofom, etnografom, historykom… Chociaż powstaje inne połączenie znanych i zwykłych pojęć, jeśli zamienić przymiotniki na feudalny, parlamentarny czy radziecki. Kiedy robić zamianę w istniejącym porządku, pierwsze dwie pary wydają się niedorzeczne czy wręcz absurdalne. Za to wyrażenie “radziecki poeta” przez wiele dziesięcioleci z jakiegoś powodu uważano niemal za wzorzec czy etalon prawdziwej treściowej harmonii. Był on jak “papierowy” (bawełniany) kostium z krawatem i płóciennymi butami na święcie międzynarodowej solidarności pracujących. Z nieodzownym dodatkiem do niego radosnej (na głos: szczęśliwej) twarzy, rozjaśnionej “mądrą” leninowską uśmiechem z jasnoczerwonych płócien… Uśmiechem zawodowego rewolucjonisty, który do partyjnego programu z 1919 roku założył wojskowo-komunistyczną matrycę, którą nieubłaganie kierował się jego wierny następca — Soso Dżugaszwili… Jeszcze w szkole, patrząc na ilustracje w prezentowych informatorach z wizerunkiem narodowych kostiumów narodów “radzieckich” republik, próbowałem w myślach stworzyć narodowy kostium przedstawiciela radzieckiego narodu (“z narodowości jestem — radziecki”). Owszem, na głowie tiubietiejka, jak na zdjęciu u sławnego M. Gorkiego (jeszcze w latach pięćdziesiątych
Ciężko, z wzrokiem ponurym znów bierze się do pióra — do rozstrzelanych pod murem i tego by dodać pora. Ależ wujek tylko mordy u koni wyuczył, jak nie jest. I wścieka się śledczy: — Tępy!.. — I w twarz wujka bije. Już dawno by się udał do nieba szary głupek… Lecz oto — protokół według formy trzeba, a wieśniak ten, jak kloc. Tak! Przy trudnym on dziele: trzeba przecież wytworzyć w pełni z tego koniuszego z artelu terrorystę i szpiega.
OBLAWA (Na pożyczony temat)
Wychowałem się w starych borach, lecz nie bajek dziecięcy strach zapadł w duszę… Grały rogi myśliwskim zawołaniem trwogi, i skradał się zmierzch na wiatrach.
Oblawa!.. Gasły promyczki w trawie. W zmęczonej ręce strzelba cięższała. Lecz krwi tak pragnęły chóry gończe, że nie zatrzymywali się myśliwi.
A wilk — zmęczył się. On był stary, lecz mądry… Naraz, niby wir, z jaru wyłonił się. I — złośliwe psy i ludzie w ślad. W tej wrzawie czyjś rozpaczliwy okrzyk: “Bij!..”
Wilk tęsknie spojrzał w niebiosa. Straszna była jego groza!… W jakimś spokoju — co ta rana — patrzył… Wypatrzył atamana, napiął się — i rzucił się na psa!..
Jednym porywem. To darmo, że w sercu już i bicia nie ma, — zwierzęcym, czarnym, śmiertelnym szałem, żelaznym gardło ścisnął ościem, i już obu pokryła ciemność…
Wychowałem się… O stare bory! W pięść tę prawdę zbierz. Jak świat pociemnieje w wirze, nie daj się złośliwemu. I w śmierci w gardło wbij się — i umrzyj…
1953. Norylsk
* * *
Jestem twój pasierb? Nic nie szkodzi, w świecie sierot — nie dziwy. Lecz z mojego małego kroku przyległa twoja trawa. I od oczu moich błękitnych w podeszwach jaśniał len. I mgła na łąkach przyjaznych posiwiała z moich myśli. Ty szlaki ordyńskie słałaś piołunami i płaczem, wiek mój od małego karmiłaś najtwardszym plackiem. A podrosłem — w najgłębsze grobowce zamykałaś już jak należy, żeby w prawnuki Mazepy nie udał się mój wolny ród. Tak i rosłem ja — nieposłusznym, nieprzytulanym, jak jest. A kukułka rankiem wczesnym sto lat mi kuka.
* * *
Tak dziwnie w sosnach wiatr krążył, wyszumiewało delikatnie tak ziele, i ja zrozumiałem, że w świat ten przychodziłem, kiedy mnie jeszcze w świecie nie było.
A przepełniony ładownia barki towarowej na początku lat 50. ubiegłego wieku, która płynie z prądem “radzieckiej” rzeki Jenisej, podobny do Arki Noego, i w nim — nie “nasi”, czyli nie “śrubki”, to znaczy wrogowie, którym warto czekać na Armagedon co chwila… Bo w górze, w kwadratowym otworze szare niebo na bagnetach konwojentów… Tutaj właśnie miejsce na czytanie wierszy po ukraińsku. Wierszy Wasyla Borowyja, z tego samego Charkowa, co i pobratym jego — Ołeksandr Weretenczenko. Może i nie przebije kamieniami progów dna barki, bo wtedy jeśli nie zachłyśniesz się jenisejską wodą, to dostaniesz kulę od konwojenta (na głos: głównego człowieka w państwie “rozwiniętego socjalizmu”). Przy sprzyjających okolicznościach, zostaną wersy chociaż “przebiśniegowego” wiersza (niech i nie Wasyla), a to i jego własne, napisane ogryzkiem ołówka na skrawku papieru, wymienionego za rację więziennego chleba… Absolutne przekonanie kierownictwa (szeregi rządowych portretów), że dusze nie “naszych” musiały ogrzewać “zekowskie” łachmany z personalnymi numerami na plecach (zamiast “sierpowych i młotkowych”) i więzienna mamałyga oraz ratować od szkorbutu po jeleniowsku wydobyte spod śniegu źdźbła mchu chrobotka… Jeśli, rzecz jasna, nie wykończą osiemdziesięciostopniowe mrozy polarnej tundry, kiedy, według słów naszego współczesnego, “jedna część populacji siedziała w łagrach, druga ich pilnowała, a trzecia kuła kadry dla pierwszej i drugiej… Księży i poetów, według instrukcji, podpisanej przez samego Ławrientija, mieli zrobić “naszymi” najcięższe roboty ogólne… (to w myślach: byli pasterzami — sta-
Wasyl Iwanowycz Borowy urodził się 27 września 1923 r. w Charkowie w rodzinie robotniczej. Wykształcenie zdobył średnie oraz specjalistyczno-techniczne. W 1947 r. został aresztowany i skazany „za agitację antyradziecką i burżuazyjny nacjonalizm”, czyli za wiersze o wielkim głodzie na Ukrainie w 1933 r., wydrukowane w 1942 r. w gazecie „Nowa Ukraina”, która ukazywała się wówczas w Charkowie. Dziesięcioletnią karę odbywał na Dalekiej Północy (Rosja). W 1956 r. powrócił na Ukrainę. Od 1967 r. był redaktorem działu poezji czasopisma „Prapor” (obecnie „Berezil”). W 1973 r., podczas pogromu w poszukiwaniu „burżuazyjnych nacjonalistów”, został wykluczony ze Związku Pisarzy. Roznosił pocztę, tłumaczył poezję angielską i polską. W 1990 r. przywrócony w prawach członka Związku. Autor tomików poetyckich „Berezneva zemla” (1961), „Rozmowa z fletem” (1964), „Żyto-życie” (1967), „Zielony żagiel lata” (1968), „Karmazynowe serce ziemi” (1971), „Piołunowa moc” (1994), „Swiatohory” (1999) oraz książki artykułów i wspomnień „W arkanie Kajerkana” (2001). Laureat nagród literackich im. W. Mysyka oraz im. P. Tyczyny. Członek Związku Pisarzy Ukrainy od 1965 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
