Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Głosy żurawiego wyryju List otwarty do Tetiany Łemeszko

Слово Просвіти, №22 за 2017 рік

Petro SOROKA Droga Taniu, witam cię spod maja! Właśnie przewróciłem ostatnią stronę twojej nowej książki “Żurawie niebieskiego wyryju”, na której, zdaje się, jeszcze nie zdążyła wyschnąć farba drukarska, i siedzę przy oknie, przepełniony myślami i wrażeniami. Przeczytane przepływa w pamięci pojedynczymi kadrami, jak w kinie. A za oknem — deszcz. On przywodzi smutek, tak styczny do twojej książki, wszak jest ona poświęcona tym, którzy odeszli w zaświaty i z którymi zetknął cię los na życiowych drogach. W imionach odbiło się to tak: Anatolij Dimarow, Wiktor Baranow, Jurij Riast, Jewhen Doroszkewycz, Stepan Hrycenko. Pięciokrotne grono. Na czyjś los przypadła oszałamiająca sława i szerokie uznanie, a ktoś przeszedł mało zauważony. Ja, powiedzmy, po raz pierwszy odkryłem dla siebie imiona pisarzy Jewhena Doroszkewycza i Stepana Hrycenki. Co począć?! Przez lata niepodległości książki zaczęły wychodzić w niewielkich nakładach i daleko nie wszystkie dolatują do odległych regionów. Ale u prawdziwych poetów wielkie życie w literaturze po śmierci dopiero się zaczyna. I w tym kierunku zrobiłaś dla J. Doroszkewycza i S. Hrycenki nie lada przysługę, jak przedtem dla Jurija Riasta, dbając o wydanie jego wyborów. Właśnie dzięki tobie imię tego autora tak jasno i pięknie zaświeciło na ogólnoukraińskim horyzoncie. Teraz o twojej książce w nieco szerszym kontekście, bo wszystko poznaje się w porównaniu. Nasza literatura dzisiaj przeżywa prawdziwy boom pamiętnikarstwa i jest tu niemało dobrych utworów. Może to najlepsze, co dzisiaj w ogóle pojawia się w literaturze, ponieważ nawet pobieżnie wyłożone, ale ciekawe i dramatyczne życie wywołuje wzmożone zainteresowanie (nie ma nic wyższego nad ludzkie życie!), ale kiedy napisane jest jeszcze mistrzowsko i dynamicznie — to lektura niezapomniana. Właśnie takie odczucie mam ze wspomnieniami “Ścieżki-drogi” Iwana Hnatiuka, “Przeżyć i opowiedzieć” A. Dimarowa, “Nie osobno wzięte życie” Iwana Dziuby, “Wspomnienie i spowiedź z XX w.” S. Kryżaniwskiego, “Okienka” W. Browczenki, “Białe wieczory” W. Zacharczenki, “Spowiedź przed sobą” M. Nechody (autora słynnej pieśni “Stepem, stepem…”), “Jeden z sześćdziesięciu” Mykoły Horbalia. Jeszcze warto wspomnieć dwa tomy wspomnień D. Nytczenki-Czuba “Od Zińkowa do Melbourne” i “Pod eukaliptusami Australii”, “Ziarna z dróg życia mego” Niny Wirczenko, “Głosy dalekiego wyryju” Mychajła Medunicy, “Wszystko żywe — ciepłe” O. Shuhaja. Ten rejestr, oczywiście, można kontynuować jeszcze długo. Ale wszystko to wielkie epickie księgi, gdzie opowieść prowadzona jest niespiesznie, z rozległymi dygresjami i licznymi wymownymi szczegółami. U ciebie zaś przeważają eseje. Ale pod względem duchowości, czystości zamysłu, spowiedniczej tonalności są całkowicie zgodne z wymienionymi wyżej wydaniami. Chce się wierzyć, że “Żurawie niebieskiego wyryju” nie zgubią się w potoku obecnej lektury, która nachodzi na czytelnika dziewiątą falą. Twoja książka obdarzona jest, jak to się mówi, wystarczającą odpornością, bo napisana sercem, a to oznacza, że wiele w niej zamknięte nie tylko na poziomie słowa, ale i między wierszami. Czytanie wzrusza, przywodzi cichy nostalgiczny nastrój, skłania do własnych wspomnień i przeżyć. Postacie Anatolija Dimarowa i Wiktora Baranowa są dobrze znane każdemu, kto żyje w żywiole literatury, tutaj nawet czuje się pewien podręcznikowy blask. Ale co ciekawe: ty uciekasz od tej spiżowości, ustalonego obrazu i kliszy, a podajesz swoje widzenie ulubionych pisarzy. Każdą scenę, każdy epizod przełamujesz przez pryzmat własnego postrzegania, nie stronisz od istotnych komentarzy towarzyszących. Twoja opowieść jest żywa i dynamiczna, często wesoła (zwłaszcza we wspomnieniach o A. Dimarowie) i rozluźniona, chociaż, oczywiście, także ze smutnymi, nierzadko tragicznymi nutkami, wszak Autor powieści Jewhen Stebliwski z prowadzącym, pisarzem Mychajłem Słaboszpyckim Heorhij LUK’JANCZUK potomek legendarnego chołodnojarskiego atamana Rudia, i tak samo, jak jego pradziad, idzie w bój pod hasłem “Wolność albo śmierć!” Powieść opowiada o kozackim duchu, który śpi w każdym z nas, aż dopóki się nie obudzi. Prawdziwi bohaterowie wyrastają z krwi swoich poprzedników: Honty, Bohuna, Bołboczana, Konowalca, Szuchewycza… I oni znowu wyrośli, — na książkach o Chmielu i Sahajdacznym, o zaporoskich kozakach i żołnierzach UPA, o Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy wspólnie z wydawnictwem “Jarosławiw Wał” zaprezentowało powieść Jewhena Stebliwskiego “Cyborgi. Saga o wojownikach”. To jedna z pierwszych książek artystycznych o wojnie w Donbasie. Książka, która chwyta za serce. Bohaterowie powieści — młodzi studenci, którzy poszli bronić kraju. Wszak główny bohater, Sławko Rudynśkyj, wie, że on wszyscy pisarze przeszli tę smutną granicę niebytu, za którą nie ma powrotu, i to przejście nigdy łatwe nie bywa. Twoja książka — żywa, czytelna i artystycznie wartościowa, z wieloma ciekawymi środkami wyrazu, za którymi czuje się twoje bogate doświadczenie poety i prozaika. A jeszcze dobrze, że opowieść stale wzmacniana jest rzadkimi fotografiami z rodzinnego albumu, bo język fotografii jest nadzwyczaj wymowny, wiele dodaje do powiedzianego i istotnie rozszerza przestrzeń narracji. Niebagatelną rolę w strukturze opowieści odgrywają listy pisarskie, które chętnie cytujesz. Zwłaszcza jest ich dużo w eseju-wspomnieniu “Niedopiewana pieśń Wiktora Baranowa”, bo tego pisarza bez przesady można nazwać mistrzem epistolografii. Te listy są ciekawe nie jakimiś okołoliterackimi szczegółami czy “pikantnymi faktami”, a ekskursami w literaturę piękną, odkrywaniem psychologii twórczości i wewnętrzno-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn