Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Amulet pamięci

Слово Просвіти, №22 за 2021 рік

Przemyślanin Ołeksandr Koliańczuk – nowy laureat nagrody im. Iwana Ohijenki w dziedzinie edukacji W ponad ćwierćwiekowej historii nagrody im. Iwana Ohijenki mamy drugi przypadek, gdy jej laureatem zostaje Ukrainiec z zagranicy. W 2019 roku uznano nim młodego historyka z polskiego Lublina Hryhorija Kupriianowycza, którego wojewoda lubelski oskarżył o zdradę polskich interesów za prawdziwe wystąpienie na wiecu pamięci z udziałem prezydenta Ukrainy o spalonej przez Polaków ukraińskiej wsi Sahryń i chciał wtrącić go do więzienia. Do grona godnych ohijenkiwców w 2021 roku włączono właśnie doktora historii i doktora filozofii z polskiego Przemyśla Ołeksandra Koliańczuka. Jest on zastępcą dyrektora Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego w Przemyślu, członkiem Rady Głównej Związku Ukraińców w Polsce. Nasi rodacy w zachodniej diasporze słusznie nazywają go strażnikiem historycznej pamięci Ukraińców. Mykoła Tymoszyk, profesor, doktor nauk filologicznych Pan Aleksander urodził się w 1932 roku na Chełmszczyźnie, gdzie od wieków zwarcie mieszkali Ukraińcy. Jednak w 1947 roku, w wyniku deportacji Ukraińców w ramach akcji „Wisła”, znalazł się na północy Polski, gdzie rozpoczął pracę pedagoga i naukowca-badacza. Przez wiele lat był redaktorem audycji radiowych nadawanych po ukraińsku w Olsztynie. Aktywnie współpracował z redakcjami ukraińskojęzycznych gazet i czasopism, które ukazywały się w Polsce. Znaczną część swojego życia doktor Kolianczuk poświęcił przywracaniu pamięci historycznej o bojownikach o wolność Ukrainy, których życiowa droga dopełniła się na terytorium Polski. O osobach poległych za odrodzenie Ukrainy, o miejscach ich życia, działalności i pochówków na obcej ziemi napisał i wydał szereg książek znanych na Zachodzie. Wśród nich – w języku polskim: „Umarli, aby zmartwychwstała Ukraina” (2007, 2015), „Ukraińcy emigranci polityczni w życiu naukowym, kulturalnym, społecznym i gospodarczym w Drugiej Rzeczypospolitej” (2017), „Cmentarz Prawosławny na Woli w Warszawie. Groby ukraińskie” (2002, ostatnia – we współautorstwie z Romanem Szahałą). A oto wydania ukraińskojęzyczne, które ukazały się nakładem wydawnictw Polski i Ukrainy: „Незабутні могили” [Niezapomniane mogiły] (1993), „Генералітет Українських визвольних змагань: Біограми генералів та адміралів” [Generalicja Ukraińskich Walk o Wyzwolenie: Biogramy generałów i admirałów] (1995), „Українська військова еміграція в Польщі 1920–1939 років” [Ukraińska emigracja wojskowa w Polsce w latach 1920–1939] (2000), „Увічнення нескорених: Українські військові меморіали 20–30-х років ХХ ст. в Польщі” [Upamiętnienie niezłomnych: Ukraińskie pomniki wojskowe z lat 20.–30. XX w. w Polsce] (2003), „За нашу і вашу свободу: Учасники українських визвольних змагань 1917–1921 років. Місця пам’яті в Польщі” [Za waszą i naszą wolność: Uczestnicy ukraińskich walk o wyzwolenie 1917–1921. Miejsca pamięci w Polsce] (2018). Ostatnia z wymienionych książek, opublikowana w 2018 roku w drohobyckim wydawnictwie „Коло” [Koło], ma następującą dedykację: „Ukraińcom: żołnierzom, oficerom i osobom cywilnym, poległym, aby zmartwychwstała wolna Ukraina”. Robią wrażenie dane liczbowe, które przez wiele lat skrupulatnie zbierał w różnych archiwach autor tych książek. Przytoczę niektóre z nich. W latach 1918–1919 przez obozy dla jeńców i internowanych na terytorium Polski przeszło ponad 100 tysięcy Ukraińców. Byli wśród nich zarówno żołnierze UNR i ZUNR, jak i internowani cywile, którzy uciekali przed bolszewikami z Galicji i Wołynia. W czasie pobytu w kilkunastu obozach, w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie swojego losu, zmarło ponad 20 tysięcy Ukraińców. Nie mniejsze straty ponieśli Ukraińcy jako sojusznicy Polski we wspólnej walce z bolszewicką Rosją w 1920 roku. Wówczas na terytorium Polski znalazło się około 35 tysięcy ukraińskiej emigracji wojskowej i politycznej. Na początku drugiej wojny światowej, w 1939 roku, w składzie Wojska Polskiego służyło ponad 150 tysięcy Ukraińców etnicznych. Trzon oficerów kontraktowych stanowili byli żołnierze armii UNR. Spośród nich 7800 zginęło, około 17 tysięcy stało się inwalidami, około 100 tysięcy dostało się do niemieckiej niewoli, a prawie 30 tysięcy – do sowieckiej. Dla tych ostatnich droga prowadziła potem do syberyjskich obozów GUŁAGu. Później, po utworzeniu na terytorium ZSRR korpusu wojsk

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn