Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jego silne ramiona wspierały ukraińską kulturę

Слово Просвіти, №22 за 2021 рік

Ku pamięci Mychajła Słaboszpyckiego w tę podstępną śmierć, gdy bujnie kwitnie kijowska wiosna, trudno uwierzyć, wszak opuścił nas człowiek niezwykłej pracowitości i energii, którego dusza i serce całkowicie należały do narodu ukraińskiego. Mychajło Słaboszpycki był i pozostaje dla nas wszystkich wysokim autorytetem moralnym, nauczycielem i oświecicielem, który pozostawił po sobie nie tylko przebogatą spuściznę literacką, do której niezgłębionych źródeł będą sięgać przyszłe pokolenia, ale także uczniów i wdzięcznych następców. Był człowiekiem ponad pokoleniami, ponieważ wytrwale i z oddaniem pracował nie tylko dla dorosłych, ale i dla młodzieży – był współprzewodniczącym Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, konkursu, który utwierdza państwowy status języka ukraińskiego i podnosi jego prestiż wśród młodzieży. Mychajło Słaboszpycki urodził się 28 lipca 1946 roku we wsi Marjaniwka (obwód czerkaski). W 1971 roku ukończył wydział dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego. Pracował jako korespondent, redaktor, kierownik działu krytyki gazety „Literaturna Ukrajina”, redaktor naczelny gazety „Wisti z Ukrajiny”, czasopisma „Wawylon-XX”. Od 1995 roku był dyrektorem wykonawczym Ligi Ukraińskich Mecenasów, a także dyrektorem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, współprzewodniczącym rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Od 2006 do 2014 roku był sekretarzem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Przez wiele lat Mychajło Słaboszpycki prowadził audycje radiowe w Ukraińskim Radiu, był organizatorem licznych wydarzeń literackich. Jest autorem książek „Poet iz pekła (Todos Osmaczka)”, „Nykyfor Drowniak iz Krynyci”, „Wenyjamin literaturnoji simji (Ołeksandr Włyźko)”, „Z hołosu naszoji Klio”, „Ukrajinski mecenaty”, „Ukrajineć, jakyj widmowywsia buty bidnym” (o Petrze Jacyku), „Pejzaż dla Pomarancewoji rewoluciji”, „25 poetiw ukrajinskoji diaspory”, książek-wspomnień „Protyrannia dzerkała”, „Tini w dzerkali” oraz „Z pamjati dzerkała. Te, choho wy ne prozytajete w istoriji literatury”, a także wielu utworów dla dzieci. Jego powieść „Marija Baszkircewa” ukazywała się w tłumaczeniach na język francuski i rosyjski. Mychajło Słaboszpycki jest autorem ponad dwóch tuzinów książek dla dzieci i młodzieży, prozy, publicystyki i krytyki literackiej. Jest także laureatem wielu nagród literackich, wśród których jest Nagroda im. Szewczenki. Dziś wszyscy doznaliśmy ciężkiej i niepowetowanej straty. Odeszła wybitna osobowość twórcza, której silne ramiona wspierały ukraińską kulturę w naszym niełatwym i dramatycznym czasie. Przepełnione troską o przyszłość Ukrainy, prawdomówne życie Mychajła Słaboszpyckiego jest wzorem i niewzruszonym fundamentem dla przyszłych pokoleń. Niech jasne wspomnienie o tej wybitnej postaci pozostanie w pamięci wdzięcznych czytelników i w sercach wszystkich, którzy znali i szanowali Mychajła Fedotowycza. Wołodymyr Bazylewski, Ołeksandr Bożko, Serhij Borszczewski, Serhij Halczenko, Lubow Hołota, Mykoła Hrycenko, Pawło Hryszczenko, Wałerij Hużwa, Iwan Dziuba, Wiktor Żenczenko, Mykoła Żułynski, Wołodymyr Zahorij, Teodozija Zariwna, Petro Zaseńko, Switłana Jowenko, Wasyl Kliczak, Switłana Koronenko, Serhij Kułida, Pawło Mowczan, Marija Morozenko, Dmytro Pawłyczko, Wołodymyr Poliszczuk, Borys Ponomarenko, Tetiana Pyszniuk, Taras Sałyha, Mychajło Sydorżewski, Mykoła Sułyma, Wiktor Teren, Wasyl Folwaroczny, Ołeh Czornohuz, Raul Cziłaczawa, Jurij Szczerbak odszedł do wieczności nasz dyrektor i pisarz, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów i inspirator Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, laureat Nagrody im. Szewczenki, człowiek o wielkim ukraińskim sercu Mychajło Słaboszpycki. Współczujemy bliskim i smucimy się razem ze wszystkimi, którzy znali Mychajła Fedotowycza. Wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Mychajło Słaboszpycki głęboko przejmował się losem całej Ukrainy, a jednak w sposób szczególny odnosił się do bliskiej mu Ziemi Czerkaskiej. Tutaj prowadził liczne spotkania z czytelnikami, prezentacje i darowizny książek, właśnie z Ziemi Czerkaskiej zainicjował Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, który tak wytrwale, pokonując urzędnicze opory czy obojętność, przez ponad dwie dekady prowadził Mychajło Fedotowycz. Kto teraz będzie kontynuował to patriotyczne dzieło?.. Mychajło Słaboszpycki pozostawia bardzo znaczący dorobek twórczy w naszym piśmiennictwie: liczne studia literacko-krytyczne, prozę historyczno-biograficzną, niezwykle ciekawe wspomnienia, które będą przyciągać uwagę pokoleń czytelników, pozostawia nieprzemijającą jasną pamięć o sobie. Cała humanistyczna Ziemia Czerkaska głęboko smuci się z powodu tej straty i wyraża szczere kondolencje rodzinie, bliskim, przyjaciołom Mychajła Fedotowycza, pamięć o którym zachowa się w naszych sercach. Wołodymyr Poliszczuk i wszyscy pisarze Ziemi Czerkaskiej. Ostatnia niedziela wiosny przyniosła niezwykle smutną wiadomość – odszedł do wieczności Mychajło Fedotowycz Słaboszpycki, wielki przyjaciel naszego muzeum, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, nagród literackich imienia Łesi Ukrainki, imienia Ołeksandra Biłeckiego, imienia Ołeny Pcziłki, imienia Braci Łepkych, imienia Wasyla Symonenki, imienia Mychajła Kociubynskiego, imienia Iwana Bahrianego, imienia Jewhena Płużnyka, znany prozaik, publicysta, krytyk, literaturoznawca, wybitny działacz społeczny, gorący patriota. Jego wkład w rozwój ukraińskiego słowa, wychowanie u dzieci i młodzieży szczerego szacunku i miłości do języka ojczystego jest niemożliwy do przecenienia. I wierzymy, że spuścizna twórcza tego utalentowanego człowieka o wielkim sercu zostanie zachowana przez przyszłe pokolenia. Zespół Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Zawsze dziwiłam się: jak on tak wiele zdąży? Zbadać tyle biografii twórczych, napisać tyle książek, co roku organizować tak ważny konkurs językowy i przy tym jeszcze trzymać rękę na pulsie współczesnej literatury, czytać setki książek znanych i jeszcze mało znanych autorów. Jaka potężna energia! Może gdyby oszczędniej ją wydatkował… Może… Ale inaczej ten niesamowity pracuś nie mógł. Nadija Humeniuk-Łys, m. Łuck. Nie zdążyłem pożegnać się z przyjacielem swojej młodości, wspaniałym poetą Dżardżim Phoweli, którego wczoraj pochowano w rodzinnych górach Pszaweti, gdy dowiedziałem się o nagłej śmierci Mychajła Słaboszpyckiego – wybitnego krytyka, literaturoznawcy, prozaika, niestrudzonego działacza społecznego, znanego organizatora spraw wydawniczych, obrońcy języka i kultury ukraińskiej, z którym łączyła mnie półwieczna przyjaźń. Odszedł z życia wielki pracownik twórczy, niezrównany kronikarz życia literackiego współczesnej Ukrainy. Wydane w ostatnim czasie tomy jego wspomnień to nieoceniony skarb dla tych, którzy będą studiować alternatywną historię życia duchowego narodu ojczystego od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku do dziś. Człowiek o fenomenalnej pamięci, analitycznym umyśle i bezgranicznym intelekcie, Mychajło Słaboszpycki stworzył całą bibliotekę prozy dla dorosłych i dzieci, utworów krytycznych, publicystycznych i wspomnieniowych, które bez wątpienia są nieodłączną częścią kultury ojczystej. Miał jeszcze wiele planów, ale to, co już zdążył zrealizować, gwarantuje mu czołowe miejsce wśród tych, których będą pamiętać pokolenia. Raul Chilaczawa: Nie mogę uwierzyć, że opuścił nas Mychajło Słaboszpycki. I jakie tam rozmowy o wieczności, o zaświatach! On jest potrzebny tutaj. Dzisiaj. Był na tej ziemi, na tej Ukrainie i robił wszystko, aby była ona lepsza i bliższa sercu. Teraz go nie ma. I ściska mi gardło, a serce leci śladem za nim. Jakoś wyobrażamy sobie Słaboszpyckiego jako uczciwego pamiętnikarza, autora wspaniałej powieści o Baszkircewej, literaturoznawcę... Ale mało kto wspomina (a czy w ogóle wie), że był politykiem przez wielkie P, odważnym i uczciwym. Pewnego jeszcze bardzo nieprzewidywalnego dnia przyjechałem do Irpienia do Domu Pracy Twórczej i we czwórkę zabraliśmy się do pisania Programu Ludowego Ruchu Ukrainy. My – to Słaboszpycki, Donczyk, Teren, Briuchowecki. Wszystko! Nikogo więcej! To była konkretna rzecz, pierwsza konkretna rzecz, a nie tylko rozmowy o odważnych Bałtach, i nie było jeszcze w naszych szeregach nikogo z tych, którzy potem, potem poszli ścieżką Ruchu – i chwała Bogu, że poszli. Ale mimo wszystko Ruch zaczynał się od tego wieczoru w Irpieniu, od Domu Pracy Twórczej – i później, trochę później, sekretarz ówczesnego komitetu partyjnego mówił każdemu z nas: no po co ci to, przecież ledwo cię nie zamknęli, no dokąd się spieszysz... – a Mychajło tak łagodnie się uśmiechał i wykonywał swoją wielką ukraińską pracę. Bardzo go kochałem. Kocham jego piękną żonę, wspaniałą poetkę Switłanę Koronenko. W te dni bezgranicznie rozpaczam i nie mogę uwierzyć w przeklętą oczywistość. Wiktor Teren, m. Kijów. Byliście miłośnikiem prawdy i człowiekiem-pionem, Mychajle Fedotowyczu... Jak Wam w tych zaświatach?.. Byliście główną humanistyczno-ukrainoznawczą kolumną naszego kulturalno-politycznego życia. Śmierć skosiła tę widzialną cielesną kolumnę, z którą obecna władza walczy nawet po śmierci. Nie mieściliście się ze swoim ideowym maksymalizmem w żadne szablony tego zniszczonego, zużytego i skolaborowanego świata. Wszystko torpedowaliście w zatęchłych niby twórczych środowiskach swoimi ideami i pracą. Byliście tym niestrudzonym robotnikiem na niwie naszej literatury, skrupulatnie poznającym dusze ukraińskie. Niby skalpelem, słowoobrazami wchodziliście w losy i procesy ukraińskiego świata literackiego, aby wynieść na powierzchnię przyczyny naszej niemocy i porażek. Tworzyliście ten wysoki idealny świat ukraińskiego Ducha swoją niestrudzoną codzienną pracą. Mimo to, byliście chyba jedyną znaną mi wybitną osobistością, która potrafiła z tysięcy ludzkich piszących ciał odnajdywać wartościowe i obdarzone talentem – i szczerze zachwycać się odnalezionymi talentami oraz wyjątkowo wspierać w rozwoju tych, którzy są zdolni się rozwijać. Kiedyś i ja stanęłam na Waszej drodze – i staliście się dla mnie człowiekiem-latarnią oraz motorem w urzeczywistnianiu najpoważniejszych projektów kulturoznawczych i państwowotwórczych, w szczególności konkursu językowego im. Petra Jacyka. Wy, zapewne, już spotkaliście się z nim tam, w nieznanym świecie, i razem przyglądacie się, jak kijowska władza nie daje pozwolenia Wam, wielkiemu Synowi ukraińskiej ziemi, spocząć w tej ziemi... Bo mali nigdy nie pojmą wielkich – ci rozbójnicy-pasożyty na zranionym ukraińskim ciele i wydeptanej duszy. Byliście przecież nie tylko wielkim w Waszej profesjonalnej pracy pisarskiej i literaturoznawczej – czyniliście wielkim WSZYSTKO, czego dotykaliście: swoje powieści, analizy literaturoznawcze, stworzenie wydawnictwa „Jarosławiw Wał” z jego unikalną strategią wydawniczą, konkurs językowy, działalność mecenasowsko-organizacyjną, przekonania światopoglądowe, czyn polityczny – i codzienny nieustanny wir życia, w którym hojnie obdarowywaliście swoim natchnieniem Waszych stałych i sytuacyjnych towarzyszy. Byliście naszą planetą, do której my, małe satelity, tuliliśmy się i ciągnęliśmy, aby razem obracać się w galaktyce Waszej Wysokości. Czy może otaczająca małość to pojąć? Umieliście kochać i nienawidzić, bo byliście MIŁOŚNIKIEM PRAWDY i człowiekiem-pionem. Nie zabraliście po prostu w zaświaty cząstek tych, którzy Was kochali – my pokornie poszliśmy za Wami, bo jesteśmy tym łańcuchem współtworzenia z centrum w Waszej Osobowości. Jakże opustoszał Kijów bez Was, jakimi kreskowymi będą fora wydawców bez Waszej obecności i już zupełnie bez serca pozostał Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego, w którym zapalaliście gwiazdy naszej niezniszczalnej mowy, prowadząc ją do wyżyn należnego posiadania w swoim własnym państwie i w sercu każdego dziecka czy młodzieńca. Nie opuszczajcie nas, Mychajle Fedotowyczu, w naszej próbie podążania Waszą drogą. Niech ziemia stanie się puchem dla Waszego ciała, a Niebo otoczy swoją życzliwością Waszą stuooczną duszę. Duch natomiast Wasz niech zawsze będzie pośród nas. Nie odeszliście. Jesteście i będziecie jak historia, która z Was, już niewidzialnego, będzie tworzyć ukraińskie zwycięstwa. Bo Wy jesteście twórcą i zwycięzcą. Iryna Farion, m. Lwów. Zakończenie na str. 8–9

s. 8 · strona oryginału ↗

Zostawiłeś Ukrainie i nam swoje serce. Mychajło Słaboszpycki przeszedł ogromne bólowe męki, ale ani razu w rozmowie ze mną czy Pawłem Mowczanem nie wypowiedział słowa „śmierć”, nawet w sobotę, 29 maja, około siódmej wieczorem rozmawiał z Pawłem o bardzo ważnej sprawie, postanowili wrócić do niej w poniedziałek... Głos zdradzał ból i mękę Mychajła, ale oboje wierzyliśmy, że zdoła przezwyciężyć chorobę i będzie żył jeszcze długo. Wierzyliśmy, rozmawialiśmy o nim rano we dwoje, aż do momentu, gdy zadzwonił syn Światosław i przekazał nam straszną wieść... Płaczemy jak dzieci. Oboje straciliśmy Przyjaciela, takiego – jedynego... Bo zbyt mało, a może i wcale nie ma takich wśród nas, dla których zawsze byłoby interesujące twoje życie, twoje myśli, twoje książki i sprawy. I, oczywiście, nie tylko twoje, jeśli dotyczyło to książek i pisarzy. Zdaje się, że przeczytał wszystko, co ukazywało się na Ukrainie przez (co najmniej) pół wieku. Jego uwadze nie umknęła żadna światowa nowość książkowa, operował setkami nazwisk. Jego wiedza, erudycja, intelekt są nieprawdopodobne. Literatura jako życie i życie jako literatura – to o Mychajle. Można i trzeba wiele wspomnieć, ale jeśli chcecie wiedzieć o nim – przeczytajcie jego książki. Są w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Przeczytajcie jego kwadrologię „Zwierciadeł...” – to uczciwe pisarstwo. I o Nim – również. Błyskotliwy język operacyjny. Wartki styl. Myśli wywiedzione z intelektu, przedłużone w czasie emocje. Dziennikarstwo dało mu dwie rzeczy: umiejętność pisania „do numeru” oraz zdolność wytrzymywania maratonu „ciąg dalszy nastąpi”. Dziwne, ale jego styl nie ma żadnych oznak pisania na szybko – weźcie jakąkolwiek jego książkę, interesująco się ją czyta, nie ma oznak starzenia... Interesowali go pisarze nie tylko jako pewna subkultura, ale jako środowisko życia. Oto dlaczego amplituda jego zainteresowań literaturoznawczych nazwiskami jest nadzwyczajna – chce ktoś to uznawać czy nie, a Słaboszpycki napisał swoją historię literatury ukraińskiej w portretach i dialogach, na tle nieprawdopodobnych realiów historycznych. Wieczory w Domu Nauczyciela, w księgarniach, Muzeum Literatury, spotkania na uniwersytetach, w audytoriach rejonowych i miejskich... Jak łączył pracę przy biurku z organizacyjną, wydawniczą, z ciągłą gotowością włączenia się w ważne ukraińskie sprawy – od ratowania wydań papierowych do swojego dziecka – Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia Jacyka, do którego dołączyły tysiące uczniów, kadetów, studentów?! Ci, którzy przyjaźnili się z Mychajłem, znają jego wspaniałą zdolność odezwania się właśnie wtedy, gdy potrzebny jest jego głos... Jego uśmiech, jego ironia, jego mądre słowo... Wszystkie niewypowiedziane słowa stały się wielkim żalem. Pisarze czekali na Jego słowo o sobie, czy jednak w pełni powiedzieli Mu o nim?! Odzywali się czytelnicy, którzy zawsze czekali na wieczory, które prowadził Mychajło. Straciliśmy Człowieka, który trzymał na sobie i w swoim Słowie. Zostawiłeś Ukrainie i nam wszystkim swoje serce. Oddajemy Tobie swoją miłość. Najgłębsze wyrazy współczucia dla żony Switłany Koronenko, która była z Mychajłem do końca w smutku i radości, synów Myrosława i Światosława, córki Iwanny, krewnych i przyjaciół Mychajła Fedotowycza. Lubow Hołota. Drzewa umierają stojąc. Opuszcza nas, na dwa miesiące przed swoimi 75. urodzinami, Mychajło Słaboszpycki. Pisarz, publicysta, wydawca, działacz społeczny. Właściwie człowiek, który sam był literaturą, literatem, który dobrze zdawał sobie sprawę: literatura na Ukrainie musi być wszystkim. Bo inaczej czy będzie sama Ukraina? Oczywiście, wielu podobne wyobrażenia wydają się czymś staroświeckim. Dzisiaj czytają coraz mniej, słowo pracuje, ale w innych reżimach technologicznych i warstwach socjokulturowych. Ależ, ależ... „Ukraiński pisarz – to drzewo, które wyrosło nie tam i nie tak – napisał kiedyś Mychajło Fedotowycz. – Ukraiński pisarz musi być rewolucjonistą, budzicielem, oświecicielem, nauczycielem, autorytetem moralnym i stać obok księdza w tym społeczeństwie, a potem być, może, pisarzem...”