Strona · s. 7strona oryginału ↗
Mentalny tekst o kulturze z podtekstem politycznym o przyszłości
Слово Просвіти, №22 за 2014 рік
Konfrontacja etniczna to rzeczywistość, której nie można ignorować. Zwłaszcza jeśli rozwija się w warunkach tolerancji, charakterystycznej dla mentalności Ukraińców. Jewhen HOLYBARD
Jak dla mnie, Ukraina bez zwłoki może wejść w skład zjednoczonej Europy, ponieważ nasi obywatele od dawna przestrzegają jednego z głównych wymogów UE — tolerancji doprowadzonej do absurdu. Co prawda, w UE ta absurdalność (na przykład w krajach Europy niebezpiecznie rośnie liczebność i roszczenia muzułmanów, którzy między innymi domagają się budowy nowych meczetów) niwelowana jest wspólnym udziałem w wojskach NATO, wspólną jednostką monetarną, wzajemnym wsparciem gospodarczym i politycznym, rozwojem infrastruktury i kultury, wspólnym rynkiem itd. Natomiast na Ukrainie tolerancja Ukraińców wobec roszczeń ze strony Rosji i Rosjan od dawna nabrała cech samoupodlenia. Nawet obecnie, w warunkach faktycznej wojny, u niektórych ukraińskich oficerów powstała bariera psychologiczna przed koniecznością strzelania do „starszego brata”. Bo, jakoby, trzeba okazywać tolerancję wobec innych poglądów, które mogą być sprzeczne z twoimi. Chociaż, jeśli poważnie, doprowadzona do absurdu tolerancja wobec tak zwanych rosyjskojęzycznych jest sprzyjającym warunkiem dla narodzin, rozwoju i eskalacji rosyjskiego separatyzmu na Ukrainie. Przecież właśnie ten sprzyjający warunek wykorzystali i nadal wykorzystują w swojej antyukraińskiej działalności komuniści i regionali. Język to odzwierciedlenie mentalności, czyli sposobu myślenia. A o czym myślą rosyjskojęzyczni na Ukrainie? W tej sprawie nie może być drobnostek, bo z małego ziarenka ostu w warunkach tolerancji wyrasta niemal drzewo, które potem obsiewa sobą i plądruje całe pole. Ale z wszystkiego widać, że Ukraińcy nie uświadamiają sobie (czy nie chcą uświadamiać) niebezpieczeństwa podstępnych ziarenek, a dlatego „osty” separatyzmu zaczynają zauważać dopiero wtedy, gdy zniszczyły cały plon na jednej trzeciej powierzchni. Wzdłuż wszystkich schodów ruchomych kijowskiego metra widzimy oczywisty, niebezpieczny, oburzający przykład tolerancji doprowadzonej do absurdu: setki egzemplarzy reklamowo-propagandowego hasła na tle ukraińskiej flagi — „Єдина країна. Единая страна”. Czy można wyobrazić sobie coś podobnego w Rosji?! Tolerancyjna tendencja obsiewania ukraińskiego pola niebezpiecznymi nasionami poprzez faktyczne szerzenie dwujęzyczności państwowej (czy nie ze strachu) ogarnęła także media. Obecnie modnie jest zapraszać do mikrofonu rosyjskojęzycznych ekspertów, prowadzić dwujęzyczne audycje. Demonstracja prorosyjskiej tolerancji w mediach całkowicie współgra z podejrzanie tolerancyjnym zachowaniem kierowników operacji antyterrorystycznej… Wśród moich znajomych jest genialny człowiek, który ma chyba największą w poetyckim świecie liczbę tytułów i nagród od różnych międzynarodowych organizacji. I jest za co. Bo na to zasługuje nie tylko osobista twórczość tej osoby, ale i ogromna wieloaspektowa działalność, skierowana na rozwój i wsparcie rosyjskojęzycznej twórczości na Ukrainie. W szczególności w ciągu dwudziestu wielkich imprez tematycznych, które zorganizował i przeprowadził ten człowiek w ciągu kilku lat, regionalnej publiczności przedstawiono ponad 100 rosyjskojęzycznych poetów z całego świata, przy czym z ich osobistym udziałem. Niedawno oglądam w telewizji występ tego człowieka. I chociaż tematem wywiadu była rosyjska kultura (w szczególności poezja), uderzyło mnie, że uczestnicy rozmowy wykazali zdumiewającą tolerancję w ocenie obecnego momentu, zrównując Rosję-agresora z jego ofiarą: „Ludzie wiedzą, jaka ilość niechęci wylewa się teraz ze strony Rosji na Ukrainę, ze strony Ukrainy na Rosję… Oczywiście, inne kraje nie mogą pozostawać obojętne na to i dokładają swoją cegiełkę… Jestem za tym, żeby dwa języki — rosyjski i ukraiński — były na Ukrainie nie tylko równoprawne, ale i równoobowiązkowe…”. Nie ma znaczenia imię tego człowieka. Ma znaczenie, że człowiek mieszka na Ukrainie, ma paszport Ukrainy, dużo i owocnie pracuje w sferze kultury (rosyjskiej), ale, jak wielu rosyjskojęzycznych, ma dość osobliwe wyobrażenie o patriotyzmie. Nawiasem mówiąc, prowadzący tę rozmowę zaznaczył na początku audycji, że rozumie ukraiński, ale rozmawiać po ukraińsku nie podejmuje się, bo nie ma praktycznej możliwości komunikacji. I to na antenie bez cienia wstydu ogłosił zasłużony pracownik kultury Ukrainy, który nie potrafi komunikować się po ukraińsku! I to przecież ktoś tolerancyjnie nadał mu zaszczytny tytuł i tolerancyjnie mianował na odpowiedzialne stanowisko w sferze informowania, kultury i propagandy! Dlatego wysłałem list na nazwisko znajomej osoby, gdzie zaznaczyłem: „…w Polsce oficjalnie zarejestrowano 12 mniejszości narodowych, z których każda ma kilka organizacji skierowanych na rozwój swojej kultury. Wśród nich największe: ukraińska, niemiecka, węgierska. Ale żadnej z nich nie przychodzi do głowy żądać podniesienia swojego języka do poziomu ogólnopaństwowego polskiego. Także nikt nie żąda wprowadzenia angielskiego jako drugiego państwowego, chociaż cała młodzież i wszyscy urzędnicy na państwowych stanowiskach swobodnie nim władają, w szczególności wojskowi — nawet na poziomie slangowym. W sferze mentalności między Ukrainą a Polską rozciąga się przepaść. Co więcej, żyjemy w warunkach realnej agresji ze strony Rosji. Ta agresja obecnie ma charakter otwartej ekspansji wojskowej, ale nigdy nie ustawała w sferze informacyjnej, energetycznej, politycznej, gospodarczej, demograficznej, kulturalno-oświatowej i w jakoby tak spokojnej i tolerancyjnej sferze językowej. Bo to bardzo wymowne: powtarzać mantrę „Żyjmy zgodnie!”, a jednocześnie w praktyce realizować wieczne imperialne hasło: „Tam gdzie ja, tam Rosja!” i „Dajcie nam język rosyjski!”. Całkiem logiczne, że praktyczna realizacja tych haseł na tle wspomnianej mantry i przy wsparciu piątej kolumny (w której obecnie przodują komuniści i regionali) ma dalszy rozwój w podnoszeniu trójkolorowych flag Rosji nad „rosyjskojęzycznymi” południowymi i wschodnimi obwodami Ukrainy, a w konsekwencji — w obecnej zbrojnej agresji Rosji, która otwarcie wspiera antyukraińskie siły. Przy czym za broń chwycili właśnie ci agenci Kremla na Ukrainie, którzy od dawna aktywnie kręcą się w jakoby tak spokojnej i tolerancyjnej sferze językowej. Rosyjskie przysłowie „Pazurek uwiązł — całej ptaszynie przepaść!” — to bardzo trafna analogia, bo sztucznie rozdęta „kwestia językowa” jest właśnie tym „pazurkiem” dla Ukrainy ze strony Rosji, która od dawna i umiejętnie rozstawia sieci w przestrzeni kulturowej Ukrainy. Nie zauważać tego jest niedopuszczalne nawet dla tak zwanych przeciętnych obywateli, a tym bardziej dla tych, którzy ogłaszają się aktywnymi działaczami kultury. Już nie mówię o tym, że żyjąc na Ukrainie, pewna część Rosjan (czy tak zwanych rosyjskojęzycznych) nie ma wstydu z powodu nieumiejętności komunikowania się po ukraińsku. W konsekwencji faktycznie przyczyniają się do tworzenia rosyjskich enklaw na terytoriach Ukrainy. Nie chcę być prorokiem, ale tendencja de facto jest taka, że rosyjskojęzyczni aktywiści tak zwanej federalizacji, którzy pragną rozciągnąć naszą Ojczyznę na kawałki, jednak sprowokują wojnę o niepodległą Ukrainę. Bo pojęcie niepodległość nie istnieje samo w sobie. Wymaga ono zaznaczenia: niepodległość od kogo? I tutaj jest o czym pomyśleć tym, którzy pragną stworzyć na Ukrainie komfortową wysepkę „niepodległej rosyjskojęzycznej kultury” w morzu otwartego kłamstwa Kremla i jego imperialnych ideologów, podstępu, dywersji informacyjnych i wojskowych ze strony Rosji. Rosji, która między innymi opiera się na wsparciu i współpracy tych na Ukrainie, którzy tak zwaną „rosyjskojęzycznością” faktycznie dolewają oliwy do ognia „pokojowej” i niepokojowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie i Ukraińskiemu Narodowi, Ukraińskiej Nacji, która jednoczy wszystkich patriotów Ukrainy, niezależnie od narodowości. Przeciwko Nacji, która pragnie prawdziwej niepodległości i partnerstwa w kręgu demokratycznych państw Europy i świata. Twierdzenie „każdy ma swoją prawdę” — jest od diabła. Prawda Boża — zawsze jest jedna i nie może mieć wersji”.
Tak zakończyłem list, mając nadzieję na wzajemne zrozumienie. W końcu chodzi o kwestie zasadnicze, o pojęcia fundamentalne, które, wydawałoby się, nie mogą być przedmiotem dyskusji między obywatelami jednego kraju. Tym bardziej między znajomymi. I oto jaką odpowiedź wkrótce otrzymałem: „Jeśli chodzi o problemy językowe Ukrainy, to one istnieją. Nie bez powodu twierdzę, że oba języki powinny być równoobowiązkowe. Jest mi głęboko nieprzyjemnie, gdy Rosjanie nie chcą uczyć się ukraińskiego, ale równie nieprzyjemnie, gdy pisarze Ukrainy, których językiem ojczystym jest rosyjski, zostali przypisani do innego państwa. Dlaczego ludzi pozbawiono Ojczyzny, jeśli urodzili się, żyli, walczyli, pracowali, zostali pochowani na naszej ziemi? Przegięcia z każdej strony — to źle. To prowadzi do niechęci i konfliktów. I jeśli w Polsce jest jeden język państwowy, to w Kanadzie — dwa, chociaż Quebec to jedna niewielka prowincja. A w maleńkim Izraelu — trzy: hebrajski, arabski i angielski. Tak więc świat zna różne modele. Musimy przyjąć ten, który zapewni spokój i zadowolenie wszystkim żyjącym na naszej ziemi. Kategorycznie nie akceptuję agresji Rosji i aneksji Krymu, ale jeśli odpowiadamy „moskala na gałąź” — to nie jest lepiej. Nie ma ludzi pierwszej i drugiej kategorii. Wszyscy ludzie, jeśli są LUDŹMI, powinni szanować i znać język drugiego. I zapewniać wszystkim językom i kulturom rozwój. Wyprowadzenie języka i kultury rosyjskiej poza nawias na Ukrainie, po pierwsze, nie uda się, a po drugie, przyniesie szkód o wiele więcej niż pożytku. Przykład jest prosty. Od tego, że w szkołach język rosyjski uczyniono nie obowiązkowym, a fakultatywnym (tzn. uczą się go ci, którzy chcą i często za opłatą rodziców, jak wszystkie kursy fakultatywne), nikt nie zaczął pisać po ukraińsku poprawniej, nikt nie zaczął znać ukraińskiego lepiej, dla nikogo literatura ukraińska nie stała się ważniejsza. Ani na Ukrainie, ani na świecie. Co osiągnęliśmy w rezultacie? Wychowaliśmy pokolenie, które słabo zna wszystko. Pytanie: czy to dobrze? Na wszystkich stronach, we wszystkich publikacjach, w wierszach i prozie, we wszystkich sporach bronię stanowiska Ukrainy, mówię o tym, że Rosja jest agresorem. Ale nie chcę czuć, że jestem w swoim kraju człowiekiem drugiej kategorii tylko dlatego, że mój język ojczysty to rosyjski. Mój syn ukończył ukraińskie liceum i uniwersytet w języku ukraińskim, włada swobodnie ukraińskim, rosyjskim, angielskim — i wszystko jest w porządku. Ale wydaje mi się, że człowiek powinien mieć prawo wyboru języka komunikacji. To środek demokratyczny. I jeśli dążymy do Europy, to demokracja nie powinna być nam obca. Oto zawstydzamy ludzi za nieumiejętność mówienia po ukraińsku. Powiedzmy uczciwie, a co zrobiliśmy, żeby ludzie chcieli nauczyć się języka? Czy są darmowe kursy? Czy literatura i telewizja po ukraińsku są lepsze? Czy władający dwoma językami otrzymują preferencje w sferze zawodowej? Czy stworzyliśmy słowniki terminów technicznych po ukraińsku? Czy literatura ukraińska jest tańsza? No choć cokolwiek?! My sami, nic nie zrobiwszy, chcemy czegoś od ludzi. Pierwszy krok — ekonomiczny. Ludziom powinno opłacać się znać język. Wtedy nie trzeba będzie ich łamać przez kolano i zmuszać do nauki. Zamiast przez dwadzieścia lat istnienia państwa uczynić język atrakcyjnym ekonomicznie, próbowaliśmy narzucać, zmuszać i tylko tyle. Robiliśmy wszystko, żeby wywołać sprzeciw. Ale przecież tak celu się nie osiągnie. Ukraina ma unikalną szansę być rzeczywiście dwujęzycznym państwem, nie tracąc ani odrobiny kultury obu narodów. Nie można być rozrzutnym. To nie działa na naszą korzyść. W Izraelu na przykład uważają Puszkina za poetę narodowego na tej podstawie, że jego pradziadek był Etiopczykiem, a Etiopczycy wyznają judaizm. To znaczy, wszystko, co jest na świecie dobrego, tam starają się przybliżyć do kultury narodowej, wdrożyć w nią, uczynić swoją. A u nas wszystkich, którzy pisali nie po ukraińsku, chociaż żyli na Ukrainie, studiuje się w ramach kursu literatury obcej. Czy tak powinno być? Obecna sytuacja — to odpowiedź na nasze błędy. Takie smutne sprawy. Ale trzeba wyciągnąć wnioski i wytrwać. Ukraina powinna być niepodzielna, soborna i wszystkim obywatelom powinno żyć się w niej komfortowo, nie zważając na języki i narodowości”. Oto taka odpowiedź w warunkach wojny, która została rozpoczęta osetami, co wyrosły z ziaren tak zwanej rosyjskojęzyczności, która stała się polityczną i ideologiczną antyukraińską bronią. Powstrzymam się od komentarzy. Niech czytelnicy sami uściślają fakty. Jedynie zaznaczę, że raczej nie uda się stworzyć życiowego komfortu w społeczeństwie, którego niektórzy obywatele, rzekomo „nie zważając na języki i narodowości”, promują interesy narodowe innego państwa-agresora. Przy czym agresora historycznego. Ale głównym faktem dla mnie jest ten, że najbardziej stabilnymi państwami są te, gdzie pomimo wielonarodowości społeczeństwa, język państwowy jest jeden: Niemcy, Francja, kraje skandynawskie, USA, Polska, Australia, Japonia… Listę możecie kontynuować, nie zapominając wnieść do niej Rosji, która ucięła wszelkie dyskusje w kwestii językowej na terytorium swojego imperium, ale aktywnie promuje tworzenie rosyjskojęzycznych enklaw na terytoriach innych państw.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
