Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Na progu wszystkich strat

Слово Просвіти, №22 за 2013 рік

Wśród rozoranej doli Ukrainy XX wieku rozpacz i tęsknota chodziły za nim jak widmo, czyhały na rozum i sumienie. Bo należał do tych, którzy wsłuchują się w bezgłos wieku i nie mają prawa patrzeć obojętnymi oczami. Bo jest pisarzem, choć gorzko cytuje Ołesia: „Lepiej nam niemymi stać”. Nagrody Szewczenkowskiej, autor bierze się za nieznaną czytelnikowi warstwę — tajemną sferę życia duchowego poety Jurija Fedkowycza. Badania Andrijaszyka częściowo odbywały się w granicach: człowiek i oblężenie, człowiek i bieda. Ogólnie rzecz biorąc, znawstwo człowieka, uważał R. Andrijaszyk, to podstawa sztuki. Oddzielne ludzkie życie — to już historia ze swoim głosem. Człowieka przedstawiał na tle skomplikowanych kataklizmów kulturowych i politycznych, na przełomach epok, tradycji, wartości — tylko wtedy bohater może w pełni się przejawić, uważał pisarz. Wsłuchując się w podziemny szum rzeki Pełtwi, która do dziś przepływa pod Lwowem w kolektorze kanalizacyjnym, R. Andrijaszyk oświadczył: Pełtew — to Ukraina. Duchowo zablokowana, zniewolona i zagoniona na długie lata. Chodzi o powieść „Pełtew”, po wydaniu której twórczość R. Andrijaszyka została objęta zakazem. Myśli pisarza oceniano jako dokumentalne świadectwo przeciwko epoce, autora wpisano na listę „niepożądanych”. W jednym ze swoich wywiadów Roman Andrijaszyk powiedział: „Mój czarny dzień w literaturze zaczął się wiosną sześćdziesiątego czwartego, kiedy zaniosłem do czasopisma „Dnipro” pierwszą książkę „Ludzie ze strachu” (drukowali pod tytułem „Spadek wieku”)”. „Wiosennie się zrobi, niebiańsko się zrobi w Państwie i aktywne, sprawiedliwe społeczeństwo” wierzył pisarz i cała inteligencja Ukrainy „straconego czasu”, przeżywając na sucharach. Lecz kiedy u schyłku życia powrócił do rodzinnej wsi, chata przywitała go wybitymi oknami. Dom obrabowano, rękopisy spalono. „Ciężko mi na progu wszystkich strat”, — zanotował w dzienniku pisarz. Trzynaście lat nie ma z nami R. Andrijaszyka, a jego gorzkie wnioski dotyczące ukraińskiego postępu do dziś są aktualne: „Społeczeństwo wciągnęło pełną piersią wolności. To, z jednej strony, zrodziło obywatelską pewność siebie, a z drugiej — rozpasanie bandytyzmu, moralną atmosferę nieodpowiedzialności i bezkarności. A trzeba było tworzyć państwo narodowe. Jednak „partyzowali się”, grupowali, rozłączali i łączyli, osamotniali, kongresowali, występowali z oświadczeniami i manifestami, z protestami i potępi-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn