Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Trzej w łodzi, nie licząc mowy

Слово Просвіти, №22 за 2017 рік

Przemówienie na ceremonii wręczenia nagród im. W. Swidzinskiego i D. Nyczenki Iwanowi Małkowyczowi, Larysie Masenko, Iwanowi Juszczukowi. Pawło SZYRYCA, poeta, laureat literackiej nagrody im. B. Niczerdy Fot. Walerij SOŁOWJOW Dokładnie tak mogę najzwięźlej określić tegorocznych laureatów nagrody im. Swidzinskiego i Nytczenka. Troje — to nasi laureaci, łódź — to sprawy, które oni wykonują, a język — to rzeka, która ich niesie. I tu przede wszystkim ważne jest to, że ci wędrowcy-pływacy dbają nie tyle o łódź i wygodę swojego spływu nią, ile o słuszność kursu i — o nurt oraz żywotność samej rzeki. Zasadniczo nasi laureaci to swego rodzaju ekolodzy języka, którzy mają za swój najważniejszy priorytet to, co zdawałoby się niemal niemożliwe — by rzeka weszła z powrotem w swoje dawne brzegi. Bo nie na darmo i nie przypadkowo jeszcze w odległym i jeszcze sowieckim 16 marca 1991 roku Iwan Malkowycz napisał, jak sądzę, bardzo trafne, a jak się okazało, nawet proroczе wiersze w utworze „Kubanszczyna”: „Granice nasze wskaże pieśń / i czaszki w trzcinach”. Tak właśnie stało się już na Krymie i na Donbasie — granica językowa „położyła na łopatki” granicę geograficznoterytorialną. Nie było tam decydującej większości tej pieśni, która wskazałaby granicę, i nie było dość sił, by strzec maleńkiego płomyczka litery „Ї” przed północnym wiatrem „russkogo mira”. Właściwie to właśnie o potrzebie zachowania granicy językowej jako jedni z pierwszych głośno mówili w swoich badaniach i publikacjach tegoroczni laureaci nagrody im. Nytczenka, Larysa Masenko i Iwan Juszczuk — dopiero po nich tezę podchwycili dziennikarze i działacze społeczni, a praca naszych obrońców języka (poza tegoroczną nagrodą) wciąż nie została należycie doceniona. W cyklu „Kahlianaja bukolika” I. Malkowycz pisze: „Jeszcze słychać pieśń, ale i z niej / Wyciekł Dunaj”. Jednak w innym wierszu „Od Anhola do Janhola” są słowa: „Stoją jak wartownicy (…) Anhol i Janhol / …żadna nieczystość nie przejdzie”. W poemacie „Ziemia Syzyfowa” I. Malkowycz pisze, że Ukraińcy są „władcami syzyfowej ziemi”: „Urodziliśmy się w Syzyfowej ziemi, / gdzie trzeba znów i znów wszystko zaczynać / od nowa i jeszcze raz / jeszcze raz jeszcze raz / i jakby już lada moment / i znów od początku”, jednak poemat kończy się tym, że stopniowo „zciera się nasza syzyfowa matryca” i powstają Ukraińcy zdolni „z oceanu tęsknoty” uczynić „grudę mocy”, bo, cytuję: „Tu dojrzewa Siła”. Iwan Malkowycz wraz z Larysą Masenko i Iwanem Juszczukiem sieją w świadomości masowej ziarna jasnej formuły: „ukraińskie oznacza jakościowe” — tylko taka dobrowolna ukrainizacja ma perspektywę na Ukrainie. Zatem mówiąc o tegorocznych laureatach nagrody im. Swidzinskiego i Nytczenka, można mówić o trzech potężnych wieżach obronnych naszej granicy językowej. Pozostaje jednak niemało zadbać o pieśń, która odbuduje Rzekę-język w jej dawnych brzegach. A jeszcze — nie rozkołysać łodzi. Dziękuję laureatom za terminowość dokonanego dzieła, a jury za trafność wyboru!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn