Strona · s. 15strona oryginału ↗
«Czarodziejka glinianej zabawki»
Слово Просвіти, №22 за 2017 рік
Tak nazywają wybitną artystkę Oleksandrę Seliuczenko ze słynnego ośrodka garncarskiego — Opisznego na Połtawszczyźnie. 6 maja 2017 roku garncarce, zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy, stuknęłoby 96 lat. Artystkę uważa się za kontynuatorkę tradycji tworzenia wizerunku ukraińskiej zabawki ludowej i jednocześnie za oryginalną improwizatorkę. Natalia IBRAGIMOWA, kierownik Muzeum Pamięci – zagrody garncarki Oleksandry Seliuczenko. Pierwszą nauczycielką rzemiosła garncarskiego Oleksandry Seliuczenko była mama. W swoim dzienniku mistrzyni pisała: „Wiele goryczy ona zaznała, ale lepianka była piękna, choć nikt jej nie wspominał z tych ostatnich garncarzy. Bywało, przyjdzie Porosnyj, usiądzie i tak zachwyca się, jak ona lepiła i mówi: kocham, Pietrowna, jak wy lepicie. Pamiętam ja jego wąsy i szybkie oczy”. Po ukończeniu siedmiolatki dziewczyna uczyła się w dwuletniej Opiszniańskiej szkole mistrzów ceramiki artystycznej. „Opiszne miało wtedy szkołę mistrzów ceramiki artystycznej, ot tam poszłam. Był to 1937 rok. Była ta szkoła dwuletnia, dawali stypendium po 100 karbowańców, to były pieniądze w tamtym czasie. Dużo uczyło się z zakładu. To była młodzież i średni. Szkoła była poważna i prawdziwa. Miała ona swoją pracownię. Wypalali gromadnie. Garncarstwa uczył Sakun Choma Mosijowycz. Technologię prowadził Kasza Artem Sawycz. Była kompozycja — Litowczenko i kilka przedmiotów… wydawało się, że to byli ludzie poważni. Nie wszystkim ta nauka się udawała. Kto przyszedł z zakładu, to byli mistrzowie nieźli, a ci, co nigdzie nie uczyli się, słabsi byli. Rodzina Seliuczenków. Opiszne, Połtawszczyzna. 1930. Kiedy skończyli szkołę, 1939 rok był to, dużo wykruszyło się, poszli różnymi drogami. Kilka osób poświęciło życie ceramice. Nazarczuk Motrona Sawyczna, Omelianenko Marija, no i ja”. Właśnie jako malarka w spółdzielni przemysłowej „Leninowskie dni” wsi Woskresieńka w Zaporożu Oleksandra Seliuczenko rozpoczęła swoją pracę. Później, już na emeryturze, stworzyła znaczną liczbę szkiców dekoracyjnych malowideł, które zachwycają bezpośredniością, lekkością wykonania. O Seliuczenko-malarce wspominała jej koleżanka, też malarka Marija Bondarenko: „Ona bardzo pięknie lepiła od natury, a malowała samo przez się. Malowała tak, że nikt nie namaluje. Ona swój charakter pisma miała, jakieś wszystko pokręcone i wszystko do ładu. Piękną ona była kobietą”. Garncarka Nina Dubynka opowiadała: „Mnie bardzo mocno podobały się jej malowidła. One takie unikalne, niezwykłe. Teraz tak nikt nie maluje. Ono u niej żyje, oddycha, wszystko niezwykłe jakieś. Ja też zaczynałam od malowania, brałam wazę i pytałam malarek, jak poprawnie malować. Ja pamiętam, że u niej dużo wyrobów było, ale ona je darowała do muzeów”. Garncarz, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat nagrody imienia Danyła Szczerbakiwskiego, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Mychajło Kytrysz wspominał: „Ja poznałem się z Szurą, jak zacząłem robić w zakładzie od 1954 roku. Ona malowała w zakładzie, a ja uczyłem się garncarstwa. Można powiedzieć, że dobrze poznaliśmy się w procesie pracy, w procesie całego tego życia. Potem już od lat 70. przyjęli nas do Związku Artystów. Były stałe wystawy: obwodowe, republikańskie, wszechzwiązkowe, i życie szło w takim szybkim tempie. Lata po prostu nie były odczuwalne, dzień za dniem mijał. Było dużo różnych dat, jeśli obwodowa wystawa poświęcona jakiejś dacie, to za miesiąc-dwa jeszcze jakaś data”. Żona garncarza — malarka Hałyna Kytrysz też wspominała Oleksandrę Seliuczenko: „Ja przyjaźniłam się z Szurą. To bardzo piękna była kobieta, czuła, serdeczna, dobra, wrażliwa. Bardzo dobry nauczyciel, w cechu malowali, to ona nauczyła wielu. Przyjemna osoba była, przychodziła do nas. My o wszystkim z nią, bywało, porozmawiamy. Mój mąż wypalał jej zabawkę…”. Wystawowa działalność Oleksandry Seliuczenko zaczęła się w 1946 roku, kiedy wysłała swoje wyroby (kompozycje „Świnia z prosiętami” oraz „Lew z lwiątkiem”) na Wszechukraińską wystawę zabawki do Kijowa, gdzie je wyróżniono nagrodą. Mistrzyni była eksponentem około stu wystaw, w tym światowych „Expo-67” w Montrealu, „Expo-70” w Osace, międzynarodowych wystaw-targów w Brukseli (1958), Lipsku (1959), Wielkim Tyrnowie (1976) itd. Były u Oleksandry Seliuczenko i wystawy osobiste. Jedna z nich odbyła się pod koniec 1985 roku w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym, inną zorganizowali w Leningradzie (obecnie Petersburg). Oleksandra Seliuczenko zwracała się do zwykłych dla plastyki ludowej tematów. Ale główną cechą jej twórczości była wariatywność. Wśród różnorodnych jej koników, baranków, ptaszków, jeźdźców itd. nie znajdziesz dwóch jednakowych. Tematy bardziej skomplikowanych wielofigurowych kompozycji szukała u ulubionych pisarzy-klasyków, przede wszystkim Iwana Kotlarewskiego i Mykoły Hohola, którzy pisali o Połtawszczyźnie. Do jej glinianego świata weszły postacie sztuki „Natalka Połtawka”, kompozycje na tematy „Jarmarku soroczyńskiego” oraz „Nocy wigilijnej”. Oleksandra Seliuczenko niejednokrotnie przyjeżdżała do Kijowa, do Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego, dokąd ją zapraszano na warsztaty. Właśnie w tym muzeum miała możliwość tworzyć, nie patrząc na normę, otoczona uwagą pracowników muzeum, a co najważniejsze — miała możliwość komunikować się z ludźmi, którzy zachwycali się jej mistrzostwem. Przewodniczący Połtawskiego obwodowego oddziału Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Wiktor Furman tak wspominał o jej twórczości: „…Zabawki jej były obdarzone ciepłem, przyjemne, piękne. Kiedy pracowała w Pyrohowie, ona zawsze była w wyszywanej koszuli, w chusteczce. Obok niej zawsze tłumy ludzi i dzieci. Coś ona mogła sprzedać, a to lepi — lepi i daruje, tak obok niej wprost stały kolejki”. Garncarka Lubow Iwanowa, była sąsiadka Oleksandry Seliuczenko (obecnie mieszka we wsi Popiwka, która jest obok Opisznego), z przyjemnością wspomina komunikację z mistrzynią: „Z Oleksandrą Fedoriwną my mieszkałyśmy obok. Bywało, przyjeżdża z Kijowa, odpocznie i biegnie do mnie, opowiada swoje wrażenia. Żaliła się, że męczy się bardzo. A jeszcze lubiła posłuchać, jak ja śpiewam. Ludowe lubiła, swoje, ukraińskie. „Na ogrodzie wierzba gęsta. Tam stała dziewka piękna. Dobra ta i urodziwa. Jej los nieszczęśliwy” — to ona bardzo lubiła tę pieśń. Ona o swoim losie nigdy nie opowiadała, ale widać tą pieśnią chciała powiedzieć. Po pierwszym cechu mnie przeniesiono na trzeci. Jej śmierć była dla nas nieoczekiwana i niezrozumiała. Ależ ona ciężko pracowała, tak i spłonęła w pracy”. 23 czerwca 1987 roku Oleksandra Fedoriwna Seliuczenko odeszła w inne światy. Za swój twórczy wiek mistrzyni zdobyła sławę prawdziwej legendy sztuki ludowej. W jej pracach znalazły odzwierciedlenie pradawne tradycje.
Dzieła tej delikatnej kobiety są przejawem życiowej mądrości i doświadczenia pokoleń. Glina stała się dla Ołeksandry Sełuczenko źródłem artystycznych poszukiwań, filozoficznych rozważań i tym światłem, które przez całe życie skłaniało do nieustannego ruchu naprzód, samodoskonalenia i nauczania innych. Dla swoich licznych naśladowców i uczniów, badaczy i znawców twórczości zawsze będzie nie tylko nauczycielem i artystką, ale także przykładem odwagi i niezłomności, dobroci i szczerości. w ogniu powstania” oraz “Krew Kengiru”. U podstaw wspomnień Jurija Ferenczuka legły jego wspomnienia i analiza narodowowyzwoleńczej walki na Huculszczyźnie oraz krwawe wydarzenia powstania kengirskiego. Wydarzenie odbyło się w Dniu Pamięci Ofiar Represji Politycznych. Symbolicznie tego dnia zabrzmiała również znana “Melodia” M. Skoryka w wykonaniu kwartetu wykładowców Kołomyjskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 1 pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Iwana Arsenycza.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
