Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №22 за 2019 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 22 (1022), 30 maja — 5 czerwca 2019 Od języka do państwa Ukraina i Połtawszczyzna uczciły Symona Petlurę z okazji jego 140. rocznicy

Taki był format pytań rozpatrywanych na sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Znamienne, że tego dnia, 24 maja, posiedzenie członkowie Proświty przeprowadzali nie w siedzibie Towarzystwa, lecz w Domu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przy ulicy Bankowej. I były ku temu ważne powody. Mykoła CYMBALIUK — Właśnie tutaj trzydzieści lat temu — powiedział, otwierając sesję Rady Głównej, przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan — odbywały się najważniejsze polemiki polityczne, które były niezwykle istotne dla Ukrainy. W tych murach kształtowała się ideologia Towarzystwa Języka Ukraińskiego „Proświta”. Weterani ruchu proświtańskiego pamiętają, jak wtedy sekretarz KC Komunistycznej Partii Ukrainy Jelczenko zabronił używać słowa „Proświta”. System imperialny dążył za wszelką cenę (była to ideologia sowiecka), nawet w przededniu swojej kapitulacji, do stworzenia jak największej liczby przeszkód dla rozwoju narodowego Ukrainy. Więc wspominając tamte czasy, uświadamiam sobie, że obecnie dla mnie, jak i dla wielu uczestników tamtych wydarzeń, budynek NZPU jest miejscem pamięci. Jest on związany z jeszcze jedną datą historyczną. Wpisaliśmy ją na listę dat pamiętnych, które będą obchodzone na szczeblu państwowym… Pawło Mowczan zwrócił się do NZPU, aby 30 września tego roku na tym historycznym dla nas budynku została odsłonięta tablica pamiątkowa. My, Ukraińcy, tworzyliśmy nasze państwo, tworzymy jego podstawy ideologiczne i nieprzypadkowo przewodniczący Towarzystwa poprosił kierownictwo NZPU, aby członkowie Proświty zebrali się na Radę Główną po wyborach właśnie tutaj. — Dlaczego dzisiaj społeczeństwo ukraińskie jest zaniepokojone? — pytał i sam sobie odpowiadał Pawło Mowczan. — Ponieważ narzucono nam postać, którą przez cztery lata reklamowano w naszej przestrzeni medialnej. Obecnie u wielu osób, po oderwaniu się od ekranów telewizorów, przychodzi otrzeźwienie i uświadomienie sobie, że narzucono nam obraz, który, jak się okazuje, nie pokrywa się z rzeczywistym. Jeden po drugim pojawiają się zalążki sytuacji konfliktowych, o których już otwarcie mówią analitycy polityczni i eksperci. W konsekwencji może to doprowadzić do rozpadu państwa. To jest główny, strategiczny cel Putina. Szczególnie wyraźnie można było to zobaczyć podczas obchodów 158. rocznicy powtórnego pochówku naszego geniusza narodowego. Pod pomnikiem Tarasa Szewczenki tego dnia nie złożono kwiatów i wieńców od nowej władzy, nie uczciła go ona w tym dniu również swoją obecnością. Zatem algorytm szewczenkowski, zadany narodowi, jest odrzucany. — Nie chcę — powiedział Mowczan — żeby nas, Ukraińców, rozszarpano, rozciągnięto między różne partie. Musimy pamiętać, że „Proświta” trzydzieści lat temu utorowała drogę najmasowszej sile politycznej — Ruchowi, innym partiom i deputowanym, którzy weszli do Rady Najwyższej Ukrainy i licznych organów przedstawicielskich w całej Ukrainie. Zastępca przewodniczącego Towarzystwa Heorhij Filipczuk, przechodząc do rozpatrzenia drugiego punktu — niedawno uchwalonej ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, również powiązał jej pojawienie się z odległymi wydarzeniami z 27—28 października 1989 r. Wtedy, pod naciskiem prawdziwej ukraińskiej elity narodowej, nastąpiła radykalna zmiana konstytucyjna dotycząca statusu państwowości języka ukraińskiego. Następnego dnia otrzymaliśmy ustawę USRR „O językach w Ukraińskiej SRR”. Ustawa ta obowiązywała praktycznie do 2012 roku, dopóki nie przyszedł nowy niszczyciel, może najbardziej zły, najbardziej zamknięty, najbardziej podstępny i najbardziej niebezpieczny w formie ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki. Praktycznie niszczyła ona wszystko to, co ukraińskie, co jeszcze udało się przez kilkaset lat zachować na Ukrainie. — Ale teraz na Ukrainie — powiedział Heorhij Filipczuk — są nowe realia polityczne, prawne i, powiedziałbym, psychomentalne. Jak w tej sytuacji działać? Przekonywałem naszych rodaków, że nasz podstępny wróg wraz z uchwaleniem ustawy jeszcze nie został pokonany — jest on w przyspieszonym i narastającym procesie rusyfikacji narodu ukraińskiego, który mimo wszystko aktywnie odbywa się teraz. Więc nie musimy krzyczeć hura! Rozwijając swoją myśl, gęsto podpartą niepodważalnymi argumentami, Filipczuk przypomniał o 10. artykule Konstytucji. Mamy 3. artykuł właśnie uchwalonej ustawy, gdzie wyraźnie mowa o ochronie, rozwoju, wzmacnianiu, nauce i zachowaniu ukraińskości na całym świecie. Jeśli jest nas 65 mln, jak wskazują wszystkie badania, to nasze państwo Ukraina, przede wszystkim władza, musi pracować ze wszystkimi 65 milionami Ukraińców — od Tyraspola po Buenos Aires. Heorhij Filipczuk przytoczył jeszcze jeden przykład związku stanu języka ukraińskiego i zagrażającego stanu naszego bezpieczeństwa narodowego. Te badania socjologiczne są obecnie w otwartym dostępie. — 96% naszej młodzieży — zauważył — identyfikuje się jako Ukraińcy. Ale dalej statystyka świadczy: dzieci (uczniowie, studenci, pracująca młodzież), które porozumiewają się po ukraińsku, stanowią tylko 31%! Ta statystyka jest gorsza od tej schizofrenii językowej, dwoistości, gorsza od projektów Łożkina w rodzaju „Czwartej republiki”, gorsza od haseł Medwedczuka z 2014 roku — „Jedinaja strana — Jedyna kraina”. Dzisiaj rosyjskojęzyczna tożsamość wygrywa z językiem ojczystym w Czernihowie. Jednocześnie i „Nowa ukraińska szkoła” nie wytrzymuje żadnej krytyki. A tam leżą główne wartości, które tracimy. Uczestnicy Rady Głównej rozpatrzyli również szereg kwestii związanych ze zmianami w Statucie organizacji, których wymaga Ministerstwo Sprawiedliwości w związku z uchwaleniem ustawy o stowarzyszeniach publicznych. Wyjaśnień udzielał prawnik-proświtańczyk Iwan Smyhelśkyj. Ale ponieważ Sekretariat Towarzystwa przez rok pracy nie zdołał go należycie przygotować wraz z wybraną Komisją Statutową, przede wszystkim w kwestii jednostek wydzielonych, to ostateczna decyzja w sprawie nowej redakcji Statutu zostanie odesłana do dopracowania i uzgodnienia z resztą zrzeszeń obwodowych. To stanowisko wyraźnie wygłosił przewodniczący Lwowskiego Zrzeszenia Obwodowego Jarosław Pitko. Rada Główna wysłuchała sprawozdania profesora Iwana Juszczuka jako jednego z członków Rady Koordynacyjnej ds. polityki językowej przy Ministerstwie Kultury Ukrainy. Dotyczyło ono stanu i perspektyw pracy nad realizacją uchwalonej ustawy o ukraińskim języku państwowym. Jego wniosek: program rozwoju języka ukraińskiego, jak i opracowanie samej ustawy na szczeblu Ministerstwa przez cały czas nieuzasadnienie hamowano. Sesja Rady Głównej uczciła minutą ciszy pamięć swoich dwóch członków, Iwana Dracza i Jaremy Hojana, którzy odeszli do wieczności. Jednogłośnie podjęto decyzję o kooptacji do Rady Głównej nowych członków: Wasyla Kujbidy, Wołodymyra Nosa, Wasyla Kostyckiego. Na zakończenie poparto propozycję przewodniczącego Towarzystwa „Proświta” o nagrodzeniu nagrodą proświtańską im. Borysa Hrinczenki działaczy, którzy włożyli najwięcej wysiłku, aby wielce cierpiąca ustawa Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” wreszcie ujrzała światło dzienne. Są to: spiker parlamentu Andrij Parubij, przewodniczący Komitetu RN ds. kultury i duchowości Mykoła Kniażycki oraz doktor nauk prawnych, jeden z autorów ustawy, który opracował jej koncepcję i strukturę, Wołodymyr Wasylenko. Ołeh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego ZO OTW „Proświta” Koncert i prezentacja projektu artystycznego „Pieśni Ukraińskiej Rewolucji 1917—21 lat”, mural w Kijowie, trasa edukacyjna dla turystów i społeczeństwa, odnowienie tablicy pamiątkowej na fasadzie akademii rolniczej, wieczory historyczne i prezentacje książek, wznowienie naukowych „Czytań Petlurowskich” — tak na wielką skalę i różnorodnie uczczono 140. rocznicę urodzin działacza państwowego i społeczno-politycznego, dziennikarza, recenzenta literackiego i teatralnego, pochodzącego z Połtawy, Głównego Atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury. Wydarzenia odbyły się w ramach realizacji rozporządzenia przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej, które dwa lata temu opracowała i przedłożyła administracji obwodowej „Proświta”, w szczególności autor tych słów. Zakończenie na str. 4 NA GÓRZE CZERNECZEJ W KANIOWIE CZŁOWIEK-LEGENDA Z WIELKIEJ BRYTANII CZERNIOWCZANIE ODFESTIWALOWALI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Za ukraińską Ukrainę!

— Pytam: co z nami zrobili? Nie widzę żadnego kanału telewizyjnego, który transmitowałby takie wydarzenia, który opowiadałby o znaczeniu imienia Szewczenki — powiedział, otwierając uroczystość, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, laureat Nagrody im. Szewczenki, Pawło Mowczan. — Przez ostatnie pół roku obserwowaliśmy niesamowitą aktywność Petra Poroszenki. Jego działalność była ukrainocentryczna. Ale nie było tam tego, co najważniejsze — ducha Szewczenki. Duch Szewczenki to duch oporu wobec wszystkiego, co stanowi zagrożenie dla Ukrainy. Wystawiliśmy wojska na naszej zewnętrznej granicy z odwiecznym wrogiem — Rosją, ale gdzie są te linie obronne, które bronią nas w sferze informacyjnej? Gdzie cytowanie Szewczenki? Swego czasu Dmytro Wasylowycz Pawłyczko tradycyjnie przeprowadzał tutaj wiece. A potem przekazał tę sztafetę mnie. I oto już 20 lat „Proświta” zbiera się właśnie tutaj, a wraz z nami Związek Pisarzy, wszyscy, którym nie jest wszystko jedno. Jeszcze w zeszłym roku była tu ogromna liczba ludzi. Co się stało, czy już wszyscy są szczęśliwi, czy już wszyscy są radośni? Szanowni! Jesteście budzicielami, bo zebraliście się tutaj nie dla formalności. Zebraliście się dzisiaj dla aktywacji słowa. Aktywność i energetyczne napełnienie słowa Szewczenki są skrajnie potrzebne. Jeszcze nie rozumiemy, że teraz może stać się to, przed czym ostrzegał nas Taras Hryhorowycz w poezji „Stepy moje wyprzedane…” Oto to, co może się stać — zabiorą ziemię, zrobią z niej towar. Za naszymi plecami jest narodowa tarcza. Ona jedyna nas budzi i będzie budzić. I dlatego chciałbym, aby nasze uroczystości z okazji przeprowadzenia w Kijowie święta „W rodzinie wolnej, nowej” przypomniały, że rodzina wolna, nowa może być tylko z Szewczenką, tylko z jego duchem, tylko z jego ognistą energią nienawiści do wrogów. Pozwólcie wykonać to, co tradycyjnie robi komitet społeczny, który jest alternatywą dla obecnej urzędowej struktury — komitetu Nagrody Narodowej Ukrainy im. T. Szewczenki. Stworzyliśmy komitet społeczny ds. przyznania Nagrody Ludowej im. T. Szewczenki. Dzisiaj zostanie nagrodzonych dwóch nowych laureatów. Mykoła Tymoszyk — człowiek, który zrobił niezwykle wiele. Nazywam go już akademikiem, rektorem Instytutu Ohijenki. To człowiek, który napełnił całą naszą przestrzeń informacyjną imieniem Iwana Ohijenki. Człowiek, który wykonał kolosalną pracę, zgłoszoną do Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki. To dwutomnik „Wieś”. Dyplom laureata Nagrody Ludowej im. T. Szewczenki przyznaje się Mykole Stepanowyczowi za znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej, umacnianie języka ukraińskiego. Drugi laureat — wybitna artystka, osoba, która dokonała niesamowitych rzeczy, Maryna Soczenko. Podczas ognistej epopei na Majdanie Godności artystka stworzyła całą galerię wizerunków tych ludzi, którzy nie zostaną zapomniani dzięki także jej twórczości. Stworzyła również całą galerię portretów żołnierzy ATO, których maluje bezpośrednio na linii frontu. — Poruszyły mnie do głębi duszy i zaniepokoiły słowa Pawła Mowczana o naszej świętości — uniwersytecie — wyznał Mykoła Tymoszyk. — Jestem studentem i absolwentem. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, partie polityczne i organizacje społeczne o charakterze patriotycznym uczciły 158. rocznicę powtórnego pochówku Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Wydarzenie odbyło się przy pomniku Kobziarza naprzeciwko stołecznego uniwersytetu, który nosi imię wielkiego ukraińskiego poety. absolwent tego uniwersytetu. W latach siedemdziesiątych wydział dziennikarstwa mieścił się w żółtym korpusie uniwersytetu. A nasz dziekan w przeddzień 22 maja prosił, abyśmy w tym dniu nie szli do czerwonego korpusu pod pomnik T. Szewczenki. Żeby składać kwiaty u stóp Tarasa 23 lub 25 maja, ale tylko nie 22-go. On tylko chciał po ludzku wyjaśnić, dlaczego nie iść. A my szliśmy. I boli mnie, że dzisiaj uniwersytet ma tylko imię Szewczenki, a ducha jego tam nie ma. Dla mnie nagroda komitetu społecznego jest niezwykle pocieszająca i wzruszająca. Niski pokłon wielkiemu Kobzarowi, którego płomienna muza jeszcze od szkolnych lat zapaliła miłość do kolebki ukraińskiego narodu — wsi. Tej wsi, która z potężnego narodotwórczego czynnika prawdziwego nieprzekupnego ukraiństwa przekształciła się dzisiaj za przyzwoleniem władzy w umierającego kolosa, gdzie ledwie tli się życie duchowe i kulturalne. Właśnie o takiej naszej ukraińskiej wsi, duchowo i fizycznie wykrwawionej, o tych, którzy ją zdradzili i nadal bezczelnie wyzyskują. Kto już dzisiaj zaciera ręce od możliwych zysków ze sprzedaży naszej ziemi-żywicielki. Niski pokłon moim przodkom dawnego rodu rolniczego, wszystkim represjonowanym, zniesławionym, zabitym, zamęczonym przez wielkie głody, niewymodlonym, niepoznanym, godnie nieocenionym. Życiowe losy tych ludzi z wielkimi trudnościami w ciągu pięciu lat pracy nad swoim dwutomnikiem „Wieś” trzeba było wyrywać z rąk bezdusznych urzędników, w archiwach różnego podporządkowania. Te nasze tak zwane lokalne archiwa przez niechęć władzy do otwierania przed badaczami prawdy o naszej historii narodowej zasługują na niechlubne miano obozów koncentracyjnych ukraińskiej prawdy. Niski pokłon i wdzięczność „Proświcie” — Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu prawdziwych, uczciwych, wysoce patriotycznych i wysoko wykształconych marzycieli, bezkompromisowych bojowników o ukraińską Ukrainę. Oto już od półtora wieku to towarzystwo było i pozostaje bodaj jedynym zrzeszeniem społecznym, ukraińską partią, która nigdy i pod żadnym pozorem nie zdradzała ideałów naszego narodowego proroka — Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Czytajmy nadzwyczaj aktualnego obecnie Szewczenkę, wyznawajmy jego ideały i ukraińską Ukrainę. — Mam wielki zaszczyt otrzymać wielką nagrodę w tym świętym miejscu pod pomnikiem naszego narodowego proroka i geniusza — podkreśliła Maryna Soczenko. — Chcę wspomnieć mojego nauczyciela, wybitnego ukraińskiego artystę Wiktora Zareckiego, który jeszcze w latach 80. powiedział mi: „Będziesz pracować dla Ukrainy — będziesz potrzebna”. Te słowa wtedy bardzo zapadły mi w duszę i nigdy ich nie zdradziłam. W ciągu ostatnich pięciu lat zrobiłam ponad trzydzieści wystaw, poświęconych naszym bohaterom-majdanowcom, którzy poświęcali życie i zdrowie, walczyli o wyzwolenie Ukrainy. Chodziłam do szpitali, malowałam ich portrety. Od czasu do czasu wyjeżdżamy na front z ramienia WUT „Proświta” i Centrum Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy, gdzie maluję portrety naszych obrońców. Żołnierze bardzo się cieszą, gdy przyjeżdżają do nich proświcianie. Dla nich to i szacunek, i rehabilitacja, i uwaga, której tak potrzebują. Obecnie na Cmentarzu Askoldowym Maryna Soczenko maluje kaplicę wojskową, która jest poświęcona wszystkim bohaterom, poległym za Ukrainę od czasów Rusi Kijowskiej, epoki kozactwa, czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej i OUN-UPA aż po Majdan i wydarzenia wojny rosyjsko-ukraińskiej. Wieloletni więzień breżniewowskich łagrów Wasyl Owsijenko przedstawił uwadze obecnych „Kobzar” Tarasa Szewczenki z 1982 roku wydania, który dostał się mu od Jurija Łytwyna, który zginął na Uralu w 1984 roku. Nie siedzieli w jednej celi, ale przekazać „Kobzar” właśnie Wasylowi zdecydowali współwięźniowie Jurija, wśród których byli Estończycy, Litwini i Ormianie. Z tego „Kobzara” W. Owsijenko odczytał wiersz „Ozeasz. Rozdział XIV. Naśladowanie”. O tym, jak czczą Kobzara na Siczysławszczyźnie, opowiedziała pisarka Łesia Stepowyczka. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wasyl Neczepa wykonał dumę, poświęconą Tarasowi. Prorocze słowo Szewczenki brzmiało z ust ukraińskich uczniów. A przewodniczący partii politycznej „Patriot” Mykoła Hołomsza nazwał twórczość Tarasa Hryhorowycza tym źródłem energii i natchnienia, które inspiruje do tworzenia państwa, opartego na ukraińskich wartościach, wezwał wszystkich obecnych do życia według testamentów Szewczenki. Własna inf. Tegoroczni laureaci Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej Mykoła Tymoszyk i Maryna Soczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...zakończenie, na którym na mogiłę wszedł wicepremier Wiaczesław Kyrylenko i podjął recytowany przez Jarosławę Hrynczyszyn wiersz: Słońce idzie i za sobą dzień prowadzi. I już te kręgosłupy silne, już się poruszają carowie... I będzie prawda na ziemi. Wystąpienia chmielnicczan przyciągnęły grupę prosvitian z obwodu iwano-frankowskiego. A kiedy Galiczanka zaśpiewała „Taka jej dola”, podeszła do niej Natalia Hrynczyszyn i podjęła śpiew — powstał duet. — Jacy my wspaniały naród! — nie wytrzymała pani, która trzymała się incognito. — Cały czas mieszkałam na Ługańszczyźnie, a wraz z początkiem wojny musiałam się przeprowadzić. Mieszkam na Połtawszczyźnie, a tutaj postanowiłam przyjechać samodzielnie. Pierwszy raz tu, ale pewnie będę przyjeżdżać co roku. Dziękuję wam, że strzeżecie Ukrainy i nie pozwalacie nam zapominać, że jesteśmy Ukraińcami. Aż z Kanady na święto upamiętnienia pamięci Szewczenki przybył ojciec Roman Pankiw — członek NSPU i dziennikarz Radia „Swoboda”. W jednej z sal otwarto wystawę „Obraz i słowo Kobzarza w haftach” według projektów zasłużonego mistrza ludowej twórczości Hryhorija Kysiła z Połtawy, a studenci i wykładowcy Brodzkiego Kolegium Pedagogicznego im. Markijana SzaszkeWicza z obwodu lwowskiego rozwinęli wystawę prac „Taras Szewczenko — artysta. Spojrzenie z XXI wieku”. Urozmaicenie ekspozycji muzeum w Narodowym Rezerwacie „Tarasowa Góra” w Kaniowie jest wymogiem czasu. Tylko zwiedzający, którzy bywają tu dziesięć lat i więcej, zauważają brak na wystawach wielu eksponatów, widzianych wcześniej. Dla spotkania z nimi wielu wraca do Kaniowa. Pytamy weteranów muzeum i słyszymy: wszystko jest w zbiorach. Po rekonstrukcji muzeum-rezerwatu do 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki stało się przestronniej, ale rzucająco zmniejszyła się powierzchnia ekspozycyjna…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Upamiętniając Wielkiego Kobzarza

Ola MANIUK, m. Czerniowce Na Centralnym Placu miasta Czerniowce, przy pomniku Szewczenki, z udziałem działaczy Proświty odbył się wiec z okazji uczczenia jasnej pamięci Wielkiego Kobzarza. Przy dźwiękach orkiestry dętej „Bukowina” Czerniowieckiej Obwodowej Filharmonii im. Dmytra Hnatiuka uczestnicy wiecu odśpiewali Hymn Ukrainy. Przy dźwiękach melodii pieśni „Reve ta stohne Dnipr szyrokyj” obecni złożyli kwiaty u stóp pomnika oraz lampki przy stele Bohaterom Niebiańskiej Sotni. Pamięć poety przyszli uczcić pracownicy instytucji państwowych, naukowcy uczelni wyższych, nauczyciele, członkowie towarzystwa „Proświta”, młodzież studencka i uczniowska. „Dla każdego z nas słowo Szewczenki jest proroczym, inspirującym, ponieważ przywrócił Ukraińcom pamięć historyczną, obudził naszą świadomość narodową i zmusił do przypomnienia sobie o godności”, — powiedział prowadzący uroczystość Jurij Hawryliak. „Życiowy los Tarasa Szewczenki uosabia cierniste drogę, którą Ukraina przebywa przez wiele wieków. Natchnione słowo poety, jego myśl, idea, światopogląd stały się podstawowymi wartościami duchowymi dla narodu ukraińskiego”, — podkreśliła działaczka Proświty, docent Katedry Literatury Ukraińskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Olga Melenczuk. Student uniwersytetu Ihor Kosowycz przeczytał fragment poematu „Sen” Tarasa Szewczenki. Na zakończenie zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Iwan Derda wykonał „Testament” Tarasa Szewczenki we własnej interpretacji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Na Górze Czernieczej w Kanewie

Michajło CYMBALIUK, m. Chmielnicki W narodzie nieosłabiona jest pamięć o Tarasie Szewczence. Mocnym węzełkiem zawiązane w niej jest także jego powrót na Ukrainę, sprzed 158 lat, po śmierci. Uciskane pańszczyzną, niepiśmienne ukraińskie społeczeństwo znało jego płomienne słowo i przekazywało je z ust do ust. A kiedy jego ciało wieziono z Petersburga na Ukrainę, ludzie wychodzili na drogę na dziesiątki kilometrów, by wzdłuż szlaku, którym wracał Kobzarz, uczynić ją haftowano-kwiecistą — żywą. W haftowanych koszulach i z kwiatami każdego roku do grobu Szewczenki zjeżdżają się ludzie z całej Ukrainy. 22 maja tego roku znów przybyli tu prosvitiarze z Chmielnickiego. Przewodniczący Chmielnickiej obwodowej „Prosvity” Witalij Michałewski oraz przewodniczący chmielnickiego rejonowego oddziału Michajło Cymbaliuk przyjechali razem z zespołem teatralnym Chmielnickiej obwodowej dobroczynnej fundacji „Caritas”, studentami teatru literackiego „Gloria” (Chmielnicki Uniwersytet Narodowy) oraz przedstawicielami uczniowskiego samorządu placówki edukacyjnej „Wyższa Szkoła Zawodowa nr 11”. Właściwie podróż stała się możliwa dzięki „Caritasowi” — znanemu w Chmielnickim z wielu kulturalno-duchowych projektów. Opiekują się nimi zwłaszcza aktywistki fundacji Natalija Hrynczyszyn oraz pedagog socjalny Olesia Kuzenko. Pomost między zespołem teatralnym fundacji a studenckim teatrem „Gloria” zbudowała starsza wykładowczyni katedry filologii ukraińskiej Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego Tais'ija Kowal. Jej inscenizacje według utworów Tarasa Szewczenki przez wiele lat wystawiali studenci na Górze Czernieczej w Kanewie w dniach upamiętnienia Kobzarza. W tym roku kompozycję z fragmentów poematu „Sen” i innych wierszy Szewczenki wykonała studentka magistratury Julija Dowhaniuk, a własny wiersz, poświęcony Szewczence, przeczytała „glorianka”, dyplomantka ubiegłorocznego Międzynarodowego Konkursu Językowo-Literackiego im. Tarasa Szewczenki Olha Kasztan. Młodzi aktorzy z BF „Caritas” wystawili kompozycję literacką, pod

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Z okazji jubileuszu Muzeum Szewczenki

Ł. I. METYK, kierownik działu muzeów Narodowego Zapovednika „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” Naukowcy Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” 20 maja bieżącego roku zorganizowali wydarzenie twórcze poświęcone Międzynarodowemu Dniu Muzeów, 80-leciu literacko-memorialnego muzeum Tarasa Szewczenki we wsi Szewczenkowe oraz jubileuszowi zasłużonego działacza sztuk Ukrainy, ludowego artysty Ukrainy, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Anatolija Hajdamaki. Anatolij Wasylowicz jest autorem aranżacji Narodowego historyczno-kulturalnego rezerwatu na wyspie Chortycja, muzeów M. Ostrowskiego w Szepetiwce, M. Kociubynskiego w Czernihowie, muzeum literackiego w Odessie, muzeum Książki, muzeum Ukrainy w II wojnie światowej, cerkwi Świętej Trójcy (Macedonia), artystycznej aranżacji Narodowego muzeum „Czarnobyl” w Kijowie. Stworzył cykl malarski „Ukrzyżowanie”, uczestnik projektu „Muzeum katastrof na wodach”, Narodowego muzeum T. Szewczenki w Kijowie, Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w mieście Kaniw. W latach 1998—1999 artysta pracował nad stworzeniem ekspozycji literacko-memorialnego muzeum Tarasa Szewczenki we wsi Szewczenkowe. I oto już od 20 lat zwiedzający zanurzają się w świat dziecięcej i twórczej drogi naszego Kobzarza. W foyer literacko-memorialnego muzeum Tarasa zebrali się wykładowcy i wychowankowie lokalnych placówek edukacyjnych, utalentowani twórcy ziemi szewczenkowskiej — poeci, artyści. Wisienką na torcie wydarzenia była obecność samego Anatolija Hajdamaki. Wydarzenie rozpoczęła generalna dyrektorka Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, zasłużona pracownica kultury Ludmiła Szewczenko, która uroczyście powitała jubilata, gości i uczestników zgromadzenia. I na znak szacunku podarowała Anatolijowi Wasylowiczowi ukraińską wyszywankę, tkany ręcznik oraz książkę Wasyla Pyłypiuka „Szewczenkowska misja”. Artysta opowiedział obecnym o swojej działalności zawodowej, rodzinie i pasjach. Do powitalnego słowa dołączył pierwszy zastępca dyrektora Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Ihor Lichowyj. W imieniu Szewczenkowskiego kolegium słowa podziękowania za talent i wrażliwość na szewczenkowskie miejsca wyrazili O. L. Potabenko oraz L. O. Pawłowa, gdyż wszystkie lokalne placówki edukacyjne i rezerwat ściśle współpracują. Życzenia złożyli także wykładowcy Szewczenkowskiej szkoły sztuk pięknych L. D. Tereszczenko, L. I. Kuzmenko i L. W. Oliinyk, przedstawiciele Szewczenkowskiego zespołu szkół ogólnokształcących w osobie T. W. Hawrylczenko. Swoje wiersze jubilatowi ofiarowały artystka i poetka z wsi Moryncy Olha Małko oraz poetka ze wsi Szewczenkowe Walentyna Wojciechiwska. Anatolija Wasylowicza powitali przyjaciele-artyści z krajów bałtyckich, a artysta został odznaczony medalem „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy”. Ubiegłego jubilata powitał także krewny Tarasa Szewczenki Mykoła Łysenko. Właśnie tutaj, w murach literacko-memorialnego muzeum, dla jubilata, jako dar dla gościa, dla którego, podobnie jak dla Tarasa Szewczenki, Ukraina znaczy ponad wszystko, zabrzmiała pieśń „Do ciebie” do słów A. Sawczenka, muzyka W. Pryszczepowa w wykonaniu Natalii i Wadyma Pryszczepowych. Główna kustosz zbiorów Olha Dmytrenko zapoznała obecnych z biografią znanego artysty, monumentalisty, i opowiedziała o czasach powstawania ekspozycji naszego muzeum. A na koniec — mistrzowska klasa Anatolija Hajdamaki dotycząca budowy stylizowanej strefy fotograficznej pod okazałym krzewem kaliny, rosnącym na posiadłości rodziców Kobzarza, oraz wspólne zdjęcie na pamiątkę niezapomnianego spotkania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Wystarczył jeden człowiek, aby uratować cały naród”

Michajlina BODNAR, m. Iwano-Frankiwsk Tutaj, na Kanowskim Naddnieprzu, tak niepowtarzalnie i naturalnie splotły się podstawowe żywioły ziemi — i „pola szerokie”, i Dniepr, i urwiska — że przed nami jakby otworzył się „raj na ziemi”. Od spotkania z tak wielkim pięknem cała ludzka istota napełnia się pozytywną energią i miłością i staje się zrozumiałe, dlaczego kanowski proboszcz Hnat Maćkiewicz, odprowadzając w 1861 roku Szewczenkę w ostatnią drogę, porównywał Czerniecką Górę do Golgoty, a Kaniów — do Jerozolimy. A sto lat później znany mistrz romantycznego pejzażu, kijowianin Illa Sztylman, jeden ze swoich najlepszych obrazów nazwał „Kanowskie Karpaty. Góra Tarasa”, a lwowianin Jewhen Maniszyn drogę do szewczenkowskiego memoriału nazwał wejściem „Ku światłu”. W te dni rocznicy przeniesienia szczątków naszego geniusza mieliśmy szczęśliwą okazję wejść na Czerniecką Górę i oddać hołd wielkiemu synowi narodu ukraińskiego. Delegacje z różnych obwodów Ukrainy, a także z zagranicy przybywały przez cały dzień, aby przejąć się patriotycznym duchem nieumierającej sławy Tarasa Szewczenki. Wśród nas byli lekarze, nauczyciele, dziennikarze, duchowni, studenci, artyści, przedsiębiorcy, inżynierowie, pracownicy różnych dziedzin działalności. Wśród nich także dziewięćdziesięciojednoletni kierownik ludowej męskiej kapeli chóralnej „Czerwona Kalina” Wołodymyr Zwaruń, który niegdyś często występował z kapelą w Domu Kultury Kanowa i kłaniał się temu miejscu, świętemu dla każdego Ukraińca. Nie porzuca on swoich tradycji i teraz, w tak poważnym wieku. Gdyby nie nasz burmistrz miasta Ruslan Marcinkiw, który zapewnił nam komfortowy autobus najwyższej klasy, nie udałoby nam się spełnić swojego marzenia. W drodze każdy z nas, pięćdziesięciu osób, opowiadał, kim dla niego jest Szewczenko, czytaliśmy jego wiersze, śpiewaliśmy pieśni. A już w Kaniwie, wśród pierwszych, po Czerkaskiej Ludowej Kapeli Chóralnej, u stóp pomnika mieliśmy możliwość pokazać swoją sztukę. Tematyczny był program młodzieżowego chóru z Iwano-Frankiwska „Osanna” (kierownik Ljubow Terlećka), solistek Obwodowego Domu Ludowego „Proświta” oraz Centralnego Domu Ludowego Lesi Melnyk, zespołu folklorystyczno-etnograficznego organizacji społecznej „Żinocha Hromada” „Pszeniczne perewesło”, którym ona również kieruje. Polina Didukh mistrzowsko przeczytała wystąpienie Wasyla Stefanyka z Szewczenkowskiego święta 1910 roku. I wszyscy razem zaśpiewaliśmy „Testament”, wyobrażając sobie, jak to było wiele lat temu. Jak na cierpiących rękach ponad siwym Dnieprem Ukraina niosła trumnę. I przypomniały się słowa Szewczenki: Kaci się nad nami znęcają, A nasza prawda pijana śpi… I znów prowadzimy walkę o ojczysty język, dla którego tu w 1978 roku spalił się nasz rodak Oleksa Hirnyk. Spotkaliśmy nauczyciela z Ługańszczyzny, który dobrze go znał i dał nam ulotki z jego hasłami przeciwko rosyjskiej okupacji i rusyfikacji narodu ukraińskiego. W ostatnim liście do swojej żony Karoliny Oleksa napisał: „Mój protest — to sama prawda, a nie moskiewskie kłamstwo od początku do końca. Mój protest — to przeżycie, tortury narodu ukraińskiego. Mój protest — to słowo Szewczenki, a ja jestem tylko jego uczniem i wykonawcą”. Lecz nasi wysocy urzędnicy jakoś nie spieszą się zbytnio do Szewczenki, choć nikt ich nie rozpędza, jak kiedyś. Jak pisał Rene Depestre: „Szewczenko ze swoim słonecznym temperamentem – to taki ogień, który rzuca swoje blaski na wszystkie narody walczące o sprawiedliwość i piękno”. Trzeba szerzej otwierać wszystkie drzwi poetyckiemu wiatrowi Szewczenki, który płynie z brzegów Dniepru. Róbmy to wszyscy, a wtedy będziemy lepiej żyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ukraina i Połtawszczyzna uczciły Symona Petlurę z okazji jego 140. rocznicy urodzin

Dokończenie. Początek na str. 1. Połtawa w życiu Petlury. Odbył się informacyjno-edukacyjny rajd, poświęcony tej znamiennej dacie. Dziennikarze, naukowcy, działacze społeczni odwiedzili 5 lokalizacji bezpośrednio związanych z życiem wybitnego połtawianina. W każdej z nich umieszczono odpowiednie kody QR. Przewodniczka, starszy pracownik naukowy Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego Natalia Kuźmenko opowiada: — Informacji o Petlurze jest niemało, ale żeby do nich dotrzeć, trzeba pójść do biblioteki albo poklikać przyciskami na komputerze. Współczesna młodzież potrzebuje czegoś szybszego i tutaj z pomocą przyjdą kody QR. Mogą z nich korzystać nauczyciele — przyprowadzić dzieci lub zadać pracę domową, zorganizować questy. Można nie zamawiać przewodnika, a samemu odbyć wycieczkę. Najpierw uczestnicy rajdu odwiedzili miejsce, gdzie znajdowała się posiadłość Petlurów przy dawnej ul. Zahorodniej, złożyli kwiaty pod tablicą pamiątkową. — To był parterowy, 3-pokojowy domek, zbudowany z drewna i obłożony cegłą. Posiadłość wyglądała tak, jak większość budynków w Połtawie. Były też budynki gospodarcze, szopa, studnia. Właśnie tutaj mieszkali Wasyl i Olha Petlurowie oraz ich 9 dzieci — 4 synów i 5 córek. Po aresztowaniu rodziny dom stał pusty, podczas II wojny światowej również ocalał, zburzony został dopiero w 1960 roku. Ludmiła Olijnyk, koordynator ogólnoukraińskiego biura koordynacyjnego UNESCO „Edukacja dorosłych w Ukrainie”, przedstawicielka ukraińskiej diaspory w Argentynie, wraz z synem Jarosławem dołączyli do rajdu, dowiedziawszy się o nim w internecie. — Nasza rodzina likwidatorów wyjechała do Argentyny po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Warto dodać, że portret Petlury wisi w ukraińskiej cerkwi prawosławnej w Buenos Aires, obok portretów hierarchów kościelnych. Społeczność bardzo szanuje tę postać — zaznaczyła. Następnie udano się do Kolegium Rolniczo-Ekonomicznego (dawnego seminarium duchownego) Połtawskiej Państwowej Akademii Rolniczej przy ul. Skoworody 18, gdzie obejrzano krótki spektakl w wykonaniu aktorów Połtawskiego Teatru im. Gogola. Obejrzano odnowioną tablicę pamiątkową (poprzednią, ustanowioną w 2006 roku, półtora roku temu zniszczyli wandale z „ruskiego miru” — aut.) Symonowi Petlurze na fasadzie Połtawskiej Państwowej Akademii Rolniczej (dawnego seminarium duchownego, gdzie się uczył). Niestety, władze miejskie, pomimo licznych apeli społeczeństwa i Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN), sabotowały jubileusz i nie przeprowadziły uroczystości z okazji odnowienia tablicy. Trzecia lokalizacja — dom, w którym mieszkała młodsza siostra Symona, Mariana, która wyszła za mąż za Iwana Skrypnyka, znany jako dom-muzeum patriarchy Mścisława (Skrypnyka), wymagający pilnej renowacji. Etap końcowy — wizyta w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym im. W. Kryczewskiego, gdzie uczestnicy zapoznali się z ekspozycją poświęconą S. Petlurze oraz ogólnie okresowi Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat. Przedstawiciele UIPN Iwanna Kobieliewa i Pawło Podobied przekazali muzeum płytę „Pieśni rewolucji” w wykonaniu zespołu „Choreja Kozacka”. Materiały z odczytów zostaną wydane w osobnym zbiorze. „Choreja Kozacka” na jubileuszu. W pomieszczeniu Połtawskiej Szkoły Muzycznej im. Mykoły Łysenki muzycy zaprezentowali połtawianom album muzyczny „Pieśni Ukraińskiej Rewolucji” — wspólny projekt UIPN, artysty ludowego Tarasa Kompanyczenki oraz zespołu „Choreja Kozacka”. — Składamy hołd Petlurze jako jednemu z twórców ukraińskiego państwa. Droga do zamożnego, kwitnącego państwa jest możliwa tylko we własnym, narodowym państwie. Kiedy zrozumieją, że wartości to nie iPhone czy stanowisko, a ukraińskie państwo, wtedy stanie się ono silne — zaznaczył kandydat nauk historycznych Pawło Podobied. Przewodniczący Połtawskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoła Kulczynski wspominał, jak Taras Kompanyczenko przyjeżdżał na pierwsze upamiętnienie Petlury jeszcze w 1990 roku: „Ludzie ze wszystkich stron Ukrainy jechali nas wesprzeć, my przy pomniku Szewczenki zorganizowaliśmy uroczystość. Milicja zabierała wszystkich jak leci, mnie, deputowanego rady miejskiej, również. Oto protokół zatrzymania, gdzie wspomniane jest nazwisko Kompanyczenki. A oto protokół połtawskiej policji z 1904 roku — to samo! Imperium Rosyjskie po prostu zmieniło maskę. Bo Rosjanie kochają Ukraińców nieporadnych, którzy nie znają swojego języka i tańczą przed nimi w szarawarach. A takich Ukraińców, którzy są gotowi wziąć do ręki broń — nienawidzą”. Pieśni, które weszły do albumu, pan Taras odnajdywał w archiwach przez 30 lat. — Wszystkie te utwory były aktywnie śpiewane na dużych i małych scenach Ukrainy w latach 1917—21. Śpiewano je na pozycjach wojennych, podczas musztry wojsk; śpiewali je kobzarze, artyści-banduriści, śpiewacy operowi, chóry proświtańskie, wojskowe, studenckie, Ukraińska Republikańska Kapela oraz Ukraiński Chór Narodowy. Wiele utworów zostało zapomnianych i nie brzmiało w Ukrainie prawie przez wiek — opowiedział Kompanyczenko. Połtawianie usłyszeli „kubańską wersję” „Szcze ne wmerła Ukrajiny” („Hymn narodowy”), gdyż śpiewano ją wcześniej, często nie znając muzyki M. Werbyckiego, „Marsz Zaporoski” Mykoły Łysenki, który wielu z nas słyszało, ale bez tekstu, oraz wiele innych emocjonalnie potężnych utworów. Również po raz pierwszy w Połtawie wybrzmiała „Pieśń o Petlurze”, która została napisana 100 lat temu. Połtawska Petluriana: Dziewiąte Odczyty Petlurowskie. Taką nazwę miała konferencja naukowa, której współorganizatorami były Departament Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Połtawski Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Państwowe Archiwum Obwodu Połtawskiego oraz Połtawskie Muzeum Krajoznawcze im. Wasyla Kryczewskiego. Odczyty otwierały i zamykały pieśni z czasów walk wyzwoleńczych w wykonaniu kobzarza Iwana Nowobrancia. Uczestników forum naukowego powitał przewodniczący połtawskiej „Proświty” Mykoła Kulczynski. Według jego słów, Odczyty Petlurowskie zostały zapoczątkowane jeszcze w 1992 roku jako konferencja naukowa, która stała się historyczno-edukacyjną platformą dla wielu nie tylko połtawskich, ale i stołecznych naukowców, także historyków ukraińskiej diaspory z USA i Kanady. Ostatnie odczyty odbyły się w 2010 roku. Obecnych powitała kierownik katedry historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki, doktor nauk historycznych, profesor katedry historii Ukrainy Ludmiła Babenko. — Dziękuję „Proświcie” za tytaniczną pracę ostatnich dwóch dziesięcioleci w sprawie niesienia prawdy historycznej o Petlurze. Ważne, że ta praca bazuje na podejściu naukowym — zaznaczyła. Referaty wygłaszali historyk Taras Pustowit i profesor Wasyl Striłeć, zasłużony wynalazca Ukrainy, wykładowca Połtawskiej Akademii Rolniczej Wiktor Samorodow, pracownik naukowy muzeum krajoznawczego Natalia Kuźmenko i inni. Autorzy i prelegenci Dziewiątych Odczytów Petlurowskich w swoich badaniach obalali liczne mity i stereotypy związane z imieniem Głównego Atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz wydarzeniami Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat i starali się przekazać współczesnym oraz przyszłym pokoleniom prawdziwe świadectwa o naszym rodaku i tamtej burzliwej epoce. Historyczny wieczór dla połtawskich uczniów pod takim tytułem przeprowadzili pracownicy Połtawskiej Obwodowej Biblioteki imienia I. P. Kotlarewskiego. Mykoła Kulczynski zaznaczył, że data urodzenia Petlury jest symboliczna dla Ukrainy, ponieważ tego dnia przewieziono prochy Tarasa Szewczenki z Imperium Rosyjskiego: — Symon Petlura stanął na czele zbrojnej walki Ukraińców przeciwko rosyjskim najeźdźcom, tak jak nakazywał Szewczenko. To bardzo nieproste, symboliczne rzeczy. Nasze towarzystwo co roku przeprowadza naukowe odczyty petlurowskie, czyli bada epokę tej osobistości. Rozbijamy mity najeźdźców na temat tego człowieka, wydajemy o nim książki. Właściwie dlatego tu jestem. Uhonorowanie Petlury w stolicy. Przy memorialnym płaskorzeźbie na ulicy Petlury odbył się uroczysty wiec. Wzięli w nim udział weteran wojny rosyjsko-ukraińskiej, kawaler Orderu „Za Odwagę” III stopnia, wiceminister do spraw weteranów Ukrainy Ołeksandr Tereszczenko, przewodniczący UINP Wołodymyr Wiatrowycz, weteran wojny rosyjsko-ukraińskiej, pracownik UINP Roman Kułyk, a także kadeci Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut, licealiści i orkiestra wojskowa Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna. Aktywiści klubu historyczno-wojskowego „Powstaniec” w mundurach z epoki Ukraińskiej Republiki Ludowej przynieśli do płaskorzeźby Petlury flagę państwową Ukrainy oraz flagę 3. Żelaznej Dywizji. Ten ostatni sztandar specjalnie na wydarzenie przekazało Centrum Historii Winnicy. — Petlura stał się jednym z pierwszych liderów Ukraińskiej Republiki Ludowej, którego zniszczyła Moskwa. Po nim zabili Jewhena Konowalca, Stepana Banderę i innych. W ten sposób Moskwa próbowała pozbawić głowy ukraiński ruch wyzwoleńczy, który był największym zagrożeniem dla budowy jej imperium. Petlura był silnym liderem w bardzo trudnych czasach. Stał się jednym z przywódców Ukraińskiej Republiki Ludowej w krytycznym momencie. Podejmował trudne decyzje, oczywiście popełniał błędy, ale nawet po tym nie bał się kontynuować walki. Kontynuował ją nawet po klęsce ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat. Przez to stał się jednym z symboli tej rewolucji, jednym z symboli niezłomności ukraińskiego ducha. I przez to jego imieniem Moskwa nazywała wszystkich, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy. Całe pokolenie bojowników o niepodległość nazwali petlurowcami, którzy stali się następcami znienawidzonych przez Moskwę mazepińców oraz poprzednikami banderowców, których do dziś boją się w na Kremlu — zaznaczył Wołodymyr Wiatrowycz. — Tacy ludzie jak Symon Petlura wywoływali ogromny strach u radzieckich ideologów i dlatego robili wszystko, aby zniszczyć jakąkolwiek wzmiankę o nim w naszej pamięci, wysłać go w niebyt. Ale jestem szczęśliwy, że żyję w tym burzliwym czasie, kiedy krok po kroku przywracamy naszą historię. Nas już nie zbić z tej drogi i jestem pewien — zwyciężymy — podkreślił Ołeksandr Tereszczenko. Uczestnicy wiecu złożyli kwiaty pod płaskorzeźbą Symona Petlury. Kadeci Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut oraz licealiści Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna oddali bohaterowi honory wojskowe. W rejonie sołomiańskim Kijowa odsłonięto mural z wizerunkiem Petlury. Wykonała go grupa twórcza „Kailas-V” farbami w aerozolu. Na jego stworzenie poszło ponad 370 puszek i 5 dni. Autor — Andrij Palwal. Projekt designu — Roman Partoła. U podstaw muralu — obraz ukraińskiego malarza Artura Orłenowa. Mural wykonano z inicjatywy Fundacji Charytatywnej Andrija Andriejewa. Na IX Międzynarodowym festiwalu „Książkowy Arsenał” zaprezentowano książkę Tiny Peresunko „Dyplomacja kulturalna Symona Petlury: „Szczedryk” przeciwko „ruskiemu światu”. Misja kapeli Ołeksandra Koszycia (1919—1924)”. „Ukraińcy — to naród maratończyków. Historia naszego państwowotwórstwa sięga tysiącleci. Ukraina na zawsze!” — powiedziała przewodnicząca Komitetu Rady Najwyższej do spraw zagranicznych Hanna Hopko i wyraziła wdzięczność autorce, wydawnictwu, obecnym na wydarzeniu naukowcom za wkład w odkrycie bezcennego dziedzictwa. „Dekomunizacja, otwarcie archiwów SBU, kulturalne i duchowe odrodzenie narodu — to te osiągnięcia Rewolucji Godności, które jesteśmy zobowiązani zachować i pomnożyć” — dodała. W książce publikowana jest unikalna kronika triumfalnego tournée Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli pod batutą dyrygenta Ołeksandra Koszycia w krajach Europy Zachodniej, Ameryki Północnej i Południowej w latach 1919—1924. Gastroli Kapeli jako reprezentacyjnej instytucji państwowej Ukraińskiej Republiki Ludowej, zainicjował przewodniczący Dyrektoriatu i Główny Ataman wojsk URL Symon Petlura w celu przeciwdziałania rosyjskiej propagandzie i promocji ukraińskiej niepodległości w Europie. Właśnie dzięki tym występom świat po raz pierwszy usłyszał „Szczedryka” Mykoły Łeontowycza. Ołeh PUSTOWHAR

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Należy wręczyć deputowanym „Historię Ukrainy”!

Ołeksij PEREDERIJ, obwód zaporoski. Ostatnie numery waszego wydawnictwa nie pozwalają z dystansem czytać o tym, co będzie jutro i w przyszłości. Kiedy alarmującym dzwonem brzmią artykuły wstępne Mykoły Cymbaluka „Dwa równoległe światy” z pól tej „braterskiej” wojny, albo „Wśród prawdziwych mężczyzn”, gdzie pada jedno zdanie o „prawdzie życia, której nie da się zagłuszyć, nie da się zniekształcić tysiącom moskiewskich czy piątokolumnowych oligarchicznych (od siebie dodam: czasem oligofrenicznych) kanałów telewizyjnych, radiowych, gazet”. Osypa Jakymczuka „Kto będzie się śmiał ostatni?”. Co się stało, widzimy. Ale jest też u pana Osypa decydujący wniosek: „Obecnie na świecie stworzono potężną proukraińską koalicję”. Więc nadzieja w niej. A oto Myrosław Łewycki przejął się następującą kwestią: „W obliczu niebezpieczeństwa pułapki „ruskiego miru”, „Ukraińcy — czy jesteśmy narodem czy populacją?”. I zabójcze, według wyników wyborów, „Populacja wybrała wyrok, a nie przyszłość”. Do tego pan Myrosław poruszył też temat „maścistych” polityków, jak Stepan Chmara. Stepan Ilkowycz i wcześniej „dziwaczył” na dużą skalę, a to, że obecnie jest jak Żyrynowski, zasługuje na wielki znak zapytania. Dlaczego pozwalam sobie akcentować zachowanie Chmary? Dlatego, że to dawny, czynny członek naszego politycznego teatru. A co dopiero mówić o młodzieży? A ryczą-głoszą „okupacyjnym” językiem. Oczywiście, usłyszeliby to obecnie nieżyjący już bojownicy-dysydenci, poczynając od Czornowoła, Hetmana, Syroty, Swerstiuka, a ogólnie także Sandarmoch, Sołowki i Gułagi. Co mamy w suchym rozrachunku? Że przejrzymy na oczy, a inaczej — nijak! Ale, szanowne towarzystwo! Moim zdaniem, jako dawnego czytelnika i autora, weźmy, jak to mówią, choć kępkę wełny z marnej owcy! Po pierwsze, te konfliktowe debaty widział cały świat. Po drugie: kremlowscy militaryści uczyli się języka ukraińskiego. Inteligencja moskiewsko-petersburska coś przyswoi, pożądane byłoby, aby i prosty plebs tym się przejął. Ale czy „Rosja powstanie ze snu?”. A bezpośredni apel Zełenskiego o przykład naszych demokratycznych wyścigów do wszystkich nowo powstałych państw byłego WNP, monitorujmy, przypominajmy obiecane. Do czasów lepszych argumentów. Oczywiście, minęły czasy Wasyla Jaremenki z jego „Personałem” i nieżyjącego Anatolija Szewczenki z „Narodną Hazetą”, gdzie bez skreśleń stała kwestia narodowa, istota, kurs państwa. Obecnie jesteśmy w czerwonych flagach, rozumiecie. Ale mimo wszystkich waszych ważnych prac, fundamentalnych, grajmy też w ping-ponga, odpowiadajmy na główne strategie — taktyką na wrogie zarzuty! …Sam mam praktykę jeszcze z półkomunistycznymi redakcjami prenumerat. Choćby na pół roku tę samą „NG” albo do bibliotek dla reklamy. Obecnie w naszej wsi Mała Biłozerka są 4 biblioteki, 4 szkoły też z bibliotekami. Dwie szkoły niedaleko, niestety, nie mają waszego czasopisma. Będę prenumerował do końca roku. P. S. Deputowanym wręczono Biblie, z Bogiem! Im by jeszcze „Historię Ukrainy” — każdemu! Równianka Inna Nahorna podarowała dla biblioteki Symona Petlury w Paryżu książkę o pobycie Szewczenki na Rówieńszczyźnie – „Szewczenkowe wiorsty”. (zdarzają się niepowodzenia i nikt nie jest gwarantowany od błędów) Symon Petlura, któremu los sądził stanąć na czele wielkiego ruchu wyzwoleńczego młodego narodu ukraińskiego w 1919 roku, pozostanie postacią historyczną, bo swoją wiarą w zwycięstwo, swoim zapałem, nieugiętością wobec głównego celu — zdobyć niepodległość Ukrainie – on bezsprzecznie na to zasłużył”. Najbliższe otoczenie Symona Petlury, jego przyjaciele i oponenci zaznaczali, że w warunkach ukraińskiej rewolucji właśnie on porywał swoim zapałem innych, umiał prowadzić za sobą masy, wzywać je do walki. Do rozwiązywania skomplikowanych kwestii politycznych zawsze podchodził z punktu widzenia interesów armii. Świadectwem tego jest jego rozmowa z współpracownikiem W. Sadowskim w drodze do Kamieńca Podolskiego, gdzie znajdował się Sztab głównego atamana oraz Rząd Dyrektorii: „…może, zdrowy państwowy rozsądek zwycięży rozbrat i rozbieżność. A jak nie, no, wtedy poszukamy wyjścia. Kadry do utwierdzenia armii mamy, i to dobre kadry… Jest pole do pracy. Prędzej, prędzej do Kamieńca, do rządu! Trzeba wiele, wiele rzeczy zrobić, może i nowych ludzi zawołać do pracy”. Z unikalnym wydaniem „Symon Petlura. Mąż stanu” można zapoznać się w czytelni Domu Ludowego „Proświty”. Przy grobie Symona Petlury w Paryżu. Reżyser filmu „Tajemny dziennik Symona Petlury” Ołeś Janczuk, Inna Nahorna, Danyło Sztul (syn Sztula-Żdanowycza) (od lewej do prawej)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kocham ją…

Inesa ATAMANCZUK, Zaporoże—Nowa Kachowka Nauczyłam się jej z miłości. Od mojej babci z rodu Szkurynskich, dla której wszyscy my, sześcioro jej wnuków, byliśmy najpiękniejsi. Dziadek Miša (z rodu Riabenków) budził się o czwartej, jechał do pracy (po MTS został przy kołchozie koniuchem), wracał w ciągu dnia: „Olu, obiad!” — trochę spał i znowu do pracy. Babcia gotowała, podawała, piekła chleb raz na dwa tygodnie, uprawiała ogród, który zaczynał się pomidorami, potem szedł gąszczem kukurydzy (między nimi rosły dynie), a kończył się wiśniami przy murze i drodze. Tam jedliśmy przepyszną żywicę, zastygłą na korze drzew — Boże, jak my ją nazywaliśmy? Wieczorem mamy myły nas w korycie, po kolei, zmywały „lep” — czarny, lepki brud. Bo pasliśmy owce. Chodziliśmy za nimi (nie tylko naszymi, stado zbierano z całej ulicy) — polami i stepem, prawie pod żółty i zamulony Bug Południowy — zupełnie brzydki, jeśli porównać go z Dnieprem... A jeszcze była krowa, świnie, gęsi... I ogródek pod oknami „wielkiej chaty”, gdzie latem spaliśmy na podłodze, na posłanych przez babcię chodnikach i kocach. Mały Saszko spał z mamą w małym pokoju, który nazywał się „katrashka”: była tam piec. Były jeszcze sienie. Osobno — komora, gdzie też ktoś spał, bo kiedy przyjeżdżało do wsi troje dzieci Riabenków z rodzinami, trzeba było szukać miejsca dla wszystkich. Babcia spała przy letniej kuchni. Nie potrafię powiedzieć, ile ona spała, bo takiego ogrodu, jak u niej — bez jednej chwastu, nigdy więcej nie widziałam. I takiej smacznej kury z rosołu nigdy więcej nie jadłam. Wyrosłam w mieście, które ukształtował, całkowicie niszcząc poprzednie życie, „Dnieprostroj-2”. Mieszkam w mieście, które ukształtował „Dnieprostroj”. Rozumieć język nauczyła mnie nauczycielka Ołeksandra Dmytriwna Siczkar (dwie-trzy lekcje tygodniowo, wśród całkowicie rosyjskojęzycznego nauczania przedmiotów i rosyjskojęzycznych treści w mieście Nowa Kachowka). A kochać — moja ukraińska rodzina Riabenków ze wsi Dorosziwka obwodu mikołajowskiego. I Dowżenkowska „Zaczarowana Desna”, bo tam są źródła także mojego dzieciństwa. A nauczyłam się jej jako dorosła, bardzo dorosła, i będę się uczyć mimo wszystkich trudności naszego życia. Dzięki i dla kontaktów z rodzinami Nemyrów, uwadze Oksany Dumańskiej, szacunkowi rodziny Służynskich... Dla możliwości czytania poezji i prozy Serhija Osoki, smakując każde słowo. Jak żywicę z babcinych wiśni. Mamy różne doświadczenie w języku. Moje — gdzie język to krople rosy, i ten, który mają ludzie, którzy z tego oceanu nigdy nie wypływali. I nie da się porównać historii ludzi, którzy zachowali język, uciekając przed śmiertelnym niebezpieczeństwem i porzucając rodzinne strony, z nami, którzy żyjemy na południu, wschodzie Ukrainy. My tutaj zostajemy. A niebezpieczeństwo nigdzie nie znika. Nawiasem mówiąc, urodziłam się w Tomsku. I — uwierzcie — moja miłość do języka przeżyła i przeżywa dość silny sprzeciw rodzinny. Ale ja go kocham.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraińcy Francji uczcili pamięć Symona Petlury

25 maja 2019 roku minęło 93 lata od chwili, gdy moskiewski agent Samuel Schwartzbard na rogu ulicy Racine i bulwaru Saint-Michel w Paryżu oddał siedem strzałów do wybitnego działacza ukraińskiej polityki i kultury Symona Petlury. Ołeksandra NAHORNA Ukraińska społeczność Francji uczciła pamięć wybitnego rodaka, a kapłan Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła św. Szymona Zelota odprawił panichidę przy jego grobie na cmentarzu Montparnasse w Paryżu. Słowo o Symonie Petlurze wygłosił ambasador Ukrainy we Francji Oleg Szamszur, a wspomnieniami o tragicznych wydarzeniach podzielili się kierownik fundacji im. Symona Petlury z Chicago Mykoła Kocherha, dyrektorka paryskiego muzeum Symona Petlury Jarosława Josypyszyn oraz bibliotekarka Daria Melnykowycz, córka byłych żołnierzy Armii UNR. Podczas uroczystości upamiętniającej Symona Petlurę obecni byli syn Ołeha Sztula-Żdanowycza Danyło Sztul, przewodnicząca Związku Ukrainek w Paryżu pani Nadija Myhal oraz wielu Ukraińców mieszkających w różnych miastach Francji. Tego dnia w centrum kultury im. Wasyla Slipaka odbyła się także konferencja poświęcona 140-leciu urodzin Symona Petlury. Po jej zakończeniu wyświetlono film reżysera Ołesia Janczuka „Tajny dziennik”. Natalia SOŁODKA, odpowiedzialna sekretarz Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” Cenne informacje o wielkim państwowcu zawiera unikatowy zbiór „Symon Petlura. Mąż stanu”, wydany w Nowym Jorku w 1957 roku przez Ukraiński Narodowo-Państwowy Związek w USA. Znajdują się tu myśli i wspomnienia osób, które znały go osobiście. Wśród nich jest Andrij Lewycki (1879–1954), który w Niemczech po zabójstwie Petlury przyjął tytuł przewodniczącego Dyrektoriatu i zastępcy naczelnego otamana UNR, tak oceniając postać historyczną Symona Petlury: „Konsekwentny demokrata i wybitny” bibliotekarka Daria Melnykowycz, córka byłych żołnierzy Armii UNR.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Symon Petlura — mąż stanu. W 140. rocznicę urodzin

Czcząc świetlaną pamięć przewodniczącego Dyrektoriatu i głównego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, której 100-lecie będziemy obchodzić w październiku tego roku, stawiamy sobie za cel wypełnienie luki spowodowanej niedostatecznym naświetleniem dramatycznej epoki budowy naszego państwa. wybitny działacz polityczny, był nieprzejednanym wrogiem reakcyjnych dążeń i szczerym obrońcą szerokiej władzy ludu”. Maksym Sławynski (1868—1945), ukraiński działacz polityczny, przewodniczący misji URL w Pradze, w 1909 roku podkreślał, że właśnie „Symonowi Petlurze przypada zaszczyt organizacji ukraińskiej armii republikańskiej, odtworzenia zaniedbanej tradycji zbrojnej walki za Ojczyznę”. Izaak Mazepa (1884—1952), znany działacz polityczny, przewodniczący Rady Ministrów URL, współpracownik Symona Petlury, uważał, że „poza wszelkimi niepowodzeniami, a nawet błędami (każdemu zdarza-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

landii, Austrii, Francji, Szwajcarii, Szwecji. Maestro wszędzie deklarował, że jest Ukraińcem, obowiązkowo wykonywał kilka ukraińskich pieśni ludowych, akompaniując sobie na bandurze. Jego strojem scenicznym był starodawny ukraiński ubiór. „Jestem Ukraińcem! Będę niósł ludziom ukraińską kulturę, aby Ukraina była znana na całym świecie” — to życiowe credo maestro Wołodymyra Luciwa. Na zaproszenie Krzemienieckiego Oddziału Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki małżeństwo Luciwów odwiedziło Krzemieniec kilkakrotnie. W rozmowie z panem Wołodymyrem i jego żoną Łesią mimowolnie w pamięci pojawia się utwór Tiutiunnyka „Jest wieczna zagadka miłości”. To ona, Łesia, jako młoda dziewczyna-Ukrainka, podarowała Wołodymyrowi podczas jego występu we Francji bukiecik niebieskich kwiatów. Pobrali się i zanurzyli w dziwny świat miłości. Słuchasz nagrania ich duetu — delikatny tenor i mezzosopran — i cieszysz się bezgranicznym szczęściem dwojga wiecznie zakochanych ludzi. Krzemieniec zawdzięcza maestro Wołodymyrowi Luciwowi to, że z jego woli, dzięki jego wysiłkom i jego środkom, arcydzieła dziedzictwa artystycznego znanego na świecie malarza i ikonografa, naszego krajana Rostysława Hłuwka, powróciły na Ukrainę i zajęły honorowe miejsce tutaj, gdzie dorastał, gdzie uczył się mistrz niezwykłych płócien. W Krzemienieckiej Obwodowej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. Tarasa Szewczenki stale działa muzeum-sala, w której umieszczono 22 obrazy artysty; są one różnego charakteru, techniki, tematyki i z różnych lat. Są to „Papryki” — martwa natura, „Hiszpańska ulica”, „Francuski pejzaż”, „Angielski pejzaż”, „Francuski kościół”, „Śmierć kozaka w stepie”, „Lirnik”, „Kukurydza ze słońcem”, „Wazon z kwiatami” i inne. Od czasu do czasu w tej sali rozbrzmiewa z nagrania magnetofonowego głos maestro przy akompaniamencie jego gry na bandurze. Artysta, działacz społeczny i po prostu Człowiek przez duże „C”, który cały swój talent i zdolności organizacyjne składa na ołtarzu swojego narodu, matki-Ukrainy — takim jest Wołodymyr Luciw. Jeszcze w 1951 roku znany kompozytor, śpiewak operowy z miasta Dolina w obwodzie iwanofrankiwskim, Myrosław Antonowycz, zorganizował daleko od Ukrainy Holenderski Chór, w którym wszyscy 40 wykonawców żywej muzyki — ukraińskiej pieśni ludowej — to Holendrzy. Przez 40 lat Myrosław Antonowycz kierował chórem, w chórze śpiewał także nasz maestro Wołodymyr Luciw. Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. Tarasa Szewczenki w Krzemieńcu. Oprócz obrazów wystawiono okładki płyt z pieśniami różnych zespołów, włącznie z moimi. Za to szczere podziękowania dla godnego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Człowiek-Legenda

Lilija SLEDZIŃSKA, przewodnicząca Krzemienieckiego Oddziału Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pieśń i praca — wielkie dwie siły… Iwan Franko …Daleki rok 1961. Belgijskie miasto Knokke-Heist. III Międzynarodowy Europejski Konkurs Wykonawców Piosenki Estradowej, który wtedy nazywał się „O Puchar Europy”, a który później przerodził się w Eurowizję. Zwycięstwo w nim Ukraińca Wołodymyra Łuciwa przyniosło sławę Tino Valdiemu (pseudonim sceniczny śpiewaka). Nie było ono łatwe — w belgijskim mieście nad morzem rywalizowały setki najlepszych wykonawców z różnych krajów świata. Wołodymyr Łuciw wchodził w skład angielskiej drużyny piosenkarzy estradowych liczącej pięć osób. Przez tydzień każdy uczestnik konkursu wykonywał po kilka popularnych piosenek. Spośród setek śpiewaków Tino Valdi zdobył największą liczbę punktów. Zwycięzcą III Międzynarodowego Konkursu został Ukrainiec, urodzony w obwodzie iwanofrankiwskim, w tamtym czasie i do dzisiaj — obywatel Wielkiej Brytanii, maestro Wołodymyr Łuciw. Był taki czas, kiedy śpiewaka-Ukraińca próbowano przedstawiać jako rosyjskiego, dobierając mu takie oto imię: „Władimir Łuciw z Moskwy”. Narodowa dusza Ukraińca i jego patriotyczne uczucia zaprotestowały. Wołodymyr Łuciw odmówił takiej łaski, drogo kosztowało to maestro, ale honor Ukraińca był dla niego ponad wszystko. Minęły dziesięciolecia i Wołodymyr Łuciw zaśpiewał w stolicy niepodległej Ukrainy pod swoim prawdziwym imieniem, wykonując ulubioną dumę „Na śmierć kozaka-bandurzysty”. Stało się to w 2000 roku podczas tournée Holenderskiego Chóru Ukraińskiej Pieśni im. Mykoły Łysenki. Urodził się Wołodymyr Łuciw 5 czerwca 1929 r. w mieście Nadwórna. Wołodymyr ŁUCIW, Londyn Na ścianie sceny obecni mogli widzieć pejzaż miasta Krzemieńca, a na jego tle inicjator tego koncertu — ataman, śpiewak, muzyk, działacz społeczny Lewko Tymoszczuk, wystąpił ze słowem o mieście Krzemieniec, za co otrzymał rzęsiste oklaski. Następnie był występ Chóru Katedralnego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Londynie pod umiejętnym kierownictwem Iwana Biłaniuka. Chór wykonał „Bóg Przedwieczny”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki…”, „Mgła jarami…”, „Jak zakrzyknęły szare gęsi…” oraz pieśń strzelecką „Oj widać wieś…”. Znany gitarzysta Ołeh Romaniw podarował w szczerym i mistrzowskim wykonaniu dwie swoje autorskie piosenki. Pierwszą — do słów Bohdana Łepkiego, drugą poświęcił bohaterom spod Krut. Być może po raz pierwszy obecni usłyszeli wiersz wybitnego polskiego poety Juliusza Słowackiego, urodzonego w Krzemieńcu: w języku polskim wygłosił go Wołodymyr Łuciw, a pani Darija Skłaryk — w języku ukraińskim w tłumaczeniu Dmytra Pawłyczki. Na scenie dwa głosy, dwie gitary, dwie wspaniałe i mistrzowsko wykonane piosenki — „Dwa kolory” oraz powstańcza „Dziewczyno-gołąbko”. A wykonali je Lewko Tymoszczuk i Ołeh Romaniw. Lewko Tymoszczuk urodził się na Stanisławowszczyźnie (dzisiaj obwód iwanofrankiwski) w rodzinie Hawryła Łuciwa — zamożnego kupca. Mama Julija wyśpiewała delikatną duszę syna. Szczęście rodzinne nie trwało długo. Podczas II wojny światowej przyszli ze wschodu „wyzwoliciele” i rozproszyli rodzinę po świecie. Jako 14-latek Wołodymyr znalazł się w Polsce, potem były Niemcy… Ciężko pracował w różnych zawodach, zarabiając na życie i przyszłą naukę. Los podarował spotkanie ze słynnym bandurzystą Hryhorijem Nazarenkiem, który zorganizował kapelę im. Mykoły Łeontowycza. Mistrzowskie wykonanie przez Hryhorija Nazarenkę ukraińskich dum ludowych tak wpłynęło na wrażliwe serce młodzieńca, że zdecydował o swoim przyszłym losie — został bandurzystą. W kapeli im. M. Łeontowycza Wołodymyr Łuciw był najmłodszy. Od tamtej pory nie rozstawał się z wierną i niezawodną przyjaciółką — bandurą. W 1948 roku Wołodymyr Łuciw przeprowadza się do Anglii, tam bierze prywatne lekcje śpiewu, występuje na koncertach ukraińskiej diaspory, uczy się w Londyńskim Kolegium Muzycznym Świętej Trójcy. Aby udoskonalić kunszt śpiewu, jedzie do Włoch, wstępuje do konserwatorium. A dalej — podróże, tournée po całym świecie. I wszędzie sława, uznanie. Nagrody — nie sposób ich zliczyć! I tylko sukcesy na wszystkich wielkich scenach Anglii, USA, Kanady, Australii, Niemiec, Włoch, Holandii. 5 czerwca przypada 90. rocznica urodzin Wołodymyra Łuciwa — śpiewaka-bandurzysty światowej sławy, publicysty, działacza społecznego, patrioty rodzinnego kraju, mecenasa, honorowego obywatela miasta Nadwórna w obwodzie iwanofrankiwskim, Wielkiego Ukraińca. Dzisiaj niezwykle popularny na świecie stał się konkurs piosenki „Eurowizja”. Ale nie wszyscy na Ukrainie wiedzą, że maestro Wołodymyr Łuciw był pierwszym Ukraińcem — zwycięzcą tego wydarzenia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Rzadki koncert charytatywny

10 lutego 2019 roku w Londynie, w sali Oddziału Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii, odbył się właśnie taki koncert. Dlaczego rzadki? Ponieważ jest to niemal pierwsze od wszystkich powojennych lat wydarzenie tego rodzaju, zorganizowane na rzecz Krzemienieckiej „Proświty” na budowę Domu Ludowego. Całkiem możliwe, że jest to także pierwszy w obecnych czasach taki projekt na Ukrainie. A dlaczego „Proświta”? Ponieważ jest to taki magnes, który przez ostatnie 150 lat był i pozostaje platformą jednoczącą, czytelnią, sceną, która zorganizowała tysiące bibliotek, stworzyła tysiące chórów, zespołów tanecznych i dramatycznych, dzięki czemu pomogła wielu pokoleniom Ukraińców zachować kulturę ukraińską i tym samym przeciwstawić się wszelkim procesom asymilacji. „Proświta” jednoczyła i jednoczy masy Ukraińców wokół idei wspólnej ofiarnej pracy na rzecz narodu ukraińskiego. Tak jak na Ukrainie różne pokolenia są zjednoczone przez „Proświtę”, tak w Londynie, na obczyźnie, zgromadziły się różne pokolenia, aby wziąć udział w programie tego rzadkiego koncertu charytatywnego. opowiedział o kozackiej bitwie pod Krzemieńcem i zaskoczył słuchaczy, pokazując na ekranie nagranie dumy „Na śmierć kozaka-bandurzysty”, którą wykonałem w Lwowskim Teatrze Operowym w 1990 roku. Wtedy też dłuższe słowo o wybitnym ukraińskim artyście grafiku Rostysławie Hłuwku, rodem z Krzemieńca, oraz o przewodniczącej Krzemienieckiej „Proświty” pani Lilii Sledzińskiej musiałem wygłosić ja i krótko wyjaśnić moją znajomość z nimi oraz ich związek z tym koncertem charytatywnym. Otóż mój wieloletni i bliski przyjaciel, świętej pamięci Rostysław Hłuwko, w ostatnich latach życia przechodził różne choroby i prosił mnie, aby jego spuścizna artystyczna trafiła do jego rodzinnego miasta. Zostawił mi ponad 20 swoich obrazów i prace graficzne. Przekazałem wszystko. Obecnie te obrazy są na stałe wystawione w dużej sali konferencyjnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

“40 lat działalności wiąże mnie z tym chórem. Początkowo występowałem z nim jako śpiewak. W ostatnich latach utrzymujemy ścisłe kontakty. Dlaczego Holendrzy śpiewają po ukraińsku? Powiem tak: jeśli można zachwycać się włoskim renesansem czy chińską porcelaną, to dlaczego nie można zachwycać się pięknym ukraińskim melosem? W swoim czasie jego czar odkrył dla Holendrów Antonowycz i od tamtej pory dokładają oni starań, aby szerzyć ukraińską kulturę w europejskim środowisku artystycznym. Chórzyści nie mówią po ukraińsku, ale rozumieją, o czym śpiewają… Widzicie, siła muzyki jest taka, że nawet cudzoziemcy przesiąkli duchem naszej pieśni i stali się jej ambasadorami na terenach Europy. Wyobraźcie sobie: już od wielu lat robią to na własny koszt, szyją kostiumy, finansują tournée, opłacają usługi dyrygenta…” — pisze Wołodymyr Łuciw. Ten zespół zdobył międzynarodową sławę. Kilkakrotnie występował na Ukrainie. Śpiewacy słynnego chóru odwiedzili rodzinne miasto Myrosława Antonowycza — Dolinę, a także Lwów, Winnicę, Czerkasy, Krzywy Róg, Donieck, w 2000 roku — Kijów. Na znak szczerej miłości do Ukrainy i ukraińskiej pieśni wszystkie koncerty były bezpłatne. Wyjazdy Holenderskiego chóru organizował nasz Wołodymyr Łuciw. “Mieszkam w Londynie, ale serce moje jest na Ukrainie” — pisał. Tak właśnie jest. Ukraina dała mu życie, a Wielka Brytania przyjęła Ukraińca jak rodzonego syna i jest jej za to bezgranicznie wdzięczny. W 1989 roku maestro Łuciw spotykał się w Rzymie z Pawłem Mowczanem, Iwanem Dziubą, Liną Kostenko oraz innymi znanymi światu Ukraińcami… W 2001 roku Wołodymyr Łuciw przewiózł do miasta Nadwórna w obwodzie iwanofrankiwskim całe swoje dziedzictwo twórcze. W domu pamięci Muzeum Nadwórniańszczyzny, niedaleko miejsca, gdzie stała kiedyś chata kupca Hawryła Łuciwa, umieszczono wszystkie wartości maestro Wołodymyra: dwie jego bandury, nagrody, złote i srebrne medale za udane występy i działalność społeczną, strój sceniczny, suweniry, obrazy wybitnych malarzy i rzeźby, nagrania audio i wideo, ponad 150 płyt z unikalnymi utworami muzycznymi w jego własnym wykonaniu oraz w wykonaniu najlepszych ukraińskich zespołów chóralnych świata z jego udziałem; całe archiwum nut ukraińskich i zagranicznych utworów światowej klasyki; niezwykle cenną bibliotekę, spuściznę epistolarną itd... Fundusz liczy 3000 jednostek muzealnych. A co roku, przyjeżdżając na Ukrainę, maestro Łuciw uzupełnia go nowymi książkami, dokumentami, fotografiami i eksponatami. W liście gratulacyjnym przewodniczący Państwowej Służby Kontroli nad Przemieszczaniem Wartości przez Granicę Państwową Ołeksandr Fedoruk zaznaczył: “Proszę przyjąć wyraz naszego wysokiego szacunku, poważania, szczerej wdzięczności za Twój bezcenny dar dla Ukrainy. Niski pokłon Tobie, szanowny Panie Wołodymyrze, za Twój szlachetny czyn, za Twoją miłość do Ojczyzny, za prawdziwy patriotyzm… Imię Twoje na zawsze powraca na Ukrainę”. A w muzeum Krzemienieckiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki cały dział poświęcono dwóm pobratymcom — Wołodymyrowi Łuciwowi i Rostysławowi Hłuwce. My też mamy czym się szczycić! Z okazji sławnego jubileuszu — 90-lecia od dnia urodzin Wielkiego Ukraińca — maestro Wołodymyra Łuciwa, proświcianie Ziemi Krzemienieckiej serdecznie witają go i wierzą w to, że życiowy wyczyn naszego pobratymca na zawsze pozostanie w sercach jako wzór miłości do rodzinnego kraju, niewyczerpanego entuzjazmu, bezgranicznego pragnienia życia i pracy dla Ukrainy, bo “Pieśń i praca — wielkie dwie siły”… rektorowi, profesorowi akademii Afanasijowi Łomakowyczowi. A podczas moich wielokrotnych odwiedzin miasta miałem zaszczyt i przyjemność poznać niezwykłą panią o pięknym imieniu Lilija Śledzińska, całkowicie oddaną idei pracy dla dobra Ukrainy. Ona właśnie jest przewodniczącą “Proświty” w Krzemieńcu. A z kolei ja zapoznałem także Lewka z panią Liliją. Lewko i jego rodzina byli tak mile zaskoczeni znajomością z nią, jak ja i moja żona Lesia w swoim czasie. Oto taka historia… Dalej w programie wieczoru Darija Skłaryk z pewną emocją wyrecytowała wiersz Niny Kazmiruk “Hymn Krzemieńcowi”. Na scenie — przez wszystkich oczekiwany kwartet smyczkowy pod mistrzowskim kierownictwem profesora Andrija Wijtowycza, nawiasem mówiąc, rodowitego krzemieńczanina, który jest głównym altowiolistą orkiestry Królewskiej Opery w Wielkiej Brytanii. Piękna muzyka Mozarta, Dvořáka oraz innych zachodnioeuropejskich kompozytorów wypełniła salę strumieniami czarujących melodii. A na zakończenie swojego występu kwartet podarował wszystkim obecnym niezapomniane dźwięki “Melodii” Myrosława Skoryka w niezwykle utalentowanym wykonaniu. Brawo za taki występ! Nie po raz pierwszy prof. Andrij Wijtowycz bierze udział w akcjach charytatywnych, które organizują Ukraińcy w Wielkiej Brytanii. A minionej jesieni zaangażował dziesiątki swoich kolegów-muzyków i studentów do przeprowadzenia koncertu charytatywnego w Ukraińskim Kościele Greckokatolickim w Londynie na wsparcie dwóch organizacji charytatywnych “Ukrainian Aid” i “Ukrainian Charity”. Krzemieńczanie muszą być dumni z tak godnego rodaka! Chór Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego zakończył program wieczoru pieśnią “Boże Wielki, Jedyny, nam Ukrainę chroń”. Serdeczne podziękowania dla wszystkich obecnych za wsparcie tego pożytecznego projektu, a także niech Bóg strzeże wszystkich wykonawców i uczestników programu. Została wykonana dobra i przyjemna sprawa — zebrano i przekazano 1510 funtów dla Krzemienieckiej “Proświty”. Trzeba wierzyć, że tę inicjatywę wesprą Ukraińcy z innych miast i krajów świata, a wielce szanownej pani Liliji Śledzińskiej oraz proświcianom Ziemi Krzemienieckiej życzymy pomyślnego zrealizowania tego ważnego zamysłu! Ta wzmianka-artykuł o wieczorze charytatywnym i o Krzemieńcu nie byłaby w pełni powiedziana, gdyby nie wspomnieć, że przy akademii wychodzi gazeta Krzemienieckiej Obwodowej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. T. Szewczenki “Zamek”, która przez lata przypominała i nadal to robi o śp. Rostysławie Hłuwce, o “Proświcie”, a mnie do tej pory przysyłają gazetę “Zamek”, za co jestem szczerze wdzięczny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jubileusze szkoły w Ostrowie

Kazymyr JAREMA, członek NSŻU. Dla Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. w Ostrowie ten rok szkolny był wyjątkowy. W historii szkoły odnotowano trzy jubileusze: 170 lat od czasu budowy i otwarcia szkoły początkowej, 55 lat od czasu budowy i otwarcia dwupiętrowego korpusu szkoły niepełnej średniej oraz 25 lat od czasu zakończenia budowy i otwarcia nowej szkoły średniej I—III st. O tych jubileuszach szkoły wspominano podczas święta Pierwszego Dzwonka, w trakcie wieczoru spotkania absolwentów szkoły, ale specjalnych uroczystości nie przeprowadzano. Może dla tych, którzy teraz pracują w szkole, te jubileusze nie są tak ważne, ale dla nas, którzy budowali tę nową szkołę średnią, jej 25-lecie jest nadzwyczajne. Jesteśmy szczęśliwi, że włożyliśmy energię swojego serca i rozumu, pracę rąk w ten przestronny, piękny budynek, w którym uczą się, wychowują i odpoczywają dzieci. A budowa nowej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. w Ostrowie prowadzona była w latach 1989—1993 w trudnym czasie: totalitarne państwo zmierzało do rozpadu, a odrodzona Niepodległa Ukraina dopiero zaczynała stawać na nogi. Niełatwe brzemię budowy nowej szkoły w Ostrowie wzięła wtedy na siebie prezes agrofirmy „Podilla” Stefania Antoniwna Tysłyćka, która przyczyniła się do pozytywnej decyzji zarządu i zgromadzenia agrofirmy „Podilla” oraz Tarnopolskiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego w sprawie budowy szkoły we wsi Ostrów za środki agrofirmy „Podilla” w czerwcu 1987 r. Agrofirma nie miała środków, a ówczesna państwowa organizacja budowlana „Ternopilbud” (której dyrektorem był w tamtym czasie Borys Andrijowycz Moroz, a bezpośrednim wykonawcą i odpowiedzialnym za budowę szkoły w Ostrowie — ówczesny dyrektor „Prombudu” Wasyl Josypowycz Łyło), prowadziła budowę szkoły na kredyt, na kartotekę. Aby zachęcić budowniczych, Stefania Antoniwna wypisywała im po niskich cenach i dawała jako premie zboże, kaszę, cukier, mięso oraz inne produkty rolne. Angażowała specjalistów agrofirmy do rozwiązywania poszczególnych kwestii związanych z budową szkoły, bezpośrednio jeździła ze mną (autorem artykułu) do „Ternopilhaz”, „Oblpostaczbud” w celu zakupu wyposażenia do kotłowni, stołówki szkolnej itp. Zatem, aby wyrazić szczere podziękowania i szacunek dla Stefanii Antoniwny, wraz z członkami Proświty Editą Moczewus i Anną Sawką niedawno odwiedziliśmy ją w domu, bardzo ciekawie porozmawialiśmy. Przyjęła nas radośnie i gościnnie. Kazymyr Jarema podarował jej autorską książkę „Szkoła rodzinna ostrowska”. Zaimponowało nam piękno i bogactwo haftów, które Stefania Antoniwna własnoręcznie wykonała w ostatnich latach odpoczynku, fotografie oraz nagrody, które otrzymała za sumienną pracę przez całe życie. Spotkaliśmy się również z dyrektorem generalnym spółki z o.o. „Ternopilbud” Wasylem Josypowyczem Łyłą, pogratulowaliśmy mu i całemu zespołowi wspaniałego jubileuszu — 75-lecia od czasu utworzenia organizacji. Przewodniczący Tarnopolskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki K. Jarema, który był inicjatorem i organizatorem budowy nowej szkoły w Ostrowie, podarował spółce „Ternopilbud” swoją książkę „Szkoła rodzinna ostrowska”, wyraził szczerą wdzięczność W. J. Łyle oraz wszystkim budowniczym za ich ofiarną pracę i wybudowaną szkołę. Jako ówczesny dyrektor szkoły, jeden z jej budowniczych, szczerze dziękuję ówczesnej zastępczyni dyrektora szkoły Dacko B. S., nauczycielom Kolasi N. B., Praciń O. B., Dacko O. I., Dacko N. R., Jaremie L. M., Pełechatij O. W., Bakan I. J., Fedoronszuk L. H., Kostrybie H. J., Jurijczyn M. W., Dacko O. H., Hrycyszynowi M. I., Kopanickiej H. W., Krawczenko M. M., Umrysz O. H., Bojczuk S. I., którzy oddali cały swój urlop — 48 dni oraz całe lato 1993 roku na zakończenie budowy szkoły. Sprzątali pomieszczenia po pracach budowlanych, malowali okna, drzwi, podłogi, lakierowali parkiet, montowali meble, stojaki i wyposażenie. W zakończeniu prac budowlanych brali udział także rodzice i uczniowie klas 9—10. Szkoła została więc zbudowana dzięki wytrwałej i celowej pracy wielu ludzi, dla których ten 25-letni jubileusz jest ważny. A ci, którzy teraz pracują i uczą się w tej szkole, powinni o tym wiedzieć i pamiętać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Słowo mikołajowskiej poetki Olgi Sławnej

Inna BEREZA, kandydatka nauk filologicznych Prezentacją zbioru „Chorały Prybuskiego kraju” jubileusz obchodziła członkini NSPU, działaczka międzyrejonowego oddziału im. Mykoły Arkasa Mikołajowskiego Towarzystwa „Proświta” Olga Sława (Olga Jarosławiwna Czerwiakowa). Wydarzenie odbyło się w Centralnej Miejskiej Bibliotece im. M. L. Kropywnyćkiego w mieście Mikołajowie. W dorobku twórczym pisarki znajduje się 5 książek dla dzieci oraz 3 zbiory poezji, opowiadań i utworów dramatycznych dla dorosłych. Główne tematy twórczości to ukraińska tożsamość, szacunek dla klasyków literatury ukraińskiej, opiewanie piękna rodzinnego Prybużża oraz liryka intymna. Badacze zwracają uwagę na akcenty Muzy Kobzarza w wielu wierszach poetki. Zwłaszcza w takich poematach jak „Kto powiedział, że peryferia to Ukraina?” oraz „Poezjo, twoje proroze skrzydła…” Postaci Szewczenki, rocznicy jego przeniesienia szczątków poświęcony jest wiersz „Nasz geniusz”, w którym autorka podkreśla współczesne brzmienie utworów Kobzarza: „Gdy w »Kobzarzu« otworzysz jakąś stronicę, rozpoznasz dzisiejsze życie”. A w teraźniejszości Olga Sława wyraża też ból i smutek, jakie wywołały wydarzenia ostatnich pięciu lat — wojnę hybrydową z Rosją, zajęcie Krymu przez agresora. Motywy bolesnego przeżywania losu splądrowanej Ukrainy przenikają wiersze „Sonet”, „Przebacz, Ukrainо”, „Ukraino moja”, które wybrzmiały podczas wieczoru autorskiego z ust autorki. Szczególne miejsce w ostatnim zbiorze Olgi Sławnej zajmuje liryka intymna i pejzażowa. Wiele wierszy Olgi Sławnej stało się piosenkami. Brzmiały piosenki skomponowane przez kompozytorkę Natalię Krumilenko. Wykonywali je zasłużony działacz kultury Ukrainy Oleh Kedis, wiodąca solistka MBW Natalia Kowalowa oraz zespół ukraińskiej pieśni ludowej tej samej placówki. Piosenkę „Chorały pieśniowego kraju” (muz. Walerego Żewnera) wykonywał zespół ludowy „Wzorzec” Domu Kultury w Ternówce. A zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Karpenczuk — kompozytor piosenek „Ty przez dale…” oraz „Lata-konie” — uraczył gości śpiewem przy akompaniamencie gitary. Miłym zaskoczeniem dla wielu była nie tylko solowa interpretacja przez jubilatkę jej piosenki „Nie pytaj”, ale również fakt, że napisała ona muzykę zarówno do tego utworu, jak i do innych żartobliwych piosenek na jej słowa, które wykonywało trio wokalne oraz samorodny śpiewak Ihor Iwanko. Gratulować Oldze Sławnej jubileuszu przybyli też koledzy z zespołu twórczego Mikołajowskiego Kolegium Kultury i Sztuki (kier. Ludmiła Rura), poetki-działaczki Proświty Ludmiła Szczetynina, Tetiana Swirska (członkinie międzyrejonowego oddziału „Proświty”), rosyjskojęzyczny poeta Arkadij Surow, dyrektor obwodowej biblioteki dziecięcej Tetiana Żajworonok. A na zakończenie z życzeniami wystąpili przewodnicząca mikołajowskiej organizacji NSPU Wiera Marusziak oraz znany nasz rodak — pisarz Anatolij Kaczan, który w imieniu sekretariatu NSPU wręczył jubilatce Honorowy Dyplom.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Na rozstajach „Książkowego Arsenału”

W stolicy odbył się IX Międzynarodowy Festiwal „Książkowy Arsenał”, który wraz ze Lwowskim Forum Wydawców jest jednym z głównych świąt książki w kraju. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Codziennie na festiwalu odbywały się dziesiątki prezentacji, dyskusji, wykładów, performansów, okrągłych stołów, wystaw, pokazów filmów. Przedstawicieli mediów zainteresowała dyskusja o literaturze przeżywania „niezagojonych ran” konfliktów wojennych. Tę dyskusję poświęcono ukazaniu się książki Artura Jurkewycza i Malchaza Dżadżanidzego „Zakazana latorośl” w wydawnictwie „Tempora”. Podstawą książki stały się wspomnienia o dziecięcych przeżyciach Malchaza podczas wojny w Abchazji na początku lat 90. ubiegłego wieku. — Pojawienie się na Ukrainie literatury o współczesnej Gruzji to niezwykle wielka rzadkość — zaznaczyła redaktorka książki Julia Olijnyk. — Chcielibyśmy, aby ta książka była postrzegana w kontekście historii Ukrainy i Gruzji, współczesnych stosunków ukraińsko-gruzińskich, sprzyjała rozwojowi kontaktów między naszymi narodami. Jestem przekonana, że ta książka, napisana na podstawie prawdziwych wydarzeń, wiele nauczy Ukraińców. — Bardzo ważne dla mnie jako dla Gruzina, który uważa się także za Ukraińca, jest to, że ta książka ukazała się w tłumaczeniu na język ukraiński — wyznał były Konsul Generalny Gruzji na Ukrainie, a obecnie wolontariusz Tejmuraz Nisznianidze. — Dzisiaj jest bardzo mało literatury, która opowiadałaby o realnych wydarzeniach, które mają miejsce w Abchazji, a znać i rozumieć historię jest bardzo potrzebne. My, wolontariusze, dokładamy wiele wysiłku, aby nasi chłopcy na froncie mieli możliwość czytać książki. Bo człowiek, który dużo czyta, łatwiej znosi traumy psychiczne. Zajmuję się projektem „Biblioteka objazdowa dla frontu”. Razem z przyjaciółmi w ciągu dwóch lat rozwieźliśmy wzdłuż całej linii rozgraniczenia około sześciu tysięcy egzemplarzy książek. Wśród ukraińskich żołnierzy szczególnie popularna jest literatura wojskowa, wydania z historii Ukrainy, które opowiadają o walkach wyzwoleńczych, a także klasyka i kryminały. Ukraińcy i Gruzini mają wiele wspólnego. I to nie tylko kultura, religia czy tradycje. Mamy wspólnego wroga — Rosję. Wiele lat temu Gruzja przeżyła to, co Ukraina przeżywa teraz. Dzisiaj odbywają się rozmowy mińskie, a na początku lat 90. — soczińskie. Wtedy Gruzja wypełniła wszystkie swoje zobowiązania, a Rosja — żadnego. Właśnie to dzieje się i teraz. — Minęło 27 lat od czasu opisanych wydarzeń, ale pozostają one niezwykle aktualne — zaznaczył Artur Jurkewycz. — Głównym przesłaniem książki jest wolność. Być wolnym zawsze jest trudno, wolność trzeba wywalczyć. Wielkim kłamstwem są daty początku i zakończenia wojen. Dla człowieka, który przeżył wojnę, ona nie kończy się nigdy. Bohaterowi cudem udało się przeżyć w tej strasznej wojnie, ale jego część mentalnie na zawsze pozostała w Abchazji. — Jestem człowiekiem, który przeżył wszystko opisane w książce — podkreślił Malchaz Dżadżanidze. — Tak naprawdę wojna gruzińsko-rosyjska nie rozpoczęła się na początku lat 90., lecz trwa już kilka stuleci. Niestety, ten temat jest jak dotąd mało naświetlony w gruzińskiej literaturze. Rezonans wywołała prezentacja nowych wydań Narodowego Kompleksu Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni — Muzeum Rewolucji Godności; rozmowa „Ukraina i Ukraińcy w projektowaniu graficznym USRR i diaspory”; wystawa-prezentacja badania „Ukraińska ilustracja dziecięca od odwilży do Niepodległości”; prezentacja książki „Hetman Iwan Mazepa i jego epoka”; wykład-dyskusja Iryny Ihnatenko „Postrzeganie dzieci z niepełnosprawnościami w tradycyjnej kulturze Ukraińców”, prezentacja zbioru opowieści i dokumentów „Księga świadectw: anatomia krymskiej okupacji” i in. Historyczna część „Książkowego Arsenału” została przedstawiona wystawą, której głównym bohaterem stał się budynek Rolit (Robotnik literatury), położony przy ulicy Bohdana Chmielnickiego w Kijowie. Ponad 70 lat ten adres uosabiał historię ukraińskiej literatury radzieckiej. Założony na zasadach spółdzielczych w okresie kryzysu mieszkaniowego, aby zapewnić warunki do twórczości, Rolit wkrótce przekształcił się w swoistą „tabelę rang”. Mieszkanie w nim jakby zaliczało mieszkańca do elity literackiej, a ilość powierzchni mieszkalnej określała wkład w literaturę. Pod jednym dachem mieszkali pieszczeni przez władzę „generałowie” literatury i „niepieszczeni”, którzy przebywali pod czujnym nadzorem NKWD-KGB. Stąd wyruszali do więzień, na front i na emigrację. Tutaj przychodziły ukazy o odznaczeniu orderami, a za nimi kompartyjne postanowienia o „błędach ideowych” w literaturze. Czas poddał bezlitosnej rewizji radziecką „tabelę rang”. Outsiderzy przekształcili się w klasyków, a dawni uznani koryfeusze zniknęli ze szpalt kroniki literackiej. Dawno zeszli ze sceny bohaterowie „głównego dramaturga kraju” Ołeksandra Kornijczuka. Zapomniane są ody „Dnieprohresu” Wołodymyra Sosiury, a napiętnowany jako burżuazyjno-nacjonalistyczny wiersz „Kochajcie Ukrainę” w tragicznych okolicznościach czasów nowożytnych nabrał sakralnego znaczenia. Śmiejemy się z dowcipnych „uśmiechów” Ostapa Wyszni, który przeżywszy mrok GUŁAG-u, zachował niezłośliwy, łagodny humor i niepodrobioną szczerość. Prezentacja książki „Zakazana latorośl” Epizody z życia Rolitu pozwalają porównać utrwalone wizerunki klasyków z ich codziennymi uczynkami, które niekiedy odznaczały się skomplikowanym wyborem estetycznym, oraz nakreślić okoliczności historyczne, które dominowały nad twórczością. Inspiracją dla tego projektu i jego częścią stała się książka Stanisława Capłyka i Pyłypa Selheja „Tajemnice pisarskiej szuflady”, która w błyskotliwy i porywający sposób opowiada o życiu pisarzy epoki radzieckiej. Rolit znany jest z dużej liczby tablic pamiątkowych na fasadzie. Trudno w Ukrainie znaleźć inny budynek, w którym jest ich aż 29. Pierwszą odsłonięto w 1958 roku, ostatnią — w 2011. Wśród eksponatów wystawy znajdują się portrety Natana Rybaka, Dmytra Tkacza, Olesia Honczara, Mychajła Stelmacha, Płatona Woronki, Iwana Le i innych pisarzy, stworzone przez Zynowija Tołkaczowa w latach 40. ubiegłego wieku; książki z autografami Maksyma Rylskiego, Jurija Janowskiego, Mykoły Bażana; bandura wykonana dla Pawła Tyczyny przez czernihowskiego mistrza Wołodymyra Huzczenkę, klarnet należący do Tyczyny; rzeczy osobiste z gabinetu Ostapa Wyszni; talerz — osobisty prezent dla Olesia Honczara od Pawła Tyczyny; makiety do spektakli „Zagłada eskadry” Ołeksandra Kornijczuka oraz „Jarosław Mądry” Iwana Koczerhy w Ukraińskim Teatrze Dramatycznym imienia Tarasa Szewczenki (miasto Charków), rzeczy i zdjęcia z gabinetu Jurija Janowskiego. Wielu ukraińskich pisarzy zaprezentowało na Książkowym Arsenale swoje nowe książki. Mykoła Tymoszyk zaprezentował dwutomowe wydanie „Wieś”. W pierwszym tomie, zatytułowanym „Wyjść z niepamięci”, przedstawiono szeroką panoramę życia rolników i wiejskiej inteligencji od czasów kozackich do przewrotu październikowego 1917 roku. Ze względu na skalę objęcia niedostępnego do niedawna nawet dla badaczy materiału, zwięzłość i kompletność wątków, udane połączenie chronologicznego wykładu wydarzeń z rozwojem fabuły oraz barwny język, publikację tę bez przesady można uznać za encyklopedię życia ukraińskiej wsi. W drugim tomie — „Trudna droga odmoskwienia”, który obejmuje okres od 1917 roku do początku lat 70. XX wieku, przewartościowano szereg sfałszowanych kart ukraińskiej wsi. Faktograficzna kanwa opowieści, zbudowana wyłącznie na zamkniętych do niedawna materiałach archiwalnych i wspomnieniach świadków, jest tutaj szczególnie poruszająca ze względu na siłę prawdy. Mowa w szczególności o kilku znamiennych tendencjach: genetycznym strachu starszych wieśniaków przed mówieniem prawdy i walką o nią, niepatriotyzmie, obojętności, sprzedajności dokarmianej przez władzę inteligencji. Nowatorska autorska wersja historii wsi jest spojrzeniem „z dołu”, a nie „z góry”, jak było przyjęte wcześniej. Młoda pisarka Julia Illucha wraz z charkowskim wydawnictwem „Klub rodzinnego wypoczynku” proponowała czytelnikom swoją powieść „Wschodni syndrom”, która powraca do początku wojny rosyjsko-ukraińskiej. I powraca nie tylko dlatego, że datowane na 2015 rok wydarzenia stały się już historią, ale także dlatego, że biografie postaci są swoistym wyjaśnieniem dla zrozumienia globalnych wydarzeń. Wasyl z Zachodniej Ukrainy, Maks z Donbasu, Tania z Rosji trafiają na tę wojnę z różnych powodów, jednak dla każdego staje się ona czymś własnym. Ta w pewnym sensie romantyczna, a w pewnym sensie bardzo surowa opowieść wyróżnia się na tle innej literatury o wojnie dzięki kunsztowi artystycznemu autorki. Julia Illucha potrafi opowiadać historie, przekazywać uczucia i emocje, unikając jakiegokolwiek hałaśliwego patosu i mowy nienawiści. Wołodymyr Szołkoszytnyj przedstawił swoją trylogię „Krew — święta”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Ukraiński priorytet”. Zrzuca ona z naszej historii skorupę wrogich mitów i ukazuje czytelnikowi świątynię ukraińskiej państwowości już bez rusztowań. Jednocześnie wskazuje drogę oczyszczenia pamięci zbiorowej z mułu małorosyjskości i kompleksu niższości poprzez zaszczepienie ukraińskiemu społeczeństwu genu godności i szacunku do samego siebie oraz psychologii zwycięzców. To nasz ukraiński odpowiednik „Wojny i pokoju” czy „Cichego Donu”. Utwór jest jednocześnie niezwykle ukraiński i niezwykle europejski. Autor jakby ostrzega czytelników: jeśli prądy Golfsztromu zwolnią, to naszą Europę czekają srogie mrozy, a cały świat już nigdy nie będzie tak przytulny do życia. Łarysa Nicoj zaprezentowała swoje książki „Niezłomne mrówki”, „Dwie babcie w niezwykłej szkole, albo Skarb w wózku”, bracia Kapranowowie — „Malowaną historię niepodległej Ukrainy”, „Historię naszego kościoła”, „Sprawę siwego”, „Majdan. Tajne pliki”; Mychajło Słaboszpycki — „Cień w lustrze”, „Przecieranie lustra”, „Poeta z piekła. Todos Osmaczka”. Grupa wydawnicza KM-BUKS na Książkowym Arsenale zaprezentowała światowe bestsellery w tłumaczeniu na język ukraiński. Wśród nich książka Martina Gilberta „Churchill. Biografia”. Ta praca osobistego biografa Winstona Churchilla zajmuje szczególne miejsce wśród podobnych wydawnictw. Oprócz faktów ze źródeł badawczych, podstawą książki stały się informacje przekazane przez Randolpha — syna Churchilla. Wydawnictwo przedstawia również pracę Setha Abramsona „Dowód spisku. Jak Trump zdradził Amerykę”. Według twierdzeń autora, urzędujący prezydent USA w zamian za korzyści finansowe i ukrytą pomoc w wyborach kompromituje politykę zagraniczną swojego kraju. Inny bestseller — „Zasady” Raya Dalio. Autor dzieli się swoimi nietradycyjnymi zasadami, dzięki którym ze zwykłego chłopaka z rodziny klasy średniej z Long Island przekształcił się w jednego z najbardziej utytułowanych przedsiębiorców naszych czasów. Wśród zasad Dalio można znaleźć najskuteczniejsze lekcje dla poszczególnych osób i całych organizacji, jak podejmować właściwe decyzje, pokonywać wszelkie wyzwania i budować silne zespoły. Ukraiński Instytut Książki zaprosił do udziału w dyskusji „Przegląd wydawnictw: co warto liczyć?”; okrągłym stole „Sfera książkowa w płaszczyźnie międzynarodowej: Integracja rynków, integracja kultur”; treningu na motywach książki Olhy Hołubiewej „Nieskończone bajki”; dyskusji „Moda, książki i dyplomacja kulturalna”; prezentacji zbioru opowiadań „Iwan i Iwanna”. Szeroki program przygotowali goście forum z Kanady. Wśród zaproponowanych przez nich wydarzeń rozmowa „Tłumacz jako mediator między kulturami”; dyskusja „Głosy pokoleń, ponowne odczytanie kanonów”; prezentacja książki „Mężczyźni o feminizmie: jak dojść do równości”, spotkania ze współczesnymi kanadyjskimi pisarzami. Inny gość festiwalu — Białoruś, która zaprezentowała wiele wydawnictw w języku białoruskim. Swoje nowości przedstawiły ukraińskie wydawnictwa „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, „Jarosławiw Wał”, „Wydawnictwo Starego Lwa”, „Znannia”, „Smołoskyp”, „Klio”, „Łybid”, „Mystectwo”, „Rodowid”, „Fabula”, „Zełenyj pes” i inne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Stolica świętowała Dzień Kijowa

Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora Dzień Kijowa 2019 był nasycony wydarzeniami kulturalno-masowymi. Odbyło się ponad tuzin różnych festiwali, koncertów i performansów, wystaw, imprez sportowych. Na Dnieprze odbyła się charytatywna Regata Żeglarska (organizator — Kijowska Federacja Żeglarstwa). Uroczyste otwarcie miało miejsce w akwenie rzeki w pobliżu cerkwi św. Mikołaja, która znajduje się przy przystani Kijowskiego Dworca Rzecznego. W świątecznym koncercie na Placu Kontraktowym śpiewali Dzidzio, Hajtana, Alisa Tarabarowa, Denys Rekonwald, Andrij Bojko, Asija Achat i inni. A w przeddzień koncertu odbył się „Kyiv BALL”, wszyscy chętni mogli zatańczyć salsę na warsztatach słynnego choreografa Reynaldo Powella. Tysiące par zatańczyło „polkę”, a rekord został odnotowany przez przedstawicieli Księgi Rekordów. W ramach wydarzenia odbył się wybór uczestników z Ukrainy na prestiżowy międzynarodowy konkurs piosenki „Berlińska Perła”. 26 maja po raz pierwszy w Kijowie wystąpił światowej sławy francuski wykonawca Didier Marouani wraz z grupą „Space Symphony” przy akompaniamencie orkiestry symfonicznej Narodowej Operetki Ukrainy. Niespodziankę kijowianom przygotował kultowy zespół „Okean Elzy”, radując swoimi piosenkami fanów na terenie WDNCh. Koncert odbył się na unikalnej scenie w formacie 360 stopni, dostępnej do oglądania ze wszystkich stron. Jednocześnie odbyły się inne twórcze wydarzenia: Książkowy Arsenał, Festiwal „Kraina Frankiana”, Kuraż Bazar, Kyiv Art Week, Radioday, Ogólnoukraiński festiwal artystyczny „Artystyczna paleta Kijowa”, Międzynarodowy festiwal twórczości dziecięco-młodzieżowej „Słoneczny kasztanek”, Festiwal kultur narodowych „Etnofest”, festiwal „Kobziarskie źródła”, Ogólnoukraiński festiwal sztuki chóralnej „Pieśń nad Dnieprem” na Polu Śpiewaczym, w programie którego był pokaz tradycyjnych ukraińskich strojów oraz wystawa sztuk pięknych i dekoracyjno-użytkowych, Projekt artystyczny „JAZZ KOLO”, Międzynarodowy festiwal „Kijowski tydzień sztuki” w centrum biznesowym „Toronto-Kijów”, Projekt kulturalno-artystyczny „Artyści Kijowa — rodzinnemu miastu”, wystartował festiwal filmowy „Mołodist”. Tradycyjnie odbywała się wystawa-kiermasz na Andrijewskim Uzwozie, a Narodowe Muzeum Historii Ukrainy zaprezentowało ciekawą ofertę „Kobzarze i lirnicy na Górze Starokijowskiej”, w której współcześni kontynuatorzy dawnych tradycji kobziarsko-lirniczych prezentowali odtworzone staroświeckie instrumenty muzyczne — kobzę Ostapa Weresaja, ludową bandurę, lirę korbową i inne. Ponadto w stolicy otwarto wystawę „Honorowi obywatele miasta Kijowa” na terenie przed Kijowską Radą Miejską i przeprowadzono szereg bezpłatnych wycieczek. Już nie pierwszy rok w dniu urodzin stolicy w Ukraińskim Domu odbywa się Festiwal lodów — rok 2019 nie był wyjątkiem. Na cześć 1537. rocznicy (choć miasto jest o wiele starsze!) odbyło się wiele imprez sportowych, wśród nich Ogólnoukraiński Dzień Rowerowy i tradycyjny 27. „Bieg pod kasztanami”. Na cześć Dnia miasta Kijowa w sobotę rozpoczęły się międzynarodowe zawody w kolarstwie Race Horizon Park, ogólnoukraińskie zawody o Puchar Ukrainy w biegu na orientację, mistrzostwa miasta w biegu na orientację o Puchar stolicy, międzynarodowe zawody rankingowe IOF. „Bieg pod kasztanami” stał się najbardziej masowym świątecznym biegiem charytatywnym: wzięło w nim udział ponad 18 tys. osób! Środki zebrane w ramach projektu są kierowane na zakup sprzętu i materiałów eksploatacyjnych dla Centrum Kardiologii Dziecięcej i Kardiochirurgii Ministerstwa Zdrowia Ukrainy. Odbyły się także Międzynarodowy turniej w mini-piłce nożnej „Puchar mera Kijowa 2019”, miejski turniej kickboxingu oraz finałowa część mistrzostw Kijowa w sporcie rodzinnym, podczas których wyłaniano „najbardziej usportowioną rodzinę” stolicy. Nasycony i ciekawy program dla dzieci i dorosłych przygotował park Kijowska Ruś pod Kijowem. Tutaj odtworzono legendę „Jak Kijów Kijowem się stał”. Inscenizacja opowiada o apostole Andrzeju, który przepowiedział powstanie wielkiego grodu Kijowa na wybrzeżu Dniepru, a także legendę o braciach Kiju, Szczeku, Chorywie i ich siostrze Łybedzi. Kijowianie i goście stolicy po raz pierwszy mogli podziwiać wesołe dawne indyjskie Święto Rydwanów, które odbywało się w niedzielę na Chreszczatyku. Otwarto również szklany most pieszo-rowerowy, który połączył park „Włodzimierska Górka” z Łukiem Przyjaźni Narodów. Most ma długość 206 m, szerokość — od 6 do 14 m. Wysokość — 20 m, a najwyższy punkt — 32 m. Konstrukcja składa się z 4 podpór. Waga konstrukcji metalowych — 460 ton. Olga NYŻNYK Zdjęcia ze strony festiwalu Odwiedzający stołeczny plac Iwana Franki zapoznali się z możliwościami kulturalno-muzycznymi, turystycznymi i rekreacyjnymi krainy Franki. Miasta Drohobycz, Borysław oraz uzdrowiskowa Schodnica i rodzinna wieś Iwana Franki — Nahujowice — prowadziły swoje prezentacje turystyczne. Festiwal otworzył Zasłużony Przykarpacki Zespół Pieśni i Tańca „Werchowyna”. Swoje umiejętności demonstrowali zespół instrumentów dętych Drohobyckiej Orkiestry Miejskiej, akordeonista-wirtuoz Wasyl Klepacz, duet wokalny w składzie Petro Kosa i Ihor Stareńkyj, zespół „Laboratorium jazzu” oraz borysławski zespół „Lwowscy batiarzy”. Dla dorosłych i dzieci odbywały się warsztaty, questy, gry, była także smaczna ukraińska kuchnia i kiermasz ludowych twórczyń. Atrakcjami festiwalu stały się tematyczny labirynt Franki, w którym goście wydarzenia mogli dowiedzieć się więcej o Iwanie France, oraz wystawa młodego artysty punkowego, twórcy komiksów, mu... wnuk Kamieniara, przewodniczący zarządu Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki Roland Franko. Zachęta osobistym przykładem (mer Kijowa Witalij Kliczko)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kraina Frankiana

...muzyka i autor projektu #KtoFranko (Kwantowy skok Franki) – Włada Kornjuka. Specjalnymi gośćmi festiwalu byli zasłużony artysta Ukrainy Ihor Rudyj, damski zespół rockowy „The Sixsters” oraz Mikołajowski Rosyjski Teatr Dramatyczny. Zwycięzcom Ogólnoukraińskiego Konkursu Uczniowskiego „Śladami Kamieniara”, który co roku organizuje Międzynarodowy Fundusz im. I. Franki, MON Ukrainy, Lwowski Uniwersytet Narodowy im. I. Franki oraz Lwowskie Towarzystwo w Kijowie, wręczono nagrody. Przez dwa dni impreza, która odbywała się pod hasłem „Dla dorosłych i maluchów”, przyciągnęła ponad 5000 osób. Była to pierwsza próba zaprezentowania odrębnego kącika Ukrainy w ramach obchodów Dnia Kijowa. „To bardzo ważne, że w czasie, gdy panują wyłącznie chwilowe interesy finansowe, pojawiają się przywódcy, którzy dalekowzrocznie wyznaczają

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Słowo Proświty” kontynuuje publikowanie fragmentów nowej książki Mychajła Słaboszpyckiego „Z pamięci lustra”, która wieńczy swoisty cykl autorskiej pamiętnikarstwa, z którego ukazały się już „Przecieranie lustra” oraz „Cienie w lustrze”, zważywszy na to, że publikacje te wywołują wzmożone zainteresowanie naszych czytelników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Odyseje jednego życia

Leonid TENDIUK To było jeszcze wtedy, gdy młodzi dziennikarze i poeci Borys Olijnyk i Leonid Tendiuk pracowali w popularnej gazecie “Mołod’ Ukrainy”. Przyjaźnili się. Młodość szczodrze malowała im wspaniałe plany na przyszłość. Oczywiście, obaj widzieli siebie już niebawem jako literackich koryfeuszy, bo przecież wszystko układało im się niemal od pierwszych kroków tak obiecująco. I nie na peryferie ich zesłano po ukończeniu wydziału dziennikarstwa, lecz wylądowali od razu w wielkonakładowej gazecie republikańskiej, a ich poetyckie debiuty nie pozostały niezauważone — klasycy okazali im swoją łaskawą uwagę. Jednym słowem, mieli już wszelkie podstawy, by z zadowoleniem powiedzieć: “Życie się udało”, i w przyszłości przed nimi miały rozszerzać się twórcze horyzonty. Jak pamiętamy, Borys Olijnyk zrobił zawrotną karierę. Subtelny liryk, którego tekstami zachwycała się młodzież (“Leciałem pięknym diabłem…”, “Leżałem pod ciężarem wieków…”, “Chichotali fizycy do łez…”), stał się prawoskrzydłowym komsomolskim poetą, a dalej jego muza ochoczo wysławiała partię komunistyczną, przy której był jak Dierżawin, poeta dworski przy carskim tronie. Na Olijnyka spadły wszelkie możliwe zaszczyty (jest on i laureatem Państwowej Nagrody ZSRR, i laureatem Nagrody im. Szewczenki, i wszystkich komsomolskich nagród literackich, i Bohaterem Ukrainy, i akademikiem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, i jeszcze, i jeszcze wieloma innymi “epaletami”). A Leonid, u którego talent literacki okazał się skromniejszy niż u Olijnyka i który nie potrafił go tak korzystnie sprzedać, przeżył w literaturze jakoś bezgłośnie i nie posypał się na niego złoty deszcz odznaczeń oraz nagród. Tylko nagroda im. Łesi Ukrainki (przyznawana za książki dla dzieci i młodzieży) samotnie widnieje w rejestrze jego nagród literackich. Tendiuk nie potrafił — czy też nie chciał — budować sobie archistrategii twórczej biografii i nie zademonstrował taktycznego arsenału oficjalnego utrwalania sukcesów literackich. Cała jego uwaga i wytrwałość miały zupełnie inny wektor. Ale o tym wszystkim — później. Dobrze pamiętam ten dzień, kiedy ja, pracownik literacki gazety rejonowej “Szpolanski wisti”, czytałem w czasopiśmie wiersz Borysa Olijnyka z dedykacją dla Leonida Tendiuka. Wiersz, którym tak się zachwyciłem, że od tamtej pory aż do dziś go pamiętam. Jest w nim romantyczna energia i rozczarowanie lirycznego bohatera z powodu tego, że i nasz świat jest niedoskonały, i ludzie w nim nieidealni. Oczywiście, takie wiersze autorzy piszą tylko za młodu, kiedy tak niepoprawnie pragnie się świat zmienić, wszystko w nim udoskonalić, aby stał się komfortowy i piękny, jak nasze marzenia. To już z biegiem lat człowiek z goryczą uświadamia sobie, że świat nie ma żadnego interesu w jego nastrojach i pragnieniach. Może on nie tylko ich nie zauważyć, ale i nie dostrzec samego ziemskiego istnienia tego człowieka. Leonid nie próbował, jak jego kolega B. Olijnyk, przekształcać świata. Kiedy Borys Illicz natchnienie recytował: “My świat nowy zamierzyliśmy // Stworzyć rękami czystymi…”, on zachłannie poznawał ten świat, który jest, pływając i pływając morzami-oceanami. Tego wiersza Olijnyka z dedykacją dla Tendiuka, zapewne, już mało kto pamięta. Gdzieś tam w zbiorze utworów poety-akademika zagubił się wśród “brązu deklaracji” i komunoód, którymi utalentowany za młodu poeta odwrócił od siebie i odłączył od swoich pism niemało niegdyś zachwyconych jego czytelników. Dlatego przytaczam tutaj “Romantyczne intermezzo” w całości. Romantyczne intermezzo dla L. Tendiuka Urodziłem się beznadziejnym romantykiem — Don Kichot w skali wsi... A miłość moja z niebieską kokardą Do bardziej praktycznego poszła. Potem ktoś w sekrecie (między nami!) Przekazał mi z ust do ust: “Ja do niego z poważnym zamiarem, A on — słyszycie?! — wiersze czyta!” Ale ja nie położyłem się na szynach I do cyników nie pognałem. Tylko późnym jesiennym rejsem Zawitała do mnie smutek. Żurawim skrzydłem łaskawie Powiodła: “Nie smuć się, przejdzie”. I za wspomnienie we włosy jasne Wypaliła srebrzystą nić... Don Kichocie, hidalgo mężny, Czemu to koń twój żwawy zwiesił łeb? Czasem ciężko bywa nam, przyjacielu, W ten dwudziesty praktyczny wiek. Iluż ich, od zadowolonych sennych, Dobrze wyprasowanych, jak plac, Przymierzało na stół kuchenny Twój lekki romantyczny płaszcz. Słyszysz: oto oni, dobrze ustawieni, I w każdych warunkach — “na koniu”, — Ze swoich umeblowanych sztolni Proponują program mi: — Co ty, chłopcze, siejesz panikę I denerwujesz ludzi co raz? No, niech będzie Kazachstan. A Hiszpania? Co ona ci — ciotka, siostra?! Rwiesz się do walki. A komu to potrzebne? Chcesz gromu — idź do kina. I, między innymi, już barykady Wyszły z mody dawno temu. Don Kichocie, dajże pieśń, I podzielmy na dwoje płaszcz... A niech mnie, ona jest żelazna, Dawna logika u mieszczan. Może, naprawdę i nam już trzeba Kotwiczyć na spokój? Poczekajcie: a co z niebem?! A droga, a wierny koń?! A ziemia, co pętli się kołem, A fiołki, a słowiki! A jeszcze przecież nie odkryte w kosmosie Orchidee twoje i moje! I nie wszystkie twierdzenia dowiedzione, Nie doczytane wszystkie bajki. I nie cała jeszcze ziemia zamieciona I pobielona na święta. A jeszcze... Za dalekim kwietniem, Aż na stacji Słowiki, Czeka mnie Dulcynea w błękicie Z moich zaworsklańskich stron... Rozmnażajcie się dalej w ciepłym błocie, W umiarkowanie odziawszy swój lęk... Ja mówię: gdyby nie było Don Kichotów, Już dawno posiwiałaby ziemia! Już znacznie później, kiedy będę pracował w “Literackiej Ukrainie” jako kierownik działu krytyki, dowiem się, że wiersz ten zainspirowany był zerwaniem więzów Hymena, którymi byli związani Leonid Tendiuk i Łada Fiedorowska. Sądzę, że współczesnemu czytelnikowi trzeba wyjaśnić, kim jest Łada Fiedorowska. Dawno w przeszłości ten czas, kiedy to imię głośno brzmiało w kręgach literackich i okołoliterackich. Szerszy czytelnik go prawie nie znał. Bo kto zna krytyków literackich? A Łada Fiodorowska „przechodziła” wtedy przez ich resort. Zębata krytyczka budziła w pisarzach (jeśli nie byli choć w jakimś stopniu u władzy) albo obawy, albo nawet strach. Dużo publikowała. I przeważająca większość jej publikacji miała charakter niszczycielski. Ciekawe, że niemało opatentowanych grafomanów było u niej nietykalnych. Obiekty do złośliwych ataków wybierała według swojej niezgłębionej logiki. A oto książki o Borysie Olijnyku i Juriju Muszketyku, którzy byli sekretarzami Związku Pisarzy (a Olijnyk — jeszcze i sekretarzem komitetu partyjnego), napisała z taką liczbą superlatywów, jakby obiekty jej wychwalań były co najmniej noblistami. …Oto po raz pierwszy widzę Ładę Kostiantyniwnę Fiodorowską — najaktywniejszą autorkę „Literaturnej Ukrajiny”. I — nie tylko „Literaturnej Ukrajiny” — cała literatura periodyczna republiki wypełniona jest jej ekscersami, w których karze i ułaskawia, jak jej się podoba. Wysoka, tyczkowata, jeszcze i na wysokich obcasach, a przez to niezgrabna w chodzie, dumnie niesie czarnowłosą głowę, ze złą twarzą, wąskoustą i z ciężką brodą, patrząc tylko przed siebie. Może się mylę, ale takie kobiety uważają się za królowe, chociaż one, oczywiście, nie są królowymi. Królowymi, jak wiadomo, przeważnie się rodzą albo zostają z kapryśnej woli niebios. Eks-żona poety Leonida Tendiuka szczególnie nieprzyjemnie uderzyła mnie jeszcze dwoma momentami. Pierwszy — to agresywna pycha. Ona nie tylko, niepewnie chwiejąc się na swoich „szpilkach”, wciąż niosła się jak pomnik czy drogocenna waza, ale i z mieszczańskim snobizmem zaczęła drwić z Hryhora Tiutiunnyka, Jewhena Hucała, Wałerija Szewczuka, Romana Andrijaszyka, czym po prostu mnie rozdrażniła. I odpowiedziałem jej coś ostrego. Potem poskarżyła się w sekretariacie Związku, że byłem dla niej nieuprzejmy. Drugie, co nieprzyjemnie uderzyło: „ona wsia iz siebie była russkaja” i „tolko porusski izjasnialas”. A na chleb powszedni (i na masło do niego, bo honoraria były wysokie) Łada Kostiantyniwna zarabiała po ukraińsku, pouczając ukraińskich pisarzy, jak i o czym mają pisać. Swoją drogą, wtedy w krytyce takich jednostek było niemało, poczynając od beznadziejnie odrażających Illi Stebuna, Łazara Sanowa i Jewhena Adelhejma. Uważali się za literacki blichtr, bo oni, widzicie, nie „od pługa”, jak przeważająca większość ukraińskich pisarzy — wiejskich dzieci. Byli to agresywni pasożyty na ciele ukraińskiej literatury radzieckiej, którzy próbowali uczynić ją jeszcze bardziej radziecką. Przyznam szczerze, po wizycie Fiodorowskiej w dziale krytyki, jak to mówią, obmyliśmy jej kości. Nie było w Anatoliju Skrypnyku, Wiktorze Hrabowskim i Jurku Pryhornyckim, którzy wtedy pracowali tam ze mną, żadnych skłonności do plotkarstwa, jednak Fiodorowska zainspirowała ten wybuch. „To takie było Loniowe kochanie?!”. „Panie, to ta cacka?! Biada z tobą!”. „Miłość to jednak choroba, bo czyni człowieka ślepym!”. Mniej więcej tak wykrzykiwaliśmy do siebie, posyłając Fiodorowskiej w ślad salwy okrutnego sarkazmu. Było nam przykro za Tendiuka, bo wszyscy odnosiliśmy się do niego z wielką sympatią. Nie znam wszystkich szczegółów ich matrymonialnej historii i fabuły rozstania. Słyszałem tylko, że Łada uciekła od Leonida z jakimś dzielnym oficerem. Prawda to czy zmyślenie — nie wiem. Wiem tylko, że małżeństwo nagle się rozpadło. Leonid długo był kawalerem, a potem związał się z pianistką Eleonorą Piradową. Tutaj muszę zakończyć temat Łady Fiodorowskiej. W informatorze pisarskim wyczytałem, że jest ona rodaczką samego Lwa Tołstoja. Urodziła się w 1934 roku w Jasnej Polanie w rodzinie urzędników (Leonid był o trzy lata starszy). Nie wiem, w jaki sposób Łada Kostiantyniwna trafiła na Ukrainę. W końcu to nie aż tak ważne. Ukończyła filologię (oddział rosyjski) Uniwersytetu Kijowskiego, gdzie poznała młodego poetę Leonida Tendiuka. Jego już znano, bo szeroko publikował w periodykach. Zatem poeta. A w tamtych czasach tytuł poety był niezmiennie otoczony romantyczną aurą. Nawet przeciętny wierszopis stawał się taką samą sławą jak piłkarz czy artysta. To dzisiaj nawet utalentowany poeta może cieszyć się szeroką popularnością chyba tylko w wąskich kręgach literackich. Do statusu społecznego Leonida trzeba dodać i to, że był prawdziwym przystojniakiem (tacy zawsze są obsypywani dziewczęcymi spojrzeniami), więc nic dziwnego, że Łada padła właśnie na jego głowę. Na ich weselu był prawdziwy korowód młodych poetów. Wtedy wydziały dziennikarstwa i filologii Uniwersytetu Szewczenki rodziły ich szczególnie obficie. Po nieudanych próbach młodego małżeństwa, by żyć w pokoju i zgodzie, stało się to, co się stało. Łada Kostiantyniwna znalazła się w Chersoniu i po jakichś dziesięciu latach nagle pojawiła się w krytyce. Nie chcę tutaj ukrywać swojego negatywnego do niej stosunku. Miałem wtedy ku temu poważne powody. Niejednokrotnie musiałem występować jako jej oponent po tym, jak publikowała (często w moskiewskiej prasie literackiej) swój — przeważnie gniewny — werdykt pod adresem ukraińskiego utworu. Dobrze pamiętam, jak zniszczyła drugą książkę dylogii Wasyla Zemlaka „Zielone Młyny” (pierwsza nazywała się „Łabędzia wataha”) w „Litieraturnom obozrienii”. Krytyczka twierdziła: niby romantyczne skrzydło nie jest na tyle potężne, by unieść na sobie do szczytów wysokiej artystyczności taki dramatyczny materiał — i właśnie to spowodowało twórczą porażkę autora. Jednym słowem, ni z gruszki, ni z pietruszki. Wyśmiałem to pretensjonalne słowotok, wyjaśniając, że tak zwana proza chimeryczna, której jednym z wyrazistych przedstawicieli był Zemlak, ma swoje „zasady gry” i sądzić ją trzeba tylko według nich. Bo w tym opusie krytyczka przypomina osobę, którą zaproszono do roli sędziego meczu piłkarskiego, a ona podchodzi do niego z zasadami sambo czy klasycznych zapasów. Drugi eksces był spowodowany eskapadami Fiodorowskiej pod adresem utalentowanego liryka Anatolija Kyczynskiego (też z Chersonia; może swoją obecnością w mieście przeszkadzał jej być tam pierwszą gwiazdą literacką?). Oczywiście, że wielkości twórcze Kyczynskiego i Fiodorowskiej są absolutnie nieporównywalne. Kyczynski ma za sobą takie liryczne arcydzieła, jak, powiedzmy, „Żywa i skoszona płynie we mnie trawa”. ...A będzie tak: przycichną drzewa — i wszechświat niby nieruchomy stanie. I ja poczuję pierwszy i ostatni raz: żywa i skoszona płynie we mnie trawa. Wszak nie wszystko w życiu było daremne. Mojej myśli prężna cięciwa dała lot i rzekom, i drzewom. Tylko ja nie wiedziałem, jak namiętnie i żarliwie żywa i skoszona płynęła we mnie trawa żarliwą zieloną rzeką. Głęboka fala, słyszę, pod ręką. Wysoka fala w serce wpływa! Chmieli się i jaśnieje głowa, I cieszy się, że nie ma dla niej spokoju. Żywa i skoszona płynie we mnie trawa, tylko potem — wiecznie — nade mną... Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Kozak — dusza prawdziwa

Wadym PEPA W „Latopisie ruskim” zweryfikowano zgodnie z innymi listami: „W roku 6393 [885]. Posłał Oleg [posłów] do radymiczów, pytając: „Komu wy daninę dajecie?” Oni zaś powiedzieli: „Chazarom”. I rzekł im Oleg: „Nie dawajcie chazarom, a mnie dawajcie”. I dali oni Olegowi po szelągu, jak to i chazarom dawali. I władał Oleg drewlanami, polanami, siewierzanami, radymiczami, a z uliczami i tywercami miał wojnę”. Według zapisu — jak w bajce. W rzeczywistości zaś urwać coś u kogoś, tym bardziej odebrane u drugich, nie jest tak łatwo: „W roku 6472 [964]. Kiedy książę Światosław urósł i zmężniał, zaczął on wojów zbierać, wielu i dzielnych, bo i sam był dzielny i lekki. Chodząc, jak pardus (gepard — W. P.), wiele wojen on czynił. Wozów zaś za sobą on nie woził, ani kotła [nie brał], ani mięsa [nie] gotował, ale cienko pokroiwszy koninę, albo dziczyznę, albo wołowinę [i] na węglach upiekłszy, [to] on jadł. Nawet namiotu on [nie] miał, a potnik śłał i siodło [kładł] w głowach. Takimiż i wszyscy inni wojowie jego byli. I posyłał on do [innych] ziem [posłów], mówiąc: „chcę na was iść”. I poszedł on na Okę-rzekę i na Wołgę, i znalazł wiatyczów, i powiedział im: „Komu wy daninę dajecie?” Oni zaś odrzekli: „Chazarom. Po szelągu od radła dajemy”. W roku 6473 [965]. Ruszył Światosław na Chazarów. Usłyszawszy zaś [o tym], chazarowie wyszli naprzeciw z księciem swoim kaganem [Józefem?]. I zstąpili się [wojska] bić, i stała się bitwa między nimi, [i] zwyciężył Światosław chazarów i gród ich [stolicę Itil], i gród Białą Wieżę wziął. I jasów pokonał on, i kasogów, i przyszedł do Kijowa. W roku 6475 [966]. Pokonał Światosław wiatyczów i daninę na nich nałożył”. W rzeczywistości chazarowie byli przybłędami na znacznie krótszy okres, niż inni zdobywcy. I ich wpływ na rdzennych, użyjmy póki co ogólnie przyjętego, choć umownego, słowian, był znikomy. A czym oni, chazarowie, zapamiętali się, opowiada prawdziwa pieśń ludowa. Ją niszczono, jak żadną inną. Ale nie udało się. Żywa. I przemawia, chociaż wciąż nie pełnym głosem. W połowie stycznia 2019 r. niby to obdarzony prezenter telewizyjny na kanale „Nowyj” zabawia wypełnioną słuchaczami i widzami salę drwinami z pieśni, którą skrajnie koniecznie trzeba przytoczyć w całości: Jechali kozacy z Donu do domu, Podmanili Halę i wzięli ze sobą. — Oj ty Halo, Halo młoda, Lepiej tobie będzie, jak u rodzonej mamy. Hala zgodziła się, na wóz uczepiła, I zawieźli Halę ciemnymi lasami. Przywiązali Halę do sosny warkoczami, Podpalili sosnę suchymi drwami. Sosna dogorywa, Hala przemawia: — Oj kto w lesie słyszy, niechaj ratuje. A kto córki ma, niechaj naucza, Niech swoich córek błąkać się nie puszcza. Szydząc, prezenter telewizyjny sili się rozweselać publiczność: dlaczego o takim śpiewa się wesoło i figlarnie? I z sokratejskim zmarszczeniem na czole rozkłada ręce: „Bo nasz mentalność taka!” I zachłystuje się ze śmiechu. Z kogo śmieje się? Z siebie? Ze swoich ojca-matki? Z rodu swego? Jakie to siły wyższe wbijają w głowy krótkowzrocznych tyle głupoty? I dopókiż to będzie trwało? Czyżby opatrzność nie do wszystkich narodów odnosi się tak, jak należałoby. Nie ośmielałaby się wyróżniać tych czy tamtych wybiórczo, a niechby była naprawdę tolerancyjną, bezstronną — jak wyższy sędzia, od wieków wymarzony przez ludzkość w okrutnej dolinie ziemskiej. Ukraińskojęzycznemu prezenterowi telewizyjnemu należałoby mieć choć jakieś wyobrażenie o pełnej poświęcenia twórczości znanego bandurzysty, zasłużonego artysty Ukrainy Wasyla Łytwyna, niestety od niedawna zmarłego, oraz o niestrudzonej propagandzie prawdziwych pieśni ludowych przez jego wierną małżonkę. W Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy zaprezentowano książkę Wadyma Pepy „Twarzą w twarz z wiecznością”. To autorska odpowiedź na pracę Serhija Płochija „Brama Europy”, poświęconą Ukrainie. W 2015 roku wyszła ona w języku angielskim. Autor — profesor Uniwersytetu Harvarda Serhij Płochij. Ale w jego badaniu, uważa Pepa, jest wiele nieścisłości. Przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski nazwał Wadyma Pepę jednym z najlepszych ukraińskich publicystów współczesności, w polu widzenia którego jest głębokie przemyślenie historii Ukrainy, naszej współczesności, problemów językowych. Przewodniczący Towarzystwa „Znannia” Wasyl Kuszerets również potwierdził, że nowa praca — to badanie o ukraińskim losie, przenikliwe widzenie procesów, które dzisiaj zmieniają świat. Swoimi przemyśleniami o twórczości Wadyma Pepy podzielili się pisarka Marija Morozenko, przedstawiciele Czerkaskiego ziomkostwa. Antoniną Harmasz, założycielką Stritiwskiej wyższej szkoły pedagogicznej sztuki kobziarskiej. Do wielu wykonawców ukraińskich pieśni ludowych oni zaglądali, aby dotrzeć do pierwowzorów, które biją z ludowej duszy, z nieśmiertelnej ludowej pamięci. We wsi Hrebieni na Kijowszczyźnie starsza Jełyzaweta Antoniwna Nazarenko spotkała Wasyla i Antoninę jako drogich gości, nie przypadkowych, a długo oczekiwanych. Ledwo zawiązała się rozmowa, jak gospodyni chwyciła się za serce. — Oj, boli ono, boli, kiedy usłyszę, jak znęcają się nad drogą mi pieśnią. Przecież każdy naród na świecie pielęgnuje swoje ideały. A u nas to kozak. Obrońca rodu swego i zagrody swojej. Obrońca rodzimej Matki-Ziemi. Ucieleśnienie dzielności i honoru. Przecież od wieków w każdej chacie przemawiał ze ściany obraz kozaka Mamaja: „Kozak — dusza prawdziwa!” To jakże można szydzić tak, jak to „Jechali kozacy z Donu do domu”? Przecież my za młodu śpiewaliśmy zupełnie inaczej. Za dzień tak człowiek się natrudzi, że nogi uginają się. A jak usłyszysz głosy dziewcząt i chłopców na wygonie, to skąd i siły biorą się. I ja na wieki wieków zapamiętałam, jak my śpiewaliśmy. A nad tym, co często słyszę, zadrwili, jak chcieli, źli wrogowie. Jeszcze ktoś obeznany z językiem ukraińskim czy to sam wymyślił, czy podpowiedział jeszcze podlejszemu, żeby naśmiewać się: „za wóz uczepiła”. Mnie złowrogiego nie przezwyciężyć, a wy już donoście do ludzi prawdziwe: Jechali chazarowie z targu, z rozboju, Podmanili Halę, zabrali ze sobą. — Dziewczynko ładna, pojechali z nami, Lepiej tobie będzie, jak u rodzonej mamy. Hala skusiła się, na wóz usadowiła. I zawieźli Halę ciemnymi jarami. Oj ty Halo, Halo młoda, Lepiej tobie będzie, jak u rodzonej mamy. Zaczęli odpoczywać w głębokim jarze, Tam i zhańbili matczyną córkę. Oj ty Halo, Halo młoda, Lepiej tobie będzie, jak u rodzonej mamy. Rozeszli się po lesie, nazbierali chrustu I obłożyli sosnę od góry do dołu. Oj ty Halo, Halo młoda, Lepiej tobie będzie, jak u rodzonej mamy. Przywiązali Halę do sosny warkoczami, Podpalili sosnę, pojechali sami. Oj ty Halo, Halo młoda, Lepiej tobie będzie, jak u rodzonej mamy. Krzyczy Hala krzykiem, krzyczy, wrzeszczy: — Oj kto mnie słyszy, niechaj ratuje! Oj ty Halo, Halo młoda, Lepiej tobie będzie, jak u rodzonej mamy. Sosna dogorywa, Hala przemawia: — Oj kto córki ma, niechaj naucza! Oj ty Halu, Halu młoda, Lepiej ci będzie, jak u rodzonej mamy. Nauczcie, ojcze i matko, kogo córkom znać, A kogo z daleka trzeba omijać. Oj ty Halu, Halu młoda, Lepiej ci będzie, jak u rodzonej mamy. Wasyl Łytwyn z Antoniną Harmasz oczyścili niejedną pieśń z niepotrzebnych naleciałości. Dokuczyło im celowe przekręcenie przez nieprzyjaciół w „Rozprzęgajcie, chłopcy, konie”. Znowuż kozak — symbol żarliwej miłości do dziewczyny-wybranki. To jakże on może się chwalić: Wiem, wiem, dziewczyno, czym ja cię rozgniewał: Że ja wczoraj wieczorem lepszą od ciebie pokochał. W rzeczywistości zaś wcale nie tak: Wiem, wiem, dziewczyno, czym ja cię uraził: Że ja wczoraj wieczorem iść na Sicz ogłosił. Dlatego też „Rozprzęgajcie, chłopcy, konie”, że przyjechali pobratymcy, aby rano ruszać na Sicz. I chłopaka też ze sobą zabrać. Dziewczyna w rozpaczy. Kto wie, kiedy czekać na spotkanie i czy da Bóg wrócić miłemu żywym i zdrowym. A on przed tym, jak polecieć do orlego gniazda sławnych zaporożców, idzie „w sad studzienkę kopać”. Żeby za każdym razem, jak wyjdzie ukochana wodę brać, wspominała, nie zapominała go. Oto jaka czysta dramaturgia fabuły. Nie wymyślonej, nie zmyślonej, a wziętej z życia. Wyszła, wyszła dziewczynka rano wcześnie wodę brać, A za nią kozaczek prowadzi konia napoić. Prosił, prosił wiaderko, ona mu nie dała, Darował, darował z rąk pierścionek, ona go nie wzięła. Jeśli on „wczoraj wieczorem” lepszą od niej pokochał, to po co by „rano wcześnie” „darował z rąk pierścionek”? Gdzież logika? Kozak w postrzeganiu ludu — obraz idealny. A nie jakiś tam nieodpowiedzialny hulaka. On wierny wybrance. Ale serce nakazuje iść na Sicz. A dziewczyna nie zgadza się na zaręczyny. Ona przecież w marzeniach o zamążpójściu. Lecz nie tak wychodzi, jak by chciała. Dlatego nie wzięła pierścionka. Nie przysięga czekać na narzeczonego. Dla obojga na przyszłość wolny wybór. Jej — komu ręczniki podawać. Jemu — do kogo swatów słać, jeśli los pobłogosławi. Widocznie na własną zgubę stronimy powoli od odwiecznych ludowych zwyczajów i po trochu zapominamy o nich. A bez przedwiecznej pamięci — kulawa świadomość. Więc po niej i depczą wszyscy, komu się zachce. Wyjaśnienie treści pieśni może wydawać się takie, które nie jest na czasie z uwagi na obecne zagrażające Ukrainie okoliczności, kiedy koniecznie trzeba odpierać okupantów. Rzeczywiście, wyłożone nie brzmi jak ultrapatriotyczne. Lecz kiedy mieć na myśli wieki szlacheckiego ucisku na Ukrainie, to komuś przecież trzeba było rodzić, w tym i przyszłych kozaków. A za kozackich czasów pozamałżeńskich dzieci pojawiało się na świecie nieporównanie mniej niż za naszych czasów. Wtedy kobzarze, lekceważąc śmiertelne zagrożenia, pod dzwonienie strun wyśpiewywali na bazarach i tak zwanych punktach (z akcentem na „a”): „Kto nie boi się śmierci, kto gotowy za wiarę prawosławną na palu skonać, — przystawaj do kozaków”. Nie lękali się, odważali się poświęcać samoofiarni obrońcy rodzimej mateczki-Ukrainy i życie, i miłość, a nawet małżeńskie obowiązki. Śpiewa się przecież o Piotrze Konaszewiczu-Sahajdacznym, „co zamienił żonę na tytoń i fajkę, nierozważny”. W ostatnich dziesięcioleciach pojawił się rozweselony dodatek do „Rozprzęgajcie, chłopcy, konie”: Marusia, raz, dwa, trzy, kalina! Czarnooka dziewczyna w sadzie jagody rwała! Tak to tak, ale trochę i nie tak. Wymyślone przez Kubański chór do pierwowzoru nie klei się. Zamgławia albo i niweluje pierwotną treść. Chyba nie warto zachwycać się uproszczonymi błahostkami. Rozważajmy głębiej. Mamy ogromny zasób kolęd. I ludowych pieśni taki ocean, że do dziś specjaliści nijak nie określą, ileż ich setek tysięcy z bezgranicznymi wariacjami. Wszystko — bez imion. Bez nazwisk. Semen Kłymowski. Marusia Czuraj — jednostkom się poszczęściło. I przeważnie z heroicznych kozackich czasów. A powinny przecież wywyższać się jeszcze od czasów cywilizacji trypolskiej. A jeszcze przecież jasne, że odkąd już wystarczało nieprzyjaciół, aby gasić z wściekłą nienawiścią heroicznego ducha pieśni. Po okrutnym zniszczeniu Siczy Zaporoskiej caraty zamierzały na wszystkie czasy wyrwać z ludzkiej pamięci samo imię — kozak. Dzięki losowi, wystarczyło narodowej świadomości i siły, i rozumu zachować wiele ze świętego dla rodzonego ludu, skrytego. Wszystkimi myślami oddane ludowej pieśni małżeństwo — Wasyl Łytwyn i Antonina Harmasz — we wszystkich audytoriach, na wszystkich zgromadzeniach donosiło do słuchu wypełnionych po brzegi sal prawdziwe, nie zamulone, czyste jak łza, ludowe śpiewanie. Nagrali trzy płyty. Oznaczyli je wymownie: „Etnologia, folklor”. Lecz na dobrą sprawę wychodzi na to, że jak grochem o ścianę. Czyżby ukraiński naród był skazany pozostawać obiektem drwin na kanałach telewizyjnych nie gdzie indziej, a w rodzinnej Ukrainie? Nie na poniżenie dają się narodowi tysiąclecia i wieki wieczności, a na potwierdzenie godne, dostojne, jak zaświadczają tytaniczne duchowe osiągnięcia geniuszy i godnych głębokiego szacunku wybitnych osobistości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Gdyby jeszcze wetknąć w twarz dobrą cygaro…”

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, który zrodził się ze świadomości słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Tym razem autor zwraca się do mało znanego, ale ciekawego szczegółu życia poety — palenia. Publikację przyуроczono do Światowego Dnia bez Tytoniu 31 maja. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „A woreczek z tytoniem gdzieś się podział…” Konkretne fakty o tym, że Szewczenko palił (kurzył, dymił), trzeba zbierać po ziarnku. Zatem to właśnie zrobimy. Są informacje, że zaczął palić w 1838 r., czyli w roku wyzwolenia z poddaństwa i rozpoczęcia nauki w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Najwyraźniej tak właśnie było w odniesieniu do stałego palenia. Jednak zapewne zdarzało mu się zaciągnąć fajką jeszcze wtedy, gdy jako kozaczek nabijał i podawał ją swojemu panu P. W. Engelhardtowi, czy przygotowywać sobie skręta w okresie dorastania i młodości. Ciekawe, że 1 lipca 1857 r. Taras Hryhorowycz opisał w Dzienniku, jak w lipcu 1836 r. on — bezprawny czeladnik cechowego mistrza malarstwa pokojowego, również byłego poddanego W. G. Szyriajewa — nie pytając o pozwolenie, uciekł prosto z pracy na świąteczne zabawy do Peterhofu, zabierając ze sobą kawałek czarnego chleba i półtina miedzi w kieszeni. Wprawdzie nie udało mu się doczekać głównego widowiska — iluminacji, bo zgłodniał i, co więcej, zobaczył w tłumie „swojego groźnego gospodarza z wystawną gospodynią”, co zmusiło go do natychmiastowego powrotu na swój petersburski strych. We wspomnianym zapisie w Dzienniku, ciesząc się z tego, że pod koniec zesłania ma możliwość delektowania się rano w komendanckim ogrodzie szklanką herbaty, Szewczenko nagle zapisał: „Gdyby jeszcze wetknąć w twarz dobrą cygaro… wtedy mógłbym sobie łatwo wyobrazić siebie na peterhofskim święcie”. Wychodzi na to, że na wystawnej zabawie, wśród bogatych, arystokratycznie ubranych ludzi, dwudziestodwuletni młodzieniec w biednym chałacie, który zazwyczaj nosili uczniowie-rzemieślnicy, uszytym z pasiastej sztywnej bawełnianej tkaniny do obijania materaców, był szczególnie poruszony drogim cygarem, które wystawało z jakichś grubych ust. Poruszony na tyle, że i po ponad dwóch dekadach z ironią wspominał je jako atrybut jasnego święta, dostatku, komfortu, przyjemności. Od tego czasu pojawił się u niego pociąg do cygar. Swoje pierwsze cygaro Szewczenko wypalił, najwyraźniej ucząc się u K. P. Briułłowa — ich wielkiego miłośnika. W powieści Szewczenki „Artysta” opisano ten moment, kiedy K. P. Briułłow po raz pierwszy dowiaduje się o młodym utalentowanym poddanym: „Po minucie namysłu rzucił na podłogę cygaro, wziął kapelusz i wyszedł, ale zaraz wrócił i powiedział: — Doczekam się go, chcę jeszcze spojrzeć na jego fizjonomię. — I, zapalając cygaro, powiedział: — Pokażcie mi jego pracę!”. W tej samej powieści młody artysta, który już mieszka u K. P. Briułłowa, opowiada, jak ten zaprosił go na obiad: „Obiadowałem jednak sam, a Karl Pawłowicz… palił cygaro”. Szewczenko również preferował smakowanie cygar, powiedzmy, jest ciekawy akcent we wspomnieniach W. I. Askoczenskiego, który w czerwcu 1846 r. odwiedził poetę w mieszkaniu w domu I. I. Żytnyckiego na Kozim Błocie, gdzie ten wtedy mieszkał: „Na dużym, niczym nie nakrytym stole walały się najróżniejsze rzeczy: książki, papier, tytoń, niedopałki cygar, popiół tytoniowy…”. Ale, sądząc po wszystkim, Taras Hryhorowycz nie zapalił z gościem, jak zresztą i niedługo przed tym przy przypadkowym spotkaniu z W. I. Askoczenskim na Górze Michajłowskiej nad Dnieprem. Ten wspominał: „Wyjąłem cygaro i zapaliłem… Długo siedzieliśmy potem w milczeniu… Chodźmy, — powiedział, — wstając. Zeszliśmy z góry na Chreszczatyk…” Przez całe życie Szewczenko palił też fajkę. We wspomnieniach F. G. Lebedyncewa jest opowieść ze słów jego starszego brata o tym, jak w 1845 r. Szewczenko jechał ze wsi Zielona Dąbrowa do wsi Kniaża na stację pocztową. Pora była wieczorna, a kiedy wjechali do lasu Dovżok, całkiem ściemniało: “Nagle Taras spostrzegł, że nie ma swojego mieszka z tytoniem i nigdzie nie może go znaleźć. Zatrzymali konie, zeszli z bryczki i zaczęli szukać, przyświecając zapałkami, które szybko gasły”. Starszy brat Szewczenki, Mykyta Hryhorowycz, który jechał z tyłu z krewnym, zatrzymał się i niecierpliwie czekał: — A cóż to za strata? — krzyknął do Tarasa Hryhorowycza. — A kapciuch z tytoniem gdzieś się zapodział, — odpowiedział tamten. — Tfu! — odezwał się na to Mykyta Hryhorowycz, — diabli wiedzą czego szukają. A potem krzyknął do krewnego: “Zawracaj!” Objechali bryczkę Tarasa i popędzili naprzód. F. H. Łebedyncew tłumaczył takie zachowanie Mykyty Hryhorowycza tym, że “tradycyjną w dawnym kozactwie fajkę biedne chłopstwo teraz lekceważyło, przynajmniej w naszych sąsiednich wsiach, jako pustą pańską zabawę, często niebezpieczną, jeśli w pobliżu była słoma”. Oczywiście, że to twierdzenie nie jest wszechogarniające i w rzeczywistości fajka na Ukrainie pozostawała, obok szabli i wyszywanki, symbolem epoki kozackiej. Chrestomatyjnie wiadomo, że w ukraińskiej pieśni ludowej “Oj, na hori ta żenći żnuć” w usta szanowanego przez Szewczenkę hetmana Petra Sahajdacznego włożono nawet takie słowa: “Meni z żinkoju ne wozytśsia, / A tiutiun ta liulka / Kozaku w dorozi / Znadobytśsia!..” Gogolowski Taras Bulba zginął, by jego fajka nie dostała się wrogowi. U Szewczenki zaporoscy kozacy w pochodzie na Stambuł “Liulky z pożaru zakuryły, / Na bajdaky — ta j potiahły…” Tak samo w upiornym kontekście wspomniane są kozackie fajki w “Hajdamakach”: Smerkaloś. Iz Łysianky Kruhom zaswitło: Oto Honta z Zalizniakom Liulky zakuryły. Straszno, straszno zakuryły! I w pekli ne wmijut Otak kuryt. Wiadomo, że fajka była popularna i wśród innych narodów, w szczególności Imperium Rosyjskiego, a więc i wśród żołnierzy. Charakterystyczne, że szeregowy Szewczenko wkrótce po osiedleniu się w koszarach Twierdzy Orskiej, donosił w grudniu 1847 r. M. M. Łazarewskiemu, że “do liulok, smorodu i zyku staw ja potrochy prywykat…” Lecz wróćmy do starszego brata Szewczenki, który lekceważąco potraktował zamiłowanie Tarasa do tytoniu i obojętnie — do utraty przez niego mieszka. “Skoro nie jesteś panem, to i nie przystoi ci oddawać się pańskim fanaberiom”, — tak rozumował sobie Mykyta Hryhorowycz. Przypomnę, że właśnie do niego Szewczenko pisał 15 listopada 1839 r., czyli półtora roku po uwolnieniu z poddaństwa: “Tak ot, bacz, żywu, uczuś, nikomu ne kłaniajuś i nikowo ne bojuś, okrome Boha — wełyke szczastia but wołnym czołowikom…” Takim on duchowo czuł się i na zesłaniu, gdzie nie zdradził swojego przyzwyczajenia, o czym świadczą wspomnienia M. F. Sawyczewa, który poznał Szewczenkę w Twierdzy Nowopietrowskiej w maju 1852 r. Kiedy M. F. Sawyczew przyszedł do niego do koszar, Taras Hryhorowycz czytał, leżąc w kącie na pryczy z cienkim materacem, zaścielonym płótnem. Obok nie było ani stołu, ani krzesła, za to nad głową wisiała półka, gdzie leżały książki... “Wstał, położył książkę na półkę… i zaczął się ubierać. Póki brał mieszek, tytoń, zapinał na trzy guziki krótkie płócienne palteczko, ja wziąłem z półki jedną z książek. Były to dramaty historyczne Szekspira…” Zatem Szekspir i już znane nam mieszek i tytoń… “Jak zapaliłem cygaro, to tak mi zapachniało wolnością…” Jeśli wierzyć znanemu i poważnemu szewczenkoznawcy P. I. Zajcewowi, w kazamatach III Oddziału wiosną 1847 r. “spełniano nawet zachcianki więźniów — kupowano dla nich śmietankę, cygara, papierosy, a nawet koniak”. Jednakże, oczywiste jest, że nie to trapiło Szewczenkę. W wierszu “N. Kostomarowu” (19 maja 1847 r.) odnotował jedynie, że “Hostej zakowanych swojich / Serdesznym czajem napuwaly…” Ten przejmujący wiersz poeta napisał, zobaczywszy przez kraty okna na podwórzu jego nieszczęsną matkę T. P. Kostomarową, która przyszła do L. W. Dubelta prosić za syna: Dywluś — twoja, mij brate, maty, Czornisze czornoji zemli, Ide, z chresta nenacze znata… Molusia! Hospody, moluś! Chwalyt tebe ne perestanu! Szczo ja ni z kym ne podilu Moju tiurmu, moji kajdany! Na zesłaniu rzeczywiście spełniło się marzenie Szewczenki o cygarze. Opowiem, jak to się stało. Najpierw zacytuję w całości już poruszony wątek z Dziennika z 1 lipca 1857 r.: “Gdyby jeszcze dobre cygaro wtyknąć w twarz, takie, na przykład, jak przysłał mi 25 sztuk mój dobry przyjaciel Łazarewski, wtedy bym sobie łatwo mógł wyobrazić na petershofskim święcie”. Kiedy i z jakiej racji M. M. Łazarewski przysłał na katorżnicze zesłanie cygara?! Na pierwsze pytanie odpowiedź znajdujemy w liście Szewczenki z Twierdzy Nowopietrowskiej do M. M. Łazarewskiego, rozpoczętym przez zesłańca 22 kwietnia 1857 r. takimi słowami: “Chrystos woskrese, brate mij lubyj! Udawsia ż meni siohorisznyj Wełykdeń! Takoho swiatoho radostnoho Wełykdenia u mene szcze j zrodu ne buwo. Jakraz 7 aprela pryjszła do nas poczta i prywezła twoju dorohuju posyłku y twoje radostnoje pismo ot 17 henwaria. Ja trochy ne oduriw, proczytawszy joho. Ta szcze jak zakuryw twoju syharu (ja desiat lit uże ne kuryw syhary), to jak zakuryw twoju hawanu, to tak meni, druże mij jedynyj, zapachło woleju, szczo ja zapłakaw, jak taja dityna”. W tym liście M. M. Łazarewskiego mowa była o możliwym uwolnieniu Szewczenki z zesłania z łaski nowego cara Aleksandra II, i cygara M. M. Łazarewskiego okazały się godnym dodatkiem do tej radosnej wieści, chociaż w rzeczywistości spełniła się ona nie szybko. Mimo wszystko, jak M. M. Łazarewskiemu przyszło do głowy wysłać Szewczence cygara? Czyżby sam zesłaniec poprosił? Najbliższy list z prośbami do przyjaciela Szewczenko napisał 8 października 1856 r. Oto co zamawiał: “Meni teper duże i duże treba odnu akwarelnu krasku, nazywajetśsia wona sepiia… wona buwaje riznych fabryk, ale najłuczszaja Rimskaja sepiia… Pryszły rady swiatoho iskusstwa dwie płytky. Ta szcze jakby ty meni z kraskoju pryswław paru kystej dobrych akwarelnych tołszczyny w obyknowennuju papirosu...” Mnie jakby prądem poraziło! Oczywiście, Szewczenko nie śmiałby prosić M. M. Łazarewskiego wysłać mu palenia, lecz, być może, tamten zahaczył wzrokiem o porównanie Szewczenki obsadki do pędzla z papierosem i przypomniał sobie, że jego przyjaciel lubi cygara… Nic dziwnego, w poetyckiej aurze Szewczenki pojawiają się zdumiewające metafory z ulubionym cygarem Tarasa. Powiedzmy, Pawło Tychyna pisał w poezji “Na mohyli Szewczenka”: I pokłoniwszy się prochom, schodziliśmy z góry. — I znów tyran. I znów niewola. Chrapliwy, daleki parowiec zapalił cygaro… Sen-fala. Wszakże, jeśli M. M. Łazarewski nie został pobudzony właśnie słowem Szewczenki, nie ma wątpliwości, że jednak wysłał mu do Twierdzy Nowopietrowskiej 25 drogich hawańskich cygar. Te cygara Taras Hryhorowycz palił oszczędnie, przynajmniej po trzech miesiącach pozostały mu jeszcze trzy sztuki, o czym czytamy w Dzienniku 11 lipca 1857 r., gdzie zanotowano, że wyruszając do ogrodu komendanta, wziął ze sobą „trzy pozostałe cygara, z liczby tych 25 cygar, które przysłał mi Łazarewski razem z sepią. Znakomite cygara, prawdziwe hawańskie”. Wieczorem w ogrodzie Szewczenko „poczęstował Iraklija Ołeksandrowycza (komendanta) i Mykołę Jefremowycza (nadzorcę półszpitala) swoimi zawetnymi cygarami”. Dla przyjaciół nie szkoda! „I sam zapalił ostatnie”. Tak został wyczerpany drogocenny podarunek M. M. Łazarewskiego. Szewczenko cieszył się z tego, jak odebrano go z cygarem w zębach: „Wszyscy, zaczynając od Nataszeńki (czteroletnia córka I. A. Uskowa. — W. M.), nie mało zdziwili się, zobaczywszy, że w moim obliczu tkwi i dymi cygaro. A niańka Awdotja, uralska kozaczka, to całkiem się we mnie rozczarowała, ona dotąd myślała, że ja przynajmniej kapliczny. A ja taki sam heretyk-szepotnik, jak i inni. Wszyscy zaś ogólnie zgodzili się, że mi cygaro do twarzy i że z cygarem w obliczu jestem podobny do wojażera porządnego tonu. Takiej udanej porównaniu ja i nie myślałem przeczyć. I w myślach przenosiłem się na pokład parowca „Merkurij” lub „Samolot”. Chodziło o nazwy niedawno założonych znanych kompanii parowcowych na Wołdze. Taras Hryhorowycz ironizował z tego, że nagle drogę na wolność zaczął wiązać ze współczesnym transportem rzecznym, a nie ze „skromną rozszywą”, czyli drewnianym statkiem żaglowym. Już wspomniana Nataszeńka — N. I. Uskowa później zaznaczała: „Do pewnego czasu nie widziała, żeby wujek Horycz palił, a dlatego pewnego razu była zdziwiona, zobaczywszy go wieczorem w ogrodzie z zapalonym cygarem w ustach; i kiedy on próbował złapać ją, żeby pocałować, ona przerażona uciekała, bojąc się, że on oparzy ją”. Między innymi, zdziwienie bliskich znajomych poety świadczy o tym, że on albo starał się w ogóle nie palić w rodzinie Uskowów, albo ich poraziło właśnie niezwykłe, drogie cygaro u Szewczenki. Wszakże, sądząc ze wszystkiego, palenie Szewczenki w ogóle nie było pokazowe, szczególnie odmienne, istotne dla wyglądu zewnętrznego poety. Nie przypadkiem spośród ponad 80 osób, których wspomnienia o Szewczence wydano, tylko kilku zapamiętał się z kasetką czy cygarem. „Andrij Obieremenko wziął się znowu za swoją fajkę-burunkę” Taki zapis poeta mimochodem zrobił w Dzienniku 28 lipca 1857 r. Nazwa „burunka” — od tureckiego „burun”, czyli nos. Wybitny historyk zaporoskich kozaków D. I. Jawornycki pisał, że w wolny od wypraw czas oni lubili pogadać, „trzymając przy tym w zębach krótkie fajeczki, tak zwane nosogrzejki, albo fajki-burunki, i popychając z nich dymkiem”. One były popularnymi i wśród chłopów. W powieści „Księżna” (1853) Szewczenko lubuje się we wsi na rzece Trubież niedaleko od Kozielca gospodarzem gościnnej chaty, który pod deszczykiem „stoi jak gdyby nigdy nic, stoi sobie, oparty o płot, w nowym kożuchu, pali krótką fajkę…” W ludzie fajkę częściej nazywali burulką. W słowniku współczesnego i znajomego Szewczenki W. I. Dala: „Burulka — dudka, rurka, trzcinka, pień z dudką”. Przy okazji, często za cybuch do fajki służyła właśnie pusta w środku trzcinka (trzcina — oczeret), którego dosyć było w dnieprowskich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...pływniach. Takiego cybuszka zazwyczaj nie czyszczono, lecz zastępowano nowym, trzcinowym. Niezwykle ciekawe jest to, że Szewczenko nigdy nie wspominał, by sam zajmował się fajką. W ogóle w Dzienniku Szewczenki, który zesłaniec prowadził od 12 czerwca 1857 r. do 20 maja 1858 r., czyli przez 11 miesięcy, poza wspomnianą opowieścią o demonstracyjnym, publicznym paleniu ostatniego cygara, podarowanego przez M. M. Łazarewskiego, brak jakiejkolwiek wzmianki (!) o tym, że Taras Hryhorowycz palił lub choćby myślał o paleniu. Ani w Nowopietrowskiej Twierdzy, ani w drodze z zesłania przez Niżny Nowogród i Moskwę, która trwała prawie 8 miesięcy, ani w Petersburgu! W Nowopietrowskiej Twierdzy Szewczenko od czasu do czasu zapisywał, że na przykład myślał „o kieliszku wódki” albo nawet notował, jak wypijał „fundamentalny kieliszek wódki”, a także często opowiadał, jak smakował herbatę, „błogosławiąc los, który zesłał mi miedziany czajnik”, bo „ledwie zdążę nalać herbaty do szklanki, a pióro samo prosi się do ręki”, jednak poeta ani razu nie połączył natchnienia z paleniem. Powiedzmy, tak jak robił to amerykański pisarz i wielki miłośnik cygar Mark Twain. W zapiskach dziennikowych Szewczenki wspomniany jest „tytoniarz” Onysym Hołowkin z Petersburga; ponadto poecie śniła się, w fantasmagorycznej mieszance z kumysem, końmi, wielbłądami, fontannami i teatrem, nawet fabryka papierosów, jednak nie wywołało to u niego najmniejszej chęci, by natychmiast zapalić fajkę. W drodze z zesłania w Astrachaniu Taras Hryhorowycz szukał, jak wiadomo, wędzonej kiełbasy i sarepskiej musztardy, ale nie tytoniu i fajki. Nie ma co ukrywać, w Dzienniku Szewczenki znajduje się nawet zapis, sporządzony w Niżnym Nowogrodzie 9 lutego 1858 r., o tym, że „po bezsensownie spędzonej nocy poczułem pociąg do wierszowania, spróbowałem i bez najmniejszego wysiłku napisałem tę rzecz”. Chodziło o tryptyk „Los”, „Muza”, „Sława”! Jednak próżno szukać u Szewczenki choćby aluzji do tego, że cokolwiek stworzył, paląc cygaro albo z fajką w zębach. Zatem wnioskujemy, że palenie nie zajmowało ważnego miejsca w codziennym życiu i twórczości Szewczenki, fajka czy cygaro nie stymulowały jego procesu twórczego i poeta, najwyraźniej, nie był uzależniony od tytoniu. „Wtedy jeszcze paliłem cygara…” Nadszedł czas, by uważnie przyjrzeć się tematyce palenia w powieściach Szewczenki, ponieważ nie tylko odzwierciedlają one obserwacje prozaika dotyczące palaczy w codziennym życiu, lecz czasem mają także charakter autobiograficzny. Weźmy za przykład pierwszą z znanych powieści Szewczenki — „Służącą”, napisaną mniej więcej w latach 1852–1853 w Nowopietrowskim umocnieniu. Na samym początku utworu, opowiadając o bogatym czumaku Romanie, który utknął w karczmie pod Romnami na przyszłym szlaku Romodanowskim, w pobliżu pięknej szynkarki, autor opisuje, jak przez dzień i noc siedzieli we dwoje: niemłody czumak pił gorzką wódkę, a młoda szynkarka — słodki miód. Zasadność i godność takiego zajęcia podkreślono kilkakrotnie: „Długo siedzieli sobie we dwoje, pili, śpiewali rozmaite pieśni”; „…Siedzą sobie, piją i śpiewają”; „Już północ na dworze, a on wciąż siedzi i pije, a szynkareczka tylko nalewa…” I odbiera się to jako przyjemny odpoczynek, z którego każdy ma swoją rozkosz, jako niewinna cecha ustalonego sposobu życia… Co do fajki, bez której nie sposób wyobrazić sobie czumaka, powiedziano o niej mimochodem, najpierw przy pojawieniu się bohatera w karczmie: „Siedzi czumak Roman na końcu stołu, zapaliwszy swoją czumacką fajkę…” A pod koniec przyjemnej biesiady, nad ranem: „Czumak Roman jakby się opamiętał, wziął czapkę, fajkę i wyszedł z karczmy…” Zatem fajka jest równie potrzebna jak czapka na głowie czy, dajmy na to, guzik u spodni, albo też na samej fajce, by swobodnie wisiała na pasie, jednak w tym przypadku nie jest źródłem zadowolenia, tym bardziej rozkoszy, jak na przykład okowita czy pieśń. Kolejny epizod, w którym służąca Łukija spotyka Węgra — wędrownego handlarza lekarstwami. Ten prosi, by w zapłatę za rachunek poczęstowała go wódką i jedzeniem. Łukija wyjęła z kredensu ośmiościenną malowaną butelkę z wódką, postawiła paskę, zimnego prosiaka i pierogi z serem i śmietaną, następnie położyła gościowi na kolanach biały ręcznik, wyszywany na końcach czerwoną zapołocią… Wydaje się, że w każdym słowie obecny jest autor, który zachwyca się wymienionym… A dalej — takie zdanie o Węgrze: „Skończywszy wszystko, co postawiono na stole, grzecznie pożegnał się z Łukiją, potem poprosił o ogień, zapalił swoją porcelanową fajkę o krzywym cybuchu i zaczął zbierać się w drogę”. Uwzględnienie narodowego kolorytu co do kształtu cybucha i materiału, z którego wykonana jest fajka, nie przeszkadza przekonać się o jej koniecznej drugorzędności w oczach autora. Wreszcie, gdy bohaterka powieści Marta Hyrło wraz z mężem odwiedziła byłego krzywdziciela Łukiji, rosyjskiego ułana, który częstował ich i herbatą, i cukrem, i wszelkimi innymi rzeczami, nie spodobało jej się to: „Jedno tylko się Marcie nie spodobało: że u niego wszędzie tytoń: i na stole tytoń, i na oknach tytoń, i na ławie tytoń — wszędzie tytoń. Myślała, że i herbata u niego z tytoniu… do herbaty nawet ręką nie dotknęła”. Tak ironicznie i pogardliwie autor rozprawił się z znienawidzonym ułanem, którego nazywa podłym, chytrym człowiekiem, skłonnym do zwierzęcych rozkoszy. Rzadką dla powieści rosyjskojęzycznych wzmiankę o tym, że autor sam pali, spotykamy w „Kapitanszy” (1855). Zabiera się on do czytania, „zapaliwszy cygaro (w tym czasie jeszcze paliłem cygara)…” Jest także w tej powieści niewielki epizod, w którym narrator w drodze z Moskwy na Ukrainę kupuje w Orle w tytoniowym sklepiku — nie fajkę ani tytoń, lecz… harmonię, wkrótce podarowaną nowym znajomym. Teraz przejrzyjmy nowelę „Spacer z przyjemnością i nie bez morału” (1855–1858). Jak widać, narrator występuje jako niezwykły znawca kobiet („To był typ mojej rodaczki, w najwyższym stopniu doskonały”) i miłośnik książek („…Książki są dla mnie jak chleb powszedni, są niezbędne”); jednocześnie zupełnie nie znosi kartoszy, zwłaszcza kobiet („W towarzystwie hazardzistów, zajętych swoim fachem, najbardziej żałosną i pospolitą postacią jest widz”). Tym antypatiom lub sympatiom poświęcono w noweli osobne wątki. Temat palenia jednak pojawia się mimochodem. Sam autor bowiem nie pali, a jedynie od czasu do czasu z uwagą odnotowuje tych, którzy palą. Zacznijmy od podróżnego znajomego, emerytowanego rotmistrza, obszarnika Kurnatowskiego: „Rotmistrz zapalił kolosalnego trabukosa…” Przypomnę, że to rodzaj grubych, lecz krótkich cygar. Półtorej tuzina stron dalej ten sam rotmistrz „zapalił pod samym nosem swojej przyjaciółki ciemne, ogromne cygaro i rozparł się, jak tylko mógł, na wąskiej kozetce”. Bardziej przyzwoicie wyglądał woźnica, który wiózł narratora w odwiedziny: „…Wyjął zza pazuchy fajkę, krzesiwo i zaczął krzesać ogień… woźnica popalał fajeczkę i nie dawał wolności swojemu batowi… odpowiadał, nie wyjmując fajki z ust”. Wreszcie w noweli Szewczenki „Malarz” znajduje się zdanie, w którym autor łącznie potępił oczywiste ludzkie przywary — próżniactwo, pijaństwo i nadmierne palenie: „A on tylko wyjdzie na obiad, żeby się upić, i znowu leży na kanapie — albo śpi, albo pali fajkę”. T. Szewczenko. Rodzina chłopska. 1843 r. „A tabaczok istinno Łubeński…” Żaden z autoportretów Szewczenki nie zawiera nawet cienia jakiegokolwiek przyrządu do palenia ani fajki. Dotyczy to także portretów, które sam stworzył, z wyjątkiem „Portretu Mykity Sawiczewa” (1852), w którego prawej ręce znajduje się fajka. Szewczenko jakby przewidział, że M. F. Sawiczew będzie jedynym, który w swoich wspomnieniach wspomni o jego „kisecie, tytoniu” w forcie Nowopetrowskim. O powstaniu tego portretu M. F. Sawiczew pisał: „Po herbacie wziął się za mój portret, uprzednio zasłoniwszy jedno okno, a w drugim zostawiwszy światło tylko na górnej połowie. Przed obiadem został zrobiony zarys i podkład… Dobrze się wyspaliśmy; potem Szewczenko podmalował pracę poranną, poprawił kontury i portret był gotowy”. Jeśli chodzi o obrazy rodzajowe, to chyba po raz pierwszy fajka pojawia się w płótnie Szewczenki „Rodzina chłopska” (1843) w ręce mężczyzny. Autorka artykułu o tym dziele w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, T. P. Czujko, interpretuje je interesująco: „Kompozycja obrazu i sposób traktowania postaci skłaniają do odczytania płótna jako tradycyjnego tematu „Świętej Rodziny”, lecz przeniesionego na ukraiński grunt. Autorka podkreśla znaczenie humanistycznych wartości, takich jak rodzina, cześć dla kobiety-matki, co nadaje dziełu symboliczne znaczenie i ogólnoludzkie brzmienie”. W takim kontekście zrozumiałe jest, że małe dziecko Szewczenko przedstawił plecami do ojcowskiej fajki, bez której postać młodego gospodarza byłaby, jak się wydaje, pozbawiona ważnej cechy. Jednocześnie szczególnie troskliwy ruch wolnej ręki ojca, połączony z otuleniem dziecka rękami matki, nadaje płótnu wyjątkowej naturalności i ciepła. Moim zdaniem „Rodzina chłopska” kompozycyjnie jest jednym z najlepszych dzieł w twórczości Szewczenki. Zauważę przy okazji, że aby dostrzec tę fajkę w ręce mężczyzny, trzeba się jednak dobrze przyjrzeć. Natomiast w akwaforcie „Bajka” (1844) fajka jest wyodrębniona i uwydatnia twarz żołnierza. Prawda, jest ona nietypowa dla ukraińskiej wsi — z długim cybuchem i małą główką na tytoń. Treść akwaforty związana jest z motywem ludowej bajki o Żołnierzu i Śmierci. Jak wiadomo, w jednym z wariantów bajki, opublikowanym przez znajomego Szewczenki z Moskwy, rosyjskiego folklorystę O. M. Afanasjewa w 1859 r. (artysta znał bajkę z opowiadań), żołnierz częstuje Śmierć tytoniem. Śmierć z kosą pyta kalekiego żołnierza, który wraca do domu o kulach, skąd i dokąd niesie Bóg moskala i gdzie to wziął tabaczek — czy nie z czymyriczką3 przypadkiem?! Żołnierz odpowiada: „Z samej Rosji idziemy na tamten świat, sudarynia śmierć… a tabaczek istotnie łubieński4”. Fajka u żołnierza pojawiła się już na szkicu do akwaforty „Bajka” (1843 lub 1844). Dobrze widać fajkę na jednym z szkiców do akwaforty „Starosta” (1844). Latem 1843 r., podróżując po Ukrainie, Szewczenko wykonał oddzielny szkic „Chłop z fajką”. Na rysunku „Koło Siedniewa” (1846) dwaj czumacy na tle malowniczego krajobrazu przedstawieni są z fajkami… Szewczenko artystycznie utrwala tradycyjny i konieczny przedmiot do palenia, jednak go nie poetyzuje, nie występuje jako narodowy pieśniarz wszechobecnej fajki. Tym bardziej palenie! ——————————— 1 Kisety – „kapszuki” do przechowywania tytoniu, często haftowane przez matkę lub narzeczoną, uważano, podobnie jak krzesiwa do wzniecania ognia, za akcesoria do fajki; były powszechne wśród ukraińskich kozaków. Znamienne, że Szewczenko użył właśnie tej nazwy. S. A. Hałczenko uważa, że Taras Hryhorowycz palił wówczas fajkę typu „nosogrijka”, czyli z krótkim cybuchem, zresztą najpowszechniejszą wśród kozactwa i cenioną na Siczy. Potwierdzeniem upodobania Szewczenki do palenia fajki jest fajka z kości słoniowej, podarowana mu przez M. I. Kostomarowa, która obecnie przechowywana jest w Literacko-Memoriałowym Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki pod adresem Provulok Szewczenka 8a. Przy okazji przypomnę, że wśród pamiątek po poecie w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki znajduje się jego tabakierka. 2 W liście W. M. i F. M. Łazarewskich do Szewczenki z października 1847 r. z Orenburga do fortecy w Orsku znajduje się następujące zdanie, napisane przez Fedora Łazarewskiego: „Jeden Wasz dobry petersburski znajomy nie zapomniał o Was — przysłał z Petersburga przez brata skrzynkę cygar, która przy tym jest załączona”. Później, niemal pół wieku później, Wasyl Łazarewski potwierdził: „Podczas krótkiego pobytu w Orenburgu nie udało mi się pojechać do Orskiej; ale przesłałem Szewczence przywiezione z Petersburga ołówki, farby, cygara, książki”. Można przypuszczać, że tym „dobrym petersburskim znajomym” był Michaił Łazarewski, który poznał Szewczenkę w fortecy w Orsku dopiero latem 1848 r., lecz wiedząc o zamiłowaniu poety do cygar, przekazał je przez swojego brata W. M. Łazarewskiego, który wyjeżdżał z Petersburga do Orenburga. Jednak jeszcze później F. M. Łazarewski twierdził, że to właśnie W. M. Łazarewski, „który przyjeżdżał do Orenburga, podarował Taraso dwie skrzynki cygar…” Oczywiście, co do liczby tych skrzynek i możliwego ich nabywcy, należy ufać pierwotnemu źródłu, czyli listowi z października 1847 r. Niezmienne jednak pozostaje to, że te cygara od Łazarewskich dotarły do Szewczenki. 3 Mowa o tytoniu z dodatkiem zioła oszałamiającego. W przeciwieństwie do oszałamiających ziół kozacy dodawali do tytoniu (machorki) różne lecznicze zioła, zwłaszcza majeranek na bezsenność, miętę dla aromatu i uspokojenia, a także dziurawiec, liście tarniny oczyszczające krew, bukszpan – antyseptyk, dziewannę (koniczynę lekarską) na reumatyzm, która wywoływała także halucynogenne objawy. Do tytoniu dodawano również dymnicę, macierzankę, pelin, ostrożeń, suche liście kozłka lekarskiego i barszczu. Razem te zioła uspokajały układ nerwowy kozaków, obniżały ciśnienie krwi, poprawiały apetyt i sen. 4 W powiatowym Łubnach w guberni połtawskiej działała znana fabryka tytoniu, która przetwarzała zioło zawierające nikotynę z okolicznych plantacji tytoniu. Szewczenko bywał w Łubnach w latach 1843, 1845 i 1846. Do września-października 1845 r. odnosi się jego notatka archeologiczna „Łubny”. Mówiono w niej o klasztorze, ziemnych umocnieniach, kamiennej wieży w miasteczku Łukim’ja, przerobionej na dzwonnicę… Komentatorzy nie zwracali uwagi na ostatnie zdanie w łubeńskich notatkach Szewczenki dotyczące tej dzwonnicy: „Na szczycie zamiast krzyża moskiewski orzeł”. Przygotowując książki „Szewczenkowska Moskwa”, „Taras Szewczenko w Moskwie”, „Moskwa w twórczych losach Tarasa Szewczenki”, w pełni zrozumiałem, jak przenikliwy był dla poety ból duszy wywołany wszechobecną, zwierzchnią, przypalającą obecnością dwugłowego „moskiewskiego orła” na Ukrainie, która zdaje się niespodziewanie wylała się nawet w sprawozdaniu naukowym, sporządzonym na zlecenie Kijowskiej Komisji Archeograficznej. W dwóch różnych dziełach Szewczenki – artystycznym i naukowym – w sposób mistyczno-wirtualny splotły się łubeńskie wątki z znienawidzonym „moskiewskim orłem”, który okaleczył ukraińskiego chłopa i złamał jego życie: „Z samej Rosji idziemy na tamten świat, pani Śmierci…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W ukraińskim domu Ferenca Liszta

Wołodymyr SKRYNCZENKO Spośród wszystkich duchowych uroków muzyka jest najbardziej potężna. (Stendhal „Życie Rossiniego”) W losie każdego zdarzają się owe odblaski szczęścia, które oświetlają całą życiową drogę człowieka. Przypadły one także w udziale księżnej Karoliny Iwanowskiej-Wittgenstein, która spotkała Ferenca Liszta. To brzemienne w skutki spotkanie miało miejsce w Kijowie zimą 1847 roku, podczas tournée maestro, a mianowicie — na koncercie w auli uniwersytetu Świętego Włodzimierza. Liszt z dumą nazywał siebie Węgrem, ale za swój dom uważał całą Europę. I na pewien czas Ukraina rzeczywiście stała się jego rodzinnym, Ukraińskim domem, gdzie spotkał swoją miłość. Kijowskie spotkanie miało swoją kontynuację we wsi Woronynci (obecnie — Woroniwci w rejonie chmielnickim obwodu winnickiego), dokąd pani Karolina zaprosiła Liszta do swojego majątku w gości. Właśnie tutaj Liszt napisał nieśmiertelne utwory fortepianowe „Ukraińska ballada” i „Dumka” („Kłosy z Woronyniec”), do których zainspirowała go hojna ukraińska ziemia i perły ukraińskiej pieśni ludowej — „Oj nie chody, Hryciu” oraz „Wijut’ witry, wijut’ bujni”. Dlatego też dowiedział się cały świat o malowniczej podolskiej wsi z niepowtarzalnymi krajobrazami, o której z zachwytem wspominał romantyczny Węgier: „…Jestem w cudownym nastroju i uważam, że jeśli na świecie istnieją Woronynci, to świat jest piękny…” Do Kijowa przybył w aureoli europejskiej sławy jako „Paganini fortepianu”. Paganini-kompozytor i wykonawca otworzył przed Lisztem nowe horyzonty oraz zainspirował go do katorżniczej pracy, która przekształciła fenomenalnie utalentowanego młodzieńca w prawdziwego mistrza, „Paganiniego fortepianu”, artystę o bezgranicznych horyzontach możliwości wykonawczych. Podczas swoich triumfalnych tournée Liszt odwiedził prawie wszystkie kraje europejskie, pokonując dyliżansem bezkresne przestrzenie od Gibraltaru do Stambułu, od Edynburga do Moskwy. Działalność koncertowa na taką skalę była w tamtym czasie zjawiskiem nadzwyczajnym… Współcześni odnotowywali magiczną siłę pianistyki Liszta, jednak tylko nieliczni z nich jasno uświadamiali sobie, że jest to nowa era w historii pianistyki, w rozwoju sztuki artystycznej interpretacji. Na fortepianie Liszt był w stanie odtworzyć pełne brzmienie całej orkiestry. O czym marzy kobieta Do tego wydarzenia przygotowywała się starannie i z wyprzedzeniem. A do tego czytała „Pater Noster” i modliła się bez ustanku, wytrwale szukając w modlitwach odpowiedzi na swoje wątpliwości. Często grała na fortepianie i wykupywała, gdzie tylko mogła, wszystko, co dotyczyło Liszta, zwłaszcza — jego nowe utwory muzyczne i portrety. A z czasem zaczął ukazywać jej się we śnie. Żyła jakby w oczekiwaniu na coś nowego i nieznanego, ale wymarzonego i pożądanego. Lecz nagle zimą 1847 roku poruszyła ją wieść o koncertach Liszta — ktoś zobaczył afisz w Kijowie: „Za pozwoleniem władz dnia 23 stycznia 1847 roku, to jest w czwartek, w Sali Kontraktowej odbędzie się wieczór muzyczny pana Franciszka Liszta…” Dopiero po długich wahaniach odważyła się ona wreszcie poznać go w dość niezwykły sposób. Być może była to jedyna szansa, by przyciągnąć do siebie jego uwagę… Na to natychmiast zareagował impresario Gaetano Belloni, który w antrakcie jednego z koncertów charytatywnych na rzecz domu sierot pędem rzucił się do Liszta: „Maestro, tu jest jakaś pomyłka; pewna dama zapłaciła za wstęp 100 rubli, to 100 razy więcej niż najdroższy bilet!..” Zdziwiony Liszt wydaje polecenie impresario, by niezwłocznie odszukał hojną damę, dowiedział się o niej wszystkiego, co możliwe. Po napiętych poszukiwaniach staranny Gaetano ustala jej imię, a także adres hotelu, w którym zatrzymała się na czas koncertów Liszta. Tak, księżna Karolina Elżbieta Sayn-Wittgenstein miała wszystko w swoim życiu — młodość (27 lat) i bajeczne bogactwo (30 tys. chłopów pańszczyźnianych), które zostawił jej w spadku jej ojciec Piotr Iwanowski, polski ziemianin z Podola. Jednak nie miała elementarnego kobiecego szczęścia. Jej osobisty los ułożył się skrajnie niefortunnie: jako 17-latka, w celu nadania „blasku mniej znanemu nazwisku Iwanowskich”, bez miłości i zgody została wydana za mąż za księcia Mikołaja Wittgensteina, kawalerzystę i faworyta cara Mikołaja I. Lecz już po ślubie w kościele z przerażeniem poczuła straszną niekompatybilność z mężem niemal we wszystkim. Hulaka i karciarz, młody i pyszny książę żył burzliwie i rozwiązle — często pił, przegrywał ogromne majątki żony, na której utrzymaniu był. Dlatego po narodzinach córki Marii małżonkowie zaczęli żyć osobno — życie rodzinne legło w gruzach. Mąż pojawiał się tylko po pieniądze oraz z prośbą o opłacenie jego licznych długów. Nie zwlekając, Ferenc postanowił odwiedzić dobrodziejkę. Na Liszcie, ulubieńcu pięknej połowy Europy, młoda czarnooka kobieta o śniadej twarzy i magicznym spojrzeniu wywarła nadzwyczajne, wręcz hipnotyczne wrażenie. „Rafaelowska madonna…” — mimowolnie przyszło mu na myśl. A kiedy zaczęła mówić, poczuł, że przed nim prawdziwa intelektualistka, obeznana z twórczością Dantego, Hugo i Lamartine’a, zdolna pojąć twórcze poszukiwania Liszta i głęboko uświadomić sobie jego wzniosłą misję muzyka. Wkrótce Karolina zaprosiła Liszta w gości do swoich ukochanych Woronyniec, gdzie witała upragnionego gościa w majątku zgodnie z tradycyjnym ukraińskim zwyczajem — chlebem i solą u bram swojego ogromnego pałacu, który wznosił się niczym średniowieczny zamek na Ogrodku, naturalnym wzniesieniu lewego brzegu Sniwody. Skromnie wyglądający dwupiętrowy budynek zachwycał swoimi wnętrzami — bogatą sztukaterią, kaskadami wykwintnych żyrandoli, starodawnymi meblami oraz kolekcjami rzadkich obrazów. W salonie muzycznym — dwa fortepiany, jeden z nich od słynnego Pierre’a Érarda. W salonie Karolina podarowała gościowi niezwykłej urody i wyrafinowania zestaw do pisania ze starodawnego srebra w kształcie trzech mitologicznych postaci — Apollina, Orfeusza i Prometeusza. (Przez całe życie Liszt nie rozstanie się z tym prezentem we wszystkich swoich długich podróżach). Zapewne sama aura tamtego wieczoru sprzyjała romantycznym uczuciom obojga. Czas uciekał w intymnej rozmowie w przyćmionym świetle dogasających świec w kandelabrach. Być może wtedy właśnie przebiegła między nimi owa jedyna i niepowtarzalna, tak bliska ich sercom iskra… Koncerty Liszta zawsze odbywały się z niezwykłym powodzeniem. Polskie ziemiaństwo już dowiedziało się o pobycie Liszta w Woronincach. I kiedy na zaproszenie Bolesława Potockiego zgodził się wystąpić w Niemirowie, a potem jeszcze w Berdyczowie, zjechali się tutaj panowie niemal z całej Prawobrzeżnej Ukrainy, przy czym osiedlali się w zwykłych chatach, a nawet w żydowskich chałupach, ponieważ miejsc w „porządnych domach” w okolicy brakowało. Geografia i tempo tournée Liszta po prostu zdumiewały. W marcu wyrusza on na Zachodnią Ukrainę i zatrzymuje się w miasteczku Czarny Ostrów (obecnie w obwodzie chmielnickim). W majątku hrabiego Konstantego Przeździeckiego ukończył Liszt swoją słynną „II Rapsodię węgierską”, rozpoczętą jeszcze w Woronincach. A pod koniec marca, już po koncertach w Krzemieńcu, wyrusza do Lwowa, gdzie występuje przez miesiąc. W maju i czerwcu powitają go w Czerniowcach i Jassach, a po koncertach w Rumunii wyrusza on do Turcji, gdzie w Stambule gra dla samego tureckiego sułtana Abdülmecida I. Szczodrze nagrodzony przez sułtana, powraca na Ukrainę, o czym donosi „Odesskij Wiestnik” 16 lipca 1847 roku: „Dzisiaj … przybył tutaj z Gałacza Franciszek Liszt. Imię jego jest jednym z niewielu, do którego nie potrzeba żadnego epitetu…” Sześć koncertów w Odessie z kompletem publiczności: sukces niewiarygodny! Tłumy odesytów po koncertach odprowadzały maestro do hotelu, gdzie pod oknami orkiestra z opery miejskiej w dowód wdzięczności grała serenady Liszta. Czegoś takiego w Europie jeszcze nie było… Podczas tournée Ferenc nieustannie koresponduje z ukochaną. Znowu — płomienne wyznania miłosne: „Moja jedyna i sławna Miłości! Bez miłości nie są mi potrzebne ani niebo, ani ziemia…” Właśnie w Odessie, kiedy wypoczywali tam Karolina z córką, zakochani zaczęli snuć plany dalszego wspólnego życia. Ale do tego trzeba było koniecznie zerwać oficjalne małżeństwo Karoliny z Mikołajem Wittgensteinem. Gdyby tylko „cesarz-imperator najwyżej polecić raczył” wydać na to zgodę… Dlatego zaproszenie na wrześniowe tournée do Jelizawetgradu (obecnie — Kropywnycki) okazało się bardzo na miejscu: wszak niedługo sam imperator miał przeprowadzać tam przegląd wojsk. „…rozwiązanie kwestii życiowej się zbliża — pisze Liszt do matki — …rok 1847 przyniesie mi szczęście!” Jednak porozmawiać z samowładcą w Jelizawetgradzie tak i nie udało się: dla Mikołaja I i jego otoczenia Liszt był tylko muzykiem, a nie człowiekiem… W duchowym rozterce powrócił Liszt do Woroninc, gdzie pracował twórczo: pisze utwory fortepianowe „Ukraińska ballada” i „Żal”, a także wariacje na tematy ukraińskich pieśni ludowych („Oj nie chody, Hryciu”, „Wijut' witry, wijut' bujni”), na tematy polskie („Żałoba”) i inne. Wszystkie swoje utwory z tamtego okresu Liszt połączył w jeden cykl i podarował ukochanej pod poetyckim tytułem „Kłosy z Woroninc” („Glanes de Woroninci”). Od dzisiaj i na wieki Niezbadane są wyroki Pańskie — Karolina Wittgenstein tak i nie została panią Liszt. Na drodze do szczęścia zakochanych pojawiły się nieprzezwyciężone przeszkody… O ich poważnych zamiarach dotyczących małżeństwa i dalszego wspólnego życia dowiedziała się matka Karoliny. Wolałaby raczej oddać swoją jedyną córkę do „domu wariatów”, aniżeli stracić majątki. Dowiedzieli się o tym także Sayn-Wittgensteinowie i zażądali od Karoliny zerwania wszelkich kontaktów z Lisztem, grożąc zamknięciem jej w klasztorze. (W takim przypadku zarząd nad wszystkimi jej majątkami przeszedłby na męża — Mikołaja Wittgensteina). To skłoniło Karolinę do zdecydowanych działań. Niezwłocznie sprzedała jeden ze swoich majątków i w kwietniu 1848 roku, pod zmyślonym powodem leczenia w Karlsbadzie, za zgodą gubernatora Bibikowa wyjechała z córką w kierunku granicy. Powstrzymać zakochaną kobietę nie był w stanie nawet list-rozporządzenie żandarmeryjnego generała Orłowa, który dotarł do Bibikowa za późno, właśnie wtedy, gdy Karolina już przekroczyła rosyjską granicę. Razem z Lisztem przez Pragę i Wiedeń zmierzali do niemieckiego miasteczka Weimar, dokąd Ferenc został zaproszony na stanowisko dyrygenta teatru miejskiego. Tam Karolina zwróciła się do wielkiej księżnej Marii Pawłownej, siostry Mikołaja I, z prośbą o wsparcie jej rozwodu z mężem. Jednak los niezwykle nieprzychylnie potraktował Liszta i Karolinę. Niemało wpływowych osób — od imperatorów Mikołaja I i Aleksandra II po rzymskiego papieża Piusa IX, podburzanych przez Mikołaja Wittgensteina, chętnie pomagało mu wylewać truciznę w serca zakochanych. Oddawszy wszystko w imię miłości, Karolina udała się na wygnanie: pozbawiono ją bajecznego bogactwa i prawa powrotu do ukochanych Woroninc. Przez całe życie niewiarygodnie cierpiała z powodu statusu nielegalnej żony Liszta… „Proszę cierpieć, kochająca i nieskończenie droga narzeczona… — uspokajał ją Ferenc. — Cała moja wiara, wszystkie moje nadzieje i moja miłość skupione są na Pani i na Pani się kończą — od dzisiaj i na wieki”. Warta uwagi jest także poetycka dedykacja do dwunastu poematów symfonicznych, które daruje on ukochanej w dniu jej urodzin — 8 marca 1855 roku: „Tej, która jest teraz i na wieki — towarzyszką mojego życia. Tej, która miłością dowiodła swojej wiary, której nadzieje nie przestawały rosnąć nawet w cierpieniach, która znajdowała szczęście w poświęceniu. Nieboskłonie moich myśli, moje żywe Bóstwo. Symbolu mojej duszy — Jeanne-Elisabeth-Karolinie — Ferenc Liszt”. I jako wyraz jasnej pamięci o Karolinie Wittgenstein i Ferencu Liszcie w Woronincach odsłonięto 29 czerwca 2008 roku znak pamięciowy — w 160. rocznicę pobytu tam węgierskiego kompozytora. Znak pamięciowy zbudowano na Ogrodku — miejscu, gdzie wznosił się niegdyś ogromny pałac Iwanowskich. Właśnie tutaj Ferenc Liszt przemyśliwał swoje plany twórcze i pracował owocnie nad cyklem nieśmiertelnych utworów fortepianowych, do których zainspirowała go szczodra ukraińska ziemia i perły ukraińskiej pieśni ludowej. Ich gorąca miłość żyje — od dzisiaj i na wieki — w tysiącach listów-wyznań i dziełach muzycznych Ferenca Liszta, i kto prawdziwie kochał, ten sercem to odczuje…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ystawi operę G. Verdiego „Traviata”. Dziś ta opera zajmuje pierwsze miejsce wśród wszystkich wystawianych na świecie oper. Libretto do opery napisał Francesco Piave, a jego podstawą była sztuka Aleksandra Dumasa syna „Dama kameliowa”, oparta na półautobiograficznej powieści. Prototypem głównej bohaterki powieści była rzeczywista kobieta, paryska kurtyzana Marie Duplessis, żyjąca w pierwszej połowie XIX wieku, w której był zakochany młodszy Dumas. Aleksander Dumas syn, po zapoznaniu się z operą „Traviata”, powiedział, że już po 50 latach nikt nie pamiętałby utworu „Dama kameliowa”, lecz dzięki Verdiemu stał się on nieśmiertelny. Historia słynnej kurtyzany została położona nie tylko u podstaw opery, lecz także baletu „Dama kameliowa”. Tak więc 23 czerwca znany wątek zostanie przedstawiony przez zespół baletowy. Choreografię opracowała kierowniczka artystyczna zespołu baletowego teatru Aniko Rechwiaszwili, do muzyki L. Beethovena, J. Brahmsa, J. Pachelbela, G. Faurégo, E. Elgara, I. Strawinskiego. Główną partię wykona Anastasija Szewczenko. 19 czerwca pokażą operę G. Donizettiego „Napój miłosny”. Gaetano Donizetti potrzebował zaledwie dwóch tygodni, aby przedstawić widzom sądowi operę „Napój miłosny”. Premiera odbyła się na scenie mediolańskiej La Scali 12 maja 1832 roku. Był to jeden z najjaśniejszych za życia twórczych triumfów młodego, wówczas bardzo szczęśliwego i natchnionego, upojonego miłością do żony artysty, który pisał tę muzykę nie tylko dla teatru, lecz także dla ukochanej kobiety. Partię Nemorina wykona ulubieniec publiczności stołecznej — Walentyn Dydiuk, który rozpieści widzów także partią Ricarda w operze G. Verdiego „Bal maskowy” (22 czerwca). I, zgodnie z tradycją, wystąpi w tandemie z sławnym Tarasem Sztondą — tym razem w jednoaktowej operze S. Rachmaninowa „Aleko” (29 czerwca). Zdjęcie z prasowej służby teatru skłania do refleksji, dlaczego oni to zrobili. To opowieść o młodym pokoleniu, o ich poszukiwaniach, o tym, czego brakuje tym ludziom. A my nadaliśmy jej życiodajny kierunek. Używamy współczesnego języka. — Już grałam w spektaklu „Biała wrona” na dużej scenie — zauważyła aktorka Katerina Aleksiejewa. — A mój drugi projekt w teatrze operetki na kameralnej scenie. To nie jest łatwe, bo na małej scenie trzeba być maksymalnie szczerym. Ta szczerość ma dotrzeć do widza. Moją bohaterkę zowią Julią. Dziewczynie obrzydło wszystko, co ją otacza — ludzie, nieszczerość, fałsz tego świata. Uważa, że na szczycie swojej młodości może odejść z tego życia, ale ratuje ją miłość. Myślę, że ten spektakl będzie szczególnie zrozumiały dla współczesnej młodzieży, która często nie widzi wyjścia z sytuacji, w jakiej się znalazła. — Mój bohater nazywa się August — kontynuował aktor Ihor Czeban. — To typowy nieudacznik. Szuka swojej wolności, miejsca, w którym będzie czuł się tak, jak chce. „Chcę mówić tak, jak chcę, chcę robić to, co chcę” — to życiowe credo bohatera. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Letnie promienie Opery Narodowej

Repertuar pierwszego letniego miesiąca w Operze Narodowej Ukrainy jest tradycyjnie bogaty w wystawienia. Balet „Za dwoma zającami” dostarczy nie tylko zastrzyku pozytywnych emocji, ale także podaruje spotkanie z aktorem dramatycznym Ołeksijem Wertyńskim w roli Starego Hołochwastego. Pośmiać się z przygód Figara można, oglądając przedstawienie operowe „Cyrulik sewilski” oraz balet „Wesele Figara”. Zanurzyć się w epokę Aleksandra Dumasa i jego „Damy kameliowej” można, odwiedzając balet o tym samym tytule oraz operę „Traviata”. Ulubieniec stołecznej publiczności, którego prasa ochrzciła już ukraińskim Pavarottim, — Wałentyn Dytiuk ucieszy od razu kilkoma partiami, w szczególności wyrazistym tandemem z Tarasem Sztondą. A czołowa solistka Opery Narodowej Anżelina Szwaczka pojawi się przed wielbicielami w dwóch najbardziej wyrazistych kreacjach — Carmen i Kopciuszka w operach o tych samych tytułach. 1 czerwca w teatrze pokażą balet „Za dwoma zającami” do muzyki Jurija Szewczenki. Baletmistrz-inscenizator Wiktor Łytwynow znalazł tak udane środki, że „odczytanie” historii Hołochwastego będzie interesujące nawet dla osoby nieznającej fabuły. Zgodnie z zamysłem inscenizatora, w spektaklu są dwie role Hołochwastego — młodego i starego. W roli starszego z nich zadebiutował ulubieniec publiczności, aktor dramatyczny Ołeksij Wertyński. 7 czerwca teatromanów zaproszą na operę G. Bizeta „Carmen”. Wśród znanych wykonawczyń głównej partii jest solistka Opery Narodowej Ukrainy Anżelina Szwaczka, która uznawana jest za jedną z najlepszych Carmen współczesności. Po raz pierwszy Anżelina wykonała tę partię w wieku 26 lat i od tego czasu jej Carmen widzowie oklaskiwali setki razy w różnych teatrach Europy i w inscenizacjach różnych reżyserów. Do awangardowych wystawień tej opery Anżelina odnosi się nieco sceptycznie. Sama zaś śpiewaczka preferuje klasyczny wariant opery: „Widz, idąc do teatru na Carmen, która we włosach musi mieć obowiązkowo różę, nastawia się na określony wizerunek. Ale kiedy pokazuje mu się coś innego, powstaje w nim wewnętrzna sprzeczność. Na przykład komu spodoba się łysa Carmen w skórzanych spodniach, która będzie wyjeżdżać na motocyklu?”. W spisie głównych partii w popularnych operach Anżelina Szwaczka ma jeszcze jeden wizerunek, który odkrywa wielowymiarowość kunsztu wykonawczego śpiewaczki, — to rola Kopciuszka w operze Rossiniego o tym samym tytule. Opera wyróżnia się wysoką trudnością wokalną, partie w niej mogą wykonywać tylko śpiewaczki, które posiadają sekrety prawdziwego włoskiego belcanto, i dlatego na scenie Opery Narodowej to wystawienie można zobaczyć rzadko. 16 czerwca widzowie otrzymają wspaniałą okazję, by znów zanurzyć się w baśń, której fabuła jest znana od dzieciństwa. A 8 czerwca Opera Narodowa pokaże balet „Wesele Figara” W. A. Mozarta. Pierwowzorem tego baletu, wystawionego przez choreografa Wiktora Jaremenkę do muzyki Mozarta, podobnie jak opery kompozytora o tym samym tytule, stała się sztuka francuskiego dramaturga Pierre’a de Beaumarchais „Szalony dzień, czyli Wesele Figara”. Była ona zakazana w Austro-Węgrzech, ponieważ, zdaniem władz, otwarcie wyśmiewała arystokrację i niosła w sobie rewolucyjne idee. Ale Mozart był znanym awanturnikiem, dlatego zaryzykował nie tylko stworzenie opery na podstawie zakazanego dzieła, ale także wystawienie jej w Wiedniu w 1786 roku. Na scenie Opery Narodowej fabuła otrzymała nie mniej wyraziste wcielenie w zupełnie innym gatunku, na podstawie zupełnie innych środków wyrazu. Przekazanie komediowej fabuły i zawikłanych intryg bez tekstu, jedynie językiem tańca — to zadanie nie z łatwych. Choreograf Wiktor Jaremenko dał wykonawcom, i to nie tylko głównych partii, szerokie pole do popisu dla pokazania swojego kunsztu tanecznego, a jednocześnie — możliwość zaprezentowania się jako twórcy charakterów. Szczególnie dotyczy to partii Marceliny. 12 czerwca będzie można posłu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Od śmierci uratowała miłość

Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki to jedyny teatr w stolicy, w którym obecnie aktywnie działa pięć scen. Niedawno na scenie eksperymentalnej (Stage_lab) odbyła się premiera egzystencjalnej komedii romantycznej „Na krańcu świata” Igora Bauersimy w ukraińskim tłumaczeniu Jany Iwanickiej. Czym może skończyć się znajomość w Internecie? Julię i Augusta prowadzi ona na kraniec świata — do norweskich fiordów. Jednak nastolatkami nie kierują uczucia romantyczne. Para planuje wspólnie odebrać sobie życie, wykonując krok w przepaść ze skały… Co skłania tę dwójkę desperatów do takiej decyzji? Maksymalizm nastoletni? Samotność? I czy zdoła ich coś powstrzymać? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w nowej inscenizacji teatru. — Scenę eksperymentalną teatru otworzyliśmy prawie rok temu spektaklem „Akompaniator” — wspomina dyrektor generalny i kierownik artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. — Jeszcze jedna ciekawa praca to „Georg Ots” w reżyserii Ołeksandra Biłozuba. A dziś młody reżyser Dmytro Zachożenko prezentuje nam swoją pracę „Na krańcu świata”. Ta przestrzeń tworzona była po to, aby aktorzy i reżyserzy mogli tu próbować swoich sił i odnajdywać siebie. To droga do wielkiej sceny, aby aktorzy, którzy kształcą się w teatrze muzycznym, mogli czuć się swobodniej. Swego czasu zaczynałem w teatrze operetki od stworzenia „Teatru foyer”. To teatr salonowy, w którym graliśmy opery komiczne, opery buffa. Tutaj można dotknąć ręką, wszystko poczuć, zobaczyć, jak oddycha aktor. Jak kiedyś powiedział Łeś Kurbas: „Najważniejsze, aby osiągnąć, by rytm sceny bił razem z rytmem serca widza”. Wydaje się, że najszybciej można to osiągnąć właśnie na małej scenie. Czy ten projekt jest pouczający? Myślę, że teatr jest instytucją społeczną, która również uczy. Ale uczy nie z linijką w ręku, a uczy poprzez własny wybór. To, co zobaczyłem, poruszyło mnie, dotknęło serca, duszy, spodobało się; protestuję, przyjmuję lub nie przyjmuję spektaklu. Jednak jednoznacznie — teatr nie pozostawia obojętnym. Teatr odwiedzają 4 procent ludzi — to bardzo intelektualna część społeczeństwa. Właśnie ci ludzie napędzają gospodarkę i inne dziedziny w naszym państwie. Każda z naszych pięciu scen ma swoje nadzadanie. Każda z nich funkcjonuje oddzielnie. To jak osobny miniteatr. Teatr operetki już dawno gra nie tylko operetkę. Tutaj są różne gatunki, jest prawo do eksperymentu. Chcemy wychować na scenie eksperymentalnej widza, który przychodzi nie tylko do teatru muzycznego, ale i do teatru dramatycznego pod kopułą Narodowej Operetki. — Trochę pobawiliśmy się przestrzenią — opowiada reżyser spektaklu Dmytro Zachożenko. — Również przenieśliśmy ją w przestrzeń medialną, na Facebooka. Widz może dołączać do tego procesu, dopisywać na Facebooku, komentować, lajkować. Mamy nadzieję, że będzie to interaktywna, żywa przestrzeń. Sztuka napisana jest na podstawie prawdziwych wydarzeń. Dwoje młodych ludzi poznało się w mediach społecznościowych i postanowiło zakończyć życie. Smutna historia. Ale autor bierze tę historię za podstawę, a dalej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Czerniowczanie świętowali

Wiktoria HATRYCZ, kandydat nauk politycznych Niezwykle ważnym i szczególnym wydarzeniem dla Czerniowiec stało się przeprowadzenie X Międzynarodowego konkursu-festiwalu wokalno-chóralnego „Niech pieśń zwołuje przyjaciół”, który po trzech latach milczenia w ubiegłym roku wznowił swoją działalność na Bukowinie i znalazł nowy dom w eleganckich murach Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza. Muzyczne forum drugi rok z rzędu odbywało się w Czerniowcach w ramach projektu „Wschód+Zachód=Pokój”, którego koordynatorem jest prorektor CzNU imienia Jurija Fedkowycza Tamara Marusyk. Historia powstania młodzieżowego forum muzycznego zaczyna się od 2007 roku. Konkurs po raz pierwszy odbył się na bazie Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki i odbywał się osiem lat z rzędu z inicjatywy docent Olgi Czurikowej-Kusznir. W tym czasie forum wokalno-chóralne zyskało status międzynarodowego, zdobyło przyjaciół z wielu krajów świata, znacznie rozszerzyło geografię uczestników. W 2014 roku festiwal po raz ostatni odbył się w Ługańsku, a w 2018 roku sztafetę wydarzenia muzycznego przejął Czerniowiecki Narodowy Uniwersytet imienia Jurija Fedkowycza. Tegoroczny konkurs-festiwal po raz pierwszy odbywał się pod patronatem Narodowej Komisji Ukrainy do spraw UNESCO. Bukowińska ziemia radośnie witała wykonawców, którzy reprezentowali różne kultury i kraje: Ukrainę, Austrię, Rumunię, Mołdawię, Chiny. W konkursie wzięło udział ponad 700 wykonawców, w tym 73 solistów i 35 zespołów, którzy walczyli o zwycięstwo w sześciu kategoriach konkursowych: „Śpiew chóralny”, „Zespoły”, „Akademicki śpiew solowy”, „Estradowy śpiew solowy”, „Ludowy śpiew solowy”. Najmłodsza uczestniczka ma cztery lata, a najstarszy — sześćdziesiąt jeden. Oceny konkursowiczów dokonywało jury, w skład którego weszli chórmistrzowie-pedagodzy, kompozytorzy, działacze społeczno-polityczni, artyści ludowi, wśród których Kurt Schmid (Wiedeń, Austria); Dmytro i Nazarij Jaremczukowie (Kijów, Ukraina); Inna Staszewska (Charków, Ukraina); Ludmyła Hawryłowa (Słowiańsk, Ukraina); Andrij Staszewski (Charków, Ukraina); Aurelia Simion (Jassy, Rumunia); Natalia Filipczuk (Kijów, Ukraina). Program był nasycony nie tylko przesłuchaniami konkursowymi, ale także ciekawymi wydarzeniami w różnych salach koncertowych Czerniowiec. W szczególności 15 maja dla miłośników sztuki wokalnej w Sali Organowej odbył się koncert uczestników kategorii „Akademicki śpiew solowy”, poświęcony 185. rocznicy urodzin wybitnego bukowińczyka Jurija Fedkowycza. 16 maja odbył się unikalny projekt muzyczny — koncert śpiewu chóralnego, poświęcony pamięci dyrygenta chóralnego, pierwszego kierownika katedry muzyki, artysty ludowego Ukrainy Andrija Kusznirenki. Muzyka brzmiała w świątyni Trzech Świętych na terenie dawnej Rezydencji Metropolitów Bukowiny i Dalmacji (obecnie Czerniowiecki Narodowy Uniwersytet imienia Jurija Fedkowycza). Wieczorem tego samego dnia młodzież miasta zebrała się na terenie Centralnego korpusu uniwersytetu na magiczne festiwalowe nocne święto. Święto w tym roku nabrało szczególnego uroku, gdyż odbywało się w Międzynarodowy Dzień Wyszywanki, który zapoczątkowano właśnie w Czerniowieckim Narodowym Uniwersytecie imienia Jurija Fedkowycza. W strojach narodowych różnych regionów młodzież, trzymając się za ręce, tańczyła i śpiewała skoczne ukraińskie pieśni. 17 maja na uczestników i gości festiwalu-konkursu czekało spotkanie w salonie muzycznym „Impreza” z profesor Aurelią Simion. Później odbył się koncert śpiewu estradowego, poświęcony uczczeniu pamięci niezapomnianego autora „Czerwonej ruty” Wołodymyra Iwasjuka. Zwieńczeniem pięciodniowego maratonu muzycznego było wręczenie nagród i koncert galowy zwycięzców X jubileuszowego Międzynarodowego festiwalu wokalno-chóralnego „Niech pieśń zwołuje przyjaciół”. Świąteczne widowisko rozpoczęło się kantatą Andrija Kusznirenki „Modlę się za ciebie, Ukraino” w wykonaniu chóru mieszanego „Rezonans” CzNU im. Jurija Fedkowycza (kierownik docent katedry muzyki Olga Czurikowa-Kusznir), zespołu pieśni imienia Andrija Kusznirenki (kierownik — Jarosław Sołtys) oraz orkiestry symfonicznej Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej im. Dmytra Hnatiuka (dyrygent Josyp Sazanskyj). Również minutą ciszy obecni uczcili pamięć ofiar ludobójstwa narodu krymskotatarskiego, który 75 lat temu władza radziecka przymusowo wysiedliła z półwyspu. Prowadzącymi koncertu galowego byli artysta ludowy Ukrainy Wasyl Iłaszczuk oraz naczelnik wydziału działalności informacyjnej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu Wiktoria Hatrycz. Podczas koncertu galowego nagrodzono najlepszych wykonawców. Grand Prix festiwalu w kategorii „Akademicki śpiew solowy” zdobyła Irina-Solomon Eliza-Paraskiva z Rumunii, a w kategoriach „Ludowy śpiew solowy” i „Estradowy śpiew solowy” wygrały czerniowczanki Switłana Petruniak i Ołena Zwarycz. Wszyscy zwycięzcy otrzymali dyplomy i logotypy festiwalu, mistrzowsko wykonane przez katedrę sztuki dekoracyjno-użytkowej i plastycznej CzNU im. Jurija Fedkowycza, a także prezenty od partnerów i sponsorów. Bardzo symbolicznym był prezent, który wręczyła prorektor Tamara Marusyk członkini jury konkursu-festiwalu z miasta Słowiańsk Ludmyle Hawryłowej. Płótno z wizerunkiem dawnej Rezydencji Metropolitów Bukowiny i Dalmacji wyruszyło na wschód jako symbol jedności naszego kraju. Wyjątkowy prezent od przewodniczącego jury konkursu — austriackiego kompozytora, dyrygenta, profesora Wiedeńskiego Uniwersytetu Muzyki i Sztuk Scenicznych, kierownika artystycznego Wiedeńskiej Orkiestry Muzycznej Kurta Schmida (Wiedeń, Austria) otrzymał uczestnik z miasta Chmielnicki Wołodymyr Szczur. Chłopaka zaproszono na dwutygodniową naukę do Wiednia. Świąteczne widowisko zakończyło się wykonaniem pieśni festiwalowej, napisanej przez naszego rodaka Jarosława Kusznira, pod dyrygenturą założycielki festiwalu Olgi Czurikowej-Kusznir. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrn 33 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział kultury Eduard Owczarenko Dział korekty Olha Żmudowska Iryna Stelmach Skład komputerowy Iryna Szewczuk Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrn 02 kop.

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest podanie źródła: „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn