Strona · s. 12strona oryginału ↗
Spowiedź przed Mamusiową Wiśnią
Слово Просвіти, №22 за 2018 рік
Jerema HOJAN, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy
Świętość listu-trójkąta Już wiedzieliśmy z opowieści mamy, kiedy modliliśmy się w domu przed obrazami, że na świecie jest raj, ale on jest bardzo wysoko, aż w niebiosach, i my, dzieci, składaliśmy z mamą trzy nasze modlitwy w jedną, aby ona z naszego rodzinnego domu we wsi Załucze nad Czeremoszem szybciej doleciała do raju i zwróciła nam do domu z jakiejś nieznajomości tatę. Wierzyliśmy, że tata koniecznie żyje gdzieś w nieznanym świecie, bo tak nam razem z modlitwą wszystko mówiła mama, i my z tą wymodloną wiarą rok po roku dorastaliśmy. Wiedzieliśmy, że tata w słoneczny i promienny niedzielny poranek 22 czerwca 1941 roku zaniósł mleko naszej babci Jewdokii Kasijan do rodzinnej wsi mamy Mykulicze nad rzeką Prut, daleko-daleko przez pola, ale do domu nie wrócił, bo na Ukrainę spadła straszna wojna i zabrała od nas tatę. Poszedł — i przepadł, została tylko mamina Modlitwa, Wiara i Spowiedź. Milczącym białym kółeczkiem od ołtarza, niby pisklęta z gniazda, my z miłością patrzyliśmy na babcie i dziadków, młode kobiety i dziewczęta, które na kolanach, niby święci na ikonach, bezgłośnie przesuwały się błogosławionym żałobnym strumykiem, któremu, zdawało się, w naszej wielkiej wsi i kraju nie ma końca. Szli na kolanach od samego progu przez cały kościół do księdza, a razem z nimi i nasza mama, — szli do Spowiedzi. Patrzyliśmy my, dzieci, jak i przybici żalem spowiednicy, między którymi nie widzieliśmy mężczyzn, i już rozumieliśmy, dlaczego takie nieszczęście i Spowiedź przez łzy ze świętą nadzieją i czekaniem ratunku, który nadejdzie od Spowiedzi, a potem i od Komunii, i od przejścia na kolanach do Całunu — zdjętego z krzyża Ukrzyżowanego Jezusa, który, święcie wierzyli i tego modlitewnie czekali, — na Wielkanoc zmartwychwstanie! I te szczęśliwe Dni Zmartwychwstania, które już trzecie tysiąclecie jaśnieją nad planetą, ukazywały się nam rok po roku i w czasie wojny z błogosławioną wiarą, że aniołowie przyniosą z raju święto i straszna wojna się skończy. I wiara w zwycięską siłę Modlitwy, Spowiedzi, Komunii i Zmartwychwstania, które święciły się w naszych duszach dziecięcych, zaczęła się spełniać: szło wyzwolenie Ukrainy od Niemców, którzy napadli na nas i zabrali z domu tatę. I mnie, pięcioletniemu chłopcu, jak i mamie oraz starszemu braciszkowi Petrusiowi, coraz jaśniej ukazywała się nadzieja, że z ustąpieniem ciężkiej wojennej ciemności może zaświecić i z przepadłej nieznajomości powróci do domu i nasz tata, wszak my tak szczerze modliliśmy się i czekaliśmy cudu... I cud się stał: pewnego dnia późnej jesieni 1944 roku niespodziewanie wszedł na podwórko listonosz i wyjął z torby opieczętowany po bokach trójkąt (bo skąd wtedy tym kopertom się wziąć?), list z frontu — list od taty! Chwała Tobie, Święty Boże, nasz tata żyje! Zdawało się, że to nie listonosz, a niebieski Anioł przyniósł ten list-trójkąt z wojny i z listem-wieścią z raju — tata zmartwychwstał z naszych Modlitw i Spowiedzi mamy. I to był pierwszy list w moim życiu, — list, napisany ręką taty, który ukazał mi szczęście, święty list, przed którym los każe się spowiadać. Wspomnieniem o świętości pierwszego listu-trójkąta, jak również trójkątów z frontu, które w spowiedziach modlitewnych po roku zwróciły do domu rannego w walkach pod Berlinem tatę, podzieliłem się z czytelnikami w rodzinnej gazecie „Słowo Proświty” (publikacja „Spowiedź przed listem”, nr 37, 15—21 września 2016 roku). Zaprawdę, Spowiedź przed listem jako przed przeczystym objawieniem ludzkiego życia, gdzie człowiek w pisanym słowie otwiera duszę, uważajmy, spowiada się, i bardzo wielki żal, że z biegiem lat w naszej współczesności list, jako Przeczystość-Spowiedzialność, prawie został utracony. Porozmawiało się krótko przez „komórkę” — i wystarczy, i wszystko w porządku, i pisać listu nie ma ani ochoty, ani czasu, bo my wszyscy tak bardzo jesteśmy zajęci, wszyscy dokądś się spieszymy. Dokąd? „Komórka” — to wielki cud, ale usiądźmy i napiszmy list... A ja jeszcze dobrze pamiętam, jak przez trzydzieści lat dziennikarskiej pracy w redakcjach gazet odnosiliśmy się do listów z pobożnością, bo ludzie zwracali się do prasy, jak już do ostatniego schronienia po beznadziejnie obitych progach wysokich gabinetów, z najboleśniejszymi sprawami. Pisali do dziennikarzy listy i czekali ochrony, i mieli nadzieję na pomoc, i czytali o rozwiązaniu problemu i w krytycznych publikacjach, i w ich rezultatach — „Śladami naszych wystąpień”, „Śladami nieopublikowanych listów”, „Powracając do wydrukowanego” i w uprzejmej korespondencji z ludźmi. Wspominam ogarnięte pracą redakcyjne szczęśliwe dni powszednie i czuję w tych rozmyślaniach, że dusza wzywa, zaprawdę, jak każe sumienie, powrócić do wydrukowanego — do już nazwanej publikacji „Spowiedź przed listem” w gazecie „Słowo Proświty”. Tam przyszło mi przyznać się i sobie, i czytelnikom, i autorowi napisanego do mnie listu o grzesznym naruszeniu świętego dziennikarskiego testamentu w pobożnym stosunku do listów i uznać, że stanąć do Spowiedzi nigdy nie jest za późno, i Najwyższy odwdzięczy się za otwarte słowo prawdy... Wierzę, że jakaś wyższa siła przywiodła mnie wtedy do Spowiedzi przed listem i wyspowiadać na papierze swoje przeżycia i uczucia, bo można byłoby i przemilczeć, niech, powiedzmy, ten nikomu nieznany grzech, chyba tylko mnie i autorowi listu, zostaje sobie w niebycie. Ale nie, wyższa siła zwyciężyła, Spowiedź została napisana i wydrukowana w gazecie, wszystko, zdawałoby się, poukładane, wróciło na swoje miejsca, wróciła prawda, grzech przed którą gryzł moje sumienie. Ale mimo wszystko, dlaczego czuję, że jakaś testamentowa wyższa i wieszcza siła jednak zwraca mnie znowu do opublikowanej już dwa lata temu „Spowiedzi przed listem”, a razem z nią działa coś przedziwnie-cudownego, jak białoskrzydły Anioł, i skrzydłem otwiera cały świat. I nagle słyszę, jak ze świętych ust Anioła spłynęła... pieśń! Tak, to tajemniczo-niebieskie „coś” — to była pieśń od kołyski, którą czule wyśpiewywała mama (a mama tak cudownie śpiewała!), i wyjęli mnie z kołyski i położyli na nóżki, i nauczyli-pomogli postawić pierwszy kroczek, i pójść po ziemi, i wodzili za rączkę do pięciu lat, póki wrócił z wojny tata i wtedy wziął mnie i braciszka Petrusia na ręce. Wziął na ręce wysoki, piękny, czarnowłosy, silny żołnierz, jak tylko stanął na podwórku. Petrus rozpoznał tatę, jak on szedł wąską uliczką pod wierzbami, bo miał już cztery latka, jak pierwszego dnia wojny tata przepadł z domu, i teraz krzyknął na cały świat: „Ta-ta idą!” A ja zobaczyłem tatę po raz pierwszy, bo minęło mi tylko dziesięć miesięcy i leżałem w kołysce, jak tatę zabrała z domu wojna. A silny żołnierz podniósł razem Petrusia i mnie na ręce, i my szczęśliwie niby poznawaliśmy się i rodzinnie obejmowaliśmy: tata z miłością patrzył na mnie, pięcioletniego chłopca, i niby rozpoznawał, bo zostawił niemowlę w kołysce, a chłopiec oto już za rok pójdzie sześciolatkiem do szkoły, a ja przyglądałem się ranie na twarzy i bałem się-uważałem, aby nie dotknąć jej paluszkiem i nie zranić... I biały Anioł spoglądał łaskawie z bujnego kwitnienia Mamusiowej Wiśni (takim drogim mi imieniem nazwałem-ochrzciłem rozdział swojej książki „Słońce z nieba” („Wesełka”, 2008),
Maminej Wiśni, która od wieków świeci pod oknem naszej ukraińskiej chaty. Wiśnia rosła pod oknem, odkąd pamiętam siebie, i była dla mnie wieczna jak świat. Chcę teraz przypomnieć sobie, kiedy po raz pierwszy ją zobaczyłem, i myślę: to to samo, co spróbować znaleźć w pamięci świętą chwilę, kiedy po raz pierwszy z matczynego nimbu uśmiechnęła się do ciebie matka. Wiśnia zawsze była koło chaty i wyrosła w mojej duszy jako obraz rodzinnego domu. Dlatego nam nigdy nawet nie przyszło do głowy zapytać mamy lub taty, skąd wzięła się pod oknem ta wiśnia i dlaczego zrosła się dwoma giętkimi pniami, które tak szczerze objęły się, jak bratnie dusze, jak ojciec i mama. Kochaliśmy wiśnię za dziwne sploty, bo tak łatwiej było wydrapać się na sam wierzchołek, gdzie wiśnie czerwieniały najszybciej. Teraz dwa splecione pnie rozbłysły w mojej wyobraźni cudem-odkryciem: to mamine ręce i tatowe ręce, zbratane przed kościelnym ołtarzem w uroczystej chwili ślubu na całe życie w wiśniowym kwieciu, aby wykołysać dzieci, prowadzić je po ziemi, podsadzić na wiśnię i podnieść do słońca. Wiśnia stała pod oknem jak bliska osoba, a jej pieśniarska dusza zaśpiewała Maminą Wiśnię... “Świetlica Raisy Kyryczenko” Otóż krótko opowiem opublikowaną w “Słowie Proświty” pieśniarską prawdę ze “Spowiedzi przed listem”... Nauczycielka Wiktorija Sribna ze wsi Zemlianky w rejonie hłobyńskim na Połtawszczyźnie napisała do mnie list (jest on wydrukowany w mojej Spowiedzi), a sprawiedliwiej powiedzieć “nie napisała”, a wyśpiewała duszę o sławnej śpiewaczce Ukrainy Raisie Kyryczenko, o rodzinnej szkole, nazwanej jej imieniem i muzeum “Świetlica Raisy Kyryczenko” w szkole, i o twórcach pieśni “Mamina wiśnia” Dmytra Łucenki i Anatolija Paszkewycza, i o mojej książce “Światło z nieba”, która cudem trafiła do ich szkoły, i “słowem swojego języka o trudnych rzeczach nie przygnębia, a uskrzydla”, i o wypełnianiu przez szkołę świętej sprawy “Proświty” we wsi i w rejonie... Przeczytałem ten list i położyłem między swoje papiery, które zabierałem z wydawnictwa “Weselka”, gdzie przepracowałem ze wspaniałym weselczańskim towarzystwem prawie dwadzieścia pięć lat. Święta praca przy książce dziecięcej, lecz oto zmuszony byłem odchodzić, bo ciężki smutek wtargnął do mojej rodziny i nie mogłem wtedy, w tamtej smutnej godzinie, odpowiadać dusznie przyjaznej kobiecie na jej serdeczny list, i mimo szybko płynącego czasu, wśród życiowych kłopotów, los jednak pomógł to zrobić, ale dopiero po pięciu latach. Przeglądałem archiwum papierów i znalazłem drogiego posłańca z Połtawy, którego, wydawało się, bezpowrotnie straciłem. Publikacja w “Słowie Proświty” tylko zbliżyła nasze dusze, a pierwszy pamiętny list przywołał za sobą nowe listy i podarowane książki, a między nimi oczekiwane dla muzeum “Światło z nieba” i mój dopiero co wydany trzytomnik “Szaszkewycziana” — “Czytanka dla dzieciątek” poety i księdza Markijana Szaszkewycza z ilustracjami Wasyla Kasijana (zob. “Słowo Proświty”, nr 2, 11—17 stycznia 2018 r., esej Olhy Kobec “Duchowo bliscy”). Przygarnia książki z miłością nauczycielka Wiktorija Sribna, a “Świetlica Raisy Kyryczenko” swoją duchową szczerością jakby przeniosła się ze szkoły do mojego domu. I słyszę, jak głos Wielkiej Ukrainki pieśniarsko rozjaśnia duszę w świętą godzinę, i rodzinne domostwo uświęca białym kwieciem z dzieciństwa przez łzę “Mamina Wiśnia”, i łagodnie, jak mama, podaje w ręce książkę — Anatolij Paszkewycz “Mamina Wiśnia”... Cudzie ty mój niebieski, jak błyskawicznie przelatuje czas! Ćwierć wieku temu z miłością tworzyliśmy w “Weselce” i wypuściliśmy w świat wysokim nakładem książkę opowiadań-nowel sławnego syna Ukrainy o narodzinach jego pieśni z serca, jak mamine słońce, i duszy, jak niebieska błękit. Książkę nowel razem z pieśniami Anatolija Paszkewycza? Tak, to była dziwna nowina i dla nas, weselczan, bo kochaliśmy śpiewać pieśni bliskiego nam kompozytora, które płynęły z duszy i duszą obejmowały, i napełniały naszą białą świątynię, jak nazywaliśmy swoją “Weselkę”, a teraz w pieśniarskim świecie “Weselki” zajaśniała tęcza-książka, w której błogosławionymi barwami świeciły dziecięce buzie. I był w rodzinnym rodzinie melodii-spowiedzi szczodry wrodzonym darem twórcy pieśniarskich skarbów ojciec Anatolij Paszkewycz i matka Raisa Kyryczenko, której unikalny głos śpiewaczki uskrzydlił te pieśni i poniósł w świat, i ofiarne słowo wdzięczności płynęło jak Spowiedź “Maminej wiśni”: — Do Czerkaskiego państwowego zasłużonego ludowego chóru przyszłam 8 grudnia 1968 roku na zaproszenie Anatolija Paszkewycza, jak i wcześniej do chóralnego zespołu “Loniok”, a teraz on zwabił mnie z chersońskiego choreograficznego zespołu “Wesnianka”. Złożyło się tak, że po udanych występach w Polsce przybył do Chersonia Czerkaski ludowy chór i występował z ogromnym sukcesem. Zemdlało mi koło serca, bo poczułam w jego śpiewie coś i swojego, drogiego, do końca nieodkrytego. Po koncercie spotkałam się z Anatolijem Maksymowyczem. Był tak samo piękny i czarnowłosy, jak i kiedyś, podczas pierwszego spotkania, kiedy zapraszał do żytomierskiego “Lonioka”, tylko na czole pojawiła się nowa bruzda, a na skroniach — kilka posrebrzanych włosków, bo w niełatwej walce tworzyły się chóry i broniono piękna narodowego śpiewu. “Raiso, — powiedział mi, — tobie trzeba wracać na Ukrainę”. “A ja niby gdzie? — zdziwiłam się. “Chersoń — też Ukraina, ale nie ta, która tobie potrzebna. Przychodźcie oboje z mężem Mykołą do naszego Czerkaskiego ludowego chóru”. Szczęśliwe to było zaproszenie w Szewczenkowski kraj: przez siedemnaście lat pracy w Czerkaskim chórze otrzymałam oficjalne uznanie — najpierw tytuł zasłużonej, a z czasem i ludowej artystki Ukrainy, zostałam laureatką Narodowej nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Uważałam chórmistrza za lustro, po słowach, rękach, mimice którego chwytasz, jak tobie trzeba śpiewać. I lustrem on był nie tylko dla mnie, ale i dla całego zespołu. Bo chór — to odbicie samego reżysera, jego pracy, talentu Anatolija Paszkewycza, wdzięczność któremu nigdy nie zmaleje w mojej duszy. Żadna konserwatorium nie nauczyłaby mnie głosem swoim przekazywać uczucia, śpiewać i ludowe pieśni, i głębokiego piersiowego brzmienia, i tuże przełączać się na piano, falścik czy forte. Ja cieszę się, że nikt w mój głos nie ingerował, śpiewam takim, jak uczył cudów ludowego śpiewu Anatolij Paszkewycz, głosem, którym obdarzyła natura. I po raz pierwszy dziękuję za wszystko Bogu i mamie oraz tacie, i tę wdzięczność oddaję ludziom. Dalej będzie. Spowiedź, Komunia, Modlitwa — święte słowa te pamiętam z pierwszych lat swojego dzieciństwa, i one uroczyście świecą mi świętością całe życie. Mama brała za rączki mnie i starszego braciszka Petrusia i przed Wielkanocą prowadzili nas do cerkwi na Spowiedź. My, dzieci, jeszcze nie spowiadaliśmy się, bo mali byliśmy, i zbieraliśmy się białym ptasim kołem w wyszywanych koszulinach przy ołtarzu, staliśmy cichutko, a całą cerkiew obejmowała taka święta cisza, która, jak mówiły nam mama, bywa tylko w raju.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
