Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Powrót do domu

Слово Просвіти, №22 за 2013 рік

Marija LUDKEWYCZ Łuka Myszuha kochał jesień za barwny rozbłysk oślepiających kolorów, deszczową nostalgię, bujne kwitnienie luksusowych dalii i gęsty dywan aksamitek, które nie chciały poddawać się ani smutkowi, ani wiatrom, a cieszyły się każdym dniem tak, jakby dla nich był on wyjątkowy i świąteczny. Dla Łuki 30 października rzeczywiście było święto, bo to był dzień jego urodzin. Wtedy przychodziły wspomnienia, niczym goście, siadały naprzeciwko i rozpoczynały z nim rozmowę. Najczęściej Łuka powracał myślami do swojej rodzinnej wsi Nowy Witków, wspominał dom rodziców, sad, w którym jako mały chłopiec lubił zajadać się słodkimi gruszkami i jabłkami. Wspomnienie powracało do pewnego jesiennego dnia, kiedy jako dziecko po raz pierwszy zobaczył w ich domu pięknego pana w ładnym ubraniu. On sam nie zainteresował go, ale wzrok przyciągała wyperfumowana chusteczka, która wyglądała z kieszeni. Wtedy po raz pierwszy zrozumiał, że ubranie może pachnieć. Nie mógł się nadziwić, że od ręki tego pana biła jasność. A to tak w świetle księżyca lśnił pierścień z diamentem — dar rosyjskiego cara. Ten pan, jak mu powiedziano, był jego stryjem — brat taty, śpiewak światowej sławy Ołeksandr Myszuha. Wtedy Łuka jeszcze nie wiedział, że stryj w jego życiu odegra znaczącą rolę. Później, kiedy Łuka trochę podrósł, ojciec opowiedział mu, że stryj mówił, iż jeśli chłopiec pójdzie do szkoły i będzie się dobrze uczył, to on mu na- Oksana ANDRIJASZYK Mijają 80. rocznice urodzin prozaika Romana Andrijaszyka. Choćby nie wiem jak chciało się bez skruchy i goryczy zapalić świecę nad wiecznym spoczynkiem pisarza, to się nie udaje, bo los wielkich ludzi — to los kraju. „Rzeczywistość jest cięższa od wszystkiego, co wydarzyło się w naszej narodowej przeszłości” — smutno wyrzekł R. Andrijaszyk po wyjściu swoich znaczących powieści „Ludzie ze strachu”, „Do domu nie ma powrotu”, „Pełtew”, „Stroniec”, „Sad bez listopada”. W polu jego pisarskich zainteresowań znajduje się splot przeszłości, teraźniejszości i przyszłości Ukrainy, a także niepojęta dialektyka świata i antyświata, życia i śmierci, kosmosu planetarnej duszy ludzkości. R. Andrijaszyk niemal w każdej powieści zdołał zaproponować czytelnikowi całkowicie nową, dotąd nieznaną w literaturze ukraińskiej koncepcję: w „Ludziach ze strachu” — życie w bunkrze, w „Pełtwi” symbolicznie wybrzmiał motyw zniewolenia Ukraińców, a „Sad bez listopada” (1980) stał się pierwszą powieścią, w której mowa była o możliwej katastrofie atomowej. Interesowały go mało zbadane lub wręcz „białe plamy” w historii narodowej. Dlatego w powieści „Stroniec”, która w 1998 roku została uhonorowana kupi takich książek, że z nich będzie większa jasność niż od księżyca. Trudno przewracać gorzkie strony dzieciństwa. Zmarła matka. Siostra Marija poszła do zakonu i została siostrą Pawleją. A jego, Łukę, wziął do siebie dyrektor miejscowej szkoły. Jego żona Polka rozmawiała z dziećmi w szkole tylko po polsku i zachęcała uczniów, aby mówili, że są Polakami, a nie Rusinami. Wtedy Łuka po raz pierwszy zrozumiał, raczej poczuł, że to coś nie tak, jak powinno być w rzeczywistości. A kiedy podrósł i nastała pora decydować, czy uczyć się dalej, macocha zawiozła Łukę do Lwowa, stryj pomógł mu wstąpić do gimnazjum. Do dziś pamięta to ubranie — mundur studenta Gimnazjum Akademickiego we Lwowie, dobre wychowanie i surowe wymagania wobec nauki. Chłopiec, niestety, uczył się niezbyt dobrze, ale stryj nie karcił go, a tylko mówił, że nie powinien się zmuszać do nauki, za to może zostać dobrym i uczciwym rzemieślnikiem, jakim był jego dziadek, a teraz jest ojciec. Łuka starał się jak mógł. I bardzo chciał nie smucić stryja, który wspierał go materialnie. Więc uczył się dalej z większą ochotą. W 1906 roku Łuka ukończył Gimnazjum Akademickie we Lwowie i rozpoczął studia uniwersyteckie w Wiedniu, a w 1911 roku otrzymał dyplom doktora praw. Od tego czasu zaczyna się dla niego inne życie. Na początku 1915 roku wstępuje jako ochotnik do Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych. Początkowo zajmuje się szkoleniem rekrutów, wychowuje młodzieńców w duchu narodowym. — Byłem wtedy naprawdę szczęśliwy — rozmyśla Łuka, przeglądając swoje dawne książki „Pochód wojsk ukraińskich na Kijów” oraz „Administracja państwowa na Ukrainie”. Były to zbiory jego artykułów, które publikowano w organie ZURL „Ukraiński sztandar” oraz czasopiśmie „Strzelec”. Ile marzeń i nadziei wirowało wtedy w sercu! Rozpadło się Imperium Austro-Węgierskie, powstało Ukraińskie Państwo Soborne z rządem w Kijowie. Teraz, kiedy ukończył 67 lat, z perspektywy przeżytego Łuka rozumie, że przypadł mu ciężki los, bo żył w czasach niełatwych, ale niezwykle ważnych dla Ukrainy, kiedy kształtowała się świadomość narodowa, ukraińskie życie jednoczyło ludzi. Krótkie zarysy biografii, jak żyłki na liściu klonu: członek Państwowego Komisariatu w Radziechowie, praca w zarządzie UHA, referent prasowy armii czynnej S. Petlury w Kamieńcu Podolskim. Pod koniec 1919 roku wraz z rządem J. Petruszewicza wyjeżdża do Wiednia, bierze udział w misji dyplomatycznej K. Łewyckiego do Rygi oraz O. Nazaruka w czasie jego podróży do Kopenhagi na negocjacje z radzieckim ambasadorem M. Litwinowem. Od 1921 roku — obczyzna, daleko od ojczyzny — USA, gdzie wykonuje ważną misję — zbiera fundusze dla rządu ZURL na emigracji. Jego przemówienia, skierowane do Ukraińców, poruszyły niejedno serce. A miał wtedy 34 lata. Pisał artykuły do gazety „Swoboda”, podnosił w Ukraińcach ducha patriotycznego. Jak trudno i nieprosto było wtedy, ale wiedział, że krok po kroku trzeba iść do wyznaczonego celu. Wspomina tamte czasy i list do działacza społeczno-politycznego O. Nazaruka z 17 lutego 1932 roku, w którym pisał, że pracować przedstawicielowi nieuznanego państwa, a jeszcze takiego jak nasze, to rzecz niełatwa: „A ja przecież jako”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn