Strona · s. 11strona oryginału ↗
Światowy Święty Mikołaj we Włoszech z ukraińskim akcentem, czyli jak z inicjatywy kardynała Josyfa Slipyja czczono najukochańszego niebiańskiego patrona Ukraińców
Слово Просвіти, №22 за 2018 рік
W tym maju mijają dwie mało znane naszemu ogółowi daty: 931. rocznica światowego dnia Świętego Mikołaja i 54 lata, odkąd włoskie miasto Bari obchodziło go pod ukraińskimi ręcznikami i z ukraińskimi pieśniami. Może ten wymowny epizod przepadłby na zawsze dla historii, gdyby nie utrwalił go bezpośredni świadek tamtego wydarzenia — bezimienny autor rzadkiego dziś periodycznego wydania w języku ukraińskim „Wisti z Rymu” („Wieści z Rzymu”), które ukazywało się w latach 50.—60. XX wieku w Watykanie i było rozprowadzane w niewielkim nakładzie w formie maszynopisu po obcych bibliotekach Zachodu. Autorowi tych słów podczas niedawnego stażu naukowego we Włoszech udało się odnaleźć w Bibliotece Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego w Rzymie pełny rocznik tego czasopisma, a w nim — wydanie specjalne, poświęcone dwóm ukraińskim dniom w Bari w ciepłym majowym czasie 1964 roku. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Jeśli znać historię czczenia, to przez cały maj Światowego świętego Mikołaja wprowadził w 1087 roku papież rzymski Urban II po tym, jak włoscy marynarze potajemnie dostarczyli z Turcji do historycznego włoskiego miasta Bari nietknięte szczątki niebiańskiego patrona marynarzy, dzieci, a także wszystkich skrzywdzonych. Nawiasem mówiąc, Kościół ukraiński jest jednym z niewielu na Wschodzie, który poparł tę inicjatywę niemal zaraz po decyzji Papieża Rzymskiego — w 1089 roku. Zatem w przyszłym roku będziemy mieli swoisty jubileusz — 930 lat czczenia tego świętego na ukraińskich ziemiach. Dwa lata wcześniej na malowniczym nadbrzeżu morskim Bari Włosi zbudowali specjalnie dla relikwii świętego w stylu romańskim majestatyczną bazylikę. Od tego czasu właśnie w tym mieście pod koniec maja przy aktywnym wsparciu władz lokalnych z wielką pompą zaczęto obchodzić każdą rocznicę tak niezwykłego w historii chrześcijaństwa wydarzenia. Szczególnie wystawne i emocjonalne były ceremonie w maju 1964 roku. A stało się to w takich okolicznościach. Po mężnym i bezkompromisowym odbyciu 18-letniej katorgi w syberyjskich łagrach GUŁAG-u, przyszły kardynał wszystkich Ukraińców i jeden z najniebezpieczniejszych dla systemu sowieckiego „więźniów sumienia” Josyf Slipyj znalazł się w lutym 1963 roku we Włoszech i nabierał sił niedaleko Rzymu w sławnym starożytnym klasztorze Grottaferrata. Prawdziwy szum zagranicznej prasy, wywołany zwycięstwem Watykanu w wieloletnich zmaganiach z Moskwą o wyzwolenie ukraińskiego wielomęczennika za wiarę, Josyf Slipyj postanowił wykorzystać z korzyścią dla sprawy ukraińskiej. Podleczywszy w Grottaferracie odmrożone syberyjskimi mrozami nogi, zaproponował Watykanowi, a następnie arcybiskupowi Bari Nikodemowi, uczczenie w Bari majowego święta Mikołaja z ukraińskim kolorytem narodowym. Zaproponował, bo dobrze znał historię – świata i swojego narodu. I tę propozycję chętnie przyjęto oraz zrealizowano w 1964 roku. Spróbujmy odtworzyć kilka szczegółów tamtych znaczących w historii światowego ukraiństwa wydarzeń na podstawie publikacji „Wisti z Rymu”. Nabożeństwo pod włoskim słońcem z dwoma ukraińskimi chórami. Rankiem w przeddzień świątecznego dnia przy dźwiękach orkiestr ubrani w autentyczne stroje rycerzy z odległej epoki młodzi chłopcy wynoszą z głównej bazyliki miasta jaskrawo przyozdobioną statuę św. Mikołaja. Tym razem wieńczy ją przepiękny ukraiński ręcznik. A po obu stronach statuy — cztery chorągwie, których ornamenty są zgodne z tymi na ręczniku. Liczna procesja świąteczna pieszo zmierza na pobliski brzeg morza. Tutaj miejscowy biskup i metropolita Josyf Slipyj wspólnie odprawiają nabożeństwo za podróżujących, błogosławią morze i samą statuę świętego, którą następnie przenoszą do specjalnie zacumowanej przy przystani łodzi. Uroczyste nabożeństwo, które odbywa się w dwóch językach — włoskim i ukraińskim — rozchodzi się przez głośniki na wypełniony po brzegi ludźmi szeroki plac wokół bazyliki. Nabożeństwu towarzyszą dwa chóry — włoskojęzyczny biskupi i połączony ukraińskojęzyczny. Ten ostatni — z grona wychowanków dwóch ukraińskich placówek edukacyjnych Rzymu: kolegium i seminarium, a także ubranych w stroje narodowe parafian ukraińskiego kościoła Świętych Sergiusza i Bakchusa. Wszyscy oni przybyli do Bari z Rzymu specjalnymi autobusami. W morską dal z brzegu raz po raz roznoszą się poruszające duszę refreny: „Chrystus Zmartwychwstał!” i „Bądź imię Pańskie!”. Morska ceremonia przyjęcia wizerunku świętego z białego liniowca. Ceremonialna łódź jest przyozdobiona kwiatami, lśni światłami, jaskrawo pomalowanymi w ukraińskim stylu chorągwiami. Pod salwy armat, liczne fajerwerki i w towarzystwie dziesiątek mniejszych łodzi procesja odpływa od przystani i po pewnym czasie gubi się za morskim horyzontem. Gdzieś daleko, tak że nie widać z brzegu, na procesję łodzi czeka wielki, świątecznie przyozdobiony statek, którego kontury z daleka wyraźnie podkreślają różnokolorowe girlandy. Statua teraz cały dzień będzie przebywać tutaj, na białym liniowcu, w otoczeniu rycerzy, aby pod wieczór, tak samo uroczyście, jak odpływała, powrócić z ciepłego Adriatyku do brzegu tego cudownie pięknego i niezwykle przyjaznego południowowłoskiego miasta. Rozpoczęte rano święto trwa cały dzień — w licznych parkach i skwerach, w kawiarniach i restauracjach starego Bari, gdzie gra muzyka, powiewają świąteczne światła, grupy turystów smakują różnorodne potrawy. Specjalnie wydrukowane na tę okazję menu są naprawdę wyjątkowe. Wszak wszystkie one — od Świętego Mikołaja. Na głównym placu naprzeciwko historycznej bazyliki w ruch idzie mirra z relikwii świętego, ikonki, pocztówki okolicznościowe, pamiątki oraz słynna na cały świat majolika z Bari. Wieczorem cała ta rozweselona publiczność znów zmierza na brzeg. I znów — salwy, fajerwerki, światła, sława, śpiewy — tak witają pojawienie się wielkiego białego statku, który powoli przypływa do przystani. Folklorystyczno-historyczna część święta, która jakby cofa uczestników wydarzenia w dawne czasy i odtwarza szlachetny czyn włoskich marynarzy polegający na uratowaniu relikwii świętego przed zniewagą barbarzyńców, kończy się późną nocą uroczystym wniesieniem statuy św. Mikołaja do bazyliki.
Czym była poruszona włoska prasa? Następnego dnia rozpoczyna się druga część święta — religijno-obrzędowa. Z uroczystą Liturgią i nabożeństwem — o jedność wszystkich chrześcijan, o dobro, miłosierdzie, bezinteresowną pomoc bliźniemu, opiekę nad dziećmi i inne ludzkie cnoty, którym całe życie z oddaniem służył św. Mikołaj. I znów w centrum uwagi licznych uczestników — ukraiński akcent wydarzenia: metropolita Josyf Slipyj, dwa ukraińskie chóry, narodowa symbolika Ukraińców. Główną publikacją majowego numeru „Wiesti z Rymu” z 1964 roku stał się obszerny reportaż „U stóp Świętego Mikołaja w Bari”. W jeden materiał autorom udało się wkomponować kilka logicznie powiązanych, lecz samodzielnych wątków: historię świętego; opis bazyliki; scenariusz przeprowadzenia święta; udział Ukraińców w procesji morskiej, ceremonię uroczystej liturgii w ukraińskiej wymowie i z ukraińskim śpiewem. Ciekawe są opinie włoskiej prasy na temat tego wydarzenia. Oto relacjonowała to wydarzenie lokalna „La Gazetta del Mezzogiorno”. Czczeniu świętego Mikołaja w ukraińskim stylu poświęcono dwa numery tej gazety: w numerze poprzedzającym — zapowiedzi udziału Ukraińców w procesji morskiej oraz udziału ukraińskiego metropolity w uroczystej liturgii, a po zakończeniu — gruntowny reportaż ze zdjęciami Ukraińców. Ta sama gazeta pisze o J. Slipyju tak: „Metropolita Josyf, który spędził 18 lat w sowieckich więzieniach, przebywa w Bari, gdzie odprawi uroczystą świętą Liturgię o zjednoczenie chrześcijan. Tego metropolitę, który przebywa w Watykanie już ponad jeden rok, Papież Paweł VI nazwał „bohaterem wiary”. Niedługo po święcie Ukraińców w Bari centralny kanał włoskiej telewizji transmitował obszerny wywiad z metropolitą Josyfem Slipyjem. „Wiesti z Rymu” podały pełny tekst tego wywiadu w tłumaczeniu na język ukraiński, opatrując go taką wstawką: „Miliony włoskich telewidzów miały w ten sposób możliwość zobaczyć bohaterskiego ukraińskiego metropolitę, który cieszy się w całym świecie kulturalnym, a zwłaszcza tutaj, we Włoszech, które są jego obecną tymczasową siedzibą, głębokim szacunkiem i szczerą sympatią… Podczas przemówienia telewizja od czasu do czasu pokazuje także inne miejsca Rzymu, gdzie metropolita Josyf odprawiał nabożeństwa lub wyświęcał nowych księży. Teletransmisja wywarła na włoskich telewidzach bardzo głębokie pozytywne wrażenie. Metropolita mówił poprawnym językiem włoskim”. Dlaczego obecnie niemrawo propagujemy ukraińskość — u siebie w domu i na świecie? Obecnie z przykrością trzeba stwierdzić gorzką prawdę: przez wszystkie lata niepodległości zagraniczny korpus dyplomatyczny państwa ukraińskiego, gdzie i dziś nie ma zbyt wielu patriotycznie nastawionych osobistości, skrajnie niemrawo promował Ukrainę. I to w warunkach, gdy kierownictwo Rosji kontynuuje inwestowanie kolosalnych środków nie tyle w propagandę, co w nieukrywane narzucanie na Zachodzie „russkiego mira”. Jednym z przykładów takiego narzucania stało się niedawne ustawienie kilkumetrowego brązowego posągu Świętego Mikołaja obok tej samej historycznej bazyliki jego imienia w Bari, gdzie ponad pół wieku temu bezpaństwowi Ukraińcy zorganizowali imprezę o światowym znaczeniu. Napis, oczywiście, po rosyjsku, na postumencie tego pomnika głośno zaświadcza, że jest to prezent dla Włoch od rosyjskiego prezydenta Putina. Zatem powrót do wydarzeń związanych z udanymi próbami Ukraińców godnego zaprezentowania siebie i swojego narodu w świecie zachodnim (a jest ich, nieopublikowanych i niepoznanych przez nas, oj jak wiele!), jest dziś nad wyraz aktualny. Ale takie skuteczne akcje staną się systemowe i realne tylko wtedy, jeśli w korytarzach naszej władzy w centrum i w regionach zauważalnie więcej będzie prawdziwych profesjonalistów i patriotów, a nie konformistów-przewrotowców z wyczuciem chochoła-małorosjanina, a nawet nieukrywanego ukrainofoba. Kijów—Rzym—Bari—Kijów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
