Strona · s. 7strona oryginału ↗
Ten niestrudzony Mychajło Borejko
Слово Просвіти, №22 за 2018 рік
Borys BOROWEC, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Bereźne. Fotografie Pawła RACZKA. O rówieńskim proświcianinie Mychajle Borejce usłyszałem po raz pierwszy kilkadziesiąt lat temu, kiedy ówczesny naczelnik obwodowego zarządu do spraw prasy i wydawnictw książkowych, niestety już nieżyjący Walerij Czerepucha, w dniu moich pięćdziesiątych urodzin przywiózł mi w prezencie wydany faksymilowo w Równem „Kobziarz” T. H. Szewczenki, wydany w Winnipeg w 1960 roku. Wtedy właśnie opowiedział, że w centrum obwodowym jest proświcianin-aktywista Mychajło Borejko, który aktywnie wyszukuje rzadkie książki, zakazane na Ukrainie lub wydane bardzo dawno temu, i za pomocą mecenasów oraz sponsorów wydaje je ponownie. Od tamtej pory imię to zapadło mi w pamięć, nie pozostawiałem bez uwagi najmniejszych wzmianek o nim w prasie obwodowej czy telewizji. A ponieważ pan Mychajło tworzył swoją działalnością wydawniczą niemało tak zwanych okazji informacyjnych, dowiadywałem się o nim coraz więcej. Urodził się Mychajło Semenowycz Borejko we wsi Myszkiw w rejonie zaleszczyckim obwodu tarnopolskiego 9 maja 1933 roku. Jego wujowie walczyli i zginęli w UPA, stając się dla niego przykładem służby Ukrainie na całe życie. W Czortkowskim technikum i Lwowskim instytucie rolniczym zdobył specjalność inżyniera geodety i został skierowany do Rówieńskiego naukowo-badawczego i projektowego instytutu urządzania terenów, gdzie pracował przez całe życie. Lecz szczególnie twórcza natura Mychajła Borejki ujawniła się w działalności oświatowej… Na jakiejś obwodowej imprezie kulturalnej doszło do mojego osobistego poznania z nim i jego żoną, również aktywną proświcianką, Jewheniją Hładunową. Jako człowiek, który dobrze wie, jak problematyczne jest wyszukanie środków na wydanie tego, co sam napisałeś, ile kosztuje to wysiłku, a nawet upokorzeń, spróbowałem wyrazić małżeństwu swój podziw dla ich działalności mniej więcej tak: — Wiem, jak trudno wypraszać pieniądze, żeby wydać swoje, a wy przecież prosicie na cudze… Pani Jewhenija zauważyła: — A ono dla nas nie jest cudze, ono jest nasze, swoje! Dwuznaczność moich słów była oczywista, co też zauważyła rozmówczyni. Zatem lekcja dotycząca mowy i języka, którą otrzymałem, stała się dla mnie pamiętna. Takiego nie cudzego, a naszego, swojego, od 1998 roku, odkąd zaczęła się działalność wydawnicza Mychajła Borejki, wyszło ponad pięćdziesiąt książek. Wśród nich „Eneida” I. Kotlarewskiego, kilka wydań z różnych lat szewczenkowskiego „Kobziarza”, „Prawda Kobziarza” W. Barki, „Marusia” Marka Wowczka, „Ogniste koło” I. Bahrianego, „Taras Szewczenko” M. Szahinian, „Poleszucy” B. Szweda, „Ukraińskie noce, czyli Rodowód geniusza” J. Jędrzejewicza, „Powieści i opowiadania” I. Franki, „Głód 1933 na Ukrainie” i wiele innych. W 2014 roku koledzy ze związku wysunęli mnie, a koledzy proświcianie Mychajła Borejkę, do zdobycia obwodowej nagrody literackiej im. Switoczów. Mnie — za książki „Mychajło Jackowski w dokumentach, wierszach i listach” oraz „Słowo zrodzone na Polesiu. Portrety literackie”, jego — za działalność wydawniczą. Bycie konkurentem dla tak szanowanej przeze mnie osoby uważałem za niedopuszczalne, dlatego poprosiłem kolegów ze związku o wycofanie mojej kandydatury z rozpatrzenia. Nie wiem, jak przebiegała dyskusja i czym kierowała się komisja przyznająca nagrodę, podejmując ostateczną decyzję, ale nagrodę otrzymaliśmy oboje. Jewhenija Hładunowa oraz Mychajło Borejko. Przez te lata nasze kontakty z Mychajłą Semenowyczem stały się bardziej ożywione. Wiele nowego dowiadywałem się o innej jego, poza wydawniczą, działalności, która również budzi podziw. W szczególności o tym, że z jego udziałem uporządkowano grób Osypa Makoweja w Zaleszczykach, że dołączył swój głos do odrodzenia Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, muzeum Iwana Honczara, poszukiwań biblioteki Jarosława Mądrego. Ale najbardziej realnie odczułem i poznałem jego wytrwałość w osiąganiu postawionego celu, kiedy zaopiekował się naszym rodakiem, znanym ukraińskim pisarzem Andrijem Kondratiukiem, człowiekiem niezwykle utalentowanym, ale o skomplikowanym losie życiowym i twórczym. I całkowicie bezradnym w rozwiązywaniu problemów bytowych. …Gdzieś jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy chutorowa chata ojców Andrija Kondratiuka stała się niezdatna do zamieszkania nie tylko zimą, ale nawet latem, zamarzył sobie zbudować choćby niewielkie lokum we wsi. Wziął „plan”, kołchozowi budowlańcy za odpowiednią opłatą, wniesioną przez niego do kasy kołchozowej (wtedy jeszcze zdążył otrzymać honorarium za wydaną powieść „Trudne przejrzenie”), wznieśli ściany, przykryli je eternitem… Na tym, niestety, wszystko zatrzymało się na dwie dekady. Choćby do kogo zwracał się pisarz o wsparcie, choćby w jakie gabinety pukali miejscowi dobroczyńcy w poszukiwaniu pomocy, wszystko na próżno. Aż za tę sprawę wziął się Mychajło Borejko. Jego nalegające zwrócenie się do ówczesnych: deputowanego ludowego Mykoły Szerszuna oraz szefa Związku Pisarzy, a zarazem przewodniczącego Komitetu do spraw kultury Rady Najwyższej Wołodymyra Jaworiwskiego, liderki partii „Batkiwszczyna” Julii Tymoszenko, której przedstawiciele byli w tamtym czasie u władzy w rejonie, oraz obwodowych urzędników, przyniosło pozytywny rezultat: chatkę dobudowano. Od tamtej pory Andrij Kondratiuk ma schronienie we wsi. Ale los rodzinnego chutoru nie daje mu spokoju, z bólem patrzy, jak bez opieki niszczeje, jak z każdym rokiem zmniejsza się wysepka jego dzieciństwa, zaorywana przez właścicieli sąsiednich pól. A zrobić coś, żeby go uratować, osiemdziesięcioletni pisarz nie ma ani możliwości, ani zdrowia. Przejął się jego bólem Mychajło Borejko. I znów poszedł po gabinetach, tym razem znanych mu z pracy przed przejściem na emeryturę — do obwodowego zarządu zasobów ziemskich i projektowego instytutu geodezyjnego (tak, zdaje się, wtedy się nazywały, bo nazwy zmieniały się niemal co roku), którymi w tamtym czasie kierowali odpowiednio Switłana Bohatyrczuk-Krywko i Witalij Łuszyn, z ideą nadania chutorowi Otraże statusu rezerwatu lub obszaru chronionego. Specjaliści, którzy wyjechali na chutor, po zbadaniu terenu doszli do wniosku, że zgodnie z dokumentami normatywnymi nie może on pretendować ani do jednego, ani do drugiego. Ale taki werdykt nie uspokoił inicjatora idei, przecież chodziło nie tyle o przyrodniczą
Uczestnicy czytań na rodzinnym chutorze Andrija Kondratiuka o wyjątkowości tego rodzinnego zakątka znanego pisarza, jak również o jego ludowo-obyczajowej i historyczno-poznawczej wadze dla przyszłych pokoleń. — Mychajło Semenowycz często do mnie zaglądał — wspomina obecnie już przewodniczący Bereznieńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Witalij Łuszyn — darował wydane przez siebie książki, opowiadał o Andriju Kondratiuku i jego twórczości, przekonywał, że jego rodzinny chutor trzeba zachować dla potomnych. I był na tyle przekonujący, że wymienieni kierownicy obwodowi również przejęli się jego ideą. Za ich osobiste środki w Iwanowej Dolinie, która znajduje się w rejonie kostopolskim, zamówiono bazaltowe słupy, które staraniem Witalija Łuszyna (jako ziomka, który urodził się i wychował niedaleko, we wsi Prysłucz) dostarczono na chutor i tam ustawiono z pamiątkowym napisem „Rodzinny chutor znanego ukraińskiego pisarza Andrija Kondratiuka”. Jednak Mychajło Borejko na tym nie poprzestał. I już kiedy Witalija Łuszyna mianowano przewodniczącym rejonowej administracji państwowej, zwrócił się do niego z prośbą o ogrodzenie chutoru. …Podczas naszych spotkań z Mychajłą Borejkiem na obwodowych imprezach kulturalnych lub rozmawiając telefonicznie, nie raz wyrażałem mu swój podziw dla jego wytrwałej niestrudzoności w kwestii zachowania chutoru. Ktoś inny na jego miejscu już dawno straciłby na to nadzieję. Pewnego dnia usłyszałem Mychajłę Semenowycza. Usłyszałem i zdziwiłem się: — Panie Mychajle, a mówiono mi, że pan choruje… I rzeczywiście, niedługo przedtem Andrij Kondratiuk opowiadał, że Mychajło Borejko jest ciężko chory. On sam też mi mówił, że niezbędna jest mu operacja serca. A na jednym z internetowych zasobów czytałem nawet, że miejscy deputowani zagłosowali za tym, aby wydzielić na nią jakąś cząstkę środków z miejskiego skarbca, a jeszcze jakąś obiecali dodać później. Zatem wiadomość o chorobie pana Mychajły nie stała się dla mnie zaskoczeniem. — Ależ nie, Borejko leży z udarem — doprecyzował rozmówca. To była wstrząsająca wiadomość. I oto telefon od Mychajły Semenowycza i odpowiedź na moje zdziwienie-pytanie o chorobę: — Jestem już w domu… Uczę się chodzić i uczę się mówić… A dzwoni, bo jest uradowany, że uzgodniliśmy z Andrijem Kondratiukiem poprawki do jego nowej książki, która przygotowywana jest do wydania, i że spór dotyczący jednego z jej fragmentów, który powstał między nami, załagodziliśmy: coś wyczyściliśmy, jak proponował redaktor, coś zostawiliśmy, jak tego chciał autor. A jeszcze interesowało pana Mychajłę, czy zrobiono coś na chutorze, jak obiecywał mu kierownik rejonu, no i w ogóle, jak rejon obchodzi 80-lecie pisarza. Co wiedziałem — to opowiedziałem, o reszcie obiecałem poinformować po jubileuszowej imprezie, która miała odbyć się w Mokwinie i na chutorze Otraże za kilka dni. I oto po jubileuszowych Czytaniach Kondratiukowskich w jego ojczyźnie dzwonię do Borejki i opowiadam. W szczególności o tym, że edukatorzy i proświcianie, pracownicy kultury, miejscowi naukowcy, przedstawiciele środków masowego przekazu, po prostu wielbiciele twórczości Andrija Kondratiuka odwiedzili chutor. W długiej rozmowie o perspektywach jego zachowania, ogólnie o twórczości pisarza, która odbyła się zarówno na samym chutorze, jak i podczas literacko-muzycznego widowiska, zorganizowanego przez miejscową bibliotekę i szkołę w Mokwinie, wziął udział także przewodniczący rejonowej administracji państwowej Witalij Łuszyn. Bardzo ucieszyła Mychajłę Semenowycza moja wiadomość, że posiadłość w miejscach, gdzie nie otaczają jej drzewa, jest ogrodzona, sama chatka pobielona, a okiennice pomalowane, okoliczny teren oczyszczony z chwastów i młodych odrostów. Wysłuchawszy mnie i naładowawszy się, jak sam zaznaczył, pozytywem, obiecał zadzwonić do kierownika rejonu i podziękować za zrobione przez niego i miejscową radę rzeczy. Już kończąc rozmowę, jakby na potwierdzenie swojej nieustępliwości i stanowczości, podsumował: — A rezerwat miejscowego znaczenia tam mimo wszystko trzeba zrobić! I jestem pewien, że dopóki starczy mu sił i zdrowia, będzie się tego domagał. I dopnie swego. Taki właśnie jest niestrudzony ten Mychajło Borejko, któremu samemu niedawno stuknęło 85 lat. Na takich Ukraińcach trzyma się Ukraina.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
