Strona · s. 8strona oryginału ↗
Z pisarskiej kąpieli
Слово Просвіти, №22 за 2013 рік
ubiegłego stulecia niektórzy z moich kolegów z klasy paradowali w nich, budząc u wielu czarną zazdrość). Koszula, zapewne wyszywanka („I my, Chimko, jesteśmy ludźmi!”). A spodnie — galifie (ponieważ wojskowy to główna osoba w państwie). Prawda, że wyszywanka była noszona na wierzchu, z kaukaskim pasikiem (koniak, szaszłyk, kiszmisz — na rządowych daczach podczas Hołodomoru). A na nogach — łapcie (bo „starszy brat” się obrazi). Dopiero po XX zjeździe partii stało się jasne, że temu zespołowi brakowało arestanckiej kufajki (być może podstawowego elementu) jako nieodzownego znaku nowej nacji tak zwanego „socjalizmu z ludzką twarzą”… Jeśli niektóre elementy tego zespołu wydają mi się dziś nie całkiem istotne czy nawet nieobowiązkowe, to, niestety, w żaden sposób nie dotyczy to nieodzownego znaku… A pojęcie „poeta radziecki” z ideologiczną etykietką musiało koniecznie kierować „radzieckiego” czytelnika ku temu, że wybrany do programu nauczania literatury (czy przez nauczyciela do pozaszkolnej lektury ucznia) autor jest właściwy — „radziecki”, a nie ukraiński ani jakiejś innej narodowości (czyli „terrorysta” lub „nacjonalista”), „nasz” (to znaczy beznarodowy), ponieważ kto nie jest „nasz”, ten jest przeciwko „nam”, ten jest wrogiem, a takiego trzeba likwidować… Próby ustalenia, kim właściwie są owi „my”, kończyły się dla ciekawskich bardzo smutno. Nieprzypadkowo zresztą na jednym z sympozjów literackich Lina Kostenko powiedziała: „Literatura ukraińska to literatura zakazanych i poległych, rozstrzelanych i prześladowanych, wygnanych i zapomnianych, wspominanych po dziesięcioleciach, drukowanych po półwieczu…”. Poruszając się wzdłuż wektora skierowanego na pojęcie „nasz”, dostrzegam jakoś na placach miast, wsi, a nawet głębokich chutorów przedziwnie równe szeregi rządowych portretów z inteligentnymi twarzami, nienagannymi fryzurami, surowymi spojrzeniami jasnych oczu i koniecznie „mądrymi” uśmiechami. Jak u wodza, jak u twórcy „mirowoj riewolucyi”, jak u Iljicza… Dopiero potem, wydobyte z wielu kilometrów kroniki filmowej, z archiwów z klauzulą „ściśle tajne”, czy to w czasie chruszczowskiej „odwilży”, czy za breżniewskich przymrozków, czy w latach gorbaczowskiej „pierestrojki”, pojawią się drapieżne grymasy zwierzęcych pysków, okrutne spojrzenia mistrzów tortur i twórców Hołodomoru, ofiarnych tropicieli kontrrewolucji i (co najważniejsze!) „burżuazyjnego nacjonalizmu”… „Z gestem surowym i prostym…”, „Partia prowadzi…” — znamiona tamtych czasów (picie kumysu w chańskim namiocie, jak mówił Małaniuk). Prasa diaspory nie wiedzieć czy bezpodstawnie zauważała, że „Tyczyna już nie pierwszy rok całuje krwawy pantofel”. Wiersze pisane kursywą, gwarantujące życie ich autorom jedynie w sprzyjających okolicznościach, były jednocześnie programowe dla „trybików” ówczesnej państwowej maszyny (na głos: potencjalnych mieszkańców archipelagów o sołowieckiej specyfice). Metafora Wereteńczenki „uczty zimy i czarnego krakania” oraz hołodomorowy „zimowy psalm” Ołeksandra Korża, towarzysza Chwylowego z Ohulców pod Wałkami, były charakterystycznym antytezą tych ukraińskich, jak i ogólnozwiązkowych realiów.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
