Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Łaska powołania

Слово Просвіти, №22 за 2017 рік

— Czym jest bycie artystą? — Tutaj nie da się obejść bez miłości do tego świata, do ludzi, do rodzinnej ziemi. Kiedy mnie o to pytają, od razu przypominam sobie swojego pierwszego nauczyciela, którego spotkałem jeszcze w szkole w rodzinnej wsi Makijiwka na Czernihowszczyźnie. Przyszedł do nas młody nauczyciel Stepan Muzyczenko, prowadził lekcje geografii, muzyki (grał na bajanie i na pianinie), a także zorganizował kółko plastyczne. Zapisałem się tam, nie mając na celu uczynienia z tego swojego zawodu, a z miłości do utalentowanego pedagoga, który był tylko o kilka lat starszy od nas, wiejskich chłopaków. Z czasem wielu uczniów przestało uczęszczać na zajęcia, a ja uparcie kontynuowałem. Pewnego razu jesienią w niedzielę padał deszcz, matka nie puszczała, ale ja poszedłem do naszej szkoły „kamiennej”, jak ją u nas nazywano. Miałem worek na głowie, który dała mi matka, przemokłem porządnie. A kiedy wszedłem — usłyszałem melodię ludowej pieśni „W końcu grobli szumią wierzby…”, to Stepan, czekając na swoich wychowanków, grał na pianinie, muzyka rozbrzmiewała w całej szkole. Dopiero wtedy, gdy przyszedłem na zajęcia sam, mój nauczyciel tak się ucieszył, zwrócił na mnie uwagę i powiedział: „Kto nie boi się ani deszczu, ani ulewy, temu być artystą”. Staliśmy się wielkimi przyjaciółmi. To właśnie on wyprowadził mnie na tę drogę. W życiu tak wiele zależy od tego, kto jest twoim pierwszym nauczycielem. Mówiłem o tym już nie raz i nie męczę się, by to powtarzać. — Proszę opowiedzieć o rodzinie, rodzicach. — Nazwisko mam greckie, ojciec Iwan pochodził od tych Greków, którzy osiedlili się w Nieżynie, tam była grecka kolonia, która miała swój magistrat. Oczywiście z czasem się ukrainizowali. Z tych Greków, nawiasem mówiąc, był artysta Wenecjanow. A mój ojciec stał się prawdziwym Ukraińcem, rolnikiem i bardzo zdolnym rzemieślnikiem. Umiał szyć i wszystkich obszywał we wsi, pracował na trofiejnej maszynie do szycia, którą przywiózł z frontu (w 1941 roku poszedł na front). Jestem dzieckiem wojny, urodziłem się już na okupowanym terenie. Matka Paraska wyszła za niego, wdowca z trojgiem dzieci, a ja byłem u niej pierwszy. Rodzina była duża i zgodna. Rodzice wszystkich kochali jednakowo, a było nas dziewięcioro. — Gdzie Pan się uczył? — Uczyłem się dużo. Swoją naukę rozpocząłem w Szkole Artystycznej na Chreszczatyku (nazywała się ChRU nr 16 i była na poziomie zawodowej placówki edukacyjnej). Uczono nas wszystkiego: kłaść płytki, robić mozaikę, malowidła alfrejne, a także rysować plakaty, pisać litery. Wśród nauczycieli byli tak znani artyści jak Wołodymyr Iwanowycz Rezanow, Andrij Stepanowycz Kyryczenko. W wojsku rysowałem portrety członków rządu, Chruszczowa i Breżniewa, pisałem plakaty. Po wojsku uczyłem się w Instytucie Poligraficznym im. Iwana Fedorowa. Moje pierwsze grafiki pojawiły się w czasopismach. Broniłem się tematem „Pieśni kupałowe”. Bardzo kocham grafikę, zwłaszcza ekslibrisy, mam ich ponad 500. Robiłem je nie na zamówienie, a dla przyjaciół i znajomych. Grafika to ciężka praca, trzeba patrzeć przez lupę, kiedy się pomylisz, nie tak łatwo naprawić. Pracuję też w innych technikach, akwarelą i olejem. Nie będę oceniał sam siebie, swoich prac. Niech o tym powiedzą autorzy, których ilustrowałem, redaktorzy książek, które wychodziły z moimi grafikami. Dzięki tej pracy przeczytałem wiele książek, aby ilustrować, trzeba znać i rozumieć fabułę oraz pisarza. Przecież grafika zawsze towarzyszyła drukarstwu i książce. — Gdzie organizował Pan swoje wystawy? — Moja pierwsza wystawa była w mojej szkole. Bardzo się do niej przygotowywałem, zrobiłem kopie wielkich mistrzów, takich jak Rubens, Delacroix, Wasniecow, Kuindży (oczywiście z reprodukcji), odniosła wielki sukces (przynajmniej ludzie zobaczyli w kopiach dzieła sztuki). Pokazałem też własne kompozycje — były to krajobrazy naszej drogiej Makijiwki. A potem była wystawa w Czechach, gdzie pracowałem kilka lat w redakcji gazety „Sowietskij sołdat”. To był czas niełatwy, po wejściu naszych wojsk do Pragi nienawidzono nas tam. Ale wtedy poznałem tam przedstawicieli ukraińskiej diaspory. To była wielka nauka życia. Zaprowadzono mnie na cmentarz, gdzie zobaczyłem grób Ołeksandra Olesia. Wystaw miałem wiele: w USA, Bułgarii, Polsce, Macedonii, wspólne ekspozycje w składzie znanych artystów Ukrainy miałem też w Rosji. Na moje 60-lecie była wielka wystawa w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Mam dość dużo dzieł grafiki na temat szewczenkowski, w szczególności miejsca szewczenkowskie, pomniki Kobziarza na świecie. — Pracuje Pan tu już tyle lat, na Zjeździe św. Andrzeja ma Pan pracownię. To takie znaczące miejsce Kijowa. — To prawda. Tutaj zaczynał się Kijów. A moja pracownia widziała tylu ludzi. Istnieje opinia, że bywał tu u Michała Grabowskiego także Taras Szewczenko. Kiedyś mówiły mi o tym dwie starsze babcie, które mieszkały tu w mieszkaniu, bo był to przez pewien czas dom komunalny. Mam prasę drukarską, na Dni Kijowa (choć jest bardzo ciężka) wynoszę ją na ulicę i drukuję swoje grafiki, żeby pokazać naszym gościom i zagranicznym turystom, jak to się robi. Kocham Kijów, miasto, które przyjęło mnie i wychowało, kocham Dniepr. Tam, gdzie się urodziłem, nie było rzeki. Ale najbardziej kocham Górę Starokijowską (Kysyliwkę, Froliwską — to różne jej nazwy, które mówią nam o historii miasta). Był czas, kiedy naszą pracownię podpalili, żeby wykurzyć z domu artystów. Proszę spojrzeć na te stare, kiedyś przytulne domki, w których mieszkali kijowianie. Wyrzucono ich obecnie z tych mieszkań. Przecież teraz domy sprzedaje się nawet razem z ludźmi. Kijów w ostatnim czasie przestał być przytulnym miastem, które nazywano „Miasto-ogród”. Co dla dzisiejszych oligarchów znaczy jakiś stary dom, czasem nie ratuje go nawet tablica ochronna. Proszę wspomnieć domy Mykoły Tereszczenki i Iwana Tereszczenki na bulwarze Tarasa Szewczenki. W tej pracowni stworzyłem wiele grafik przedstawiających stary Kijów. Niektóre z nich stały się już historią, bo krajobrazy się zmieniły. Jeszcze stoi przy Górze św. Andrzeja stara altana, akurat naprzeciwko pracowni, widzę ją z mojego okna i uwieczniłem w jednej z kompozycji. Poświęciłem wiele grafik także utraconym zabytkom miasta, tym, które zostały zniszczone w strasznych latach, wśród nich także Soborowi św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Kiedy ryłem tę grafikę, to nie wierzyłem, że go odbudują. A jeszcze mam pracę „Andrzej Pierwszy Powołany na Górach Kijowskich”. Wierzę, że apostoł jednak bywał tutaj i powiedział te słowa, które zapisano w kronice: „Widzicie te góry? Na nich zajaśnieje łaska Boża”. Ja tę łaskę odczuwam codziennie. I dziękuję za nią Bogu tak samo, jak za to, że powołał mnie, bym został artystą. Rozmawiała Nadija NAUMOWA Któż z kijowian nie zna Andriejewskiego Zjazdu, tej ulicy, która łączy Stary Kijów z Podolem i stała się naszym Montmartre'em. W górze, po jej lewej stronie, zachował się dom, który zbudował znany polski pisarz i historyk, badacz Ukrainy, autor książki „Ukraina dawna i teraźniejsza”, która ukazała się w Kijowie w języku polskim, Michał Grabowski. Bardzo prawdopodobne, że bywał tu latem 1859 roku także Taras Szewczenko, którego z Grabowskim jeszcze w 1843 roku zapoznał Pantełejmon Kulisz. Właśnie w tym budynku mieści się pracownia Ludowego artysty Ukrainy, znanego grafika Mykoły Stratilata. Bywali tu artyści — bracia i koledzy, prozaicy i poeci, których utwory ilustrował Mykoła Iwanowycz, znani historycy sztuki, na przykład nieżyjący już Wołodymyr Pidhora, Dmytro Stepowyk, który niemało badań poświęcił rycinom artysty, bywał tu patriarcha Mścisław, a także przedstawiciele ukraińskiej diaspory, naukowcy, literaci, poeci. Wszystkim im mistrz ryciny wykonał ekslibrisy, które mówią o nich samych, ich upodobaniach, ich wewnętrznym świecie. Na początku lata i my odwiedziliśmy pracownię Stratilata z zamiarem pogratulowania mu 75-lecia, porozmawiania, pośpiewania (jest on uczestnikiem chóru „Czumały”). A także zadaliśmy kilka pytań znanemu artyście, na które odpowiedział życzliwie, szczerze, bez żadnych ambicji.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn