Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kulturowo-językowy aspekt środków masowego przekazu. Niedbały stosunek do słowa nas dyskredytuje!

Слово Просвіти, №22 за 2017 рік

Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Szerokie spektrum poruszanych tematów w audycjach radiowych i telewizyjnych powoduje obecność w nich elementów wszystkich stylów funkcjonalnych języka ukraińskiego. Jednak wszystkie te materiały łączy ścisłe przestrzeganie norm językowych, ponieważ takie audycje muszą być wzorem dla słuchaczy radiowych i telewidzów, a w ten sposób przyczyniać się do podnoszenia kultury języka społeczeństwa. Jednym z warunków podniesienia prestiżu języka ukraińskiego jest reżim ukraińskojęzyczny, to znaczy, że nie tylko przedstawiciele drukowanych i elektronicznych środków masowego przekazu powinni posługiwać się językiem ukraińskim, ale także ci, których zaprasza się do wystąpień na antenie i na ekranach telewizorów. Jeśli zaproszeni nie władają językiem ukraińskim, należy zapewnić symultaniczne tłumaczenie wystąpień na ten język. Tak jest przyjęte we wszystkich cywilizowanych krajach. Mamy jeszcze jeden problem, czysto ukraiński (może to samo jest jeszcze na Białorusi). Trudno sobie wyobrazić, aby na Litwie czy w Polsce obywatele tych krajów, władając językiem litewskim (polskim), używali w swoich wystąpieniach języka jakichś innych krajów. Tymczasem na Ukrainie dość często w oficjalnej komunikacji jej obywatele uciekają się do języka kraju-agresora. Po pierwsze, jest to jeden z przejawów kompleksu niższości, bo „słowo należy do reszty środków postępu jako pierwsze i podstawowe” (Ołeksandr Potebnia); a po drugie, ta dwujęzyczność jest przyczyną licznych błędów leksykalnych, gramatycznych, stylistycznych, zwłaszcza o charakterze fonetycznym i akcentuacyjnym. Jednym z wymogów ukraińskiej ortoepii jest zachowanie dźwięczności spółgłosek na końcu słowa i sylaby, czyli u nas nie ma asymilacji pod względem bezdźwięczności. Jednak w środkach masowego przekazu dość często słyszymy lit, nisz, snich, chlip, hriatka, duszka, kaska, loszka, nyszka, niszka, blyśkyj, ożelet, nawet bes opadiw zamiast normatywnych lid, niż, snih, chlib, hriadka, duszka, kazka, łoszka, nyzka, niżka, błyzkyj, ożełed, bez opadiw. Raz po raz naruszają normy akcentuacyjne, podając słowa z takimi akcentami: alfaWIt, wypAdok, hrAbli, żywoPYS, załoZA, koroMYsło, kropYwa, listoPAd, Olena O’LIR. W Nowogrodzie Wołyńskim odbyło się uroczyste wręczenie nagród uczestnikom konkursu „W poszukiwaniu literackich talentów”. Rywalizacja twórcza prowadzona jest już drugi rok przy wsparciu Kijowskiej organizacji NSPU, Ministerstwa Kultury oraz Ministerstwa Oświaty i Nauki. Mecenasem konkursu jest pisarz i działacz społeczny, lekarz i podróżnik Mykoła Chomycz. Nawiasem mówiąc, 21 maja podczas Książkowego Arsenału zaprezentowano zbiór utworów zwycięzców ubiegłorocznego konkursu (wydawnictwo „Sammit-Knyha”), wydany kosztem Mykoły Chomycza. W tym roku największą liczbę utworów przysłano z obwodów chersońskiego i zakarpackiego. Na konkurs wpłynęły utwory najróżniejszych gatunków: powieści, opowiadania, bajki, eseje, wiersze, poematy, bajki… Członkowie jury — pisarze Wiaczesław Medwid (przewodniczący), Stanisław Bondarenko, Wołodymyr Danyłenko, Hałyna Pahuciak, P. P. PETRENKO, emeryt, weteran dziennikarstwa, Mariupol. Szanowna Redakcjo tygodnika „Słowo Proświty”! Na tego poważnego obywatela, który powiedział w telewizji „Diakuju Was!”, również zwróciłem uwagę. Niestety, nie tylko on tak włada językiem ukraińskim. Okresowo słucham Radia ERA FM, audycji radiowej „Słowo” Pierwszego Kanału UR, dokąd często zapraszają znane osoby (urzędników, deputowanych, uczonych, pisarzy i in.). Kłują w uszy często używane słowa-pasożyty oraz inne niestosownie użyte słowa i zwroty w języku ukraińskim przez ludzi, którzy niby są związani z kulturą. Zestawiłem te słowa w jedno: litoPYS, nEnaWYS, perePYS, fenomEN, szaWLIja, szczaWEL, Kwasza, Kowal, Łopuch (nazwiska), wałoWYJ, noWYJ, fachoWYJ, cechoWYJ, czariwNYJ, nesTY, sikTY, prywezTY, odYnadciat, czotYrnadciat. Poprawne akcenty są następujące: alfAwit, wYpadok, hrablI, zAloza, żywOpys, korOmysło, kropywA, listopAd, litOpis, nenAwyś, perEpys, fenOmen, szawlIja, szczawEl, KwAsza, KowAl, LopUch, wałowYj, nowYj, fachowYj, cechowYj, czariwnYj, nestY, sIktY, przyweztY, odynAdciat, czotyrnAdciat. Ukraińska spółgłoska ł bywa twarda (ład, łono, łuka), miękka (lid, loń, lada, sil) i średnia przed e oraz y: zełenyj, łehit, łypa. Tak samo musimy wymawiać ją również w słowach pochodzenia obcego: lekcija, probłema, tełehrama, a nie lEkcija, probłEma, tełEhrama. Dla zaokrąglonego oe nie mamy dokładnego ukraińskiego odpowiednika, więc oddajemy go niezaokrąglonym e: Ґete, Kełn, Szreder, a nie Hote, Koln, Szroder. Nie potrafią tworzyć stopniowania przymiotników i przysłówków — w stopniu najwyższym w literackim języku ukraińskim używane są formy najważłyszcze, najhołownisze, najcikawisze, a nie rozpowszechnione w mowie publicznej same ważływe, same hołowne, same cikawi. Tak mówią niepiśmienni politycy, a za nimi pracownicy radia i telewizji. Przyimek po w środkach masowego przekazu nabrał rozmiarów klęski żywiołowej: po rehionałnym kwartyram, po kłuczowym pytanniam, po mozajikam Desiatynky, po jewropejśkym standartam, po ukrajinśkym wijśkowym, po pozicijam, po kredytam. Takie konstrukcje prawie wyparły poprawne — po rehionałnych kwartyrach, u kłuczowych pytanniach, po mozajikach Desiatynnoji cerkwy (a nie slangowe Desiatynky!), za jewropejśkymy standartamy, za pokaznykamy, stawky za kredytamy, po ukrajinśkych wijśkowych itd. Niestosownie używają przyimka zwerch: zwerch zusyl, zwerch możływostej, zwerch płanu, choć tutaj powinno być ponad: ponad zusyłła, ponad możływosti, ponad płan. W wielu audycjach radiowych i telewizyjnych można usłyszeć błędne z punktu widzenia norm morfologicznych formy słów: hołodiw, hrywen, piatysta, wisimsta, babusiw ta didusiw, pryjmajemo dwa ostannich dzwinka, przedstawnyk hrupy Iryna Heraszczenko, hrebut ne w tomu napriamku, kłasa, uniwersyteta, odne z najbiłsz ułublenych zwirkiw, a potrzibno — hołiw, hrywen, piatysot, wisimsot, babuś ta didusiw, pryjmajemo dwa ostannich dzwinky, przedstawnycia hrupy Iryna Heraszczenko, wesłujut ne w tomu napriamku, kłasu, uniwersytetu, odne z najułubłeniszych zwiriat. Rzeczowniki rodzaju męskiego bil, neżyt, jarmarok przenoszą do kategorii żeńskich: nesterpna bil, liky wid neżyt, na cij jarmarok, żurowu kowanuju arku. Na zakończenie odbyło się święto literacko-muzyczne w Muzeum rodziny Kosaczów z czytaniem utworów laureatów i dyplomantów. Ciekawe, że Wałerij Jakubowycz i dyplomant w nominacji „Proza” Oksana Łeszczenko (oboje z Wełykoji Prahy na Kropywnycczyni) uciekli się do takiego nowoczesnego środka prezentacji swoich powieści, jak buk-trejler. Muzyczną ozdobą święta stały się występy kameralnego zespołu nowograd-wołyńskiej szkoły sztuk „Classik”, piosenkarki Chrystyny Chałimonowej (Kijów), piosenkarki-szansonistki Lucyny Chworost (Charków), pisarza i barda Wołodymyra Kadenka. Ogólnoukraiński konkurs „W poszukiwaniu literackich talentów” wypełnia niezwykle ważną misję: buduje łańcuszek literackiej i kulturowej ciągłości, zbierając uzdolnione dzieci z całej Ukrainy i dając im możliwość przedstawienia swojej twórczości oraz uzyskania fachowej oceny od uznanych mistrzów pióra, wreszcie — poczucia swojej potrzebności.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn