Strona · s. 3strona oryginału ↗
W drodze do Babiego Jaru
Слово Просвіти, №22 за 2017 рік
Raisa HUSŁENKO. Wrzesień 1941 roku. Do okupowanego przez faszystów Kijowa na polecenie Hitlera przyleciał gauleiter Koch, aby wyciągnąć wszystko z Ukrainy. Do ostatka. Jego głośną przemowę transmitowały wszystkie stołeczne stacje radiowe Europy i świata. Sławił Hitlera, deklarował szalone cele imperialne: perspektywą każdego żołnierza Rzeszy miało być otrzymanie na głowę 45 hektarów ukraińskiej żyznej ziemi. Rozbrzmiewały totalne wezwania Ericha Kocha: „Śmierć słowiańszczyźnie, śmierć bolszewizmowi, demokratycznej rozwiązłości i wstrętnej pretensjonalności różnych mniejszości! Śmierć żydostwu!” (O. Dowżenko). Już 29 września 41-go roku rozpoczęła się totalna eksterminacja ludzi w Babim Jarze. Głównym katem pomordowanych był gauleiter Koch. Podległym mu w tych zbrodniach przeciwko ludzkości w Babim Jarze ze strony Rzeszy był Eichmann. Setki tysięcy rozstrzelanych. Żydzi, Ukraińcy, jeńcy, ukraińscy nacjonaliści, wśród których była Ołena Teliha; podziemni działacze, partyzanci, Cyganie, zakładnicy niezliczonych łapanek. Za jednego zabitego Niemca rozstrzeliwano trzydziestu Ukraińców. Kijów. 29 września 2016-go — wieczór pamięci pomordowanych w Babim Jarze. Media szeroko relacjonowały zarówno posiedzenie Rady Najwyższej, jak i wieczór oraz wystąpienia działaczy państwowych i społecznych, naukowców. Były one poświęcone dniu pamięci rozstrzelanych. Czytano przez radio pełny tekst zagranicznego wydania powieści A. Kuzniecowa „Babi Jar” oraz autorskie komentarze do niej. Dyskutowano o problemach związanych z projektem nowego memoriału pamięci ofiar nazizmu. Mimochodem wspomniano o jednym z tragicznych wydarzeń w Babim Jarze. Jaskrawo opisał je O. Dowżenko w „Dzienniku”. Przytoczę ten zapis z 26/V[19]42 oraz epigraf do niego „Idź swoją drogą”: „Trzynastego stycznia 42-go roku w 30-stopniowy mróz — w Kijowie na Podolu było to i nigdy nie powróci — prowadzili ulicą z więzienia rozebranych, w samej bieliźnie i bosych, w kajdanach stu ludzi marynarzy na rozstrzelanie przez cały Kijów. Szli, brzęczeli kajdanami niewolnicy na ojczystej ziemi. Lud patrzył i zamierał ze strachu. A niemocie tylko tego trzeba. Prowadzą sobie i na jeńców drapieżnie spoglądają. Na piersiach automaty, a w piersiach wilcze dusze. Nie wytrzymali ludzie. Z ryzykiem dla nieszczęsnego nędznego życia zdejmowali z siebie odzienie i rzucali skazanym na ramiona. — Nie trzeba, dojdziemy i tak. A wy sobie żyjcie. Doczekaliście się hitlerowskiej wolności, żyjcie, mnożcie się, niewolnicy! — Dawaj, chłopcy. Zaciągnęli marynarze swoją pieśń „Rozpostarło się morze szeroko” i poszli na stracenie. Zapomnieli o niesłychanym mrozie, który palił ich ogniem. Nadzy i bosi, z podniesionymi dumnie do góry głowami, widzieli przed sobą ojczyste błękitne morze i śpiewali ostatni raz mu chwałę”. O heroicznym marszu śmierci marynarzy wspomina także dr hab. nauk technicznych, profesor J. A. Szumyłow. Zapewne nie jedną taką grupę marynarzy prowadzono na rozstrzelanie. Jesień 41-go. Jurijowi Andrijowyczowi szedł wtedy siódmy rok. Jego brat Ihor był starszy o cztery lata. Mieszkali na rogu ulic Pawłowskiej i Turgieniewskiej, która wychodziła na ulicę Artema. Było bardzo zimno. Juraś i Ihor, jak wszyscy zdumiewająco dociekliwi chłopcy, patrzyli, jak ulicą Artema prowadzili kolumnę marynarzy. Było ich około półtorej setki. Zakrwawieni, szli szykiem w podartych zakrwawionych koszulkach marynarskich, busłatach, spodniach. Trzymali się mężnie. Z ich zakrwawionych ust wylatywała w kijowskie niebo pieśń „Wrogowi nie poddaje się nasz dumny Wariag”. Prowadzili ich na rozstrzelanie do Babiego Jaru. Marynarzy z dumnie podniesionymi głowami eskortowały dwie kolumny faszystów. Z lewej i prawej. Szli rzędami. Po pięciu niemców z automatami w pogotowiu w każdym rzędzie obu kolumn. Tak przeszli swoją ostatnią drogę marynarze. Prostym marszem z pieśnią. Juraś i Ihor patrzyli, jak we wrześniu-październiku 41-go ulicą Artema szli Żydzi. Nie wiedzieli, że to ich ostatnia droga. Do Babiego Jaru. Wtedy z lewej i prawej — na chodnikach ulicy — stali pojedynczy policjanci. Jurij Andrijowycz jest żywym świadkiem tragicznych wydarzeń. Wspomnienia o nich przekazała mi S.O. Szumyłowa — jego żona. 29 września 2016 roku w murach Rady Najwyższej padły oskarżenia pod adresem Ukraińców o kolaborację z faszystami przy eksterminacji Żydów. Oburzyło to wielu Ukraińców. Oburzyło ich także to, że w zarysach, które powinny być istotą projektu nowego Memoriału Pamięci, nie było propozycji odtworzenia heroicznego marszu śmierci marynarzy, których prowadzono ulicami Kijowa na rozstrzelanie. Zasługuje na wielką uwagę zapis O. Dowżenki z 4/V 1942 r. „Jeśli całe męstwo synów Ukrainy w wojnie ojczyźnianej, wszystkie ofiary i cierpienia narodu i cała zwycięska siła po wojnie przebiegłymi rękami i piórami odpowiednich młodzieńców zostanie uformowana w jeden kocioł, a na rachunek Ukraińców tymi samymi rękami zostanie wyciągnięta sztucznie stworzona hitlerowska petlurowszczyzna i antysemityzm ze wszystkimi konsekwencjami maszynek do mięsa, lepiej mi umrzeć i nie znać więcej ludzkiej podłości i bezdennej nienawiści, i bezdennego wiecznego kłamstwa, w które jesteśmy zaplątani”. Bo na froncie, — twierdzi O. Dowżenko, — „jest prawdziwe braterstwo narodów-bojowników. Wszystkie narody, wszystkie nacje — wszyscy są równi. Wszyscy mają jednakową miłość do Ojczyzny, do dzieci”. A do wyzwolonego od faszystów Kijowa z Syberii, Azji Środkowej i Kazachstanu „jako gospodarze powróciło wielu uciekinierów, tych, którzy na początku wojny uciekli z walizkami w ciężarówkach i pociągach, ratując swoją duszę… Prokuratorów i sędziów, wyćwiczonych jeszcze od 37-go roku” (I. Mychajłyn). Możliwe, że ich przebiegłymi rękami i piórami został położony akcent na kolaboracji Ukraińców w eksterminacji Żydów. Nie nagłaśniano tego, że sobór Uspieński w Ławrze wyleciał w powietrze dzięki służbom specjalnym; przemilczano to, że Żydzi witali chlebem i solą „cywilizowanych Europejczyków” — faszystów w Kijowie w 41-ym: w epoce, kiedy za każdy skrawek ojczystej ziemi płacono krwią i życiem. Społeczność każdego narodu ma garstkę zdrajców. Ale nie o Ukraińcach powiedziano w Biblii: „Mądrzy są w czynieniu zła, lecz nie umieją czynić dobrze” (Jeremiasza, Rozdział 4, 22). „Zła przypadło w jego udziale tyle na jedno pokolenie, że wystarczyłoby i na dziesięć pokoleń” (O. Dowżenko o narodzie ukraińskim). Dlatego obiektywną ocenę ludobójstwa w Babim Jarze powinni wydać historycy i specjaliści wojskowi. kilka metrów od linii ówczesnej granicy. Na mogile zbiorowej postawiono drewniany krzyż. Inne grupy Siczyków rozstrzelano na prawo od przełęczy od strony Hłuchowskiego Wierchu oraz w pobliżu głębokiej doliny. Tutaj zabito 230 żołnierzy Siczy Karpackiej. Ogólna liczba Siczyków rozstrzelanych na Przełęczy Wereckiej wynosiła około 600 osób.
Bezmiernym cierpieniom narodu należy przeciwstawić nie podejrzenia i arogancką pychę, lecz miłosierdzie i przebaczenie. Niech więc wszyscy, na których ród padł cień kolaboracji i zdrady (i nie tylko Ukraińcy), zmyją zło ze swoich serc pokutą, aby nie odstąpić od Boga. Aby wszechprzebaczenie pomogło zmobilizować potężne wewnętrzne siły psychiczno-moralne narodu. I aby naród w wyniku nabytego obecnie doświadczenia wojennego uświadomił sobie konieczność konsolidacji narodu. Aby zamiast idei konfliktów społecznych (wojna wszystkich przeciw wszystkim) podnieść ideę jedności narodowej. Aby Ukraina przestała być łupem, żerem, i w jedności narodowej zaczęła stawać na nogi. Samodzielnie. Bo gwaranci bezpieczeństwa po rozbrojeniu nuklearnym przynieśli nam wojnę. Powstaje pytanie, czy rozstrzelani marynarze, podziemni działacze, partyzanci, ukraińscy nacjonaliści, zakładnicy niezliczonych łapanek, piłkarze „Dynama” mają prawo potwierdzić swoją odwagę, godność, patriotyzm w nowym memoriale pamięci pomordowanych w Babim Jarze? Przecież oni, jak i wszyscy rozstrzelani, byli w tamtym czasie radzieckimi ludźmi w okupowanym Kijowie. Wszyscy oni są ofiarami zbrodni przeciwko ludziom, przeciwko ludzkości. Los każdego z nich to jedna z tragicznych stron w historii Kijowa lat 1941—43. Moim zdaniem rozstrzelani marynarze mają pełne moralne i historyczne prawo do odzwierciedlenia ich heroicznej drogi w nowym memoriale. Bez nadziei mam nadzieję, jak powiedziała Łesia Ukrainka, że ten niewielki artykuł zostanie wydrukowany. Dlatego chciałbym, aby wszyscy nieobojętni na tragedię Babiego Jaru czytelnicy wyrazili stosunek do potwierdzenia prawa wszystkich pomordowanych w Babim Jarze, w tym także śmiertelnej drogi marynarzy, w nowym memoriale. Aby jego stworzenie było obiektywne i stało się wyrazem państwowego rozumienia wolności oraz uświadomienia pokuty i przebaczenia jako koniecznego warunku jedności narodu. Chciałoby się, aby twórcami nowego memoriału byli ludzie, którzy znają cenę dobra, wszechprzebaczenia i pomocy w złej godzinie historii. Aby memoriał pamięci stał się lustrem żywych, w którym odzwierciedlone jest obiektywne, wrażliwe, rozumne wcielenie współczucia dla pamięci wszystkich pomordowanych oraz wieczna pamięć o nich. Obecnie na miejscu cmentarza memorialnego ustawiono już kilkadziesiąt krzyży, uporządkowano teren. Teraz stawiany będzie wielki centralny krzyż. Obok miejsca pamięci umieszczona zostanie tablica informacyjna, napisana w czterech językach: ukraińskim, angielskim, węgierskim i polskim. Oprócz tego przeprowadzone zostaną prace związane z zagospodarowaniem terenu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