. Właśnie ta pozycja wyjaśnia, dlaczego wtedy, na przełomie lat 80. i 90., pisarze stanęli na czele walki o Ukraińską niepodległość... W latach 90. pisarz formuje Ligę Ukraińskich Mecenasów, zakłada wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, które produkowało ogromną liczbę książek, na każdy gust. Ostatni raz rozmawiałem z panem Mychajłem jakieś dwa miesiące temu – był w szpitalu, w Teofanii, o swojej chorobie wspomniał mimochodem. Dalej mówił o swoim przyjacielu Juriju Szczerbaku, który przeżył bardzo niełatwy rok (śmierć syna, śmierć żony, covid...), jednakże wytrwał i nawet napisał powieść. „Bardzo silna powieść, Serhiju. Może najlepsza ze wszystkiego, co Jurij napisał...”. W tej rozmowie – cały Słaboszpycki. Strasznie interesowali go ludzie, którzy pracują w literaturze i sztuce, o ich sprawę i problemy troszczył się bardziej niż o swoje. Nie przypadkiem przecież tyle napisał o... Tak właśnie żył w ostatnich latach – zwalczając własne dolegliwości i chorobę słowem. Słowem, które pracuje z własną pamięcią, wydobywając z niej nowe i nowe obrazki, obrazy, kompozycje. „Więc o wieczornej porze życia znów przecieram zwierciadło i widzę tam wiele cieni...”. Teraz w cień obraca się i Mychajło Słaboszpycki. Zwierciadlana powierzchnia będzie przesłaniać nam jego oblicze, jego obraz. Ale on darował nam klucz do miksowania zapomnienia: trzeba częściej przecierać zwierciadło. I wtedy w nim, jak kiedyś podczas wywoływania papieru fotograficznego, będą rodzić się, będą wyłaniać się obrazy – i pamięć umożliwi nieśmiertelność. Nieśmiertelność tych, których wspominamy, nieśmiertelność każdego, kto wspomina... Żegnajcie, Mychajle. Da Bóg, jeszcze się spotkamy – w zaświatach Pamięci. Serhij Trymbacz. Żegnaj, przyjacielu... jeszcze nie mogę uświadomić sobie tej straty. Jeszcze aktywne są jego telefony. Jeszcze można wejść na jego stronę na Facebooku. Strona główna w jego fotografiach: uśmiechnięty, zagłębiony w sobie, zamyślony. Różny... Dzwonią przyjaciele i wyczuwam w tonacji żałobnego komunikatu jakąś nutę niedowierzania. Ja sama też nie wierzę. Nie mogę. Jakże to? Przecież jest go tak dużo – w książkach, mediach, przestrzeni publicznej. A co najważniejsze – w ludziach, z którymi Mychajła Słaboszpyckiego łączyło tyle nici współpracy, różnorodnych planów... I nagle straszna nieodwracalność, z którą trudno się pogodzić. Działalny, zawsze nastawiony na przyszłość, zawsze w biegu, w locie, tylko gestami pokazuje – biegnę, spóźniam się. Jakieś szalone przyspieszenie, sam czas w nim, zdawało się, kręci się inaczej – od jednej pracy do drugiej i ani minuty na odpoczynek. Taki był zawsze. W lwowskich kręgach literackich jego imię było nieustannie na ustach, jego publikacje rezonowały, za każdym razem wywoływały falę dyskusji i zapalczywych sporów. A jeszcze krążyły o nim legendy, przyglądał się, co się udało, dokąd zmierzać. I bezsprzecznie w tych rozmyślaniach uderzała jego kolosalna erudycja, rzadkie wyczucie talentów. Jego wpływ na formowanie planów wydawniczych, portfeli redakcyjnych był kolosalny. Nieustannie interesował się nowymi rękopisami, coś wartościowego brał dla siebie do zamkniętej recenzji lub prosił o rozpisanie Borysa Charczuka, Anatolija Dimarowa, Iwana Dziubę, Wołodymyra Drozda. To była gwarancja, że nie zagubią się utalentowane ukraińskie klejnoty. To było ważne dla tej kohorty wybitnych ukraińskich pisarzy, którzy brali na siebie odpowiedzialność za przyszłość ukraińskiego pisarstwa. Mychajło Słaboszpycki w różnych czasach, w różnych latach zajmował wysokie stanowiska, wśród nich pierwszego przewodniczącego sekretariatu Światowej Ukraińskiej Rady Koordynacyjnej (1992–1998). To ta SURK, która swoją decyzją założyła Ukraiński Instytut Badań nad Ludobójstwem w Ukrainie — poprzednika dzisiejszego Instytutu Pamięci Narodowej. Jej pierwszym dyrektorem został mianowany James Mace. Często się spotykali. Prowadzili wspólne konferencje, narady, sympozja. Z inicjatywy Mychajła James Mace stał się częstym gościem w Ukraińskim Radiu. Wybaczmy dzisiaj Mychajłowi Słaboszpyckiemu wszystkie jego grzechy, wolne i niewolne. Bo był fanatycznym, szalonym pracusiem na niwie ukraińskiego Słowa. Bo swoją pełną poświęcenia pracą siał to, co rozumne, dobre, wieczne. I był wielkim Ukraińcem, który odmówił bycia słabym duchem. I wybacz nam, drogi bracie, że nie uchroniliśmy. Śmierć nie zdołała zabrać tego, co stworzyłeś w ciągu tak bogatego w wydarzenia życia. A ileż jeszcze mogłeś stworzyć. Ile dobrych uczynków zasiać… Jak niewymownie ciężko mówić o tobie w czasie przeszłym... Pozostaje jedynie mieć nadzieję, że silnik dobrych uczynków, który uruchomiłeś, nie zatrzyma się, znajdą się silne ramiona i gorące serca. Natalja Dziubenko-Mace Zmierzch zwierciadlanej amalgamaty wyrwał mnie z peryferii i przez Karpaty przywiódł do Kijowa, do Ukrainy. Właściwie moją książkę „Lis w winnicy”, którą przygotował i wydał w swoim wydawnictwie w miesiąc. I przysłał list: „Wszystko, co napiszesz, będę wydawał”. A potem usilnie tłumaczył: „Pozostańcie w swoim Mukaczewie. To wasze Macondo, wasza Yoknapatawpha. Twórzcie jego wielki mit… Nie kuście się Kijowami z karnawałowym czadem prezentacji i okołoliterackimi przepychankami…” „Nie porzucajcie sensowo-metaforycznej prozy, nie słuchajcie modnych mistrzów, którzy mówią, że tak już się nie pisze. Idea i metafora – to wiecznie żywe komórki prozy…” Potem zabiegał o wysunięcie mojego „Krynyczara” do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Potem prowadził mój wieczór autorski w muzeum Szewczenki w Kijowie. A ja jego – w Użhorodzie. Potem, dowiedziawszy się o moich trasach literackich, dzwonił przede mną do miast, i tam witano mnie u bram i opiekowano się mną aż do wyjazdu. Bo przecież „sam Słaboszpycki pobłogosławił!” Potem – bo szybko zapominamy o wdzięczności – ganił w zwykłym dla niego ironiczno-aforystycznym tonie: „Dlaczego ja mam się dowiadywać o wyjściu waszej nowej książki z drugiej ręki?..” Potem spotykaliśmy się na forach i zapominając o wydawnictwach i handlu książkami, godzinami rozmawialiśmy o Książce. Potem uważnie śledziłem jego wspomnieniowe wyznania, bo o świetle i cieniu naszej literatury wiedział wszystko. A nawet więcej. Potem… przed chwilą… go zabrakło. Choć myślałem, że tacy nie odchodzą. Nie rdzewieją – jak wieszcze pióro, nie znikają – jak apokryfy, nie kruszą się – jak tablice. Jednak odchodzą. BezMownie odchodzą w zmierzch zwierciadła tego niesamowitego i niemiłosiernego świata. Ale nie mijają. Nauczyciel. Przewodnik Słowa i twórców słowa. Współtwórca. Sługa Książki. Wojownik szarości, głupoty i grafomaństwa. Pisarz. Kronikarz. Patrycjusz. Mędrzec. Strażnik sensów i wiecznych wartości… Daleko nie wszystko, co o nim wiem na dzisiaj. Co jeszcze o nim się dowiemy. Co zapisał w komórkach pisma… Bądźcie błogosławieni w najwyższych komnatach naszego Ojca Słowa! Myrosław Docyneć

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn