Strona · s. 11strona oryginału ↗
Wracajcie, sokoły, do matki!
Слово Просвіти, №22 за 2017 рік
Neonila KREMIANCZANKA, członkini NSPU, m. Krzemieniec. Trzy siwoskrzydłe ptaki krążyły w bezdennym wiosennym niebie, szeroko rozpostarłszy skrzydła, dumnie mierzyły się siłą z wiatrem i napawały wolnością oraz bezmiarem przestrzeni. — Pewnie to dusze trzech braci spoglądają na nas z wysokości! — powiedziała któraś z kobiet. I wszyscy, którzy stali dokoła, podnieśli oczy w górę. Jaskrawo świeciło majowe słońce, dumnie trzepotały flagi w rękach warty honorowej: czarno-czerwona (u weteranów-powstańców) i państwowa (u ich młodych potomków). Wygłaszał aksamitnym barytonem modlitwę za zmarłych ksiądz. I drżały łzy wzruszenia w oczach kobiet z Proświty. Bo jakże się nie wzruszać? Jeszcze jeden z synów wielce cierpiącej powstańczej matki Hafii wreszcie powrócił do niej z dalekich dróg! Trzej synowie Hafii Myslińskiej z chutoru Wirla na Krzemieniecczyźnie — Borys (1920), Ihor (1922) oraz Ołeksandr (1924) — w latach II wojny światowej poszli w szeregi UPA. Poszli za wezwaniem swoich serc, bo marzyli o zdobyciu wolności dla rodzinnej ziemi i niepodległego Państwa Ukraińskiego. Heroicznie walczyli najpierw z brunatnymi, a potem — z czerwonymi okupantami. Dwaj z nich — Borys i Ihor — byli sotnikami w oddziałach powstańczych. Latem 1943 roku zaginął bez wieści najstarszy — Borys. Jego ślady zagubiły się na południowo-wschodnim Wołyniu. Co stało się z młodym sotnikiem — matka nie wiedziała. Modliła się i wierzyła, że syn powróci do niej… Pod koniec 1944 roku inna bolesna wieść spadła na barki Hafii: drugi jej syn — Ihor, dwudziestojednoletni sotnik UPA — zginął w boju z NKWD na Szumszczyźnie. Jego oddział był otoczony przez wrogów i przy próbie wyrwania się z pierścienia ciężko ranny sotnik zastrzelił się (nie chciał wpadać w ręce wrogów, a także — być ciężarem dla towarzyszy broni i przeszkodzić im w uratowaniu się). Przygnieciona żalem, niczym kamieniem, kilka nocy matka siedziała przy stole. I piekące łzy przesłaniały jej oczy. Lecz znalazła w sobie odwagę, by żyć dalej — miała nadzieję, że pozostało jej jeszcze dwóch synów-sokołów… Najmłodszego — Saszkę — schwytało NKWD pod koniec 1944 roku. Dwudziestoletniego młodzieńca okrutnie bito, przesłuchiwano. Skazano powstańca na śmierć. Później wyrok zamieniono na dwadzieścia pięć lat stalinowskich łagrów. I wywieźli go do dalekiej republiki Komi… Matka została sama. Czekała. Wierzyła, że jej synowie żyją i kiedyś wrócą do domu. Długimi zimowymi wieczorami dziergała dla nich koszule, przysłuchując się każdemu szmerowi za oknem, wzdrygając się od lekkiego pukania jabłoniowej gałęzi w szybę. A latem godzinami siedziała na przyzbie, pilnie wpatrując się w wygrzaną słońcem polną drogę, która prowadziła do chutoru — czy nie idą jej chłopcy do domu? Sąsiedzi namawiali: „Hafiu! Twoich synów już nie ma na świecie!”. Ale kobieta nie słuchała: „Nie widziałam ich martwymi! Moi synowie — żyją! Oni wrócą do mnie!”. Po wielu latach Hafia otrzymała list. W kopercie, podpisanej cudzą ręką, leżała pożółkła kartka, złożona w trójkąt. Na niej — kilka zdań od jej „najmłodszego”. Saszko pisał, że pracuje w kopalniach uranu i rzadko widzi słońce. Prosił, żeby matka dbała o siebie, i jeszcze — żeby czekała na niego. A niżej, pod listem syna, gęstniały wersy, napisane nie mniej niż dziesięcioma innymi rękami: „Czekajcie na mnie, mamo!”, „Wrócę do was, droga!”, „Dbajcie o siebie, mateńko!”, „Niech wam się wiedzie, matko!” — i podobne. Hafia była poruszona, bo zrozumiała — to pisali inni katorżnicy, towarzysze jej syna. Nie mając możliwości wysłania wieści swoim matkom, bo nie mieli prawa do korespondencji, zwracali się do niej, jak do rodzonej matki. Matka czekała na list od jednego syna, a otrzymała od razu od dziesięciu! Lata mijały, lecz Saszko nie powrócił. I o Borysie nikt nic nie wiedział… Niczym białe bociany, przelatywały nad jej chatą lata — dziesięć, dwadzieścia, trzydzieści… Srebrny szron wplatał się we włosy. Lecz Hafia wciąż czekała. I dziwnie, i strasznie było odczuwać jej wielki ból, niezwykłą odwagę i niezgasłe matczyne czekanie. Kiedy umierała, poprosiła bliskich: „Nie sprzedawajcie chaty! Niech stoi! Możliwe, że ktoś z moich sokołów powróci — to niech ma dach nad głową!”. I, kiedy życie opuszczało jej ciało, spojrzała na uchylone drzwi i nagle uśmiechnęła się. Zdawało się, że zobaczyła w tej chwili tam, na progu, Ihora, Borysa i Ołeksandra… Po dwunastu latach Ukraina stała się niepodległa. Naród zaczął odradzać dobrą pamięć o UPA. Krzemienieckie zrzeszenie „Proświty” (cała rodzina Hafii Myslińskiej przed wojną należała do tej organizacji) rozpoczęło poszukiwania trzech braci-powstańców. Były one niełatwe i trwały ponad dwie dekady… Przewodnicząca rejonowej „Proświty” L. Sledzińska na miejscu śmierci bohatera. W 2014 roku we wsi Wielkie Zahajce na Szumszczyźnie została odkryta mogiła średniego syna Hafii Myslińskiej — Ihora. Mieszkanka tej wsi — Julia Bojczuk — odpowiedziała na publikację w gazecie artykułu przewodniczącej Krzemienieckiej rejonowej „Proświty” — Lilii Sledzińskiej i poinformowała, że już od wielu lat opiekuje się mogiłą powstańczego dowódcy na wiejskim cmentarzu (jej, niegdyś siedmioletniej dziewczynce, kazała pilnować pochówku mama i czekać, aż odezwą się bliscy bohatera). Lilia Sledzińska wyruszyła do Wielkich Zahajców. Pani Julia pokazała jej mogiłę i opowiedziała, co wie. Wszystkie znaki się zgadzały. To było miejsce wiecznego spoczynku sotnika UPA Ihora Myslińskiego (po dwóch miesiącach, wypełniwszy do końca swój obowiązek strażniczki, pani Julia zmarła). W następnym roku członkowie Krzemienieckiego rejonowego zrzeszenia „Proświty” wraz z księdzem Wasylem dokonali ekshumacji szczątków Ihora i pochowali je w mogile jego matki na cmentarzu chutoru Wirla. Tak Hafia doczekała się jednego ze swoich synów-bohaterów! A następnego lata, w 2016 roku (po 71 latach od wojny) niespodziewanie udało się odnaleźć miejsce śmierci jej najstarszego syna — Borysa Myslińskiego. Tak jak dwaj młodsi bracia, Borys przed wojną uczył się w Wiszniowieckiej szkole rzemieślniczej. Tam wstąpił do podziemia OUN. W lipcu 1942 roku przeszedł szkolenie wojskowe i wkrótce został mianowany dowódcą jednej z powstańczych sotni. Brał udział w wielu bojach z okupantami. Na przykład, 9 maja 1943 roku niemiecka żandarmeria spaliła wieś Stiżok. Kiedy kaci wracali do Krzemieńca, ukraińscy powstańcy zaatakowali ich z zasadzki. Uszkodzili dwa samochody z wrogami, a potem zaczęli razić Niemców krzyżowym ogniem karabinów maszynowych. Z rąk ukraińskich powstańców zginęło ponad 60 nazistów. Następnej nocy wrogowie przewieźli swoich zabitych do wsi Biłokrynycia i pochowali w niesławie na miejscowym cmentarzu… Na początku lata 1943 roku oddział Borysa Myslińskiego poszedł na południowo-wschodni Wołyń w celu wzmocnienia oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii, którym na tych ziemiach przyszło walczyć na dwa fronty — zarówno z niemieckimi okupantami, jak i z czerwonymi partyzantami, którzy bezlitośnie grabili wieśniaków i na rozkaz moskiewskiej władzy niszczyli ukraińskie podziemie. Na wyzwolonych ziemiach Wołynia powstańcy tworzyli wolną wysepkę Państwa Ukraińskiego — Borys Mysliński.
Kołkowską Republikę Powstańczą (podobna — Antonowiecka Republika Powstańcza — rodziła się w tym czasie w lasach szumskich na Tarnopolszczyźnie). Borys Mysliński zginął w walce z czerwonymi partyzantami w pobliżu wsi Berestiany w rejonie kiwereckim obwodu wołyńskiego. Odstrzeliwał się, stojąc w pełnym wzroście za sosną. I tam skosiła go kula bolszewickiego snajpera. Borys miał dwadzieścia trzy lata… W 1991 roku ktoś nieznany wyrzeźbił dwumetrowy krzyż na drzewie, pod którym zginął powstańczy sotnik z Kremeneczyzny. Możliwe, że była to ręka jednego z jego towarzyszy broni. Stuletnia sosna zamieniła się w majestatyczny pomnik bohatera. Nie wiadomo, gdzie pochowane jest ciało Borysa — czy pod tym drzewem w lesie, czy w jednej z trzech zbiorowych mogił powstańczych na wiejskim cmentarzu. Świadectwa o tym, niestety, nie zachowały się. Sosnę-pomnik pomogli znaleźć krzemienieckiej „Proświcie” oraz krewnym powstańca ukraińscy patrioci: narzeczona bohatera Niebiańskiej Sotni, Sashka Kapinosa — Ołenka Kotlar oraz bojownik o zachowanie powstańczej sławy ze wsi Berestiany — artysta Mykoła Podziubanczuk. 6 maja 2017 roku, w dniu Świętego Jerzego Zwycięzcy, dokonano symbolicznego pochówku ziemi z miejsca śmierci bohatera w grobie jego matki — Hafii Myslińskiej. Jeszcze jeden syn powrócił do niej! Świeciło jasne majowe słońce, zamarli wokół, chyląc się w szacunku, krewni Hafii oraz proświcianie z Krzemieńca, słuchając modlitwy żałobnej kapelana krzemienieckiej „Proświty” — ojca Wasyla. Powiewała flaga państwowa w rękach prawnuka Hafii — dziesięcioletniego Bohdana i jego towarzyszy — Lizy i Wasylka, a czarno-czerwona — w rękach weteranów-powstańców — Ołeksija Borysa i Petra Sołomona. A na błękitnym niebie nad głowami ludzi krążyły trzy dumne, wolne sokoły… Stałam w tłumie i myślałam: „Jaka niepokonana siła zmusiła trzech młodzieńców do opuszczenia rodzinnego domu i podjęcia krwawej walki z wrogami? Jaka niepokonana siła nie pozwalała matce uwierzyć w śmierć jej synów-bohaterów? Jaka niepokonana siła i w naszych dniach prowadzi ludzi do walki za Ukrainę?” I dumne sokole skrzydła z bezkresnego błękitu jakby odpowiadały mi: „To — wielka siła miłości, wieczne wołanie rodzinnej ziemi, niezłomna wiara w zwycięstwo dobra nad złem i w to, że naród musi być wolny i sam wybierać swoją drogę pod słońcem!” Poświęcenie grobów Hafii, Borysa i Ihora Myslińskich, 6.05.2017
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
