Zwycięzcy konkursu twórczości dzieci i młodzieży Kijowszczyzny, poświęconego Dniu Matki. O wynikach przeczytajcie artykuł zastępczyni przewodniczącego zarządu Kijowskiej „Proświty” Olhy Chodackiej na str. 10.
MYKOŁA ŻULYNSKI
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuujemy opowieść o tym, jak Ukraińcy uczcili pamięć Tarasa Szewczenki z okazji 162. rocznicy jego przeniesienia do grobu. We Lwowie 22 maja w wydarzeniach zorganizowanych przez obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» wzięli udział kierownicy, wykładowcy i studenci uczelni wyższych, nauczyciele i uczniowie szkół miasta, działacze Proświty, posłowie, deputowani Lwowskiej obwodowej i miejskiej rady, przedstawiciele organizacji społecznych, mieszkańcy i goście miasta.
Obecnych przywitał przewodniczący lwowskiej Proświty Jarosław Pitko, który zauważył, że przeniesienie Tarasa Szewczenki do grobu na Ukrainie stało się wielkim impulsem do przebudzenia świadomości narodowej, a grób na Czernieczej Górze jest „miejscem pamięci” dla Ukraińców. Podkreślił także, że Prorok odegrał decydującą rolę w kształtowaniu nowoczesnego narodu ukraińskiego, w jego powrocie do własnych historycznych korzeni, ojczystego języka, oraz w aktualności słowa Szewczenki.
Utwory muzyczne Szewczenki „Testament” i „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” wykonał połączony chór i orkiestra Lwowskiej Narodowej Akademii im. Mykoły Łysenki (rektor Ihor Pyłatiuk). Poezje Kobzarza i utwory piosenkowe wykonywali studenci wydziałów Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Daniła Halickiego, Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Weterynarii i Biotechnologii im. S. Z. Gżyckiego, Pedagogicznego Kolegium Zawodowego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, a także zwycięzcy konkursu recytatorskiego zespołów oświatowych Rejonu Buskiego. Prowadzącą wydarzenie była Oksana Szyjan.
Plac przy pomniku Tarasa Szewczenki obramowano wielkanocnym ręcznikiem „Amulet”, wyhaftowanym przez działaczy Proświty z Rejonu Buskiego.
Prasa-serwis ZOO ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Do naszych czytelników, prenumeratorów, proświtan
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – za pewnym „przyzwoleniem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sense Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełne informacje o przelewie.
Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedziała:
Feszczenko Olena Wasyliwna – 1000 hrn.
12–13
Apel
Tłumaczenie maszynowe
Zadziałał „budzik” – potężne wybuchy za oknem mojego mieszkania w nocy z 29 na 30 maja. Czas więc napisać kolejny przegląd wydarzeń wojennych z minionego tygodnia. Wiktor SKORYK, obserwator „Słowa Proświty”. A był to tydzień ciężki dla miast i wsi Ukrainy, przede wszystkim dla stolicy. Wróg postanowił dokonać totalnego terroru Kijowa jako „centrum podejmowania decyzji” w jego terminologii. Tym samym zmusić Kijów i jego mieszkańców do strachu i pójścia na ustępstwa, czyli na „pokój” na warunkach imperialnej Moskwy, które w istocie są warunkami kapitulacji. Imperialna Moskwa z treści i genezy jest państwem totalitarnym, jakkolwiek nie ukrywałaby pod owczymi skórami „suwerennej demokracji” swojej wilczej natury. Dlatego sądzi po sobie, czyli uważa, że wystarczy tylko stolicę naszego państwa, „centrum podejmowania decyzji”, zastraszyć, umęczyć totalnym nieprzerwanym terrorem, zmusić do „zmęczenia wojną” – i wtedy wszystko będzie tak, jak tego wymaga Kreml. Ukraina dawno już pozbyła się totalitarnych pęt, dobrze pamięta swojego socjogenetycznego ducha wolności i swobody, a przez minione 32 lata swojej najnowszej państwowości daleko posunęła się na drodze demokracji. A zatem ani Kijów, ani cała Ukraina nie skłonią swojej głowy przed ordą. Na Ukrainie centrum podejmowania decyzji jest cały naród ukraiński, nie tylko stolica, tym bardziej nie ma monopolu na podejmowanie decyzji przez jakichkolwiek „wodzów” i partie. Przeciwnie, to właśnie naród dyktuje podejmowanie decyzji wybranemu kierownictwu państwowemu, nawet jeśli ten wybór był błędny. To właśnie naród ukraiński jest suwerenem swojego państwa, a jego wybór jest jednoznaczny: pełne Zwycięstwo w tej wojnie o swoją wolność i swoje istnienie. Potwierdzi to każde badanie socjologiczne i sama atmosfera społeczna w naszym kraju. Kijowianie, jak i cały naród ukraiński, godnie trzymają szyk w tej wojnie i niezłomnie przeciwstawiają się terrorystycznej nawałnicy. Żadnej paniki, wszyscy pracują, robią swoje i całkiem słusznie polegają na kunszcie i sile naszej obrony przeciwlotniczej. To właśnie obrona przeciwlotnicza w okolicznościach terrorystycznej taktyki wroga wyszła na pierwszy plan, zwłaszcza w ostatnich tygodniach, a najbardziej – w tym tygodniu. Stołeczna obrona przeciwlotnicza z pomocą zachodnich partnerów zdołała nabrać mięśni i dzięki swojemu kreatywnemu, fachowemu intelektowi osiągnąć kunszt gwarantowanego niszczenia wszystkich celów, absolutnego rezultatu, czym nie lada zdziwiła nawet producentów zachodnich systemów obrony przeciwlotniczej, którzy nie przewidywali właśnie absolutnej efektywności swoich wyrobów. Ale ukraiński intelekt i święte dążenie do Zwycięstwa i Wolności, dodane do inte...
kompleks zachodnich inżynierów dały absolutny rezultat. Wszystkie cele, cały totalny najazd z ich podstępami i wunderwaffe – absolutnie wszystko to jest niszczone na wolnym kijowskim niebie, jakikolwiek tłum wrogiej watahy mnoży się przez zero. Taki rezultat inspiruje i pokazuje perspektywę podobnej efektywności w przyszłości dla całego terytorium Ukrainy, dla jej miast i strategicznych obiektów wszędzie. To znaczy, że droga tworzenia integralnego systemu obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej Ukrainy została wybrana prawidłowo, a jej pierwsze elementy dają porażający efekt. Te ataki rakietowe i dronowe miały i mają na celu nie tylko terror miast Ukrainy, ale są także próbą wroga, by zerwać nieuchronny letni pochód wyzwoleńczy Sił Zbrojnych Ukrainy, zmniejszyć jego potencjał, wyczerpać obronę przeciwlotniczą i możliwości logistyczne. Odciąganie obrony przeciwlotniczej od frontów – to jeszcze jeden cel wroga. Teraz wiele zależy od dostaw nowych systemów obrony przeciwlotniczej i amunicji przez naszych partnerów oraz mistrzowskiej oszczędności operatorów ukraińskiej obrony przeciwlotniczej. Przygotowanie do letniej kampanii idzie pełną parą, chociaż, być może, nie jest to oczywiste dla wszystkich. Trwa potężna walka kontrbateryjna, oczyszczanie z artyleryjskiej potęgi frontowej i przyfrontowej lokalizacji, a także bliskich tyłów i dalekich węzłów logistycznych w głębokim okupacyjnym zapleczu wroga, czemu potężnie sprzyjały, w szczególności, dostawy rakiet Storm Shadow. O sukcesach tak zaciętej wojny kontrbateryjnej wymownie świadczą liczby ostatniego tygodnia: na dobę niszczonych jest po kilkadziesiąt wrogich systemów artyleryjskich – od 20 do 50 jednostek. To niewiarygodny rezultat! I oznacza to, że trwa celowe maksymalne niszczenie artylerii – najważniejszego elementu właśnie w warunkach obrony, do której niedługo będzie zmuszona przejść na frontach okupacyjna horda w trakcie wyzwoleńczego natarcia Wojska Ukraińskiego. Przygotowanie szerokich akcji ofensywnych – to wielkoskalowy kompleks działań i przeciwdziałań. Im więcej czynników zostanie uwzględnionych, tym optymalniejsze będzie wypełnienie potrzebnymi środkami. Im bardziej udana i kreatywna będzie synteza wszystkich tych czynników, tym większe prawdopodobieństwo sukcesu. Obecność koncentracji wszystkich sił i czynników, a także uwzględnienie potencjału wielkiego czynnika o imieniu Znienacka – wszystko to określa terminy ofensywnego pochodu. Co więcej, może to być (i nawet powinno być!) nie jednorazowa i jednowektorowa akcja, a szereg różnych pod względem kierunków, sił i przeznaczenia akcji ofensywnych (i odciągających). Prawidłowy wybór terminów – to podstawa udanej ofensywy. W przeciwnym razie to awantura, przykładem której jest tak zwana “SWO” Moskwy, czyli początek pełnoskalowej inwazji hordy na tereny Ukrainy. Tam wszystko było “pięknie”. Oni uwzględnili, zdawałoby się, wszystko przed początkiem. Za pomocą operacyjnych działań dezinformacyjnych, za pomocą własnej agentury na wszystkich szczeblach ukraińskiej władzy wprowadzili władzę zwierzchnią Ukrainy w błąd, wykorzystali jej infantylne dążenie do pokoju drogą separatystycznych uzgodnień i ukrytych ustępstw wobec przeciwnika, które świadczyły, zdaniem ukraińskiej władzy, o ich szczerym dążeniu do “dogadania się pośrodku” i bycia jeśli nie przyjaznymi, to uprzejmymi sąsiadami. Uwzględnili, jak im się wydawało, faktycznie pełną niegotowość, słabe uzbrojenie, małą liczebność i nieefektywność Sił Zbrojnych Ukrainy. Pomylili się! Liczyli na “jałowość” zachodniego świata, odpowiednio, na oczekiwaną politykę zaniepokojeń, ostrzeżeń oraz ekonomicznych i dyplomatycznych sankcji – “dla pozoru”, a zatem, faktycznie pełnej nieobecności pomocy dla Ukrainy. Pomylili się. Liczyli i nawet mieli pełne przekonanie, że naród ukraiński nie istnieje, że jest “jednym narodem” z hordą, a dlatego, żeby go zawrócić do swojego “łona”, potrzeba tylko “jedną lewą” zdemilitaryzować Ukrainę – roztrzaskać w kilka dni “słabe i nikczemne” ukraińskie wojsko, zniszczyć nielicznych “nazistów”. Dlatego byli pewni, że “jeden naród” z radością powita “swoich wyzwolicieli” niemal chlebem i solą oraz niskim pokłonem. I zrobili jeszcze jeden decydujący błąd – z wyznaczeniem daty początku pełnoskalowej wojny, ponieważ liczyli na zakończenie jej triumfalnie w kilka dni, maksymalnie w dwa tygodnie, blitzkriegiem. Pomylili się we wszystkim. Dlatego ta kolosalna awantura była i jest skazana na haniebny i pełny upadek, a głównym czynnikiem wszystkich porażek hordyńskiego najazdu jest Naród Ukraiński. Oto właśnie tego głównego czynnika horda nie uwzględniła. Nie zauważyła istnienia wolnościowego i silnego narodu, który przez 32 lata swojej najnowszej państwowości zdążył nabyć nieodpartego smaku wolności i demokracji. Ukraiński duch wolności – to terra incognita dla hordy, która o wszystkim sądzi po sobie. Właśnie Naród Ukraiński stał się potężną składową częścią Sił Zbrojnych Ukrainy, zorganizował się w siły Obrony Terytorialnej, która wniosła nieoceniony wkład w najcięższe i najniebezpieczniejsze dla naszego państwa pierwsze dni hordyńskiego najazdu. Właśnie ofiarny Heroizm Ukraińców zszokował wroga i oczarował cały świat wolności i demokracji, który zawzięcie, z czasem coraz bardziej, zaczął pomagać Ukraińcom w ich szlachetnej walce dobra ze złem. Właśnie naród ukraiński bez paniki, bez skomlenia robi swoją sprawę na frontach i w tyłach, wieńczy swoje przyszłe Zwycięstwo w tej wojnie z mrokiem niewoli. Mamy już zwycięstwo ducha i woli narodu ukraińskiego, który nieuchronnie, za pomocą naszych partnerów, doprowadzi do ogólnego Zwycięstwa. Dobrze, że oni TAK się pomylili! Dobrze, że my jesteśmy TAKIM narodem! A dlatego swoją ofensywę przygotowujemy z rozumem, rozważnie i na czas. Tylko jasne obliczenie czynników i sił, pomnożone przez kreatywność w trakcie wykonywania ofensywnych działań wyzwoleńczych, jest gwarancją sukcesu. Żadnych awantur! Niecierpliwość i brak fachowości – to źli doradcy, zwłaszcza na wojnie, gdzie rozstrzyga się kwestia życia lub śmierci. Teraz na Ukrainę pełnym strumieniem płyną broń, amunicja i inne środki dla pełnego zabezpieczenia Sił Zbrojnych Ukrainy w przyszłych operacjach ofensywnych. Robi się to bez szaleńczego populizmu, niejawnie, w trybie tajności. I właśnie te przygotowania Sił Zbrojnych Ukrainy szczególnie niepokoją i drażnią naszego wroga, właśnie dlatego włączył on tryb maksymalnego rakietowego terroru na całym terytorium Ukrainy, wyrzucając faktycznie wszystkie swoje zapasy tego śmiercionośnego śmiecia i angażując do tej brudnej sprawy całą swoją agenturę na terytorium Ukrainy, a także szumowiny-zarobkowiczów, którzy świadczą płatne, o wartości 30 srebrników, usługi wrogowi, oraz wykorzystując niepohamowane pragnienie pseudo-“patriotów”, którzy robią szum na zdjęciach i wideo sprzętu wojskowego oraz lokalizacji, idiotycznie tym pomagając wrogowi. Szum – to samobójcze działanie. Na pomoc Ukrainie idą setki tysięcy pocisków i rakiet, ponad setka czołgów, setki BWP, transporterów opancerzonych, systemy artyleryjskie wyśmienitej jakości, samoloty i mnóstwo inżynieryjnego wyposażenia – wszystko to nieustannie trafia do Sił Zbrojnych Ukrainy. Bez tego uzupełnienia iść do ofensywy za wcześnie. Ale niedługo ten proces nabierze kompletności. Cierpliwość i wiara w nasze Wojsko – to jest to, czego potrzebujemy my wszyscy. W zeszłym tygodniu wydarzyło się jeszcze jedno znaczące wydarzenie negatywnego rodzaju: Moskwa ogłosiła początek przemieszczania swoich nuklearnych ładunków do “sojuszniczej” jej Białorusi, która jest faktycznym satelitą Moskwy. Ale nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło: to wydarzenie ma nie tylko negatywny smak, ale i, jakkolwiek dziwnie to na pierwszy rzut oka brzmi, szansę dla nas, którą należy wykorzystać, przy rozumnej i wytrwałej pracy politycznej i dyplomatycznej. Przekazanie nuklearnych ładunków Białorusi przez Moskwę jest ostatecznym gwoździem do trumny Memorandum Budapeszteńskiego i Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. Ten krok Moskwy całkowicie anulował Memorandum, teraz nie tylko cynicznie zgwałcone gwarancje dla Ukrainy, które były jej udzielane tym dokumentem przez gwarantów, w tym Moskwę, ale od teraz, wbrew postanowieniom i skutkom tamtego memorandum, na Białoruś, która też dołączyła wtedy do tamtego aktu, powraca broń jądrowa. Właśnie to daje nam i możliwość, i potrzebę na pełnych podstawach prawnych żądania od innych gwarantów (naszych głównych zachodnich partnerów) powrotu także na Ukrainę broni jądrowej oraz strategicznych samolotów i rakiet, które zostały zniszczone lub przekazane innym mocarstwom jądrowym zgodnie z tamtym nieudolnym memorandum, które doprowadziło teraz do tak dramatycznych skutków, przede wszystkim dla Ukrainy, a także dla całej światowej geopolitycznej i wojskowej architektoniki.
Co więcej, przekazanie przez Moskwę swojemu satelicie broni jądrowej anulowało jeszcze bardziej globalny Układ – o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej na świecie. To brutalne naruszenie tego Układu można i trzeba śmiało i natychmiast poddać pod rozwagę ONZ i jej Rady Bezpieczeństwa. Jest jeszcze jedno wyjście – gwarancje USA i Wielkiej Brytanii, potwierdzone przez parlamenty tych państw jako prawo, o bezwarunkowym zastosowaniu broni jądrowej w odpowiedzi na atak jądrowy hordy na Ukrainę. Jeszcze jeden wariant: natychmiastowe wstąpienie Ukrainy do NATO. Tym, którzy zaciekle sprzeciwiają się naszemu wstąpieniu – a są to Węgry i, być może, Grecja – zagrozić wykluczeniem z tej organizacji, myślę, że to wystarczy, aby szybko przywrócić ich do rozsądku. Ale te możliwości wymagają strategicznego widzenia obecnych władz ukraińskich, a także nie hajpowych, populistycznych i serialowo-scenicznych działań, lecz przemyślanej, fachowo wyważonej, stanowczej i twórczej działalności. Tylko tak można pokonać tę krytycznie potrzebną nam drogę. Za nas nikt tego nie zrobi. Maksymalnie szybkie i pozytywne rozwiązanie tej kwestii da nam, oprócz wszystkiego innego, pilną możliwość i środki walki z rakietowym terrorem terytorium Ukrainy, a także pozwoli przesunąć możliwości logistyczne Moskwy daleko w głąb jej własnego terytorium, co faktycznie uniemożliwi jakiekolwiek przytomne nadzieje na jej sukces w tej wojnie, będzie trzymać w strachu całe „nasielenie” hordy i szybko zapewni jego „zmęczenie wojną”. Samoloty strategiczne i rakiety będą mogły dosięgnąć tysiące kilometrów w głąb hordy i oczywiście zakończą bezkarne wystrzeliwanie rakiet w Ukrainę ze swojego terytorium. Bezkarność i zuchwałość znikną jako zjawisko, co stanie się ważnym składnikiem naszego Zwycięstwa. Jeśli chodzi o obecną sytuację na frontach wojny: obecnie wszędzie bez zmian i znaczących przesunięć w tę czy inną stronę. Trwa napięta, intensywna praca: dla jednych – przygotowanie do ofensywy, dla innych – obrona okupowanych terytoriów. Krytycznym i priorytetowym dla pomyślnego dalszego istnienia Ukrainy po wojnie jest obowiązkowy powrót Krymu. Bo inaczej będzie on cały czas sterczał jak sztylet wycelowany w plecy Ukrainy, co grozi w każdej chwili podstępnym wbiciem się w ciało naszego państwa. Flota Czarnomorska Moskwy musi zostać wygnana z Krymu, a jej działalność na Morzu Czarnym – zablokowana różnymi metodami, licznymi i skutecznymi morskimi dronami, lotnictwem oraz potencjałem rakietowych systemów dalekiego zasięgu. Nie pokonamy wroga samymi czapkami, tylko rozumem, siłą wolnościowego ducha i mistrzostwem. Czapki i ich rzucanie zostawmy wrogowi – to jest ich broń. Naszą bronią jest miłość do Ukrainy, koncentracja wszystkich swoich sił w jedności z pomocą naszych sojuszników – świata wolności i demokracji. Wierzmy w siebie. Wierzmy w Siły Zbrojne Ukrainy. Wiemy – zwyciężymy! Sława Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kacji Naukowo-dydaktycznego Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Jurij Bondar. Wojskowy dziennikarz pułkownik Serhij Kuźmin oraz kierownik katedry dziennikarstwa wojskowego WIKNU pułkownik Ołeksij Pozniakow podzielili się doświadczeniem współpracy wojskowych i cywilnych dziennikarzy podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej. Redaktor gazety rejonowej „Trybuna praci” w obwodzie kijowskim Pawło Smowż, były redaktor gazety „Donecczyna” Ihor Zoc, profesor katedry komunikacji społecznej Naukowo-dydaktycznego Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Ołeksandr Czekmyszew i redaktorka literacka „Słowa Proświty” Hałyna Daciuk opowiedzieli o własnych doświadczeniach na wojnie oraz swoich szkicach, które weszły do książki. Oczywiście prezentowane wydanie nie pretenduje do wyczerpania tematu – zbyt szeroka jest dziennikarska paleta walczącej Ukrainy. Niemniej jednak w tej książce zebrano wielki zasób konkretnych faktów, które przydadzą się przyszłym badaczom wojny rosyjsko-ukraińskiej i, być może, tym, którzy będą wyznaczać wymiar kary dla zbrodniarzy wojennych przed trybunałem. Dlatego pod każdą publikacją odnotowano czas jej przygotowania. Zadaniem wszystkich ukraińskich dziennikarzy jest dziś utrwalanie zbrodni kraju-agresora, zwycięstwo nad dezinformacją i fake newsami wrogich propagandystów. Przecież dziennikarze, jak nikt inny, wiedzą, że wojna toczy się nie tylko o terytorium, ale także o ludzkie dusze. I Zwycięstwo niechybnie czeka nas na obu tych frontach! odcienie: brawury, samopotwierdzenia – wśród młodzieży, wyładowanie złości na kimś, „rozładowanie się” wśród starszych... Wszystko to dotyczy nie tylko „ulicy”, ale także sfery kultury, „artystycznych”, a w rzeczywistości chuligańskich wybryków w różnych humorystycznych widowiskach... Przekleństw nigdy nie ma tam, gdzie panuje zgoda, cisza, spokój, błogość, rozwaga, uroczysta atmosfera... Przekleństwo jest złe i agresywne, hałaśliwe... Czy trzeba mówić, jak w takich przypadkach spada moralna poprzeczka społeczeństwa! Powinno podnosić ją także duchowieństwo, które w czasie Niepodległości wzrosło liczebnie wielokrotnie, mamy tysiące nowo wybudowanych świątyń... W kazaniach warto kłaść ostrzejszy nacisk na problemy złorzeczenia, gdyż jest ono grzechem! Oczywiście w danym przypadku przydadzą się też autorytatywne przykłady! Powiedzmy, dla kompozytora, kierownika znanej „Watry” Ihora Biłozira największym „przekleństwem” uważano „kurtka na wacie”, dla śpiewaka operowego, artysty ludowego Ukrainy Stefana Piatnyczki – „kurczeta leżą”, dwudziestoletnia przyjaźń z dyrektorem teatru „Nie żurys!” Ostapem Fedoryszynem nie dała mi w tej dziedzinie absolutnie nic... Nie potrafię sobie wyobrazić plugastwa z ust trzeciego prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Jednak łatwo przypominam sobie „skrzydlate” powiedzenie z trybuny parlamentu „Da paszli wy wsje...” byłego odrażającego premiera Azarowa... Na kim się wzorować – pytanie retoryczne!
Tłumaczenie maszynowe
W „Ukrinformie” zaprezentowano książkę „Ukraina: dziennikarze na pierwszej linii”. Wydanie poświęcone jest mistrzom słowa, którzy stanęli w obronie naszego państwa zarówno na froncie informacyjnym, jak i na polu walki. Cechą szczególną książki jest to, że dziennikarze występują w niej w dwóch rolach – jako autorzy i jako bohaterowie opowieści. Jewhen BUKET Zdjęcie Dmytra JURCZENKI Książka zawiera ponad 60 szkiców, zebranych w sześciu rozdziałach, z których pierwszy – „Na przednim skraju” – opowiada o dziennikarzach wojskowych, którzy służą w Siłach Zbrojnych Ukrainy. – W Ukrainie nie ma takiej redakcji, środka masowego przekazu, którego nie dotknęłaby ta bezsensowna, krwawa wojna – powiedział, prezentując wydanie, przewodniczący Kijowskiej organizacji NSJU Mychajło Soroka. – Wielu naszych kolegów walczyło w wojnie hybrydowej lat 2014–2022 i kontynuuje walkę teraz… Inni dziennikarze codziennie, co noc prowadzą kronikę tych tragicznych wydarzeń. I z czasem wydarzenia te będą studiowane, w tym także na podstawie tej książki. Pod jedną okładką zebrano materiały różnych gatunków: reportaże, wywiady, szkice, przeglądy, a także fotografie i dokumenty. To żywe świadectwa naocznych świadków z miejsca wydarzeń i wrażenia bezpośrednich uczestników działań bojowych, doświadczenie pracy wolontariackiej oraz oporu informacyjnego. W książce znajdują się również recenzje innych wydań, opisujących przebieg pełnoskalowej inwazji oraz wiersze dziennikarzy-poetów, napisane po 24 lutego 2022 roku. Wydanie stało się swoistą kontynuacją książki, która ujrzała światło dzienne na początku 2022 roku – „Dziennikarze na wojnie”, której kompilatorem jest Mychajło Soroka. Zawiera ona opowieści o wydarzeniach wojny rosyjsko-ukraińskiej, począwszy od 2014 roku. Mychajło Mychajłowycz, który był prowadzącym prezentację książki „Ukraina: dziennikarze na pierwszej linii”, zapowiedział rozpoczęcie prac nad „trzecim tomem”, który, jest przekonany, opisze już nasze Zwycięstwo. Przewodniczący Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Serhij Tomilenko w swoim wystąpieniu zaznaczył, że już 59 ukraińskich dziennikarzy zginęło na wojnie, w tym 14 – podczas wykonywania obowiązków zawodowych. Jeden z rozdziałów książki nosi tytuł „Pamięć”. Znajdują się w nim szkice-wspomnienia o poległych kolegach i przyjaciołach – Mykole Krawczence, Ołeksandrze Kuzenkowie, Ołeksiju Czubaszewie, Maksymie Lewinie, Irynie Cwiłej, Pawle Li, Dmytru Szypowskim oraz Dmytru Łabutkinie. Obecni uczcili poległych minutą ciszy… Serhij Tomilenko podkreślił, że wydanie tej książki – kroniki ukraińskiego dziennikarstwa, heroizmu i męstwa ukraińskich dziennikarzy – jest ważnym wydarzeniem. – Właściwie jest to dokument, który potwierdza, że absolutna większość ukraińskich mediów i ukraińskich dziennikarzy jest dzisiaj na pierwszej linii obrony Ukrainy. Kto w okopach broni… Kto w swoich redakcjach, kto pracuje jako wolontariusz – zaznaczył. Przewodniczący NZDU przypomniał również, że od początku pełnoskalowej wojny ponad jedna trzecia ukraińskich środków masowego przekazu, głównie lokalnych, zawiesiła swoją działalność lub całkowicie się zamknęła. Ale, mimo wszystko, dziennikarze nadal wykonują swój obowiązek zawodowy. O tym, jak w czasie wojny odbywało się zbieranie materiałów i przygotowanie do druku, opowiedzieli współkompilatorzy książki – zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej organizacji NZDU Ałła Malijenko oraz kierownik katedry komunikacji społecznej Ilko KOŁODIJ Wyszedłem pod wieczór na balkon i słyszę z okna sąsiedniego wieżowca gęste przekleństwa. Tego nawet nie nazwiesz klasycznym ukraińskim przekleństwem w stylu „niechby to wszystko szlag trafił”. To konkretne rosyjskie bluzgi ze wspomnianymi matkami, kobietami lekkich obyczajów i... „piętrami”, ilościowo znacznie większymi, niż w budynku, w którym ten rozwścieczony wulgarny facet mieszka... Przeholował czy nie dopił – zgadywać nie warto. Możliwe, że nie zwróciłbym uwagi na ten wieczorny incydent, gdybym w ciągu dnia nie słyszał czegoś podobnego od chłopaków, którzy stali przy sklepie spożywczym i nie zważali na przypadkowych przechodniów, od dziewczynek-nastolatek, które piły soki przy stoliku obok kawiarni i głośno rozsypywały wokół siebie unikalne „perły”. Tutaj nie poruszam kwestii kultury właściwego języka, przemieszanego wszelakim „fajnym” i „odlotowym” żargonem... Ja tylko o wulgarnych przekleństwach. Szczególnie one ranią ucho w godzinach, kiedy ze szkoły po lekcjach wracają licealiści... W ostatnim czasie, zwłaszcza z pełnoskalową inwazją moskiewskiego agresora na Ukrainę, temat „odrażającej leksyki” zaostrzył się. Wszystkim spodobał się kierunek rosyjskiego okrętu wojennego, który wskazał mu ukraiński pogranicznik Roman Hrybow. Tak się spodobał, że niektóre kanały telewizyjne przez dłuższy czas wystawiały to specyficzne hasło w górnej części ekranu, poczta wypuściła znaczek...
Tłumaczenie maszynowe
A oto patriotyczny suwenir „Ruski okręcie wojenny, id* na p*j!”. Dzieło stworzył ukraiński rzeźbiarz, zainspirowany ideą już wspomnianej znanej ukraińskiej marki, będącej symbolem oporu ukraińskiego narodu wobec rosyjskiej nawały. Radzą wieszać ten przedmiot na ścianie albo, jeśli ktoś sobie życzy, stawiać go na podstawce na stole... Co więcej, suwenir jest dla ludzi, którzy szukają czegoś kreatywnego, z pazurkiem, z humorem, który jest właściwy Ukraińcom nawet w trudnych czasach... Doskonały prezent, przekonuje nas adnotacja, dla prawdziwych patriotów i obrońców Ukrainy... Cóż tu zaprzeczyć? Jeszcze, patrz, ktoś zacznie wątpić w twój patriotyzm... Jednym słowem, fraza o okręcie stała się memem znanym niemal każdemu dziecku. Aktywizacja wulgaryzmów szybko rozprzestrzenia się wśród narodu. I, powiedzmy sobie szczerze, nie tylko w jego najniższych warstwach społecznych. Ona, że tak powiem, jest w modzie i wspina się po drabinie kariery, coraz wyżej i wyżej. Kiedyś odważyłem się zwrócić uwagę emerytowanemu pułkownikowi i w odpowiedzi usłyszałem gniewną tyradę z natychmiastowym skierowaniem na front, gdzie normalna psychika nie wytrzymuje okrutnego realizmu i znajduje ratunkowe emocjonalne ujście właśnie w tych „gorących” słowach. Próbowałem sprzeciwić się pułkownikowi argumentami, jak się wydaje, na pierwszy rzut oka, za-
...lizami, bo ukraiński żołnierz nie powinien upodobniać się do półdzikiego rosyjskiego okupanta, który bez wulgaryzmów nie potrafi złożyć razem dwóch słów... Ale nie wszystko jest tak proste. Po stronie pułkownika stanął sam... minister obrony Reznikow! 10 kwietnia tego roku opowiedział on portalowi internetowemu „Ukraińska Prawda” o atmosferze w gabinecie szefa Sztabu Generalnego Załużnego w pierwszych godzinach inwazji. Jest tam również takie zdanie: „No, prawda, wulgaryzmów, oczywiście, w komendach było sporo. Kiedy padała komenda „Strzelaj!”, brzmiała ona nieco innymi słowami”. Czego więc chcemy od pułkowników, a tym bardziej od żołnierzy o niższych stopniach, a nawet bez stopni?.. Chociaż, dla sprawiedliwości, musimy zaznaczyć, że ukraiński żołnierz różni się od rosyjskich nikczemników. On „kłie” na polu bitwy, ale nie w osobistej rozmowie przez telefon z matką, żoną, dziećmi... A z licznych rozmów tych ordyńskich osobników z ich bliskimi, przechwyconych przez nasze służby specjalne, uszy więdną już od pierwszych słów... Swego czasu posłanka ludowa Olha Bohomolec, uważając, że Ukraińcom z góry nie jest właściwa brutalna wulgarność, nawet próbowała walczyć z wulgaryzmami na drodze ustawodawczej – wniosła do Rady Najwyższej projekt ustawy „O przeciwdziałaniu chuligaństwu słownym”. Ustawa miała dotyczyć przede wszystkim osób publicznych, dbać o „kulturalność” języka publicznego...
...tyrze i środków masowego przekazu. W nim, zaznaczała autorka, proponowano podać definicję pojęcia wulgarności słownej, alfabetyczny spis tych słów, których nie należy używać w przestrzeni publicznej osobom publicznym. Jednak, widocznie, deputowani uważali problem za drobnostkowy i na tym się skończyło. A szkoda! Metodycznie przyzwyczajamy się do leksyki wulgarnej. Zalała ona przestrzeń radiową i telewizyjną, czasopisma, gazety, dzieła literackie... Występuje w języku polityków, różnego rodzaju analityków, ekspertów... Staje się ona, do pewnego stopnia, nawet modna. Kiedyś, w czasach radzieckich, w przestrzeni publicznej było to niemożliwe – istniała sztywna cenzura w osobie „strażników państwowych tajemnic i nieprzyzwoitości”... W społeczeństwie demokratycznym ją zniesiono, jednak nikt nie zniósł autocenzury – wobec niedopuszczalnych czynów, przekleństw, wulgaryzmów, wyrażeń obraźliwych...
Tak, u nas przewidziano karę za nieprzyzwoite przekleństwa w miejscach publicznych: 173 artykuł Kodeksu o wykroczeniach administracyjnych. Jednak, jak się wydaje, nikt na niego nie zwraca uwagi. Z drugiej strony wszelkie zakazy, jako zasada, nie są zbyt skuteczne. Trzeba podnosić ogólny poziom kultury. Potrzebna jest nietolerancja wobec przekleństw w miejscach publicznych, wychowanie w domu, w szkołach, wyższych uczelniach... Zależnie od sytuacji, okoliczności, miejsca każde przekleństwo ma swoje
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna KOWALENKO, kierowniczka Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie, pisarka
Powrót Szewczenki jako symbolu narodowo-kulturowego odrodzenia w ukraińską przestrzeń duchową trwa nieustannie. Geniusz Tarasa swoim czujnym wzrokiem pilnował i początku lat 90., i barykad 2014 roku podczas Rewolucji Godności, a teraz na froncie wojny rosyjsko-ukraińskiej pod niebiesko-żółtą flagą ustawia coraz więcej oświeconych, narodowo dojrzałych bojowników o wolne od najazdu „ruskiego miru” nasze państwo. Aż właśnie teraz antymoskiewskie akcenty poety, które bezpowrotnie cenzurowaniem z jego twórczości usiłowano wymazać im-
Mykoła CZORNYJ, kandydat nauk biologicznych, wiodący pracownik naukowy Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu
Jeszcze za życia zniewoliła serce i duszę Tarasa Szewczenki niezwykłej urody przyroda Gór Kaniowskich. Jako geniusz i prorok intuicyjnie czuł to, co w naszych dniach stało się naukowo udowodnionym faktem: pod względem koncentracji naturalnych, historycznych i kulturowych artefaktów Kaniowszczyzna nie ma sobie równych w całej Ukrainie. Rozumieli to wielcy ukraińscy mężowie stanu. Jeszcze w 1918 r., idąc za znaną w tamtym czasie międzynarodową praktyką ochrony przyrody – tworzeniem dużych pod względem powierzchni chronionych terenów przyrodniczych, Symon Petlura oraz pisarz Wasyl Koroliw-Staryj snuli ideę: „Biorąc za centrum mogiłę Tarasa Szewczenki, w promieniu pięciu wiorst wywłaszczyć wszystkie ziemie i wody”. Czyli pod opiekę państwa planowano wziąć ogromne terytorium wokół mogiły Tarasa Szewczenki, gdzie zachowywałaby się przyroda oraz zabytki historyczne. W 1923 r. ta idea została częściowo zrealizowana przez ukraińskich naukowców, przede wszystkim W. W. Riznyczenkę, poprzez stworzenie rezerwatu przyrody, w skład którego do 1925 r. wchodziła także Czerniecza Góra. Swoją drogą, 30 lipca tego roku Kaniowski Rezerwat Przyrody kończy 100 lat. Ale moskiewski totalitarny reżim umiał nie tylko po jezuicku „uzasadnienie” zrzucać krzyż z mogiły Szewczenki, ale i systemowo niszczyć ukraińską przyrodę, która była źródłem natchnienia życia i twórczości poety. Szczególnie przyspieszyły procesy dewastacji po budowie w Kaniowie elektrowni wodnej, przekształcając miasto i okolice z zacisznego turystycznego raju w wielki ośrodek przemysłowy, gdzie nie było już miejsca dla przyrody. Dalej były projekty elektrowni szczytowo-pompowej, Zakordonenerho, terminalu zbożowego, alu-
perskie ścierwo, nabrały szczególnego znaczenia. „Moskowszczyzna” dla poety była nie po prostu „obcym krajem”, a właśnie krajem wrogim, ucieleśnieniem złowieszczej totalitarnej siły, która niepoprawnie pragnęła nowych podbojów poprzez uciemiężenie całego ukraińskiego narodu, poprzez zniewagę jego historii, języka, duchowości. Krwawi Ukraińcom do dziś Szewczenkowa „Kateryna” (1838–1839), uwiedziona przez „moskala”, rosyjskiego oficera-imperatora, przez zniewagę którego łatwowierna zbezczeszczona sierota „nad Dnieprem płacze”. Właśnie w tym poemacie po raz pierwszy wspomina się wrogą gwałcicielkę-Moskwę. I po dwóch dziesięcioleciach w wierszu „Tytariwna-Nemyriwna” (1860) Szewczenko nie obniży temperatury emocjonalnej w stosunku do kraju-sąsiada: nazwie nieślubne dziecko moskala „moskowszczenią”. Złoczyńcza istota Moskwy boleśnie prześwituje i w poezji „Do Osnowjanenki” (1839), i w „Rozrytej mogile”, i w „Wielkim lochu” oraz innych „antymoskiewskich” utworach. Zhańbione kobiety stały się u Szewczenki symbolem cierpiącej Ukrainy – poniżonej, zniewolonej przez moskowszczyznę. Za antyimperialne, antyrosyjskie poezje Kobziarza został zesłany w 1847 roku na całe dziesięciolecie do żołnierki: najpierw na Południowy Ural (Orenburg, Orsk), a później – aż w kazachskie stepy. A prologiem do uwięzienia poety szewczenkoznawcy nazywają jednak „Czyhrynie, Czyhrynie” – jedyny ukraińskojęzyczny wiersz, napisany 19 lutego 1844 roku w tejże Moskwie, kiedy po raz pierwszy nadarzyła mu się okazja zobaczyć i poczuć to miasto – syte, samozadowolone i obce. Natomiast przed oczami poety podczas pierwszej podróży na Ukrainę latem 1843 roku Czyhryń stanął w ruinach, zaniedbany – ten Czyhryń, który był sławną hetmańską stolicą, symbolem jej heroicznej przeszłości! Ów tragizm kojarzył się Szewczence z losem całej Ukrainy, świadomie pozbawionej państwowości, splądrowanej przez Moskwę; sprowadzonej przez kata jego rodaków w historyczną niepamięć, duchowe kalectwo oraz bezwolność. Więc uważniej nasłuchujmy sygnałów proroczego poetyckiego Słowa, przekonujmy się o jego szczerej prawdzie, zbliżajmy się do naszego duchowego ratunku, bronując „włóczniami moskiewskie żebra”. A Taras nasz się raduje, bo przecież zrodziła się wymarzona przez niego i ukraińska nacja, i sława Ukrainy, zdolne wreszcie postawić na końcu wiecznego wroga znak wykrzyknika świętego Zwycięstwa! Za co myśmy się rżnęli z hordami? Za co bronowaliśmy włóczniami Moskiewskie żebra?? Zasiewaliśmy, I rudą polewali... I szablami bronowaliśmy. Cóż na niwie wyrosło??!
Tłumaczenie maszynowe
Pogodnego ranka 22 maja my, proświtianie Sum, zebraliśmy się przy pomniku ojca narodu, aby oddać mu cześć, wyrazić wdzięczność, podkreślić jego aktualność także dziś, w godzinie wojny, wyznać mu w bezmiarze swojej miłości... Były wspólne zdjęcia, składanie kwiatów, niewielki mityng «Coraz częściej zwracam się do ciebie, nasz ojcze Tarasie!». Wystąpili O. H. Szewczenko – przewodniczący obwodowego Towarzystwa «Proświta», proświtianin, przedstawiciel samoobrony Ju. M. Tyszczuk i inni. Emocjonalnie mówiono o życiowym wyczynie Kobzarza, o bezprzykładnym przypadku, gdy pańszczyźniany chłop stał się ideowym inspiratorem całego narodu, o jego ipostazach. W świetlicy «Proświty» opowiadano o roli płomiennego, gniewnego, prorockiego słowa Szewczenki-poety. Wręczono proświtianom legitymacje członkowskie. Ja również otrzymałam swoją legitymację i serdecznie podziękowałam swojej społecznej rodzinie za ciepłe przyjęcie, życzliwość, duchową bliskość i wspólne pragnienie służenia Ukrainie. Z dedykacjami znanych krajoznawców, autorów książki na 1000 stron W. O. Artiucha ta
...G. M. Iwanuszczenki, dziesiątki proświtan otrzymały dwutomowe wydawnictwa „Towarzystwo «Proświta» na Sumszczyźnie”, w których, jak zauważyła przewodnicząca towarzystwa O. H. Szewczenko, to pracowita służba sprawie przez 100 lat, krew, pot, dramatyczne i tragiczne losy ludzi, dzięki którym na mapie świata jest Ukraina. Bo „Proświta” jest jedyną w Ukrainie patriotyczną organizacją społeczną, która walczy o Ukrainę na swoim froncie oświatowym od ponad półtora wieku, choć ani razu nie była wspierana przez władzę i prawie nigdy nie była finansowana ani nie miała etatów. Co więcej, tylko w Sumach w ciągu swojej historii różne władze (carska rosyjska, sowiecka rosyjska i niemiecka) co najmniej trzykrotnie niszczyły „Proświtę”, ale ona za każdym razem odradzała się z popiołów.
Na spotkaniu zaprezentowała swój nowy zbiór poetycki, unikatowy tym, że każde słowo, każdy wiersz zaczyna się na tę samą literę, czym poświadczono nieograniczone możliwości i bogactwo języka ukraińskiego, godna następczyni słowa Szewczenki, poetka Ludmiła Romen – proświtanka z ponad trzydziestoletnim stażem i wieloletnia przedstawicielka zarządu towarzystwa, znana opiekunka młodych twórców, która przez ponad 10 lat prowadziła coroczne konkursy młodych literatów – uczniów Sum i obwodu, zainicjowane przez „Proświtę” pod nazwą „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem od urodzenia”. Na podstawie wyników konkursów sama stworzyła 10 zbiorów literackich z najlepszych dziecięcych utworów pod tytułami „Dziwo, dziwo kalinowe” i „Rodzie nasz czerwony”, wspierając w ten sposób około 700 młodych talentów, które po raz pierwszy w życiu zobaczyły swoje utwory wydrukowane.
Hanna PETRENKO
Zdjęcia O. Kapitonenki i H. Petrenko
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mienialnej fabryki. Tradycje sowieckie z powodzeniem kontynuują także dzisiejsi „wielcy ukraińscy państwowcy”, wydając zezwolenia na budowę w pobliżu Góry Szewczenki asfaltowni, piaskowni, gigantycznej elektrowni słonecznej. Wraz z otwarciem rynku ziemi pod działki letniskowe trzypiętrowe ogrodzone działki w zalewowej części Dniepru bezpośrednio naprzeciw platformy widokowej. Co roku, co miesiąc, codziennie pojawiają się coraz nowe projekty niszczenia przyrody, a Szewczenkowski Narodowy Rezerwat Przyrody musi walczyć z tym przeważeniem ciemnoty i obłudy. Położyć temu kres raz na zawsze można jedynie w sposób systemowy, realizując wielki kompleksowy projekt – utworzenie Narodowego Parku Przyrody „Środkowodnieprzański”, do którego weszłyby „i Dniepr, i strome brzegi...”, w szczególności takie unikalne obiekty:
– Trachtemirów – to właśnie stamtąd patrzył Szewczenko z Perejasławia, tworząc swój „Testament”;
– Dniepr (od Trachtemirowa do ujścia Rosi) – tylko poniżej Kaniwa pozostał taki, jakim był także 200 lat temu;
– całe lewobrzeże naprzeciw Góry Szewczenki;
– stara część Kaniwa;
– Góra Michajłowa w Prochorowcach, gdzie znajduje się siedziba Mychajła Maksymowycza – pierwszego rektora Uniwersytetu św. Włodzimierza i wielkiego przyjaciela Szewczenki;
– unikalna lewobrzeżna zalewowa część Dniepru;
– ujście rzeki Rosi – to właśnie tutaj, nad Rosią i w środkowym biegu Dniepru, żyły plemiona Polan, które wielu badaczy nazywało Rosami – Rusami, i od których wzięła nazwę Ruś Kijowska.
Urocze miejsce „Peruny” u ujścia Rosi – ostatnie schronienie pogańskich bogów; Irdyńskie bagna, gdzie w trudnej godzinie szukał schronienia sam Czarny Kruk; światowie znane „Kaniowskie dyslokacje geologiczne”, które proponuje się wpisać na Listę UNESCO kompleksowo, wraz z Kaniowskim Rezerwatem Przyrody i Narodowym Rezerwatem Szewczenkowskim. Wreszcie nadszedł czas, by choćby w jakiś sposób objąć państwową opieką „Miżyriczańskie osiedle łowców mamutów”, datowane na XVI tysiąclecie przed naszymi czasami. Cały świat zazdrości nam, że mamy taki artefakt archeologiczny, a dziś zabytek nie ma nawet... właściciela prawnego.
Tak, to duży i złożony projekt. Ale też Taras Szewczenko jest wielkim Ukraińcem, a upamiętnianie go musi być realizowane godnymi projektami, które demonstrowałyby urzeczywistnianie jego idei i proroctw. Bo jak pisał poeta: „Kto nie szanuje ojczystego kraju, ten sercem niedołężny kaleka”.
Szczególnie aktualne jest to w czasie wojny z ordą – wyznawanie europejskich wartości i odrzucanie wszystkiego dzikiego i niszczycielskiego.
Dobrze byłoby, aby ta propozycja znalazła się w wykazie działań upamiętniających 100-lecie utworzenia rezerwatu na Taraszowej Górze, a jeszcze lepiej – osobne polecenie Prezydenta Ukrainy w tej sprawie. Są wstępnie opracowane materiały, więc pozostaje zrealizować projekt, który na zawsze zachowa przyrodę wokół Taraszowej Góry nie tylko dla nas, ale i dla tych, którzy będą po nas. To korzystne dla wszystkich – dla przyrody, dla państwa, dla ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z Ługańszczyzny pani Ołena opowiedziała, że w 2015 roku z inicjatywy GWO „Korpus Obywatelski” w obwodzie ługańskim zaczęto prowadzić świąteczne programy „Chwała Bohaterkom”, aby pokazać rolę kobiet-obrończyń. Niestety, wśród tych, które wychodziły wtedy na starobielską scenę, są poległe... W zeszłym miesiącu zapoczątkowany przez panią Ołenę w Kijowie międzynarodowy projekt „Twierdze. Kobiety. Zwycięstwa” naświetla wyczyny bohaterek teraźniejszości, jednocząc Przykarpatcie, Ługańszczyznę i Kijowszczyznę, Ukrainę i Polskę. „Chrystus Zmartwychwstał! Zmartwychwstanie i Ukraina, kiedy są takie kobiety-twierdze, które na równi z mężczyznami trzymają i wywalczają Niepodległość oraz wolność Ukrainy” – pewnie, wśród innych inspirujących do Zwycięstwa słów, powiedziała nasza gościni. Z informacją o Ukraińcach, którzy brali udział w II wojnie światowej, wystąpił nauczyciel historii Liceum nr 1 w Dolinie Wiktor Marczak. Podsumowania konferencji dokonał honorowy obywatel Doliny, honorowy przewodniczący Dolińskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, inicjator i organizator wydarzenia Stepan Jankowski. Naświetlił on główną ideę konferencji: konsolidować Ukraińców różnych regionów – Wschodu i Zachodu, Północy i Południa, i aby wiodącym hasłem każdego było „Bóg i Ukraina – ponad wszystko!”. A także akcentował, by najbardziej koncentrować swoją działalność na wychowaniu dorastającego pokolenia na wiecznych wartościach moralnych, kształcić działaczy społecznych, polityków, liderów narodu, gigantów ducha... Wśród honorowych gości konferencji byli: deputowany ludowy Ukrainy III kadencji, były szef Dolińskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wasyl Koszyniec, były przewodniczący Siewierodonieckiej Rady Rejonowej Wołodymyr Prokopenko. Dziękujemy uczestnikom konferencji: proświcianom, pracownikom pedagogicznym i uczniom placówek oświatowych Doliny, aktywistom społecznym Hromady Doliny. Dziękujemy za udział i wsparcie naczelnikowi wydziału oświaty Rady Miejskiej w Dolinie Ihorowi Sajce, kierowniczce wydziału kultury Rady Miejskiej w Dolinie Iwanie Melnykowycz, pracownikom Dolińskiego Muzeum Krajoznawczego „Bojkiwszczyna” Tetianie i Omelanowi Antonowyczom. Zarząd Dolińskiej Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” obwodu iwanofrankiwskiego. wanki, spotkawszy się z przedstawicielami Uniwersytetu imienia Alfreda Nobla. Podczas spotkania opowiedział o środkach kontroli przestrzegania języka państwowego oraz zasadach działalności swojego urzędu, który działa niezależnie od innych organów państwowych i osób urzędowych. Rektor uniwersytetu Serhij Chołod podkreślił, że dla niego język ukraiński i szerzenie miłości do niego w murach uczelni to nie tylko odpowiedzialność narodowa, ale także podejście do rozwoju wysokiej kultury językowej, samowyrażenia i harmonijnego rozumienia naszego wielowarstwowego dziedzictwa kulturowego. Przewodniczący Siczosławskiej „Proświty” Serhij Tiutiunnyk podzielił się doświadczeniem organizacji bezpłatnych kursów języka ukraińskiego, wskazując, że popyt na te kursy przewyższa możliwości, które obecnie może zapewnić organizacja społeczna. Nawiasem mówiąc, na stronie Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Siczosławska „Proświta” jest pierwszą na liście organizacji regionu, które zajmują się nieakademicką edukacją językową. Siczosławska „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
23 maja w muzeum „Bojkiwszczyna” odbyła się konferencja poświęcona Dniu Bohaterów „Bohaterowie nie umierają!”, zorganizowana przez Doliński Oddział Rejonowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Prowadzący konferencję – zastępca przewodniczącego Dolińskiego Oddziału Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, naczelnik wydziału oświaty, młodzieży i sportu rady osiedlowej Wyhoda Witalij Olijnyk – zwrócił się do obecnych ze słowem wstępnym: – W tym dniu mamy okazję jeszcze raz wspomnieć i pokłonić się wyczynowi ukraińskich rycerzy epoki książęcej, kozaków, strzelców siczowych, chołodnojarców, żołnierzy UPA, II wojny światowej, Bohaterów Niebiańskiej Sotni oraz współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej, przejąć się dumą z pokoleń naszych przodków, którzy przez wieki walczyli o niepodległość Ukrainy, oraz skłonić głowy przed pamięcią o tych, którzy bez wahania oddali za nią swoje życie, czyj heroiczny czyn stał się przykładem dla przyszłych pokoleń. Broniąc Ukrainy teraz, pamiętamy, że nasza moc i siła ducha bazują na mocy i sile wielu Ukraińców, którzy się nie poddawali, którzy marzyli i działali w imię tego, aby Ukraina żyła. Wydarzenie wspólną modlitwą otworzyli księża ks. Ihor Lipczanśkyj, ks. Roman Wynnyk, pastorzy Pawło Bandura i Roman Rewak. Po minucie ciszy Diana Pyryn ze wsi Szewczenkowe zadedykowała wierszowane wersy wszystkim naszym Obrońcom, a przede wszystkim – swojemu tacie, który już ponad rok broni naszego państwa Ukrainy na pierwszej linii frontu. Poezja bardzo poruszyła obecnych. Referat „Bohaterowie nie umierają!” wygłosiła członkini zarządu „Proświty”, zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Dolińskiego Liceum nr 7 Ulana Dmytriw. Naświetliła ona święto niezwyciężonego narodu ukraińskiego i podkreśliła, że zbrodnie Moskowii nie złamały ducha i dążenia świadomego ukraiństwa do wolności. Wymieniwszy heroicznych bojowników, których wydała ziemia dolińska, zaznaczyła: „Jesteśmy w długu wobec wszystkich Bohaterów Ukrainy za nasze błędy, pomyłki, obojętność w warunkach kształtowania się naszego państwa. Dlatego najlepszym uczczeniem Bohaterów jest realizacja ich idei, celu, dla którego oddali swoje życie…”. Wezwała do uczenia się na heroicznych i tragicznych lekcjach naszej historii, do bronienia swojego, bo to jest i wiara, i miłość, która nie pozwala zapomnieć okruchów przeszłości, włącznie z twórcami i bohaterami minionego stulecia i czasów obecnych. Poruszyło wszystkich słowo wygłoszone przez sekretarza Dolińskiej Rady Miejskiej Wiktora Hoszylyka, który w swoim przemówieniu zwrócił się nie tylko jako sekretarz rady miejskiej, ale jako ojciec poległego żołnierza. Zaznaczył, że przez wojnę z odwiecznym sąsiadem-wrogiem Ukraina traci najlepszych swoich synów i córki. W jego słowach czuliśmy nie tylko ból po stracie najdroższego na świecie Człowieka – syna Ołeksandra Hoszylyka, ale ból każdego ukraińskiego serca, bo „…u nas trwa wojna. Niestety, ta wojna – na długo. Ale musimy wszyscy się zjednoczyć i, czym możemy, pracować na Zwycięstwo!”. Przewodniczący Dolińskiego Oddziału Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, zastępca kierownika aparatu wykonawczego Kałuskiej Rady Rejonowej Zenowij Mandryk poruszył rolę „Proświty” w kształtowaniu, utwierdzaniu i rozwoju Państwa Ukraińskiego. Podkreślił, że „…właśnie „Proświta” wychowała całą plejadę bojowników o Niepodległość Ukrainy. Żaden rejon zniewolonej Ukrainy nie miał tylu postaci i podziemnych organizacji, jak doliński, które siały ziarna wolności i swobody”. Obecnie Dolińska „Proświta” odgrywa główną rolę w działalności wolontariackiej dzięki inicjatywie zastępcy przewodniczącego Dolińskiego Oddziału Rejonowego „Proświty” Ihora Łysejkę, który był jednym ze współreferentów konferencji. Jeszcze na początku wojny założył on wolontariacką sotnię „Proświty”, w którą zgrupował ludzi wielkiego serca, którzy z poświęceniem pracują na zwycięstwo. Efektywność jej działalności widzimy po tym, że w tym czasie udało się wysłać naszym chłopakom na front 32 tys. m kw. siatki, setki świec okopowych, umundurowanie wojskowe, artykuły spożywcze. – Dzisiaj Ukraina – to kraj w pikselu. Jesteśmy zjednoczeni w pragnieniu zwycięstwa nad wrogiem. I nasze pragnienia przejawiają się w naszych czynach. Tworzymy najnowszą historię naszego kraju razem z Siłami Zbrojnymi Ukrainy. Modlimy się za naszych wojowników i pomagamy Siłom Zbrojnym Ukrainy – podsumował nasz niestrudzony wolontariusz. Kierowniczka społecznej organizacji wolontariackiej „Korpus Obywatelski” w obwodzie ługańskim, kawaler Orderu Księżnej Olgi Ołena Stecenko w swoim przemówieniu wywyższyła heroiczne, niezłomne, odważne i dzielne kobiety, które na równi z mężczyznami wywalczają wolność i niepodległość Ukrainy. Przypomniała, kiedy pierwszą kobietę-oficera ukraińskiego wojska Ołenę Stepaniw zapytano: „Czy kobieta powinna walczyć?”, ta odpowiedziała: „Nie, ale któż zatrzyma ukraińską kobietę!..”. Przymusowa przesiedlenka z Ługańszczyzny...
Tłumaczenie maszynowe
W pamiętny dzień rocznicy śmierci Proroka naszego narodu w Obwodowej Bibliotece dla Dzieci w Chmielnickim, noszącej jego imię, odbyły się czytania szewczenkowskie. Tym razem były one jubileuszowe. W ciągu 15 lat ich organizowania w czytaniach wzięło udział około tysiąca młodych chmielniczan. Dziś poetycki przekaz pokoleń drżąco i dźwięcznie wybrzmiewał z ust potomków wielkiego Ukraińca, którzy w tych trudnych czasach dla naszego kraju cytują Tarasa Szewczenkę jako nieugiętego bojownika o wolność i prawdę naszego narodu.
W czytaniach wzięli udział czytelnicy Obwodowej Biblioteki dla Dzieci oraz miejskiego scentralizowanego systemu bibliotecznego terytorialnej wspólnoty Chmielnickiego. W ramach wydarzenia wybrzmiewały utwory poety: „Testament”, „Sad wiśniowy koło chaty”, „Wieś” oraz „Mnie wszystko jedno”
Tłumaczenie maszynowe
Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremin odwiedził Dniepr z okazji Dnia Wyszy#
Tłumaczenie maszynowe
Serhij ŁASZCZENKO. Kiedy przeczytałem w „Weczirnim Kyjewi” artykuł „Abchaz, który zginął za Ukrainę”, to oprócz zwykłego w takich przypadkach wzruszenia, poczułem też pewne zakłopotanie. Przecież czasami patrzymy na Abchazów i Osetyjczyków jak na narody proimperialne, których postawa przyczyniła się do tego, że Rosja okupowała część Gruzji. A Gruzini od dawna byli naszymi braćmi. Przez Legion Gruziński przeszło ponad 1500 osób, za Ukrainę zginęło już ponad trzy tuziny Gruzinów. Dlatego wspomniany artykuł kijowianki Olgi Skotnikowej o młodym Abchazie Astamurze Gumbie czytałem niezwykle uważnie. Zatem byli Abchazi, którzy walczyli za Ukrainę? Okazuje się, że byli, i to jacy… Astamur był niezwykle jasnym człowiekiem, wybrał zawód specjalisty ds. międzynarodowych, interesował się konfliktologią, czyli sposobami rozwiązywania problemów międzynarodowych. Być może, gdyby Ukraina była bogatym i wpływowym krajem, to nie miałby potrzeby chwytać za broń. Ale niestety, istniejąc w cieniu wielkiego i agresywnego sąsiada, Ukraińcy przez trzydzieści lat niepodległości nie zdołali stworzyć silnej armii ani zostać członkami NATO. Musieli znów ginąć ochotnicy, ginąć najlepsi. Bez wątpienia Astamura Gumbę można zaliczyć do najlepszych. Miał bardzo słaby wzrok: -6, a do tego astygmatyzm, takiego nie wzięliby do wojska. Ale chłopak ze znanego abchaskiego rodu Gumba miał głębokie kaukaskie przekonanie, że mężczyzna powinien bronić swojego domu, swojej Ojczyzny. Co więcej, jego pradziadek w linii matczynej był z Hulajpola. A tam co drugi – jak nie kozak, to machnowiec. Nic dziwnego, że Astamur chwycił za broń. Uważam, że śmierć tego jasnego młodzieńca powinna nas nauczyć uważniej przyglądać się rodowodowi każdego wojownika. Przypuśćmy, że Rosja się rozpadnie. Gruzini zaczną odzyskiwać swoje terytoria według stanu na 1991 rok. Postawa społeczności światowej również będzie temu sprzyjać. A jaka powinna być postawa ukraiństwa? Myślę, że progruzińska. A co mógłby robić Astamur Gumba, którego książkami podręcznymi była nie tylko książka „Abchazi” autorstwa Inal-Ipy, ale także „Witeź w tygrysiej skórze” Szoty Rustawelego? Najprawdopodobniej stałby się człowiekiem dialogu gruzińsko-abchaskiego. A biorąc pod uwagę jego zainteresowanie konfliktologią, byłby na wagę złota! Niestety, Astamur, który przez trzydzieści lat tak i nie otrzymał ukraińskiego obywatelstwa (wyobraźcie sobie krótkowzroczność władzy), będzie leżał w wilgotnej ukraińskiej ziemi, a pracować nad tym tematem będą musieli inni. Chyba że rodzice bohatera, jako ludzie wykształceni i społecznie aktywni, pomogą uświęcić wiele dobrych uczynków imieniem Astamura Gumby. O kadyrowcach teraz wszyscy wiedzą, a o poległym za naszą wolność Czeczenie Isie Munajewie wspomina daleko nie każdy. Choć był generałem brygady, ministrem spraw wewnętrznych Iczkerii, komendantem wojskowym Groznego w latach 1999–2000. Miał wiele ran, długo leczył się za granicą. W momencie okupacji Donbasu przez Rosję w 2014 roku Isa miał już obywatelstwo Danii, ale poszedł walczyć i zginął za Ukrainę. Był dowódcą batalionu pokojowego im. Dżochara Dudajewa. Oczywiście, to wielka strata – i dla nas, i dla narodu czeczeńskiego. Ale jednocześnie to niemała waga na szali, gdy mowa o stosunkach ukraińsko-czeczeńskich. Przecież aktywny udział kadyrowców w wojnie nie dodał im pozytywów. Chociaż Ukraińcy, oczywiście, nie zapomnieli, kim jest Dżochar Dudajew. Kote Laszchia („Spartak”). Gruzja również walczyła z Rosją, począwszy od 1992 roku. I gruzińskich wojowników jest najwięcej wśród poległych obcokrajowców – 34, na drugim miejscu są Amerykanie – 22, na trzecim Białorusini – 20. Ale biorąc pod uwagę to, że USA to dość duży kraj, a Białoruś i Gruzja są znacznie mniejsze, Ukraińcy powinni sprawiedliwie ocenić wkład tych narodów. Tym bardziej, że dla Białorusinów nasza wojna to nie tylko duże prawdopodobieństwo śmierci, ale także stworzenie problemów bliskim… Więc powtarzam: czynnik narodowy, tożsamość językowa i kulturowa ochotników ma pewne, a czasami nawet bardzo ważne znaczenie. Gruzinów i Białorusinów walczy za nas wielu. Znacznie mniejszy jest udział Uzbeków. To zrozumiałe: Uzbekistan to daleki od nas kraj i nie jest wzorowo demokratyczny. Jednak udział (a tym bardziej śmierć) etnicznych Uzbeków, którzy walczyli po naszej stronie, kiedyś może stać się powodem do tworzenia jakichś wspólnych ukraińsko-uzbeckich sensów informacyjnych. Musimy przecież zwiększać swoje wpływy w Azji Środkowej? Oczywiście. Po co bez oporu oddawać ten region wpływom Rosji? Jeśli marzymy o niepodległości Tatarstanu, to o wielomilionowym Uzbekistanie tym bardziej nie trzeba zapominać. Więc wspomnijmy imiona Timura Jułdaszewa, Rustema Chamrajewa, Walentyna Szermirzajewa… Ci chłopcy oddali swoje młode życie za Ukrainę. A przecież mieli rodziny, dzieci – Jułdaszew aż pięcioro! Rustem Chamrajew był w ogóle pierwszym poległym ochotnikiem wojny rosyjsko-ukraińskiej! Wojskowi, pracownicy SBU ginęli i przed nim, ale jeśli chodzi o ochotników – on był pierwszy. Swoją drogą, jego dziadek kiedyś walczył za Ukrainę, ale to było jeszcze w 1943 roku. Stracił nogę, ale przeżył. A Rustem bohatersko zginął, powstrzymując natarcie rosyjskich okupantów pod Ługańskiem. Kiedyś miałem okazję rozmawiać z czystej krwi Uzbekiem, który zapuścił kozackie wąsy i osełedec, nosił wyszywankę. Barwna postać… Uczył się języka ukraińskiego, czytał utwory Szewczenki. Przez udział w wojnie rosyjsko-ukraińskiej droga do Uzbekistanu była dla niego zamknięta. A walcząc w Donbasie, stracił jeszcze zdrowie. W momencie naszej rozmowy nie miał ani ukraińskiego obywatelstwa, ani statusu uchodźcy. Więc tułał się bez pracy, mieszkał u frontowych towarzyszy broni. Podkreślam to specjalnie, ponieważ w walczącym kraju (a Ukraińcy są walczącym narodem!) stosunek do przyjaciół powinien być bardziej pełen szacunku. A teraz o możliwych konfiguracjach struktur społecznych i politycznych. Walcząc za Ukrainę, w 2015 roku zginął Gruzin Konstantine (Kote) Laszchia o pseudonimie „Spartak”. Swoją drogą, Kote urodził się w Suchumi, czyli w tym samym mieście, w którym do 1992 roku mieszkał Abchaz Astamur Gumba. Myślę, że gdyby spotkali się przed 2015 rokiem, na pewno znaleźliby wspólny język! Tak jak Gruzin z ukraińskimi korzeniami Kacha Gogol, który przyjechał na Ukrainę 15 dni po rozpoczęciu pełnowymiarowej inwazji. Ale ponieważ chłopcy zginęli, część pracy nad zbliżeniem narodów gruzińskiego, abchaskiego i ukraińskiego mogą wykonać ich krewni. Zaznaczę, że Kote Laszchię w 1992 roku (w tamtym momencie chłopiec miał tylko 6 lat) uratowali nasi członkowie UNSO. Gdyby nie oni, to Kote, podobnie jak jego mama, mógłby stać się ofiarą kremlowskich „czystek etnicznych”. Trzeba powiedzieć, że Gruzini zawsze pamiętają dobro. I kiedy Rosja napadła na Ukrainę w 2014 roku, Konstantine pojechał spłacić swój dług wobec Ukraińców. Myślę, że nie trzeba długo wyjaśniać, dlaczego w miejscowościach
Astamur Humba, zaraz po wyzwoleniu miast Donbasu, powinny pojawić się ulice nazwane imionami ochotników z Kaukazu. Ale czy tylko Kaukazu? Czy nie zasługuje na pamięć Białorusin Pawło Susłow o pseudonimie „Wołat” (Olbrzym)? Albo Erzjanin Ołeksij Weszewajłow o symbolicznym pseudonimie „Lediaj” (Żniwiarz)… Nawiasem mówiąc, „Lediaj” również urodził się na Białorusi, choć zawsze pamiętał o swoich erzjańskich korzeniach. Tak samo „rozdwojony” był Białorusin Mykoła Ilin. Po pożegnaniu w Kijowie jego ciało skremowano na cmentarzu Bajkowym, aby rozrzucić prochy nad trzema krajami: Ukrainą, o którą walczył, Białorusią, gdzie się urodził, oraz Estonią, której był obywatelem. Taki był testament Mykoły Ilina. Wspomniałem o przybyszach z byłych republik radzieckich. Ukraińskie problemy są takim ludziom bardziej zrozumiałe. A co zmusiło Szwedów do przyjazdu na Ukrainę? Może to, że Szwedzi pragnęli, ale nie zdołali pomóc nam w 1708 roku? Piotr I okazał się wtedy silniejszy. Ale w XXI wieku walczył za nas Leo Sjöholm („Viking”). Był instruktorem wojskowym pułku specjalnego przeznaczenia „Azow”. Zginął jako pierwszy ze Szwedów jeszcze w styczniu 2015 roku. Czterdziestoletni Szwed Lennart Johansson w ogóle biegle władał językiem ukraińskim! I był świetnym żołnierzem: służył w Norlandzkim pułku dragonów, stworzonym do operacji specjalnych w Arktyce. W składzie Królewskich Sił Zbrojnych Szwecji walczył w Afganistanie. Po zwolnieniu ze Sił Zbrojnych Szwecji podpisał kontrakt z Legią Cudzoziemską. Służył w Gujanie, walczył w Syrii… Ale już od sierpnia 2022 roku walczył na Chersońszczyźnie. Był ciężko ranny, ale znów stanął w szeregu. Pragnął zostać zwiadowcą – 6 lutego 2023 roku podpisał kontrakt z GUR MO Ukrainy. Lennart zginął pod Wuhłedarem. Czy można zapominać o takich chłopakach? Hej, scenarzyści! Piszcie choćby do szuflady, ale prędzej czy później muszą powstać filmy o Szwedach. Przynajmniej wtedy, gdy Ukraina stanie się bogatsza. Dość wykształcony był też 28-letni Edvard Patrignani, były oficer sił powietrznych Szwecji. Lotnictwo mu nie wystarczało – miał „zapasowy” zawód ekonomisty. A także filozofa. Zajmował się kwestią naboru szwedzkich ochotników. Zginął w lipcu 2022 roku, ratując na polu bitwy Amerykanina ukraińskiego pochodzenia Luke’a Lucyszyna. Ten przed wojną był policjantem w USA. A u nas, tak jak Edvard, służył w brygadzie specjalnego przeznaczenia SZU imienia Iwana Bohuna. Stosunki ukraińsko-żydowskie tradycyjnie uważa się za niełatwe. Ale czas pracuje na nas. Warto częściej wspominać Dmytra Fiałkę (Izrael) urodzonego w 1983 roku. Był repatriantem spośród ukraińskich Żydów. Również miał doświadczenie bojowe. Służył w brygadzie Nahal w Izraelu. Przeszedł drugą wojnę libańską. Również postać symboliczna, ponieważ chodzi o ludzi genetycznie i kulturowo związanych z Ukrainą. Dmytro Fiałka zginął pod Bachmutem… Zgodzicie się, że wokół każdej takiej osobowości może wyrastać coś dobrego, konstruktywnego, skierowanego w przyszłość. Tak jak, powiedzmy, wokół imienia Polaka Janusza Szeremety (pseudonim „Kozak”). Polski obywatel urodził się w 1981 roku w mieście Dynów w województwie podkarpackim. Najwyraźniej Janusz miał ukraińskie korzenie, choć uważał się za Polaka. Ale z jakiej racji od dzieciństwa zaczął interesować się życiem Ukrainy i ukraińskim kozactwem? Z jakiej racji przyjął prawosławie, opanował sztukę władania kozacką szablą i jazdy konnej? Ukraiński sentyment mógł pojawić się w wyniku wychowania. Ale kto go wychowywał? Dynów to ukraińskie terytorium etniczne południowo-wschodniej Polski. Najprawdopodobniej Janusz pochodził z mieszanego małżeństwa. Ostatnie lata mieszkał w Wielkiej Brytanii, ale już od marca ubiegłego roku walczył po naszej stronie. Zginął 4 grudnia 2022 roku pod Bachmutem. Zapamiętajmy jego słowa, wypowiedziane przed wysłaniem na front: „Ja całkowicie i świadomie chcę walczyć. Jestem Polakiem, mam wiele wspólnego z Ukrainą. Zakochałem się w tej ziemi, przeżyłem tu wspaniałe chwile, nie mogę pozostawać obojętnym na tę tragedię…”. Stosunek do tych ludzi powinien być nieco inny niż do zwykłych ukraińskich żołnierzy. Ich imiona jeszcze popracują na korzyść Ukrainy i tych państw, z których pochodzą.
Tłumaczenie maszynowe
W manhattańskiej dzielnicy East Village nawet w dzień powszedni można zobaczyć kolejkę do ukraińskiej restauracji „Wesełka” na rogu 2. alei i Wschodniej 9. ulicy. Już 69 lat z rzędu „Wesełka” częstuje odwiedzających ukraińskimi daniami narodowymi. Jest to największa restauracja kuchni ukraińskiej w stanie Nowy Jork. Magazyn „Esquire” wpisał „Wesełkę” na listę „100 restauracji, których Ameryka nie może stracić”. Walentyna SZEMCZUK, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, członkini Związku Ukrainek Ameryki, m. Nowy Jork. Zdjęcie Witalija DESIATNYCZENKI. Restauracja zdobyła nagrody, między innymi od znanego magazynu Time Out, miejskiego przewodnika amerykańskiego giganta medialnego AOL City Guide, magazynu New York Magazine, tygodnika New York Press, Nowojorskiego sojuszu gościnności (New York City Hospitality Alliance), popularnego serwisu internetowego dla turystów TripAdvisor oraz przewodnika restauracyjnego Zagat. Obok „Wesełki” w wielonarodowym Nowym Jorku usłyszycie, jak przechodnie rozmawiają o ukraińskich daniach, tak smacznych, jak domowe. W restauracji przeważa oczywiście kuchnia ukraińska – barszcz, wareniki, gołąbki, placki ziemniaczane, ale dziś gościom hojnie oferuje się tradycyjne dania wschodnioeuropejskie oraz amerykańskie smakołyki – hamburgery, smażone ziemniaki, naleśniki, kanapki, brownie. „Wesełka” słynie również ze słodkich wypieków i lodów. Z początkiem zbrodniczej wojny Rosji przeciwko Ukrainie niebiesko-żółte barwy restauracji „Wesełka” w centrum Manhattanu przyciągają znacznie więcej odwiedzających, zarówno wśród Ukraińców, jak i wśród Amerykanów. Ponad tysiąc nowojorczyków i turystów codziennie przychodzi do „Wesełki”, aby pomóc temu ukraińskiemu biznesowi w jego darowiznach zarobionych środków dla obrońców Ukrainy przed wrogiem. Po 24 lutego 2022 roku właściciel restauracji „Wesełka” Jason Birchard, którego mama jest Ukrainką, martwi się z powodu wojny w Ukrainie i aktywnie pomaga ukraińskim obrońcom. Restauracja przekazuje utarg ze sprzedaży barszczu Fundacji Charytatywnej „Razem dla Ukrainy”, która dostarcza leki, amunicję, sprzęt techniczny dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Tej organizacji charytatywnej „Wesełka” przekazała 250 tysięcy dolarów ze sprzedaży barszczu w ciągu zaledwie 6 miesięcy. Na rocznicę wojny Rosji przeciwko Ukrainie restauracja przygotowała ukraińskie menu: środki z zamówień dań i napojów są wysyłane na pomoc obrońcom Ukrainy. Jako członek rady doradczej Ukraińskiego funduszu mieszkaniowego (Ukrainian Habitat Fund) Jason Birchard zorganizował w „Wesełce” pierwszą zbiórkę środków, za które dla obrońców Ukrainy wynajęto mieszkania na czas, gdy ukraińscy bohaterowie przebywają w USA w celu protezowania i przechodzą kompleksową rehabilitację we współpracy z organizacją charytatywną „Kind Deeds”. Na wsparcie Ukrainy Jason Birchard współpracuje z „Centrum pomocy Ukrainie w USA” (Help Ukraine Center USA). Restauracja przekazuje darowizny podczas akcji w Muzeum Ukraińskim, w trakcie których zbierane są środki na to, co niezbędne dla wojskowych SZU. Pracownicy restauracji pomogli parafianom Cerkwi św. Jura zebrać, spakować i wysłać wspólnie z organizacją „Razem dla Ukrainy” 500 paczek z najpotrzebniejszymi rzeczami dla ukraińskich obrońców, w wysyłce do Ukrainy pomogła korporacja „Meest”. Już ponad rok pracownicy restauracji przekazują własne darowizny na wsparcie obrońców Ukrainy – na zakup samochodów, wyposażenia, leków. Od 2014 roku, kiedy rosyjscy okupanci wtargnęli na Donbas, właściciel restauracji również wysyłał znaczącą pomoc finansową do Ukrainy i stale włączał się w zbiórkę medykamentów dla ukraińskich żołnierzy. Goście z Ukrainy w „Wesełce”
Jason Birchard jest znany ze swojej ludzkości: każdy może zwrócić się do niego z prośbą o wsparcie dobrego przedsięwzięcia lub pomoc komuś osobiście, a on nie odmówi. „Weselka” wspiera organizację Ukraińskiego Festiwalu Cerkwi św. Jerzego, realizację projektów ekologicznych i artystycznych, za co restauracja wielokrotnie otrzymywała honorowe wyróżnienia. Najstarsza w ukraińskiej dzielnicy East Village restauracja „Weselka” to rodzinny biznes. Już trzecie pokolenie rodziny pielęgnuje gorącą miłość do Ukrainy. Właściciel „Weselki”, Jason – syn Ukrainki Marty Darmochwał i Amerykanina Toma Bircharda – odziedziczył restaurację po ojcu. Wołodymyr Darmochwał, znalazłszy się po II wojnie światowej w obozie dla osób przemieszczonych w mieście Bayreuth w Niemczech, zmuszony był spędzić tam dwa lata. Obawiając się prześladowań ze strony władz radzieckich, on, podobnie jak tysiące ukraińskich emigrantów, udał się za ocean – stał się aktywnym uczestnikiem życia Ukraińców w USA, należał do „Płastu” – do oddziału „Czerwona Kalina”. Otwierając w 1954 roku na Manhattanie „Weselkę”, Wołodymyr Darmochwał uczynił z niej restaurację, w której ukraińska społeczność mogła organizować swoje zebrania. Tę tradycję teścia i dziadka kontynuowali Tom i Jason. Trzypiętrowy budynek w centrum Nowego Jorku, w którym do dziś działa „Weselka”, został wzniesiony w 1914 roku. W tym lokalu restauracja zaczynała się od cukierni, którą Wołodymyr Darmochwał otworzył w 1954 roku i gdzie sprzedawano również papierosy, ukraińskie gazety i losy na loterię. Później zaczęto tu zapraszać nie tylko na desery i kawę, ale także na tradycyjne ukraińskie potrawy. Obecnie „Weselka” mieści się na powierzchni 10 razy większej od początkowej. Wielką popularność „Weselka” zyskała za czasów zarządzania Toma Bircharda. Nawiasem mówiąc, Tom jest jednym z dwóch prezesów Ukraińskiego Funduszu Mieszkaniowego. Teraz, gdy „Weselką” kieruje Jason Birchard – wnuk Wołodymyra Darmochwała, ukraińska kuchnia narodowa stała się najsłynniejszą na świecie ukraińską restauracją. Dziś podają tu te same ukraińskie potrawy narodowe, którymi częstował gości dziadek Jasona. Tom i Jason Birchardowie, podobnie jak założyciel „Weselki” Wołodymyr Darmochwał, stali się aktywnymi uczestnikami życia Ukraińców w USA i już prawie siedem dekad oddanie zachowują narodową tożsamość „Weselki” oraz ukraińskiego ducha tego ośrodka skupiającego Ukraińców w Nowym Jorku. W restauracji pracują głównie Ukraińcy, a także Amerykanie, Polacy i przedstawiciele innych narodowości. I choć często mówi się tu po ukraińsku, to najwięcej odwiedzających „Weselkę” stanowią Amerykanie. Jak kiedyś przychodzili rodzice, tak dziś przychodzą ich dzieci: na obiad – w dzień, na kolację – całymi rodzinami, późno – po pracy. Lubią zaglądać do restauracji studenci Uniwersytetu Nowojorskiego, ich kampus znajduje się w pobliżu: kiedyś częściej bywali tu na lunch, a obecnie polubili przychodzić wieczorami. Największe zyski „Weselce” przynoszą ukraiński barszcz i wareniki. Dlatego kucharze codziennie lepią ręcznie 3 tysiące wareników, które według serwisu restauracyjnego Eater należą do najbardziej kultowych dań Nowego Jorku, a także do listy najważniejszych potraw w historii miasta, jak zauważa serwis Thrillist. W „Weselce” co tydzień gotuje się 500 litrów barszczu! Wśród stałych bywalców „Weselki” są amerykańskie gwiazdy: aktorzy, reżyserzy, muzycy, prezenterzy telewizyjni, artyści. Czasem restauracja staje się też planem filmowym. Dlatego w „Weselce”, już legendarnym miejscu na Manhattanie, przy smacznym posiłku z pewnością spotkacie znakomitego rozmówcę. Niedawno autorce tego artykułu zdarzyło się przyjść do „Weselki” na zaproszenie organizacji charytatywnej „Kind Deeds” i spotkać tu Nicka McDonella – znanego amerykańskiego pisarza, scenarzystę, dziennikarza. O czymkolwiek rozmawialiby w te dni odwiedzający „Weselkę”, nieuchronnie skupiają się na zbrodniczości wojny Rosji przeciwko Ukrainie oraz na heroicznym odpieraniu przez Ukraińców swojej ojczystej ziemi przed rosyjskimi okupantami. Nick włączył w iPhone „tłumaczenie” i przeczytał po angielsku mój wiersz „Aby wolnością ojczystą znów uświęcić Ukrainę!”, poświęcony rosyjskim brankom – wojskowej medyczce Annie Olsen, wolontariuszkom Ludmile Husejnowej i Irynie Dowhań. Oczy Amerykanina natychmiast zaszły łzami – każdy człowiek dobrej woli jest poruszony męstwem i niezłomnością najlepszych synów i córek Ukrainy w ich walce przeciwko wrogowi. Narodowe barwy kultowej ukraińskiej restauracji „Weselka” uprzejmie zapraszają w gościnę. Przyjdźcie! Skosztujecie smacznych tradycyjnych potraw Ukraińców i pomożecie obrońcom Ukrainy. Spotkacie tu ciekawych rozmówców. Posłuchacie Ukraińców, którzy są posłańcami ojczystej ziemi, aby opowiedzieć wam o Ukrainie oraz jej najlepszych córkach i synach, którzy bronią ojczystej ziemi. „Weselka” rozciągnęła się mostem pomocy od Ameryki do Ukrainy. I niech promienie wolności odbijają się w duchu odwagi tęczą Zwycięstwa Ukrainy! Walentyna Szemczuk oraz Jason Birchard. Reżyserka z humorem przygląda się rodzinnej wiosce Vilro na północy Francji, strachom, które w zamknięty świat małej osady niesie globalizacja, oraz szkieletom w rodzinnej szafie, przed którymi nie da się uciec. „Shirampari: dziedzictwo rzeki” reżyserki Lucii Flores – to film-obserwacja życia rodziny z peruwiańskiego ludu Ashaninka. „Oaza” – debiutancki film kanadyjskiej reżyserki Justine Martin – utrwala w czasie kruchość bliskości braci bliźniaków, którzy opuszczają bezpieczną oazę, prawdopodobnie ostatniego lata dzieciństwa… W „Pasterzu” Mattiasa Joulauda i Luciena Roux obserwujemy, jak na irlandzkim zachodnim wybrzeżu mężczyzna pragnie przekazać rzemiosło pasterstwa swojemu wnukowi. „Docudays UA” zamknie światowa premiera nowego filmu Serhija Bukowskiego „Iwan i Marta” – o życiu i twórczości wybitnego pisarza-szestdziesiątnika Iwana Dziuby i jego żony Marty. Po zamknięciu festiwalu na wszystkich fanów czekać będą trzy dni widza: 9–11 czerwca ponownie pokazane zostaną filmy-zwycięzcy programów konkursowych oraz festiwalowe hity. Wszystkie pokazy filmowe będą odbywać się w kinach „Żowteń” i KINO42. Materiały dostarczone przez biuro prasowe festiwalu.
Tłumaczenie maszynowe
Centralnym tematem 20. jubileuszowego festiwalu „Docudays UA” jest „Obraz przyszłości”. Przedstawi go główny zwiastun festiwalowy, stworzony przez artystę Mykytę Łyskową na motywach animacji „Wymyślony krajobraz”. Oprawę dźwiękową napisał ukraiński muzyk Anton Bajbakow. Jubileuszowy festiwal zaprezentuje szereg specjalnych seansów filmowych: uroczysty pokaz na otwarcie, współprace kuratorskie, specjalne filmy tematyczne, premiery kinowe, a na zakończenie – trzy dni dla widzów. Festiwal otwiera obraz „Nie zgaśniemy” Alisy Kowalenko. To czuły portret młodego pokolenia z przyfrontowych miasteczek. Ponura rzeczywistość nie jest w stanie złamać planów bohaterów i bohaterek, którzy kontynuują walkę i śmiało idą naprzeciw marzeniom. Wśród specjalnych wydarzeń festiwalu znajduje się wspólny z Krakowskim Festiwalem Filmowym pokaz filmu „Żadnych słoni w pokoju” Klary Kleininger. To temat wdzięczności i solidarności z krakowskimi przyjaciółmi, którzy w zeszłym roku wsparli nas, udostępniając swoją przestrzeń filmową dla programu konkursowego DOCU/UKRAINA. Obecnie z radością przyjmujemy obraz z tegorocznego konkursu Krakowskiego Festiwalu Filmowego. Na widzów czekać będzie pokaz „Na zewnątrz” – filmu reżyserki Olhy Żurby o życiu nastolatka Romy, wychowanka centrum rehabilitacji dla dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej. Odbędzie się pokaz filmu „Kiedy wiosna przyszła do Buczy” Miły Teszajewej i Markusa Lenza. Film o przejmującym i długotrwałym procesie odbudowy obwodu kijowskiego po deokupacji. Jeszcze jednym specjalnym wydarzeniem jest film „Łarysa Kadochnykowa. Wojna” Dmytra Tomaszpólskiego. Obraz koncentruje się na zmianach, które wiosną 2022 r. zachodziły w Kijowie oraz wśród ludzi ze sfery sztuki i kultury. Z okazji 20. jubileuszu organizowany jest pokaz filmu o „Docudays UA”. Film „Piątek, sobota, niedziela” Kateryny Hornostaj utrwalił pracę zespołu festiwalowego nad kinoweekendem „Stan wyjątkowy”, który w listopadzie 2022 roku odbył się w Kijowie. Tegoroczny wybór programu DOCU/MŁODOŚĆ, którego koordynatorką jest Daria Łewczenko, zanurza w ciepłe historie dorastania. Film Morgane Dziurla-Petit „Nadmiar nas uratuje” to tragikomedia o naturze rodzinnych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dokąd ja z Kijowa? na kogo? nie można wszystkiego zostawić Bogu w obliczu ostatnich dni. Nie może liryczny bohater, nawet jeśli wyższe siły odmówią ratunku, opuścić DOMU, w którym przebywa oblicze Boże i na który spadła katastrofa. Bez domu (bez chaty) jego własne istnienie jest nie do pomyślenia. Jest gotów skamienieć (i duchowo, w pewnym sensie, już skamieniał) przy ścianach swojego mieszkania. Jest gotów zamienić się w kamień, który spadnie na głowę wroga, albo w kulę, która go trafi. Ale jest gotów stać się także tym kamieniem, który położą, zmywszy krew, w fundament prawdopodobnie już nowego domu: oni przyszli – i odejdą w glinę niemą i martwą. na zawsze. niech tak będzie. a ja – cegła. krew zmyją i wmurują w ścianę. tam rozstrzygną co i gdzie. Pierwsza część książki (poetycko oswojony pierwszy rok pełnoskalowej wojny), która zaczyna się tymi wersami, kończy się – póki co wymarzoną! – zwycięską uroczystością, na kształt powojennej biesiady („umyć ręce, doprawić ziemniaki, rozłożyć chleb na młodej trawie”; 18-19.06.22). Kończy się powrotem DO DOMU, w ten świat, który obroniono. Istotne jest, że liryczny bohater Czirkowa to człowiek daleki od miejskiego pochodzenia (przecież sam poeta urodził się we wsi Nowolymariwka w rejonie biłowodskim obwodu ługańskiego), to rdzenny mieszkaniec wiejskiej prowincji. Dlatego obraz jego domowej, intymnej przestrzeni nabiera folklorystyczno-pieśniowych cech wiejskiego bytowania. Jestem przekonany: wiele z liryki poety jest w tym sensie na tyle melodyjne i ludzkie, że samo jest gotowe stać się folklorem. Wszystko, co składa się na byt domu, jego gospodarstwo, dobrze znane poecie z dzieciństwa, nabiera nierzadko epicko-publicystycznych charakterystyk, właściwych ukraińskim dumom. Na przykład siekiera: Siekiera – rodem ze wsi, nie jej po głowach chodzić, lecz jak naprą wrogie dzieci – będzie chodzić bez zmęczenia i zła. („Kraniec świata – niby kraniec stołu”; 16.02.22) Albo oto takie przenikliwe wersy, które zwracają czytelnika, pod względem intonacji i treści, do początku: nie drżyj, moja chato, nie rzucę, widzisz: barszcz kipi na płycie, on dojrzeje dopiero za godzinę, zjemy… potem – późno iść… nie drżyj, wybucha daleko, biją nie fale w ścianę – wiatry, uspokój się, obudzisz bociana, ja o nim ci mówiłem, wyłączymy światło, noc wątpliwości zagoi, doprowadzi do gwiazdy czy biedy. moja chato, ja będę z tobą, no dokąd ja bez ciebie dokąd… (20.04.22) DOM (w książce – CHATA) – to przewodni obraz, uświęcony obecnością Boga. Jak i, oczywiście, obecnością RODZINY: matki, ukochanej żony, dzieci. Wymienię jeszcze kilka, szczególnie bliskich mi wierszy: „deszcze, śniegi i garściami manna” (07.03.22), „Nie uciec. Nie zakrzyczeć” (13-14.04.22). Ostatni ze wspomnianych przed chwilą wierszy kończy się cytatem z ukraińskiej klasyki („Sad wiśniowy koło chaty…”), włączając w nowoczesne nieszczęścia samą historię wielostronnie cierpiącej Ukrainy, przeżytą przez Tarasa
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor FYLYMONOW, filmoznawca, m. Karmiel, Izrael. Chrystus zmartwychwstał z martwych, śmiercią śmierć pokonał i tym, co w grobach, życie darował. Troparion Wielkanocny. A oto do piekła – choć zaraz. Pójdę. Wskrzeszać i wyprowadzać zabitych, żeby mogli dokosić i dożyć i nad żłobem gwiazdę wznieść. Serhij Czyrkow. „Nie wołajcie, nie pójdę po wodzie”. Jedno z najsilniejszych (a może i najsilniejsze) wrażeń ostatnich miesięcy – tom wierszy ukraińskiego poety Serhija Czyrkowa „Ja – ten, który skamieniał” (Winnica, 2023). Z autorem przyjaźniłem się jeszcze od czasów studenckich pod sklepieniem skromnej alma mater – Woroszyłowgradzkiego Instytutu Pedagogicznego. A to, strach pomyśleć, ubiegły wiek. Ściślej, jego druga połowa. Dzięki lekkiej ręce Serhija Mykołajowycza ja, nieszczęsny „szkrab” (nauczyciel), wypróbowawszy na wytrzymałość układ nerwowy na niwie pedagogicznej, na początku lat 70. trafiłem do redakcji obwodowej młodzieżówki. Wytrzymałem z dziesięć lat. Dopóki nie wyrzucili – z powodu rozbieżności ideowych. Serhij opuścił tę instytucję, jak i sam Woroszyłowgrad, gdzieś w 1977 roku, wyjeżdżając do Kijowa. Ostatni raz widzieliśmy się na żywo, daj Boże pamięć, albo pod koniec lat 90., albo na początku zerowych. I stało się to w Ługańsku, w mieszkaniu mojej nieżyjącej już siostry, dokąd czasami (do 2014 roku) przyjeżdżałem w gości już z rosyjskiej wiejskiej głuszy. I wyobraźcie sobie, jak odbijają się echem i jaką treścią napełniają się dla mnie te kilka wersów ze wspomnianej książki wierszy Serhija, napisanych na początku 2019 roku. Z książki, na której głosy próbuję teraz odpowiedzieć: i żeby pociąg jechał z Ługańska do Charkowa, i kula w oknie nie szukała mnie. („płynę – parasolkę, a parkom – przyparki…”; 31.01–02.02.2019). Jeszcze od tamtych czasów tak czy inaczej, być może nie nazbyt konsekwentnie, śledziłem twórczość rodaka. Przechowuję w mojej bibliotece także kilka jego wczesnych zbiorów. O ile mi wiadomo, Serhij musiał przeżyć przełom w twórczym, a i w codziennym, zapewne, bycie. W każdym razie, jakie to ma dla mnie znaczenie. Stało się to po śmierci naszego wspólnego przyjaciela, ukraińskiego poety i dziennikarza Petra Szewczenki (Petra Biływody). Od tego momentu, według wyznania Serhija, ostatecznie i nieodwołalnie przeszedł w twórczości na język ukraiński. I stał się, moim zdaniem, o wiele bliższy Petrowi. Nie tylko w dawnych więziach przyjacielskich, które tragicznie się urwały, ale i swoją poezją. Lirycznymi intonacjami, melodyjnością, która rodzi się z głębi języka ukraińskiego. A zwłaszcza – światopojęciowością, która jest właściwa poetyckim poszukiwaniom Szewczenki-Biływody. Według moich odczuć, zauważalny wzlot, nabycie, że tak powiem, jakiejś surowej męskości, połączonej z drżącą wrażliwością poetyckiego słowa, nastąpiło w nim od momentu barbarzyńskiej inwazji „braci-słowian” na Ukrainę. Zmiana była gwałtowna i przekonująca – jako duchowo-moralny opór bezwstydnej agresji. I oto przed nami oczywisty owoc tego przeciwstawienia – unikalna w swoim sensie książka „Ja – ten, który skamieniał”. Nie jestem pewien, czy we współczesnej poezji ukraińskiej jest obecnie coś dokładniejszego, silniejszego i z tą samą głęboko osobistą przenikliwością przeżytego – jako bieżące wydarzenie, jako fakt realnej historii narodowej. Szczerze mówiąc, to, co stworzył Serhij jako poeta, zyskało w moich oczach znaczenie i wagę wyczynu, a on sam – nawet pewną wielkość bohatera dzieła. I oto co mam na myśli. Obaj jesteśmy ludźmi wcale nie młodymi, obciążonymi, że tak powiem, rodzinami. Z naturalnymi dla wieku troskami i kłopotami, słabościami i chorobami. Pisze we wstępie, rejestrując początek wydarzeń zimy-wiosny ubiegłego roku: „Ja – ten, któremu broni nie dali. Czuję się zbędny. W końcu uspokoiłem się: dojdzie do sprawy – o wiek nie będą pytać. Siedemdziesiąt dwa lata mam czy dwadzieścia siedem. Strzelałem kiedyś nieźle, zapalić i rzucić butelkę z benzyną zdołam. Wypatrzyłem miejsce na barykadzie niedaleko. W trzy minuty od domu”. Próbowałem wyobrazić sobie siebie na jego miejscu, „w trzy minuty od domu” i w obliczu katastrofy – nie wychodzi. Nie wychodzi w tym sensie, że nie jestem pewien, czy zdołałbym. Tym bardziej – przeżyłbym odejście syna na wojnę – w 2014-2015 roku. I wreszcie, czy udźwignąłbym w sobie fabułę tej jego książki, gdyby okoliczności rzeczywiście tak się ułożyły. O swoich poezjach mówi tak (i z tym nie można się nie zgodzić): „Moje wiersze – nie o wojnie. Moje wiersze o tym, co ona zabiera, a co – daje, czym napełnia duszę. One o tym, co czuje konkretny człowiek w konkretnych okolicznościach. Moje wiersze – nie potrzeba, a uwolnienie. Od zobaczonego i usłyszanego. Od przeżytego. Od bólu i wewnętrznej bezsilności. Żeby nie przepełniło, nie rozerwało. To, w pewnej mierze, dziennik”. Tak, to poetycki dziennik, pisany w ciężkie godziny, dni, miesiące 2022 roku. Dziennik, w którym czas wykonuje obrót i z 22. roku wraca do 14-15. roku, do źródeł tego, co dzieje się obecnie na Ukrainie. Żeby zacząć potem nowe wchodzenie. Pierwsza część książki „Luty luty” – restauracja tego, co działo się z lirycznym bohaterem i w nim od 24 lutego do grudnia 2022 roku. Druga – „Sierpy sierpnia” – wiersze, napisane od 2014 do 2019 roku, ale przetasowane według logiki lirycznego przeżywania wydarzeń.
*** Chcę podkreślić: to jest właśnie KSIĘGA. Nie zbiór, który utrwala jakiś kolejny etap twórczego rozwoju poety. To księga w tym sensie, w jakim Księgą nazywa się Pismo. Innymi słowy: taki tekst, w którym w konceptualnie organicznej jedności objawiona jest myśl i uczucie, przeżyty dzień i wiek, mit oraz historia – w cierpieniu, nadziei, wierze i miłości. Absolutnie nie mam zamiaru stawiać tego, co stworzył Serhij Czyrkow, na równi z Księgą ksiąg, czyli z Biblią. Wskazuję jedynie na artystyczno-kulturowy, fabularno-gatunkowy rodowód tego, co zaproponował do ogólnego wglądu poeta. Wskazuję na rodowód, który z definicji zakłada nieuchronność organicznego zlania się w lirycznym przeżyciu tego, co głęboko osobiste, intymne, z tym, co ogólne, jeśli chcecie – z tym, co uniwersalne. Co więcej, podanego jako odwieczny, zaczerpnięty z tegoż Pisma wątek wystawiania człowieka na próbę człowieczeństwa w katastroficznym wstępowaniu na przedłożoną mu przez historię „golgotę”. Biblijne obrazy, motywy, sama droga ewangelicznych prób Zbawiciela rzeczywiście przenikają główny wątek książki, współbrzmiąc z dziennikowymi szczegółami czasu, zreflektowanymi przez poetę. Tytuł książki wierszy i autorska preambuła odsyłają do historii starotestamentowego Lota, jego córek i jego żony, która, jak wiadomo, skamieniała, stała się słupem soli. Ale wydarzenia mitu obracają się tutaj w swoje przeciwieństwo. Skamienieć duszą lirycznemu bohaterowi pisane było nie w wyniku kary Bożej za nieposłuszeństwo, jak było z Sodomą i Gomorą za nieprawe życie, a pod ciężarem strasznych zbrodni agresora, dokonanych w DOMU i na OJCZYŹNIE lirycznego bohatera. I to zbrodni takich, które według wszelkich, także ludzkich miar, zasługują na najsurowszą karę niebios. Tutaj już, chcesz nie chcesz, zadajesz sobie pytanie, jak to robi, właściwie, liryczny bohater wierszy: czyżby ten, niech nie surowy starotestamentowy, niech bardziej łagodny i sprawiedliwy Bóg Nowego Testamentu miał milczeć? Wątpliwości dręczą nawet przy całkowicie zdystansowanym spojrzeniu na to, co dzieje się w Ukrainie. A o tych, którzy, jak liryczny bohater autora, przebywają wewnątrz katastrofy, nawet nie ma co mówić. Właśnie dlatego, zapewne, wraz ze słowami rozpaczy („Boże wszechmogący, poślij swojego syna, niech nieczłowiek zachłyśnie się ołowiem…”; 22-23.03.2022) wyrywa się z jego skamieniałej po Hostomlu, Irpieniu i Buczy duszy gorzka, straszna, bo przez krwawe łzy, ironia, kiedy Syn człowieczy na płonącej ziemi zwraca się do Ojca niebieskiego: ogień tu nie liże – do kości zjada, a żar – dusi się i wyraj. Weź ich, mój Ojcze, do siebie, do raju, tak jak są – bez odzieży i skóry! („chodziłem po Irpieniu, w Hostomlu płakałem…”; 09.04.2022) Jaki raj, gdzie on jest, skoro śmie pretendować do niego wciąż w żaden sposób nieukarany zbrodniarz z rękami po łokcie we krwi?! Wygląda na to, że Ojciec poetyckiego apokryfu Czyrkowa odchodzi. I co?.. płynie rzeka do raju z Ukrainy, nie szeroka, lecz nie ma dna, Bóg przychodzi, patrzy z urwiska na ten nurt czerwony, niby mak, coś go w tych chwilach męczy, coś na świecie dzieje się nie tak… („szabla rozcina, kula – mnoży…”; 02.04.2022) Ciężkim brzemieniem na duszy ludzi znieważonych przez wrogą siłę kładzie się zwłoka czy – czyżby to było możliwe?! – bezsilność Boża. Wsłuchajcie się w echo, które osiadło w lirycznym bohaterze jeszcze od 2014 roku podczas jednego ze spotkań na drodze prób: Spojrzała w górę, by ujrzeć Boga czy chmurkę, która napoi wyschnięte ogrody. Nikogo na niebie. Pokój i deszcz nieprędko... Nacierpią się i ogrody, i Ukraina. („droga – popiół…”; 29-30.06.2017) Na niebie NIKOGO! I oto wtedy z nieuchronnością rozpaczy naprawdę objawia się apokryficzny Syn boży – w tej beznadziejnej nadziei na wyższą karę dla zbrodniarzy i ratunek dla ofiar. Jaki on jest, ten bóg? A on jest bogiem-kaleką, który przeszedł przez ogień inwazji, znużonym bogiem: nie wołajcie, nie pójdę po wodzie. Jak susza – to nie dla mnie. Uderzył „Grad”. Zaczęła się gangrena. Odcięli. Nie pójdę po wodzie. Nie będę dzielił chleba ja i ryby. Ani kropli wody – na wino, martwych warg nie zwilży ono, od żywych nie odwróci zagłady. A oto do piekła – choć zaraz. Pójdę. Wskrzeszać i wyprowadzać zabitych, żeby dożąć mogli i dożyć i nad żłobem wznieść gwiazdę. (06.08.2018) Ciężkie wątpliwości liryczny bohater przezwycięża przekonaniem, które przychodzi, zdaje się, nie wiadomo skąd, w bezwarunkowej obecności Boga w prywatnym mieszkaniu – jego własnym i każdego z pobratymców. Razem z mieszkaniem (i w nim) schodzi bóg-kaleka do piekła, żeby śmiercią śmierć zwyciężyć dla przyszłego Życia. To znaczy DOM ukraińskiego poety, który on gotów jest obronić ceną życia, według obrazowej logiki książki, jest Bogiem.
*** Wiersz „nie mogłem. ja – ten, który skamieniał” (10.03.22) jest symbolicznym początkiem książki. W jego wersach schodzą się i liryka jako intymnie przeżyte, i publicystyka ogólnonarodowego gniewu i nienawiści do wroga („wrogich dzieci”, bandytów-moskali), i ponadczasowa epika mitu, bieżącego czasu i tym czasem przekształcona: nie mogłem. ja – ten, który skamieniał.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Szewczenką. Wiersz, obok obrazu CHATY, wprowadza w przestrzeń biblijnych cierpień ofiarny obraz MATKI. Nie uciec. Nie krzyknąć. Studnia od pocisku zapadła się. – To krew moja – powiedziała matka, upuściwszy w kałużę chleb. Chata – biała, wiśnia – biała, a matula spać się położyła. Skórka nagle poczerwieniała, napiwszy się krwi i ciepła, rozmiękła. Podzielili z bratem. – To ciało, dzieciątka, moje… “Rodzina wieczerza koło chaty, wieczorna gwiazdka wstaje”. (13-14.04.22) Albo weźmy “Sonet o białej chacie” (16.10.19), z drugiej części książki – wiersz z bardzo dokładnym obrazem międzyświata, w rozłamie którego znalazła się Ukraina, która pragnie i szuka niepodległości: “żyjemy na przedmieściu lata między splugawionym Krymem a Rzymem, nasze okna wychodzą na zimę, nasze jabłonie gradem zbite”. Albo – stamtądże – kot na kolanach płomień dzikie niebo i duszę na wskroś wypala chata – kaleka i w chacie – kaleka cicho zlatuje piórko lekkie (…) kot chce jeść i ociera się o nogę chata bez dachu lokator bez ręki (06.10.18) CHATA u Czirkowa, która, jak i sama Ukraina, przebija się przez ogień i śmierć, tragicznie wbudowuje się w naelektryzowany chronotop światowej kultury. Już drugi w tym zbiorze wiersz (“syrena. Kijów. Odyseusz dawno wrócił na Itakę”) przenosi nas w przestrzeń greckiej antyki, w świat Homera. Odyseusz, który wrócił do domu, nie może ukryć się przed zagrożeniem śmiertelnych pieśni syren, które tymczasem przebijają się do mózgu i duszy lirycznego bohatera w… Kijowie! Syrena w takiej ambiwalentnej interpretacji – jeden z przewijających się obrazów książki – ta muzyka, którą żyje obecnie poeta-kijowianin Serhij Czirkow (“niech wyje, mniejsza z tym, nie wilk. nie zagryzie, nie zamroczy…”, 23.05 - 24.06.22; “Zobaczyć i umrzeć? Niech beze mnie kwitnie wyrafinowany Paryż, jemu – Édith Piaf, mnie – syrena…”, 04.04.22). Pojawia się w tej przestrzeni i piękna Helena z Menelaosem z tejże homeryckiej mitologii. Jednak Helena jest tu – innoistnieniem nie miłości, a Wolności, którą wcale nie starożytni Grecy, a współcześni Ukraińcy bronią przed podksiężycowym, że tak powiem, światem. *** Wiele z zacytowanego lub wspomnianego tutaj jest otwarcie i akcentowanie publicystyczne. Nawet to, co może być zaliczone do liryki intymnej. Całkiem “czystej” liryki stosunkowo niewiele, co jest całkowicie zrozumiałe i w czym jest swoja organika. Ponieważ cała książka nie jest niczym innym, jak oporem, protestem, przeciwstawieniem się, wyzwaniem rzuconym wrogowi, skierowanym, bez wątpienia, do wzroku i słuchu współczesnej ludzkości. Uświadamiając sobie prawdziwe miejsce i rolę Ukrainy w świecie, przeżywając reakcję na nieszczęścia, które ją spotkały, liryczny bohater wysyła TAM, do wielkiego ŚWIATA z realnej WOJNY, rozpaczliwe wołanie: “zamknijcie niebo – możecie przecież! – zamknijcie ową tarczą, co z drzewa Gopher”. To ważny przewijający się motyw-wołanie książki – próba osiągnięcia bezwarunkowego (bez żadnych zastrzeżeń!) porozumienia z zachodnim światem, w ogóle ze światem, którego częścią całą organiką swego ciała i jego surową drżączką jest Ukraina, i który niezbyt aktywnie przezwycięża “monachijski” syndrom minionego jeszcze wieku. Próba dialogu ze światem, który ku zdziwieniu powoli dochodzi do uświadomienia sobie oczywistego: katastrofa, która rozrasta się na terenach jednego z największych europejskich krajów, dotyczy go bezpośrednio. Publicystyczny patos wierszy Czirkowa – to nic innego, jak przetworzona dokumentalność, uwarunkowanie realnym faktem. Ma się na myśli dokumentalną fiksację obserwacji lirycznego bohatera poza granicami swojego, prywatnego domu – w domu-kraju. Kinowo wyrazista i jednocześnie gotowa do uogólnienia obserwacja samego faktu. Taka, na przykład: kamienie, cegła, obalone bryły, błyszczy na słońcu tłuczone szkło… domu jakby i wczoraj nie było, a mężczyzna – starannie wytrzepuje dywan, wisi półka z Heglem i Kantem na słowo honoru i trochę na ścianie – a on zacisnął deseczkę w garści i trzepie dywan, jakby tworzył święto dla niej, dla jedynej, która podłogę myła, a ono wleciało, i mężczyzna stoi i wytrzepuje dywan i czeka, kiedy do domu zawoła, kurzy się pył na pół z czarnym dymem, już i głowa nie siwa, a ruda, spadł balkon, ona nie wygląda, i on starannie wytrzepuje dywan. (29-30.04.22) Przypomniało się, jakie wrażenie wywarła swego czasu na wybitnym reżyserze Andrieju Tarkowskim znaczeniowa wieloznaczność dokumentu. Fiksacja takiego, na przykład, faktu: człowiek, rozbierając się przed rozstrzelaniem, szuka suchego miejsca, gdzie można by złożyć odzież. Przerażająca ekscentryka rzeczywistości! Jak i tutaj, w wierszach Czirkowa. Zrujnowano dom, zginęła ukochana, a mężczyzna starannie wykonuje zwykłą domową pracę: wytrzepuje dywan. A oto jeszcze jeden ważny, powiedziałbym, przewijający się w fabule motyw: jaki “Hegel”? jaki “Kant”? Znowu i znowu pojawia się pytanie, a jakie książki będziemy czytać i jakie wiersze będziemy pisać po kolejnej w światowej historii bezwstydnej zniewadze tego, co zwie się człowieczeństwem; tego, co zwie się kulturą – artystyczną przede wszystkim? O tym jest także tutaj (24.05.22): kiedy z twarzy zmyję sadzę, złożymy cegłę, jak była, kiedy wszystko-wszystko opowiemy, posadziwszy świat obok stołu, kiedy poległych wskrzesimy i rany uleczymy żywym, odrościmy spalone skrzydła i wprowadzimy Rzym w Krym, kiedy wejdzie cisza w dom i nazwie ten dom swoim – jakie będziemy czytać książki pod wycie syren i “Migów”? (24.05.22) W książce Czirkowa pobrzmiewają obrazy światowej kultury, obrazy ukraińskiej literatury klasycznej. Powiedzmy, w przejmujących wierszach “oczy nie szare i ani trochę nie niebieskie” (22-23.03.22), które wywołują skojarzenie z nowelą Mychajła Kociubynskiego “Konie nie są winne”. Albo motywy Tarasa Szewczenki (“i nie narodzonych, i martwych, i żywych”; 23.11-06.12.22) – oddźwięk, oprócz innych, z poematem “I martwym, i żywym, i nienarodzonym” (“Posłanie do rodaków”). Ale w żadnym wersie – ani nutki zwracania się do rosyjskiej, chociażby literatury, z którą Czirkow, śmiem zapewnić, jest zaznajomiony całkiem nieźle. Głos jej etycznie nie jest do przyjęcia w narracji walczącej Ukrainy... Czystej liryki, jak już zauważałem, mało. Ale pojawiwszy się, nabiera szczególnej przenikliwości i przejmującej siły – na moje wyczucie, przynajmniej. Oto najdelikatniejsze liryczne przeżycie, zarejestrowane w Kijowie mniej niż miesiąc po inwazji: zamknijmy drzwi, okna zaczernijmy, świecę – na stolik, nie tutaj, bardziej w lewo, niech ciszę płomyk między nami kołysze, i niech co chce nad głowami grzmi, herbata z tymiankiem, filiżanki z porcelany, daj-no ja przesunę orchideę, spójrz jakie motyle nad nią, i nikt nie wie, co wisi nad nami.
daj rękę, droga, to skandalizuje chmura. czemuż w nasze? – na świecie mnóstwo okien. a jeśli trafi – trafi – nie rozłączy, osiądą na ikonach nasze oblicza. (12-13.03.22) Uderzający fakt niewiarygodnego zdziczenia tego, co dzieje się w XXI wieku, obciążonym, zdawałoby się, przekonującym doświadczeniem minionych wojen i który, jakoby, ma przeciwko nim szczepionkę. A tutaj, w jednym z kijowskich mieszkań, odbywa się realny powrót do katastrofy wojny światowej, którą Ukraina już przeżywała. Z tymi samymi poczerniałymi otworami okien, odgrodzonym od zagrażającej rzeczywistości życiem i, jednocześnie – bezbronną każdą swoją chwilą. Jak to mogło się powtórzyć?! Zdołało. Takie są współczesne realia teraźniejszości. I w tej rzeczywistości – wyrasta wysepka prywatnej, intymnej egzystencji! Taka niezabezpieczona, taka krucha, że wydaje się, iż nie przetrwa, nie uchroni cichej jedności domu, rodziny. Oto jak jawi się poecie finałowe wzniesienie bliskich dusz: “osiądą na ikonach nasze oblicza”. W trwałości poszczególnych losów, w ich żywej nierozłączności – wielka siła oporu. No niemożliwe są TAKIE wiersze we współczesnej Rosji, niemożliwe TAKIE książki, bo nie uświęcone TAKIM doświadczeniem. I czy będą kiedykolwiek możliwe? Lirycznych przeżyć jako naturalnej iluzji tymczasowego schronienia przed nieszczęściem w pierwszej części jest mało. Osobiste stało się przeżywaniem wspólnego oporu wobec nieszczęścia, wlało się w ogólnonarodowy nurt i wyplusnęło powszechną wręcz nienawiścią do wroga. Dlatego tak drogie są autorowi pozostałości niedługiego, czujnego duchowego spokoju (08.05.22): jak to jest – obudzić się nie od wycia – od dotyku, który dawno nie śpi i pielęgnuje przedświtową chwilę by pierzchnąć motylem na szyję? jak to jest – wzdrygnąć się nie od fali, która idzie zaułkiem ognistym, a wzleciawszy ciałem nieziemskim w światy, gdzie ze skrzydłami i bezskrzydli? jak to jest upaść nie od rany, i nie upaść – obok przyłożyć się, i żeby błogo uśmiechałaś się ty: “Boziuniu, jaki dzisiaj ranek…” (08.05.22) I to – “Boziuniu, jaki dzisiaj ranek” – taki sam finałowy wzlot-wzniesienie dusz, które stały się obliczami ikon we wcześniej zacytowanych wersach! W drugiej części książki czystej liryki jest jeszcze mniej. Zbyt silne wstrząśnienie od powszechnego, nieoczekiwanego i niemożliwego, jak początkowo myślano, nieszczęścia, dokonanego i przyniesionego w darze przez podstępnych sąsiadów. Jednak – jest. Na pięć lat przed pełnoskalową inwazją nadzieja na ciszę, na to, że ułoży się “nieszczęście”, odzywa się przejmującym bólem – jeśli powrócić na początek pierwszej części książki i spojrzeć przez optykę “24.02.” na wydarzenia niedawnej przeszłości: “i stanie się w chacie cicho-cicho, i zwinie się przeklęte nieszczęście, i kotkiem ułoży się do nóg”. **** Oczywista folklorystyczność książki – świadectwo nie tylko jej zakorzenienia w gruncie kultury ludowej Ukrainy, ale i przykład stworzenia fenomenalnego kulturowego “oksymoronu” – AUTORSKIEGO FOLKLORU w ciężkie dla ojczyzny czasy. Nie wątpię, do takich rzeczy należy zaliczyć “Boże Narodzenie. Zarżnąć świnię…” (22-23.03.22). Oszałamiający obraz tego, jak w człowieku, który od dzieciństwa nie znosi widoku krwi i odrzuca nawet cień niszczenia żywego, wojna budzi nie tyle namiętną żądzę krwi wroga, co zmusza do pokonania w sobie naturalnego nieprzyjęcia przemocy. Nie mniej silny obraz, zrodzony z istniejącej, w istocie, rzeczywistości. Z dokumentu, że tak powiem. Ale i z folkloru, z ukraińskiej klasyki literackiej i autorskiego folkloru, który nabrał formy i treści. Do takich należą wiersze o wiśniowym drzewku, zniszczonym ogniem razem z chatą i rodziną w niej. ani liścia, ani kwiatu, ani jagody potem, ona nie krzyczała – żeby nie straszyć rodziny, która dogorywała w chacie z zawalonym dachem, zerwanym drutem, do śmierci zwęglona, do bólu poczerniała i mimo wszystko – biała od kwietnia i kwiatu, od chmurki w zenicie i weselnej chwili, która podchwyciła oboje nas na skrzydła, nie będzie niczego, kikutki – jak ręce, chwytała się wiśnia za siwą drogę, która biegła od piekła za czarnym progiem, z dala od chaty, w której dogorywała rodzina, która o tych mękach nie wiedziała. (16-17.04.22) Z tymi wierszami współbrzmi publicystyka “Wiersza wybaczonego” (“ja złodziejskiej ich krwi nie chcę”, 25-26.02.22). Motyw i obraz przelanej krwi – krwi prywatnego człowieka i krwi kraju, krwi niewinnych i tych, którzy walczą, krwi, wreszcie, wroga – jeden z przewodnich u Czirkowa. Czyim zbrodniczym rzemiosłem tysiące i setki tysięcy zanurzone są w tę krwawą “rzekę”? Komuś odpowiedź na to pytanie do dziś wydaje się “niejednoznaczna”. Cudowne w swojej wszechogarniającej folklorystyczności – autorskiej! – i oto takie wersy z drugiej części książki: W żółty jar po żółtą glinę wyprawiałem córkę i syna. Ja i sam ją nosiłem od rosy i do rosy. Nanosiliśmy całą górę, stała góra – na pół podwórza, żółta-żółta, jak ogień spod Pańskich spod dłoni. W siny jar po siną glinę wyprawiałem córkę i syna. Ja i sam ją nosiłem od rosy i do rosy. Nanosiliśmy – całą górę, stała góra na pół podwórza, sina-sina, niczym rzeka z Pańskiego stawu. “Tyś zwariował? – pytają ludzie, – jak podwórzem chodzić będziesz, marchew znosić, buraki?” Dobrym ludziom niepojęte: żółta glina – dla tołoki, sina glina – dla tołoki. Zbierzemy się na szósty dzień – i nalepimy ludzi. Żółta glina, sina glina – i powstanie Ukraina. (31.07.17) Z żółtej i sinej gliny odtwarza się, powstaje z popiołów wojny Dom Ukrainy – i według biblijnej logiki, i według folklorystycznej. I według logiki historii.
*** Druga część książki, jak już zaznaczono, to zejście do tych dni, miesięcy, lat, z których wyrosło wydarzenie części pierwszej – barbarzyński najazd w całej jego szalonej pełni. Zejście, ale jednocześnie i wzniesienie się do duchowego przezwyciężenia faktu najazdu, wzniesienie się do Domu jako symbolu narodowego zjednoczenia w indywidualnym oporze każdego wobec wrogiej siły. Wszystkie końcowe wiersze drugiej części książki są o tym. W istocie zachodzi jednoczesny powrót na początek pierwszej części – do kompleksu Lota, przekształconego siłą ducha lirycznego bohatera książki. Skamieniała dusza napełnia się żywą, gorącą krwią powrotu do życia – wiecznego powrotu. Podporządkowując się logice tej fabuły, zwracam się do wersów, które książkę zamykają („Syn idzie z wojny do domu”; 19-21.02.17), zrodzonych przed pełnoskalową inwazją. To ulubiony przeze mnie utwór! Poraził mnie i głęboko przeniknął do duszy! Obrazową konstrukcją, treścią, rytmiką. Tutaj czytelnik znów ma do czynienia z organicznym współdziałaniem publicystycznego napięcia, folklorystycznej prostoty i światopoglądowej głębi z przejmującą lirycznością przeżywania. Wiersze te, o ile mi wiadomo, mają głęboko osobisty, autobiograficzny charakter. W nich z profetyczną siłą przewidziana jest ciężka (jakby odtworzone na taśmie filmowej nagranie w zwolnionym tempie!) powolność i epicka nieskończoność powrotu do domu, nieskończonej drogi Syna z piekła wojny z jego śmiertelnym wiszeniem nad głową. Powrotu do bóstwa Domu, do rodziny. Do Ojca. Byle tylko przekroczyć próg! Przekazać, jak silnie i wyraziście jest to opisane, jest niemożliwe, ponieważ tutaj jest prawdziwość. I powstała ona z osobistego doświadczenia cierpienia i miłości: Syn idzie z wojny do domu – trzeci dzień i piąte zmęczenie, siódmy miesiąc, trzeci rok, nie mrużąc powiek. Już pokonał próg i łzy, które spotkały na progu. Już do chaty wszedł, z wargi zlizawszy krew. On lada chwila zamknie drzwi i zapyta o wieczerzę. Zrobi krok, jeszcze jeden. Idzie z wojny do domu syn. Już zdejmuje kominiarkę, siwiznę, bezsenność, sławę. Już uśmiech kraje usta. On powróci. Lada chwila… Syn idzie. Z wojny. Do domu. Bity gradem, myty gromem. Boże, jak mu dojść z tamtych światów w te światy? Trzeci rok idzie nieustannie. Czym ci zaradzić, synu? Przeciąg ściany rozcina. Syn idzie. Idzie wojna. (19-21.02.2017)
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...raińców”. Oto kilka opinii o imprezie i konkursie: „Serdecznie dziękuję wszystkim, którzy swoim udziałem w tak wspaniałym konkursie i finałowym koncercie-wręczeniu nagród laureatom ofiarowali przyjemne chwile rozkoszy poezją, muzyką, piosenką, podzielili się ciepłem i szczerością duszy!” (Tetiana Kondratenko). „Sił, natchnienia na długie lata służenia narodowi ukraińskiemu! Wszystkim nam Zwycięskiego Pokoju!” (narodowa artystka Ukrainy Halina Jabłońska). „Serdecznie gratuluję wszystkim dzieciom, które wzięły udział w wspaniałym konkursie „Świat zaczyna się od Mamy”. Dzieci są utalentowane, we wszystkich pracach czuć prawdziwe, szczere uczucia miłości do ukochanych mam i do ojczyzny. Grand Prix i dyplomy otrzymali oczywiście nie wszyscy, lecz ci, którzy wykazali większe mistrzostwo i fantazję w tworzeniu kompozycji, a to oznacza, że trzeba więcej pracować. Bo talent – to ważne, ale to połowa tego, co potrzebne do sukcesu! Reszta to wytrwała i niestrudzona praca, wtedy sukces przyjdzie na pewno” (narodowy artysta Ukrainy Walerij Franczuk). „Serdecznie gratuluję laureatom konkursu! Serdecznie gratuluję i dziękuję organizatorom, członkom jury i wszystkim uczestnikom tego konkursu! To było niesamowite! Ten konkurs powinien żyć bardzo długo!” (reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk). „Witam i cieszę się z twórczych dzieci, które w stroju i w synergii z Ukrainą, w przestrzeni Bożego światła! Niech Bóg prowadzi je dalej do nowych wyżyn i twórczych narodzin” (kompozytor, bard Ihor Jakubowski). „Szczerze cieszę się z sukcesów mojej córeczki Daryneczki, która pomagała mi i wszystkim, kto się przyłączył do przygotowywania suchych barszczów dla naszych obrońców i obrończyń, i napisała wiersz „Mamin barszcz”, który jury tak wysoko ocenił. Jestem dumny, że jesteśmy tutaj! Dziękuję za święto!” (Hennadij Pedczenko, tata laureatki Grand Prix). „Serdecznie gratuluję laureatom, organizatorom i szanownym jurorom! Nowych twórczych sukcesów wszystkim!” (przewodniczący zarządu Kijowskiej „Proświty”, narodowy artysta Ukrainy Kyryło Stecenko). „Ten konkurs współbrzmi z wydarzeniem „Czwartej Fali” – maraton „Dzieci Kanady – dzieci Ukrainy”. Wydarzenie odbędzie się 4 czerwca 2023 r. w pomieszczeniu Ukraińskiego Narodowego Zjednoczenia. Zaprezentujemy laureatów konkursu, a także umieścimy fotografie ich prac. Przyłączajcie się! Można wykupić prace za umiarkowaną cenę jako pamiątkę po utalentowanej osobie z Ukrainy. Dla nich będzie to niezwykłe wsparcie z dalekiej Kanady. Oni nawet nie marzyli o czymś takim. Wasze dary zostaną rozdzielone między pomoc dzieciom „Niebiańskiej Setki” a konkurs „Świat zaczyna się od Mamy” (Helen Poliszczuk, Toronto, Kanada). Pozostaje podziękować organizatorom konkursu: Koalicja „Hostomelszczyzna – przestrzenie marzeń”, Stowarzyszenie organów samorządu lokalnego „Aglomeracja Kijowska”, Stała komisja ds. edukacji, nauki, kultury, duchowości i religii Kijowskiej Rady Obwodowej, Komitet ds. kultury, stosunków międzynarodowych i turystyki Rady Społecznej przy KMPA, Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Twoja dobroć”, Fundacja Charytatywna „Prawo do godnego życia”, Ogólnoukraińska innowacyjna platforma edukacyjna „Schody do Przyszłości”, Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Niech świat poznaje Ukrainę”, Kijowskie Miejskie i Obwodowe Zjednoczenie „Proświta” im. T. Szewczenki, Kijowski Kolegium Nauk Stosowanych. Organizatorem konkursu na poziomie międzynarodowym jest Międzynarodowa Organizacja Ukraińskich Gmin (IOUC FOURTH WAVE/MOUG) „Czwarta Fala” w Toronto (Kanada). Mecenasami konkursu zostali: korporacja „JURIJA-FARM”, wydawnictwo „SAMIT-KSIĄŻKA”, a głównymi dobroczyńcami – M. Humenjuk, O. Moisiejenko, O. Dynnyk, L. Sowa, J. Żyliina, O. Kocz etkow, I. D. Derkacz, S. Liaszko, I. Czernyszowa, T. Kudarenko, T. Furtel, A. Czopczyk, M. Czuraiew.
Na zdjęciach: migawki z konkursu
Tłumaczenie maszynowe
„Świat zaczyna się od Matki” – tak nazywał się konkurs twórczości dzieci i młodzieży Kijowszczyzny, poświęcony Dniu Matki, który zakończył się wielką imprezą kulturalno-artystyczną w Kijowskim Fachowym Kolegium Nauk Stosowanych.
Olga HODACKA, zastępczyni przewodniczącej zarządu Kijowskiej „Proświty”
Przewodniczącym komitetu organizacyjnego konkursu jest Iwan Stepurin, członek Rady Społecznej przy Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (KMDA), przewodniczący zarządu Międzynarodowej Fundacji Dobroczynnej „Twoja Dobroć”, dyrektor wydawnictwa „SAMIT-KSIĘGA”. Zastępcą ds. organizacyjnych jest Ihor Najda, lider Ogólnoukraińskiej innowacyjnej platformy edukacyjnej „Schody w Przyszłość”, który zjednoczył wszystkich nieobojętnych na sprawę wychowania, rozwoju twórczego i odnowy zdrowia psychicznego dzieci wojny z obwodu kijowskiego. A wszystko zaczęło się od Hostomla – miasteczka, które jako pierwsze stawiło czoło moskiewskiemu wrogowi 24 lutego 2022 roku, który planował szybko i łatwo przejść do Kijowa. Ale my wytrzymaliśmy, odcinając wrogowi drogę do stolicy! Okupacja… rozpacz… łzy… straty… Dzieci widziały wszystkie okropności wojny i konfrontacji, dzielnie je przeżyły, wylewając swoje emocje na papier, w dzieła sztuki dekoracyjno-użytkowej, ponieważ zjednoczyły je projekty twórcze: „Dzieci – Wojna – Ukraina”, „Stilnyk” i inne. Praca z uzdolnionymi dziećmi wyszła obecnie poza granice miasteczka i obwodu kijowskiego. Dziś współpracujemy z naszymi partnerami z Kanady, Chorwacji, Węgier.
Nominację „Malarstwo” kierował zasłużony artysta ludowy Ukrainy, grafik, rzeźbiarz, malarz, członek Związku Projektantów Ukrainy Walerij Franczuk. Prace utalentowanych dzieci oceniali znani na Ukrainie i za granicą twórcy: Helen Polisczuk (Toronto), Olena Dyba (Chorwacja), Halina Jerko, Wołodymyr Koskin, Oksana Furlet, Witalij Choma, Anastasija Czemikos (Kanada). Grand Prix za zrównoważoną kompozycyjnie koncepcję dzieła, harmonijne połączenie kolorów i mistrzostwo wykonania otrzymali: Solomija Korolko, Bucza, za pracę „Moja mama – czarodziejka” (opiekun – Oksana Furlet), Wira Murzycz, Sławutycz, „Najlepsza mama” (opiekun – Maryna Nasenok), Anastasija Kyryczenko, Biała Cerkiew, „Wszystko moje – wszystko nazywa się Ukraina” (opiekun – Iryna Szewczenko). Dyplomami I stopnia nagrodzono: Polinę Zawalniecką, Warwarę Oryszkewycz, Milanę Tatarczuk, Annę Czornobaj. Drugie miejsce zajęli: Anna Szamajewa, Wasylisa Pyłkina, Katarzyna Kaliniczenko, Iryna Niesczotna. Na trzecim miejscu: Arina Fedorczuk, Anastasija Bułowenko, Wiktoria Wołoczaj. Nagrody dzieciom wręczały Inna Szubko – deputowana do rady obwodowej, dyrektorka Kompleksu Edukacyjno-Wychowawczego „Wyszhorodzka Rejonowa Gimnazjum »Intelekt« – ogólnokształcąca szkoła I stopnia” oraz Ludmiła Smysłowska – zastępczyni dyrektora Komunalnej Placówki Obwodowej Rady Kijowskiej „Obwodowa Biblioteka dla Dzieci”.
Nominację „Poetycko-prozatorskie (autorskie) słowo” kierowała Olha Chodacka – pisarka, pedagożka, doktor filozofii. Prace twórcze dzieci oceniało jury, w skład którego weszli: Jewhen Buket – członek zarządu Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, przewodniczący zarządu Kijowskiego Obwodowego Oddziału „Proświta” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Tetiana Kondratenko – dziennikarka, autorka projektu „Ogólnoukraińskie forum »Dziecięcym dotykiem pióra« – Ukrainę jednoczą dzieci”; Anatolij Kaczan – pisarz i działacz kultury; Swietłana Kas’janenko – pisarka dziecięca, działaczka społeczna; Michaił Iljin – przewodniczący zarządu Międzynarodowej organizacji społecznej „Federacja Powszechnego Pokoju”, redaktor naczelny Ogólnoukraińskiej gazety „Sprawy Rodzinne”; Tetiana Niehrij – artystka ludowa Ukrainy; Dmytro Łomaczuk – ukraiński reżyser filmowy; Ihor Jakubowski – kompozytor i poeta. Współorganizatorami konkursu są Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki (przewodniczący Centralnego Zarządu Pawło Mowczan) i Kijowska „Proświta” (przewodniczący zarządu Kyryło Stecenko). Grand Prix otrzymali: Alina Symonenko, Myronówka (opiekunka – Iryna Kożemiaczenko), Wiktoria Stelmach, Fastów (opiekunka – Olha Kudriawcewa), Daryna Pedczenko, Myronówka (opiekun – Dmytro Krywowiaz). Dyplomami I stopnia nagrodzono Olenę Wdowyczenko (opiekunka – Iryna Zaporizka) i Zofię Sydorenko (opiekunka – Iryna Zaporizka). II miejsce w nominacji „Poetycko-prozatorskie (autorskie) słowo” zajęli: Anastasija Pedeszko (opiekunka – Iryna Kożemiaczenko), Anna Bałaban (opiekun – Dmytro Krywowiaz), Ołeksandra Rohalczuk (opiekunka – Tamara Kirmacz). Dyplomami III stopnia nagrodzono: Iwana Puchtajewycza (opiekunka – Tetiana Szubina), Hannę Drozd (opiekunka – Ludmiła Komisarenko), Małgorzatę Sywczenko (opiekunka – Tetiana Dakal).
Przewodniczącą jury w nominacji „Sztuka dekoracyjno-użytkowa” była Natalia Połtawec – członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy. W skład jury weszli: Halina Zabaszta, Ołeksandra Kyrylowa, Leonid Nahirniak, Tamara Niedoszowenko – pro-
...wni specjaliści Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjnej i Designu im. Mychajła Bojczuka. Grand Prix otrzymali: Małgorzata i Panuchnik z Hostomela (opiekunka – Wasylina Panuchnik), Ołena Salska z Rokytnego (opiekunka – Oksana Kowalenko), Weronika Mirosznikowa z Białej Cerkwi (opiekunka – Walentyna Korobko). Miejsce I zajęli: Jewgienij Rozumenko (opiekunka – Natalia Szewel), Halina Jaremenko (opiekunka – Halina Diadiura), Walerija Bohdanowicz (opiekunka – Natalia Wasyłyszyna). Dyplomami II stopnia nagrodzono: Zofię Pawlenko (opiekunka – Wiktoria Pawlenko), Ołeksandra Liaszka (opiekunka – Katarzyna Liaszko), Annę Dudczyk (opiekunka – Iryna Dudczyk) oraz Marjanę Biełous (opiekunka – Ludmiła Tkaczenko). Miejsce III zajęli: Weronika Czorna (opiekunka – Iryna Szwydenko), Zoja Kazak (opiekunka – Oksana Furlet), Susanna Smiła (opiekunka – Alona Hulej), Walerija Chudenko (opiekunka – Wiktoria Diehtiar). Podczas święta rozbrzmiewały piosenki w wykonaniu Tetiany Niehrij, Swietłany Kasjanenko, Ihora Jakubowskiego, Ludmiły Bakało. W swoim wystąpieniu Ihor Najda podkreślił znaczenie uwagi do kulturalno-artystycznej twórczości dzieci i młodzieży dla poprawy zdrowia psychicznego i dobrobytu w rodzinach, co jest szczególnie cenne w czasie wojny. Lider Ogólnoukraińskiej innowacyjnej platformy edukacyjnej „Schody w Przyszłość” zaakcentował rozwój osobowości młodych talentów, świadomość przez nich wartości tradycji narodowych, co pozwoli zmieniać świat na lepsze i kształtować fundament wolnej Ukrainy. Każde dziecko otrzymało w prezencie książkę od wydawnictwa „SAMIT-KSIĘGA”, zaprezentowaną przez wydawcę Iwana Stepurina. Specjalne upominki naczelnik wydziału kultury, młodzieży i sportu Hostomelskiej gminy terytorialnej Kateryna Pawlenko wręczyła dzieciom tej wspólnoty, a deputowana Kijowskiej Rady Obwodowej Halina Jerko podarowała uczestnikom farby. Do wręczenia cennych prezentów dzieciom dołączyła także Ołena Nazarenko z Charytatywnej Fundacji WWS „Dla ukr...
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła ŻULYŃSKI Dlaczego, powiedzmy, ani „Uriadowyj kurjer”, ani „Hołos Ukrajiny” nie odważyły się opublikować rozmyślań temperamentnego badacza i publicysty o prastarej rzeczywistości narodu ukraińskiego – o okresach kultury archeologicznej mezyńskiej, cywilizacji trypolskiej, o duchowych bogactwach ukraińskiego rodu?.. Wadym Pepa pragnie „zajrzeć” nawet w głębiny tysiąclecia przed naszą erą, poznać prehistoryczną przeszłość naszej Ojczyzny, a to już budzi niepokój. Mówią, że Wadym Pepa to pisarz, a nie zawodowy historyk, który powinien korzystać z czysto naukowych metod, wszak tradycyjna historia jako dyscyplina naukowa opiera się na źródłach pisanych. Ale w rozmyślaniach autora takich książek, jak „Skazy meni, sokole” (1987), „Kluchi od wyriju” (1990), „Ukrajina w dzerkali tysiacolit” (2006), „Pamjat ukrajinskoji duszi” (2012), „Pered oczymy istyny” (2015), „Majster-kłas z imperatorom” (2017), „Wicz-na-wicz z wicznistiu” (2019), „Wołodar hromu” (2020) – wymieniam tylko te książki, z którymi się zapoznałem – znajdujemy nie tylko wiele odwołań-odniesień do historycznych źródeł pisanych, począwszy od bizantyjskiego historyka i pisarza Prokopiusza z Cezarei, bizantyjskiego cesarza Konstantyna Porfirogenety, nie mówiąc już o świadectwach rzymskich, arabskich i innych bizantyjskich historyków, a zwłaszcza staroruskich kronikarzy. Do wszystkich tych historycznych świadectw Wadym Pepa podchodzi z krytyczną miarą, starając się wypracować nowe podejście do poznania, do zrozumienia przede wszystkim prehistorycznej przeszłości narodu ukraińskiego, zwracając się bezpośrednio do źródeł pierwotnych – do głosów przodków, do pierwozwianej ukraińskiej duchowości, jeśli jest nią przede wszystkim twórczość ludowo-poetycka. Pisarz uważa, że „ludowo-poetyckie, a wraz z nim – kalendarzowo-obrzędowe – jest świętym pismem narodu ukraińskiego”, bo to „język z ludzkich ust”, który przenika całe tysiąclecia i jego echo dociera do nas od pierwotnych rodów, a później i plemion etnosu ukraińskiego. Wadym Pepa uważa, że „w duchowym świecie ludzkości nie ma nic tak ukrytego, żeby jego istoty nie można było odkryć”, dlatego tak śmiało, z pewną dozą intuicyjnej przenikliwości próbuje to wszystko przemyśleć na nowo dzięki „przeczytaniu” odwiecznej mitopoetyki ukraińskiego rodu. Pisarz wierzy, że nic w przyrodzie, świecie, wszechświecie nie znika bez śladu. Jest przekonany, że istnieją prawa duchowego samozachowania, które kiedyś w końcu zostaną odkryte, dlatego też pisarz-badacz zagłębia się w niewyczerpane studnie ludowej pamięci, zaprasza do wsłuchania się w głosy kolęd i szczedriwek, hajiwek, pieśni kupałowych… Wadym Pepa jest przekonany, że przede wszystkim kolędy i szczedriwki – to rodzimojęzyczne sygnały od kultury trypolskiej, od praukraińskich pradziejów i to słowośpiew brzmiał od dawien dawna na odwiecznych etnicznych ziemiach ukraińskich i brzmi dzisiaj. Nie wiadomo, do jakiego horyzontu czasowego prowadzą ukraińskie kolędy i szczedriwki. Ale istnieje twierdzenie wybitnego językoznawcy Ołeksandra Potebni, który ludowo-poetyckie arcydzieło „A my proso sijaly” odnosi do drugiego tysiąclecia przed naszą erą. Wszystkie przejawy twórczości ludowej, wszystko, co wytworzone rękami naszych przodków, co wypowiedziane, wyśpiewane, wymalowane, wyszyte, ażurowe, haftowane, wyrzeźbione, ulepione gdzieś w głębinach wieków i tysiącleci pomaga w poznaniu naszego historycznego losu. Właśnie dzięki tym ludowo-poetyckim, symbolicznym i materialnym świadectwom poznaje się duchową historię narodu, śledzi się jego rozwój od najdawniejszych czasów do współczesności. Tak, czytając książkę „Wołodar hromu”, jakoś od razu natrafiłem na prorocze słowa: „Na wielkie nieszczęście, nasze granice od wschodniej strony są zuchwale roztrzaskane przez kremlowskich okupantów, powalone, rozerwane gąsienicami czołgów… A te same granice zatwierdzone nienaruszalnymi, zdawałoby się, umowami międzynarodowymi. Na terytorium, przesiąknięte aż do samej magmy gorącą kozacką krwią, obłąkani agresorzy bezceremonialnie sięgają, jak po swoją własność. …Czyż nie jest szatańskim zamiarem – pozbawić naród ukraiński i jego język pamięci o ponad dwudziestu tysiącach lat istnienia etnosu?”. Te słowa, napisane w przededniu wtargnięcia raszystowskiej ordy na Ukrainę, jeszcze raz potwierdzają dążenie Wadyma Pepy do przejrzenia w przyszłość przez magiczny kryształ przeszłości. Książka „Wołodar hromu” – to jeszcze jedna oryginalna próba pogłębienia poznania źródeł i bytu starodawnego etnosu ukraińskiego, jego mitologii, światopoglądu. Śmiały wniosek o trójjedynym bóstwie słowiańskim – Kiju, Szczeku i Chorywie oraz Porannej Zorzy – Łybidź – autor uzasadnia oryginalną autorską interpretacją, która opiera się także na prasłowiańskiej mitologii i folklorze dawnych Słowian – przodków Ukraińców. Właśnie dlatego pisarz tak uważnie poznaje źródła pierwotne, wzywając do odrzucenia spekulatywnego odczytania przez rosyjskich, a później radzieckich historyków wydarzeń w dziedzinie historii, archeologii i literatury. Nauka historia czasem przypomina jesienne pole, gdzie jeden artefakt, czy nawet litera wywracają do góry nogami treść całego pojęcia. Wymowny przykład w tej książce, gdzie Hellenowie nazywali naszych pracowitych przodków „skawy”, czyli ci, którzy pracują na ziemi. Nieuczciwi kronikarze, uważa Wadym Pepa, wstawili do tego słowa literę „l”. I wyszło „sklawi”, co po grecku oznacza „niewolnicy”. Znamienne, że i teraz moskiewscy historycy, a w istocie imperialni propagandyści szeroko wykorzystują praktykę podsuwania faktów, kontynuują uciekanie się do wszelkich manipulacji, żeby zaciemnić i wypaczyć historię, wybić spod nóg naszych współczesnych podstawę naszego etnosu. Nawiasem mówiąc, w artykule „Tilky prawda zostanetsia”, opublikowanym w gazecie „Słowo Proświty”, jasno wyrażona jest pozycja pisarza, właściwe historyczne credo: „Mongolskiej zaprawy raszyści silą się pozbawić wolnomyślny naród odwiecznej pamięci. Na moje przekonanie, ukraiński etnos z pierwszymi sło...
wami swojej mowy rodził się w kulturze archeologicznej w Mizinie. Jej datowanie to ponad XXII–XIV tysiąclecie przed naszą erą. Materialne i duchowe osiągnięcia poprzedniczki odziedziczyła kultura archeologiczna trypolska”. Iść drogą prawdy jest najtrudniej, ale tą drogą Wadym Pepa stąpa pewnie, co potwierdza dziewięć książek o tematyce historycznej. Świadczy o tym również książka „Władca gromu”, gdzie konkretnie dowodzi się, że ukraińscy przodkowie od wieków dostępowali różnych nazw od Hellenów, od autorów rzymskich, bizantyjskich, arabskich… I za tymi pisemnymi świadectwami wyraźnie wyłaniają się takie prawdziwe nazwy nie kogo innego, a właśnie naszych przodków. Zasługuje na uwagę twierdzenie o „grupie słowiańskiej” jako o pojęciu uogólniającym. Oryginalne, „wyhodowane” na ludowo-poetyckich, folklorystycznych źródłach, które biorą początek w kulturze archeologicznej w Mizinie, rzucają nowe światło na już ustalone kanony nauki historycznej. Polemiczna, ale płodna wydaje się myśl o poniżeniu wizerunku księcia Kija, którego nasi przodkowie, według twierdzenia autora, czcili jako boga-gromowładcę. Swoją, prawda, sporną myśl ma autor także o Hunach, o ich roli i współdziałaniu z sąsiadami. Akcent Wadyma Pepy na imieniu Kija, którego widzi on w panteonie słowiańskich bóstw już pod imieniem Peruna, jest dość śmiały, ale to już historycy mają rozstrzygać o jego naukowości i historycznej wiarygodności. A książka „Władca gromu” budzi myśl, apeluje do naszego serca i pamięci genetycznej. I chociaż autor nie jest „patentowanym” historykiem, jego myśli, a czasem prawdziwe twórcze olśnienia, pomagają nam zrozumieć naszą historię, mocno stanąć na kamieniu węgielnym tożsamości narodowej.ny fundusz „SpivDiia zarady ditei” przy wsparciu UNICEF oraz międzynarodowej organizacji pozarządowej Save the Children. W szczególności ta organizacja podarowała uczestnikom obozu plecaki z grami psychologicznie rozładowującymi. Nawet teraz te struktury kontynuują współpracę z naszą biblioteką w udzielaniu wsparcia psychospołecznego dzieciom wewnętrznie przesiedlonym. Jak powiedziano, pomagamy naszym młodym gościom poznawać Bukowinę, jej historię i kulturę. Tak, na spotkaniu z pisarką Chrystią Wenhryniuk zostały zaprezentowane kilka książek dziecięcych wydawnictwa „Czorni iwci”. Jednocześnie odbywały się też czytania tych wydań. Autorka podarowała dzieciom-przesiedleńcom książki „Legendy Czerniowiec od Czarnej Owcy”, a od sponsorów wydarzenia – bremeńskiej firmy żeglugowej CANDLER Schiffahrt GmbH – miłośnicy książek otrzymali w prezencie zestawy do twórczości, a ich placówki edukacyjne – mini-szklarnie. Uważamy, że współczesne biblioteki powinny być elastyczne w swojej działalności i umieć szybko przeorientowywać się zgodnie z wyzwaniami czasu. Nowe formy pracy, angażowanie nowych partnerów, specjalnie urządzona przestrzeń dla dzieci są potwierdzeniem tego, że tej tendencji przestrzega także nasza instytucja.Właśnie za rozważania należy uważać artykuły i eseje, które w ostatnich trzech dekadach były publikowane przez Wadyma Pepę głównie w gazetach „Słowo Proświty”, „Ukraina mołoda”, „Literaturna Ukraina”… Wydaje się, że inne wiodące wydania w publikacjach mu odmawiały.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...nia, zaangażowanie w to psów-dogoterapeutów, wspieranie rozwoju wolontariatu oraz kształcenie hodowców w zakresie humanitarnego i odpowiedzialnego stosunku do zwierząt. Ogólnie rzecz biorąc, kaniterapia to metoda rehabilitacji społecznej i medycznej z wykorzystaniem specjalnie wyselekcjonowanych i wytresowanych psów. Na Ukrainie ten kierunek dopiero zyskuje popularność, podczas gdy w Europie, zwłaszcza na Litwie i w Polsce, funkcjonuje on od dawna z dużym powodzeniem. Mali czytelnicy z Bukowiny wraz z naszymi gośćmi z Chersonia, Charkowa, Kijowa, Sum, Mariupola, Zaporoża, Mikołajowa, Czernihowa i innych zakątków Ukrainy także zapoznają się z czworonożnymi przyjaciółmi, czytają im i sobie książki. W pogodne dni te spotkania zazwyczaj odbywają się w Eko-altance, znajdującej się na podwórku biblioteki. Pracę z każdą nową grupą czytelników rozpoczyna trenerka kaniterapii Antonina Hoszowska, przedstawiając dzieciom swoją suczkę Alisę. Warto zaznaczyć, że w naszej bibliotece odbyła się także prezentacja książki A. Hoszowskiej „Historia Alisy, czyli Złoto znalezione na drodze”. Jest to opowieść o bezdomnej suczce, którą naprawdę znaleziono na jednej z ulic Czerniowiec ze złamaną łapą...
…po wypadku drogowym łapą, wyleczyli ją, a twarzyna (pies) pokazała niezwykłe zdolności kynoterapeutki. Do zajęć dołącza się także trenerka Jewhenija Tkaczuk z psem Kordem (oboje przeprowadzili się do Czerniowiec z Mariupola). To niezapomniane spotkania, na których nie może zabraknąć zabaw i uścisków z nowymi przyjaciółmi. Osobno wspomnę o obozach w bibliotece, które stały się tradycyjne. Dotąd u nas takie wydarzenia odbywały się latem, a teraz odbywają się także zimą. Tak więc podczas tygodnia narodowo-patriotycznego w zimowym obozie przeprowadzono godzinę patriotyczną „Twierdza cyborgów – duch niezłomności”, poświęconą Dniu Pamięci Cyborgów; warsztaty twórcze „Ciepło dłoni, miłość serc”; mistrzowską klasę wyrobu świec okopowych „Światło nadziei”; uczestnicy plecli nawet maskujący kostium dla Sił Zbrojnych Ukrainy, a w ramach historycznego ekskursu „Siła jedności” wraz z oficer Zarządu Policji Patrolowej w obwodzie czerniowieckim, kapitanem policji, Anną Charena, członkowie kółek wytwarzali patriotyczne odblaski w kształcie flagi Ukrainy oraz amulety dla żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. Ważne, że do pracy zimowego obozu przyłączył się Błahodij-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
Zaprzyjaźnił nas Bohdan Stupka
Nie powiem, że Bohdan Stupka osobiście i celowo przedstawił mnie Iwanowi Draczowi, ale stało się to dzięki niemu. Dwie dekady po naszej znajomości Iwan Fedorowicz zostawi mi drogie wspomnienie w niewielkim szkicu „Człowiek z Medwina” (2016): „Zachwyciła mnie jego książka o Bohdanie Stupce. «Szczęśliwy wielki aktor – myślałem jeszcze za życia tego wybitnego licedeja – który ma takiego biografa…» Bohdan Sylwestrowicz zwierzał się w tak intymnych sprawach, jak przed rodzonym bratem… Szczególna przyjaźń połączyła Stupkę i Melniczenkę”. Więc osobista przyjaźń każdego z Bohdanem Sylwestrowiczem szybko i nas zaprzyjaźniła…
Był jeszcze jeden potężny czynnik zbliżenia i wspólnego stania na jednym gruncie: Dracz najwyraźniej po prostu sympatyzował z pochodzącym z Medwina, słynnym ze swojej antybolszewickiej Republiki Medwińskiej, okrutnie porąbanej przez czerwoną kawalerię Budionnego…
Iwan Fedorowicz lubił opowiadać takie oto zdarzenie:
– Kiedy kinowców pytano o Siemiona Budionnego, czy pamięta…
– Pamiętam, pamiętam… Izrubili, izrubili…
– Mój Tetiiw on też „izrubił”. Pamiętam…
W fantastycznie młodej duchem i energetyką książce „Słomiany ogień”, wydanej z okazji 80-lecia Iwana Fedorowicza, napisał do mnie: „Człowiekowi z Medwina z miłością! 01.11.16”. W kontekście historycznym medwińczycy pozostawali dla Dracza symbolem ukraińskości, można powiedzieć, ludzkiej jakości. Mówił, że „człowiek z Medwina, pokiereszowanego przez Budionnego, jest niezniszczalny”…
Według słów samego Iwana Fedorowicza zbliżyliśmy się jeszcze bardziej, kiedy na moje zaproszenie przyjechał wraz z wnukiem Iwanem do Moskwy, gdzie przypadło mi kierować Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w latach 2001–2015, oraz na posiedzeniach Komitetu Szewczenkowskiego…
W skład Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, któremu przewodniczył Borys Olijnyk, wchodziliśmy przez sześć lat (2010–2016). W tym czasie laureatami zostali: Dmytro Bohomazow, Roman Horak, Myrosław Doczynec, Lidija Zabiliasta, Anatolij Krywolap, Lewko Łuk’janenko, Petro Midianka, Petro Panczuk, Petro Pecznyj, Radu Poklitaru, Anżelika Szwaczka, Wasyl Szkliar i inni wybitni artyści Ukrainy. Członkowie Komitetu mieli pełne prawo oświadczyć: „Nie wstydzimy się za naszych wybrańców”.
Przypomnę, że sam Iwan Dracz otrzymał Nagrodę Szewczenki w 1976 roku za zbiór „Korzeń i korona”, do którego wchodził także dziś niemal zapomniany wiersz „Tarasowa wierzba nad Oceanem Spokojnym”. Chodziło o „świeżą wierzbową witkę” (Szewczenko), którą w październiku 1850 roku podniósł w Gurjewie-miasteczku i posadził w Fortecy Nowopietrowskiej; z poetyckiego ciepła „ona rzeczywiście puściła pędy, ja zaś zaczęli ją podlewać, a ona rosła…”
Swego czasu Andrij Małyszko pisał w wierszu „Tarasowa gałąź” o tym, jak w 1963 roku „gałąź wierzby od Tarasa z niewoli wieziono na Ukrainę…”
Iwan Dracz opoetyzował historyczną wierzbę na swój sposób:
Jest w skwerze krzew nad Oceanem Spokojnym,
I tam nad nim schyla się doba
Mglistym siwym, to dziewczęcą postacią,
A to dalekowschodnim huraganem.
Ten skromny krzew – Tarasowa wierzba.
Gdzie fort Pietrowski? Wierzbowe pędy
Z posadzonego przez ciebie drzewka
Poszły w świat szlakami miłości
I nad wiatry, i nad tarnowe szlaki
Puściły tu też twardy korzonek…
W tym artykule dotknę jedynie tych epizodów mojej rzadkiej rozmowy z niezapomnianym Iwanem Draczem, w których ujawniło się jego stosunek do Tarasa Szewczenki i problematyki historycznej z nim związanej…
Mykoła Żułynski: „Kogo tylko nie wywołuje jego wyobraźnia z głębin historii do dialogu…” Iwan Drach niezwykle wymagająco cenił dokumentalną podstawę utworów na tematykę szewczenkowską, choć, moim zdaniem, było to w ogóle jego stylem w problematyce historycznej. Pamiętam, że poeta pozytywnie przyjął fakty historyczne z mojej książki „Na sławę naszej preslawnej Ukrainy” (Taras Szewczenko i Osyp Bodiański) (2008) i kilka lat później życzliwie wspomniał o niej w owym szkicu: „Kiedy tłumaczyłem »Historię Rusów«, bardzo by mi się przydało jego studium o Bodiańskim, lecz wtedy ono jeszcze nie ujrzało światła dziennego, a teraz pochłaniam je z szczególnym oddaniem”. Tymczasem Iwan Fedorowycz ukończył swój błyskotliwy przekład „Historii Rusów” w przełomowym dla Ukrainy 1991 roku, czyli ponad półtorej dekady przed ukazaniem się książki, i był już zorientowany w wydarzeniach historycznych opisanych w „Historii Rusów”, w szczegółach i w strategicznej istocie, co wylało się w genialnej maksymie: „»Historia Rusów« – to pierwszy człon rakiety, która wprowadziła nas z wami w kosmiczny bezmiar historii narodów i państw”. Wystarczy przypomnieć, że przedmowę do przekładu Dracha napisał znany historyk, pisarz i literaturoznawca Walerij Szewczuk. Ale Drachowi naprawdę było ciekawie zapoznać się z nową książką o slawiście, historyku, pochodzącym z ukraińskiej Warwy Osypie Bodiańskim, który po raz pierwszy wydał „Historię Rusów” w 1846 roku, oświadczając, że traktuje to jako „święty obowiązek prawdziwego syna swego narodu i Ojczyzny”. Tym bardziej że chodziło o jego przyjaźń z Tarasem Szewczenką, który w 1854-tym, zok-
Iwan Drach, Wołodymyr Melnyczenko i Jurij Barabasz dziękował profesorowi za przesłanie mu na zesłanie „Historii Rusów”, innych kronik i prac: „Dziękuję ci jeszcze raz za kroniki, czytam je już na pamięć. Ożywa moja droga dusza, gdy je czytam! Dziękuję ci!” Już podczas pierwszej wizyty w Centrum Kultury Ukrainy Iwan Fedorowicz zainteresował się moją książką „Michaił Hruszewski: »Osiadłem w Moskwie, Arbat 55«” (2005) i poprosił, żebym pokazał mu budynek, w którym od września 1916 roku do marca 1917 roku mieszkał polityczny zesłaniec Hruszewski… Już po powrocie do Kijowa, pracując nad tekstem o młodym Hruszewskim, który na początku 1892 roku opublikował we Lwowie recenzję pracy historyczki i etnografki, pierwszej w Cesarstwie Rosyjskim kobiety – doktor historii Aleksandry Jefimenko (1848–1918) „Małorosyjska szlachta i jej los”, przypomniałem sobie, że u Dracha jest wiersz „Historyk”, w którym pisze o niej – uczonej, która urodziła się w guberni archangielskiej, a w 1877 roku przeprowadziła się z mężem, także znanym historykiem, na Ukrainę i poświęciła się studiom ukrainoznawczym, tworzeniu szkolnego podręcznika historii Ukrainy, badaniu twórczości Hrihorija Skoworody i Mykoły Gogola… Zatelefonowałem do Iwana Fedorowicza i poprosiłem o zgodę na zacytowanie jego poezji: Twardą olejną farbą Kreśliła historyczny kontur Jak opanowała Koliszczyznę Jak precyzyjnie znaczyła Gogola Jak umiłowała Skoworodę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kiedy myślę o historyku, Myślę O Aleksandrze Jefimenko… Jaki zdumiewający przykład zainteresowania poety ukraińską historią, powiedzmy, szczególnego zanurzenia nawet w jej historiografię, jakie niezwykłe poetycko-prozatorskie przemyślenie twórczości konkretnego autora, a stąd szczery szacunek dla niego… Przy okazji, podczas tamtej rozmowy telefonicznej Iwan Fedorowicz przypomniał, że Aleksandra Jakowlewna fascynowała się Tarasem Szewczenką i nawet w Petersburgu, podczas seminariów z historii Ukrainy, które prowadziła na Wyższych Kursach Bestużewskich w 1907 roku, opowiadała swoim słuchaczom o jego twórczości. Zgódźcie się, że ta, zdawałoby się, niewielka konkretna historia z jakąś szczególną siłą i przekonywalnością potwierdza strategiczny wniosek wybitnego literata
...турознавця Mykoły Żulińskiego o twórczości Iwana Drača: „Pragnienie poznania narodowej historii jest tak nieugaszone, tak palące, że nie daje spokoju dosłownie »ani za dnia, ani w nocy« – wydarzenia, postacie, nawet rzeczy »wywoływane« są pytająco z przeszłości, gromadzą się, domagają się ujawnienia na papierze… Kogo tylko nie wywołuje jego wyobraźnia z głębin historii do dialogu, do »zamieszkania« w jego suwerennym świecie artystycznym…” Wydaje się, że w drugiej połowie 2017 roku Iwan Fedorowycz powiedział kiedyś, że chciałby specjalnie spotkać się ze mną w związku z pobytem Mychajła Hruszewskiego na Arbacie, dokładniej wypytać o jego, tak to nazwijmy, moskiewskie ścieżki – wtedy pomyślałem, że być może pracuje nad scenariuszem o wybitnym uczonym i działaczu państwowym. Proponował spotkanie u siebie w domu, jednak nie było mi dane… Po raz pierwszy byłem w domu Iwana Drača razem z Mykołą Żulińskim 1 czerwca 2018 roku. W tym miesiącu, 19 czerwca, Iwan Fedorowycz odszedł do Wieczności… Wierność prawdzie historycznej pozwoliła wielkiemu poecie przypomnieć, że dokumenty mają „właściwość nam nieco wyjaśniać”: „Patrzmy w zwierciadło twardziej. Twardziej w tym sensie, że nie odwracajmy się od odbicia, gdy ono mówi nam rzeczy nieprzyjemne. Ale też nie wypierajmy go, gdy sprawiedliwe twierdzenia są nam miłe”… Erudycja Iwana Drača w dziedzinie literatury i historii, która pulsuje w jego publicystycznych artykułach i wystąpieniach, czeka, moim zdaniem, na osobne badanie (zob.: Drач I. Статті, доповіді, виступи, інтерв’ю. – Kijów, 1997. – 392 s.). Przypomnę tylko jego przemówienie „Do Szewczenki”, wygłoszone na szewczenkowskim wieczorze w pałacu „Ukraina” 9 marca przełomowego 1991 roku, w którym stwierdzono: „Szewczenko dany nam jest na wzrost” i musimy jeszcze „dorosnąć do zrozumienia jego państwowego ducha, idei narodowej, mocnej świadomości wolnej Ukrainy, która przeszłaby w krew codziennego bytu”.
Właśnie niewidoczny, ale stały duchowy związek z historią „matki naszej Ukrainy nieszczęsnej”, przede wszystkim poprzez dorastanie do Szewczenki, pozwolił Iwanowi Draczowi – nie – pokierować głową Ludowego Ruchu Ukrainy, by zwrócić się do narodu na jego Pierwszym Zjeździe (1989) ognistymi – po szewczenkowsku – słowami: Czy problemy zebrane na chutorze, Mają tkwić wciąż, prowincjonalnie grzęznąc?! „Nadwerężysz się – mówili mi mądrzy – To sprawa nie lat, lecz wieków…”
Od tysiącleci toczą nami. Ale wieczność czarna bije bez skruchy. Cóż nami urodzi? Nami też zaborują! Nie ma narodu – to po co życie?
Iwan Drach w poetyckich wersach lepiej niż suche sformułowania naukowe wyrazistościej oddawał istotę wydarzeń historycznych, nadawał im emocjonalne, duchowe zabarwienie, zbliżał je i zbliża do ludzkich dusz, i wszystko to bez szkody dla naukowego sensu.
Iwan Drach: „Zrzućcie z Szewczenki czapkę. I tego głupiego kożucha…” Syndrom „czapki i kożucha”, zakorzeniony w czasach sowieckich, jaskrawo ujawnił na początku breżniewowskiego zastoju Dmytro Pawłyczko w wierszu „Niskopoklonnicy” (1965):
Oni ze skały Prometeusza
Zdjęli i ubrali w kożuch,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W baranią czapkę hetmana,
Jeszcze i przewiązali pasem,
Żeby stała się prawdą omana,
A krzywda – łaską i dobrem.
Jednak po trzech dziesięcioleciach, na świcie nowej epoki wydawało się, że nie uda się zedrzeć tej nakładki z obrazu narodowego Kobzarza, i wtedy Drecz, któremu zbliżały się sześćdziesiąte urodziny, rzucił historyczne wyzwanie starym ideologicznym szablonom i zwrócił się nie tylko do młodych i zapalonych, ale i do wszystkich cywilizowanych Ukraińców w wierszu „Wyzwanie” (1995):
Zdejmijcie z Szewczenki czapkę.
I tego głupiego kożuszka.
Odkryjcie w nim akademika.
Jeszcze zuchwalca-śmiałka.
Jeszcze katorżnika pracy.
Jeszcze przypomnijcie wszystkim:
Miał przed śmiercią zaledwie czterdzieści siedem lat.
Rozmawiałem z Iwanem Fedorowyczem o tych wersach dwukrotnie: pierwszy raz – mimochodem wkrótce po publikacji wiersza, drugi – po półtora dziesięcioleciu. Streszczam krótko: czapka i kożuch nie są winne. Poezja wybitnego spadkobiercy Szewczenki dotyczyła nie czapki, którą włożył Taras Hryhorowycz, lecz tych państwowych przywódców i ideologów już niepodległej Ukrainy, którzy nie zdołali dostrzec pod nią niezmiennego duchowego konsolidatora ukraińskości i budowniczego państwa, autora dzieł, które stały się nieodłączną istotą duchowości ukraińskiego narodu:
„A to podrobili dziada i kuleją z dziadem.
Swoją leniwą nieudolność puszczacie za nim w ślad”.
W istocie wielki poeta wzywał, abyśmy wreszcie otworzyli oczy na wielkie i oczywiste, otworzyli serce na to, co żywe, tym bardziej młode, obecne, prawdziwe.
„Wpatrzcie się i wsłuchajcie w Szewczenkę! Odkryjcie go dla siebie!” – wołał Iwan Drecz.
Cieszy mnie, że na te rozważania, opublikowane w książce „Szczegóły życia Szewczenki” (2021), odpowiedział znany ukraiński historiozof i politolog, doktor nauk historycznych, akademik Akademii Nauk Politycznych Wasyl Tkaczenko, który przede wszystkim wyśmiał bajdurzenia wokół pilnej konieczności zastąpienia wizerunku Szewczenki jako rzekomego „gwaranta ukraińskiego prowincjonalnego konserwatyzmu” takim, by nadać mu atrakcyjności marką „prekursora ukraińskiej nowoczesności”:
„Jak im wytłumaczyć, że wielki Kobzarz nie potrzebuje ich ingerencji…”
Ale uczony jednak wyjaśnił:
„Wyjdźmy z założenia, że Taras Szewczenko żył i tworzył w środowisku połowy XIX wieku – z jego mentalnością, obyczajami i wyobrażeniami o tożsamości jednostki i narodu… Zatem, sądząc po wszystkim, nie należy „wyłamywać” poety z historycznych ram jego bytu, lecz wychodzić z konkretyki tamtego czasu, gdy czynnik etniczny był wyzwaniem dla imperialnej Rosji, a indywidualność człowieka w jego etnicznym wcieleniu odgrywała najważniejszą rolę, nawet demonstracyjnego wyzwania… Wizerunek Szewczenki w kożuchu i czapce był swoistym wyzwaniem dla imperialnej Rosji, gdzie lud służbowy był „zapięty na wszystkie guziki” zgodnie z artykułem. Również poeta mógł ubrać się w takie miejskie ubranie, lecz, sądząc po wszystkim, chciał przede wszystkim zapamiętać się przyjaciołom i potomnym właśnie w wizerunku ukraińskiego etnofora. To była jego misja i na to nie było innej rady”.
Zwróciliście uwagę na to, jak uczony aktywnie i z uzasadnieniem interpretuje wyzwanie Szewczenki? A Drecz był w zgodzie z Szewczenką, zatem staje się zrozumiała prawdziwa treść tytułu poematu poety „Wyzwanie”… To było historyczne wyzwanie, którego adresaci zostali nazwani przez poetę w satyrycznym wierszu „Do dojarzy. Lipowym szewczenkoznawcom” (1995):
Krowę trzeba karmić wytłokami,
Krowie trzeba pojenia, jakkolwiek…
Ten Grand Guignol, wam, dobrze znanym doiarom! Czy wasz zgięty grzbiet nie zesztywniał? Czy nie pękły wam rygorystyczne pęczki? Czy zaopatrzyliście się w wymiona aż po grób? Wam te słowa, okrutne, makabryczne: kręćcie się, wiercie, a ja w was trafię, mazio!
Przypomnę, że „makabryczny” to ten, który wywołuje uczucie strachu, grozy (straszny, straszliwy, upiorny). Tak rzadko groźne określenie dobrał Iwan Fedorowicz dla „lipowych szewczenkoznawców”! Dodam tylko, że między „oczapkowanym” sowieckim a „modernistycznym” współczesnym obrazem Szewczenki w interpretacji niezmordowanych i wszechobecnych „szewczenkożerców” (błyskotliwa definicja Serhija Hałczenki) jest wiele wspólnego. Najważniejsze jest gwałtowne wyrywanie go z dziedziny naukowego szewczenkoznawstwa i bezceremonialne przenoszenie w sferę wyznawanej przez nich ideologii czy określonego credo. W tym prokrustowym łożu właśnie dokonuje się sztuczne dopasowywanie faktów i zjawisk – bez przesady – podobnie jak mityczny starogrecki zbójca obcinał lub wyciągał nogi ofiarom, które nie pasowały do długości jego łoża. Czyż nie o tym pisał Iwan Drach w już wspomnianym wierszu „Doiarom”…
Doiarz wybiera krowę według wzrostu,
Jeśli za duża – nogi podcina.
Dylematu nie ma, choćby z mostu w wodę,
Szewczenkoznawstwo – oto dziewicza ziemia!
Lecz jeśli Kobzarz jest nam równie drogi we wszystkich swoich ludzkich i twórczych przejawach, to nie powinniśmy dopuszczać, by nowocześni, nieodpowiedzialni doiarzy-ignoranci według własnego uznania preparowali go skalpelem w rękach… Właśnie tego domagał się Iwan Drach…
Iwan Drach: „Padł czołem, dnieprowo czarnobrewy…” W ostatnią noc przed 26 lutego 1861 roku Taras Szewczenko długo siedział na łóżku, wsparłszy się na nim rękami – ból w piersiach nie pozwalał mu się położyć. Raz zapalał, raz gasił świeczkę, ale do ludzi, którzy byli na dole, nie odzywał się. Ten moment ze świeczkami poetycko podniósł Drach w symfonii „Śmierć Szewczenki” (1961):
Dwie w szafie, co życie rozjaśnią,
No, a tam – świecić już mu
W zawieruchowych, gróźbnych wiekach,
Sercem rozdzierać mrok.
O piątej rano Taras Szewczenko poprosił, by mu zrobiono herbatę, i wypił szklankę ze śmietanką… Powiedziawszy, że „zejdzie na dół”, czyli z antresoli do pracowni, zaczął schodzić wąskimi kręconymi schodami, ale nagle jęknął i upadł: „o wpół do szóstej nasz drogi, rodzimy poeta przestał żyć!..” Tak opisał śmiertelną chwilę Ołeksandr Łazarewski, który zorganizował opiekę nad chorym, we wspomnieniach „Ostatni dzień życia T. H. Szewczenki”…
U Dracha jest sonet „Schody w pracowni Szewczenki w Akademii Sztuk”:
Kręcone schody. Nimi do śmierci zszedł
Z antresoli ze świecą w dłoni.
Wydały mu się drogą stu wiorst
Te strome schody, struganie z jodły.
Padł czołem, dnieprowo czarnobrewy,
Czołem w nieśmiertelność w kryształowej stolicy.
Zastygła dynamitem buntownicza krew,
Zastygły myśli siwe, jak zygzycy…
U Szewczenki „Kukułka kukała, / Prawdę córce mówiła” pojawia się na przykład w poemacie „Sowa” (1844), a zygzyca – tylko raz, w przeróbce „Lamentu Jarosławny” (1860): „Polecę, mówi, zygzycą, / Tą czajką-wdowicą…” Nie tylko każda strofa, ale nawet każde poetyckie słowo Dracha niesie niezwykle duże znaczenie semantyczne, uwarunkowane głęboką znajomością wysokiej twórczości Szewczenki oraz zwykłych szczegółów jego życia…
Nie zapominajmy, że symfonię „Śmierć Szewczenki”, którą Drach uważał za początek swojej twórczej biografii, napisał w wieku 25 lat. Ten utwór, jak trafnie zauważono w komentarzach ukraińskiego krytyka i literaturoznawcy Wołodymyra Briuggena przed publikacją w zbiorze wybranych utworów „Anatomia błyskawicy” (2002), „i dziś zdumiewa siłą i doskonałością swojej feerycznej budowy, gdzie błyskotliwe olśnienia łączą się z wyważonym historycznym rozumieniem, a paradoksalność myślenia – z wysokim smakiem artystycznym”. Do tematu śmierci i pochówku Szewczenki poeta powrócił po swoim 60-leciu w utworze „Góra” (1997) – „dokumentalna dramat-kolaż w dwóch częściach, odtworzony na podstawie listów, wspomnień i wierszy, donosów i zarządzeń, które dotyczyły T. H. Szewczenki i jego pogrzebu na Czernieczej Górze”. Od tamtej pory minęło ponad ćwierć wieku, lecz w pamiętny, święty dzień ponownego pochówku Tarasa Szewczenki na Czernieczej Górze nieodmiennie pojawia mi się w pamięci zadziwiająca „Góra” Dracha. Nawet w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” specjalnie podkreślono, że, według jego własnej uwagi, w tym utworze poecie należą jedynie znaki interpunkcyjne, montaż i kontrapunkt: „Ale właśnie w kontrapunkcie z całą mocą ujawnia się tragizm sytuacji ukraińskiej, losu i niepojętości geniusza, jego przejścia od poniewierki, upokorzeń, niespełnionych marzeń o „chacie i izbie” – w wieczność”. Historyczno-poetycka polifonia tego utworu zdaje się nie mieć równych w poezji ukraińskiej… W pierwszej części utworu „Chata albo męki Tarasa za Bartłomieja Szewczenkę” Iwan Drach opublikował skrupulatnie dobrane dokumenty o stosunkach Tarasa Hrehorowicza z jego stryjecznym bratankiem i swojakiem Bartłomiejem Hrehorowiczem, który, według słów Iwana Fedorowicza, miał „rozsądną głowę” i „uczył Tarasa, jak żyć, jeszcze przed aresztowaniem”, lecz „poeta nie słuchał”. A także – o kolejnym aresztowaniu Szewczenki w lipcu 1859 roku za „straszliwe bluźnierstwo” i odesłaniu go do Kijowa, gdzie generał-gubernator Ilarion Wasylczykow nie przywiązał do sprawy szczególnego znaczenia. Jednak w szczegółowym raporcie szefowi Trzeciego Wydziału Własnej Kancelarii Jego Cesarskiej Mości Wasylowi Dołgorukowowi wypowiedział się przeciwko stałemu osiedleniu Tarasa Szewczenki „w tutejszym kraju”, co przesądziło o beznadziejności wszystkich dalszych prób poety osiedlenia się na Ukrainie. Równie starannie Drach zebrał dokumenty o staraniach poety o zakup ziemi na Ojczyźnie, zbudowanie chaty i ożenek… Świadczą one, między innymi, o tym, że dwudziestoletnia służąca Lykera Polusmak stała się ostatnią żywą nadzieją Szewczenki w jego gorzkiej beznadziei na rodzinę i szczęście. Przejmujące i szczególnie bolesne… Pierwsza część dramatu-kolażu „Góra” kończy się uwagą Dracha: „Chata na górze się wali. Belki spadają. Deski z łoskotem lecą w dół. Brzęczy szkło”… Druga część – „Góra albo męki Tarasa za Hryckiem Czestachiwskim”. Autorska uwaga, już samym tytułem „Hryćko Czestachiwski – buntownicza głowa”, wyraźnie przeciwstawia go „rozsądnej głowie” Bartłomieja Szewczenki. Ukraiński malarz Hryhorij Czestachiwski (1820–1893) poznał Tarasa Szewczenkę w 1844 roku w Akademii Sztuk Pięknych i szczególnie zbliżył się do niego po powrocie poety z zesłania do Petersburga w 1858 roku. Nie pozostawił znaczącego śladu w dziedzinie twórczości. Jednak Hryhorij Mikołajowicz wszedł na zawsze do historii Ukrainy jako człowiek, który świętobliwie wypełnił testament Kobzarza – przewiezienie jego prochów na Ukrainę. Zapewne w tym właśnie był główny Boży za-
nieistnienia Hryhorija Czesztachiwskiego na ziemi. Szewczenko podarował Czesztachiwskiemu „Kobzarza” w 1860 roku: „Kozakowi Hryhorijowi Czesztachowskiemu. Kobzar Taras”. Hryhorij Czesztachiwski wziął udział w opisie pokoju i majątku Tarasa Szewczenki po jego pogrzebie, od czego Iwan Dracz zaczynał dokumentowanie drugiej części swego rzadkiego dzieła. Przytoczę uwagę poety do niej; jest ona nieco większa niż w pierwszej części i świadczy o naturalnym talencie Dracza – potencjalnego naukowca: „Dziwne nazwisko dla stepowego chersońskiego mężczyzny, rozpaczliwej duszy kozackiej. Może gdzieś genealogia prowadzi aż do „Matki Boskiej Częstochowskiej”! Ale jakiż zawzięty! Gdyby nie on, nie mielibyśmy Szewczenkowej góry w takim wariancie”. Rzecz w tym, że w Kijowie rozstrzygano kwestię, gdzie dokładnie pochować Szewczenkę, a Wartołomij Szewczenko był zdania, że na Szczekawicy, nawet kazał tam kopać mogiłę… Aż oto do Kijowa przybył z trumną poety Czesztachiwski. I wszystko się zmieniło! Według słów Michaiła Czałoho, Czesztachiwski oświadczył, że był u Szewczenki w jego ostatnich godzinach i rzekomo zapytał, gdzie go pochować, a poeta odpowiedział: „W Kaniowie”. Później Ołeksandr Łazarewski zaświadczył, że Czesztachiwskiego nie było przy śmierci Szewczenki, ale co najważniejsze, stanowisko Hryhorija Mykołajowicza odpowiadało poetyckiemu testamentowi Szewczenki. Sam Ołeksandr Łazarewski zaznaczał: „Gorąco pragnąc wykonać ten testament, H. M. Czesztachiwski mówił o rzekomej ostatniej woli poety”. Postanowiono pochować Szewczenkę na górze w pobliżu Kaniowa, w tych miejscach, którymi kiedyś zachwycał się poeta i gdzie marzył o osiedleniu się. Według wyraźnego świadectwa Łazarewskiego, „taka decyzja niemal całkowicie należy do Czesztachiwskiego…” Iwan Dracz od siebie o tym wszystkim nie pisał, lecz lapidarnie odnotował: „Czesztachiwski dopiął swego”. Dalej umieścił listy Czesztachiwskiego o przewiezieniu prochów Szewczenki na terytorium Ukrainy i pochowaniu go w Kaniowie (maj–lipiec 1861 roku) oraz inne dokumenty, które świadczyły o „szkodliwych pouczeniach chłopów przez urzędnika Czesztachiwskiego”. Iwan Fedorowycz szczególnie cenił dokumenty o charakterze historyczno-demaskatorskim, powiedziałbym – o poziomie imperialnym. Pamiętam, z jakim szczególnym twórczym zainteresowaniem przeglądał kopie dokumentów, które zdobyłem w Centralnym Archiwum Historycznym Moskwy: „Sprawa Kancelarii moskiewskiego wojskowego generał-gubernatora w części tajnej dotycząca szeregowego Batalionu Orenburskiego Szewczenki”. Dwanaście doniesień, pism wojskowych generał-gubernatorów imperium o szeregowym Szewczence, który po zesłaniu wracał do Petersburga przez Moskwę, z niezmienną towarzyszącą trwogą powtarzało policyjne żądanie, aby „nie obracał swojego talentu na złe”… Zapamiętałem, że Dracz przychylnie odniósł się do przekazania wspomnianej sprawy archiwalnej do publikacji. Ujrzała ona światło dzienne po raz pierwszy w 2018 roku, już po śmierci poety… Niepowtarzalna „Hora” Dracza stała się szczytem jego szacunku dla dokumentu historycznego, przede wszystkim w szewczenkoznawstwie. Moim zdaniem Iwan Dracz dotąd nie został doceniony jako szewczenkoznawca, który swoje domysły, odkrycia i wnioski o charakterze naukowym ujawniał nie tylko w artystycznych, poetyckich, metaforycznych obrazach, lecz także w rzadkim samodzielnym wykładzie badanych przez siebie dokumentów historycznych oraz w wystąpieniach publicystycznych i artykułach… Iwan Fedorowycz surowo pouczał: aby wreszcie dorosnąć do Szewczenki, „trzeba starać się chociaż o to, by czytać go co jakiś czas”… I – „nie odchylajmy się od świecy…”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
raniuk dał mi do przeczytania swoją sztukę – kontynuowała główna reżyserka teatru Mariamna Kapitula. – Przyznam: początkowo byłam nieco zszokowana samym tekstem, uważam go za awanturniczy, prowokacyjny. Zaskoczyła mnie również linia fabularna, w szczególności finał, w którym führer i jego kierowca Kempka zamieniają się miejscami. Według zamysłu autora, Eva Braun i kierowca przeżywają, chociaż w rzeczywistej historii zginęła ona razem z führerem. Spodobał mi się ten zabieg, ciekawie jest obserwować taką zmianę. Wołodymyr Petraniuk jest autorem pomysłu inscenizacji, a ja prowadziłam próby z aktorami, opracowywałam pewne historie wymyślone przez Wołodymyra Iwanowycza. Wiele czasu zajęło stworzenie etiud plastycznych – scen tak zwanych wymyślonych gości, którzy pojawiają się w bunkrze. Pomysł Petraniuka polega na tym, że ci goście będą butami. Sporo pracy włożono także w numery wokalne. W spektaklu wykorzystujemy songi, aby aktor na chwilę odchodził od swojej postaci i mógł się z niej pośmiać. Ponieważ wokal wykonywany jest na żywo, na próbach wszyscy musieli się mocno napracować. Jestem zadowolona z rezultatu, jaki udało nam się osiągnąć po pierwszych pokazach spektaklu. Myślę, że z czasem będzie on gromadził nowe elementy, nabierał lekkości w wykonaniu, zajaśnieje jasnymi barwami. – Już pracujemy nad nowymi projektami – zakończył rozmowę Wołodymyr Petraniuk. – W przyszłym sezonie planujemy wypuścić spektakl poświęcony Kwitce Cisyk. Sztukę w gatunku storytellingu napisałem we współpracy z reżyserką Julią Lahur-Damberg. To monodram, w którym rolę legendarnej Kwitki zagra aktorka Anna Kowalenko, znana widzom jako Motria ze spektaklu „Mazepa. Love story”, a inscenizację przygotowuje Dmytro Storcous – nasz doświadczony mistrz aktorstwa i reżyserii, niezmienny Herasym Kałytka ze „Stu tysięcy”. …Teatr ukraińskiej tradycji „Dzerkało” pewnie podąża drogą ukraińskiej idei „Bóg i Ukraina – ponad wszystko”. W tym haśle zawarte jest nadzadanie całej twórczości naszego teatru. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! widzieli oni zniekształconą rzeczywistość. Postanowiliśmy odtworzyć ten efekt również na scenie. Zarówno światło, jak i kostiumy oraz swoiste podejście do gry aktorskiej pozwoliły nam odtworzyć dwie rzeczywistości – jednego i drugiego brata. To sen, który jest ucieczką od rzeczywistości. Na scenie Ołeksij Sowa (Jura) ze swoim zespołem „LuftPauza” oraz Stanisław Szczerbak (Artem). To moi byli studenci, zeszłoroczni absolwenci. Razem grali w spektaklach dyplomowych. Ołeksij jest autorem piosenek i muzyki. Kiedy przeczytałam sztukę, od razu przypomniałam sobie o ich zespole. Maryna napisała w swoim utworze, że ma to być zespół, który dopiero rozpoczyna swoją twórczą drogę. Pomyślałam, że może to być mój student. To utalentowany chłopak i ma wspaniałe piosenki. A Stanisław wykonywał główną rolę w spektaklu dyplomowym „Kariera Arturo Ui”, który przed wojną udało się zagrać dziesięć razy. Z tym kursem pracowaliśmy już w Centrum Kozłowskiego. Kilka lat grali tutaj spektakl „Do domu”. Można powiedzieć, że to ich „dom” i byli szczęśliwi, mogąc tutaj wrócić. A ja byłam rada, że mogłam dać im możliwość wyjścia na scenę. Chłopcy dość często grają dla wojskowych. Grać dla nich nie jest łatwo, to swoisty sprawdzian dla aktora. Stronę przygotował Eduard Owczarenko Zdjęcia ze źródeł otwartych
Tłumaczenie maszynowe
Teatr tradycji ukraińskiej „Dzerkało” przedstawił nowy spektakl „Mój biedny Führer” według sztuki kierownika artystycznego teatru Wołodymyra Petranjuka.
Spektakl powstał online. „Mój biedny Führer” już wtedy pojawił się w naszych planach. W naszym repertuarze jest spektakl „Blokpost Ukraina” według utworów Borysa Humeniuka, który obecnie jest na froncie. Teraz przyszła kolej na komedię. Przepisałem sztukę „Mój biedny Führer” na nowo. Postawiłem ją razem ze swoją pomocnicą Mariamną Kapitułą. To już inny spektakl. Na pierwszy rzut oka może się wydawać wulgarny i brutalny. Starałem się przekazać myśl, że ani w Ukrainie, ani w żadnym innym państwie świata nie powinno być führerów, jak na przykład Fidel Castro, Hugo Chávez, Kim Ir Sen, Putin, Łukaszenka… Wydaje mi się, że osiągnęliśmy swój cel. Spektakl skłania widza do patrzenia na świat z nadzieją i radością dzięki śmiechowi, który uwalnia z łap rozpaczy i depresji. Najwyższa sprawiedliwość polega na tym: pokonujemy kremlowskiego führera! A teraz na scenie uderzamy w Kreml „himarsami” śmiechu i „stugnami” satyry. Aktorka Olha Onoprijuk – nasza Mawka z „Leśnej pieśni”. Tutaj gra brutalną Ewę Braun. Ale jest w niej także biblijna Ewa, która wybiera życie, a nie zgubę. Ola jest niezwykle utalentowana i charyzmatyczna. W tej roli aktorka śpiewa i tańczy, hipnotyzuje widza otwartym epatowaniem i wzrusza nieoczekiwanym liryzmem. Młody aktor Arlen Jusupow – z Krymu, z narodowości Tatar krymski, jego dom znajduje się na terytorium okupowanym przez Rosję. Arlen ukończył Charkowski Uniwersytet Sztuki, jest interesującym aktorem. Gra adiutanta Kempkego, takiego sobie Szwejka, który wraz z Ewą Braun odrzuca dyktatora i idzie w przyszłość. Rola Niemca, adiutanta Hitlera, nie była dla aktora łatwym wcieleniem. Tym cenniejszy jest znakomity rezultat. Podczas spektaklu sam śmieję się, gdy na scenie pojawia się ten
„Krymski Szwejk”, i za każdym razem myślę: „Krym nasz!” Myhasia Romanow – mój dawny kolega, który pracował ze mną w Teatrze „Dzerkało” ponad 30 lat temu. On już wtedy grał rolę Führera. Ta rola jest trudna, pochłania wiele energii. Podczas jednego z przedstawień zemdlał. W tamtych latach Myhasia szedł linią zewnętrzną, a teraz – wewnętrzną. Adolf Hitler, którego stworzył aktor, przypomina jednocześnie wielu dyktatorów. Czasem to przeraża. Ale przez maskę potwora przebija komiczna mina Charliego Chaplina, który jakby mówi: „Śmiejcie się, ludzie! Śmiejcie się, żeby nie płakać!” Główna reżyserka Mariamna Kapitula równoważyła mój dosłowny styl swoją młodzieńczą bezpośredniością, a moje „retro” – swoją nową wizją. Razem stworzyliśmy fantastyczny świat mistycznej utopii, przyprawiony ostrym pieprzem burleski. Scenografia – Walentyny Kuzmiczowej, z którą współpracujemy już 16 lat. Wala wymyśliła do tej historii dekoracje, które przedstawiają ruiny ducha, lochy najniższego ludzkiego upadku – coś w rodzaju zgliszczy „Mieżyhirja”. Mieliśmy bardzo mało środków, by w pełni zrealizować wszystkie jej propozycje, ale nawet w okrojonej wersji wyszło to interesująco – zarówno kostiumy, jak i dekoracje. Muzykę napisał lider zespołu „Wij” Dmytro Dobryj-Wieczir, prawdziwa legenda ukraińskiego rocka. Dmytro współpracuje z nami nie po raz pierwszy. Jego niepowtarzalna awangardowa muzyka rozbrzmiewała w przedstawieniu „Wij”. Teraz kompozytor stworzył do moich tekstów piosenki w stylu teatru kabaretowego. I wyszło to znakomicie! Życie spektaklu dopiero się zaczyna. Wierzę, że będzie on pewnie zmierzał naprzód. Planujemy pokazać go naszym żołnierzom na linii frontu, w szpitalu. – Najpierw Wołodymyr Pet
mię zapaw u dusze „Pozywnyj „Elwis”, zaciekawyło ji baczennia wijny. Ja podumała, szczo ce preks#rasnyj materiał, aby dostukatysja do ludej, szczob wony ne zabuwały, zawdiak komu prodowżujut żyty ta pracjuwaty, i szczo zamowczuwaty temu wijny ne można. Wystawu „Pozywnyj „Elwis” my planuwaly postawyty use do pownomasztabnoho wtorhnennia w Mystectkomu centri im. Iwana Kozłowśkoho. A koły počałasja Welyka wijna, ja z donkoju opy#nyłasja u Franciji. Pereklaly p’jesu francuzśkoju. Pracuwały z wykonawciamy onlajn. U Centri Wasylia Slipaka zrobyły czytku z francuzśkymy ta ukrajinśkymy aktoramy dla nasz i zakordon#nych hladacziw. Pisla powernennia w Ukrajinu zrobyly widkrytu czytku w Natsionalnomu akademiczznomu te#atri imeni Lesi Ukrajinky, a potim pokazały pownocinnu wystawu w Centri Kozłowśkoho. Pid čas pidhotowky wystawy use do počatku wijny ostannoho monołohu w niji ne buło. Koły ja była u Franciji, to zaproponuwała Marynie joho dopysaty. Wyjawlja#jetsja, won też pro ce dumała, i koły dopysała cej monołoh, to dlja mene stało zrozumiło: p’jesa zawerszena. Finałom je ne smert hołownoho heroja, a te, szczo nam usim z cym robyty. Pisla smerti Jurka joho brat Artem zminyw swoje baczennia, krasze uswidomyw te, szczo widbuwajetsja nawkoło. Ukrajinśki aktory czytały cej monołoh, a Francuzy dywylysja onlajn. Czerez perebojі z internetom
Tłumaczenie maszynowe
– Ta inscenizacja ma długą historię – opowiedział zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat nagrody imienia Bohdana Chmielnickiego Wołodymyr Petraniuk. – Spektakl pojawił się w repertuarze „Dzerkała” w dalekim 1991 roku i był skierowany przeciwko totalitarnemu reżimowi oraz jego skutkom. Erotyczna czarna komedia należała do gatunku międzywojennego kabaretu i ostrą satyrą uderzała w nowych liderów krajów wschodnioeuropejskich, jeśli skłaniali się oni ku komunistycznemu dziedzictwu. Kiedy minęło ponad 30 lat i mapa świata się zmieniła, Teatr Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” ponownie zwrócił się do tej sztuki i wznowił spektakl. Przecież komunofaszystowska choroba, niestety, nadal dotyka ludzkość. Naiwna i wulgarna, na pierwszy rzut oka, historia o tym, że egoistyczna pani, będąca kochanką potwornego kata, wybiera przygłupiego adiutanta i szofera dyktatora. W końcu führer zostaje sam, a para okaleczonych przez faszystowski reżim ludzi – mężczyzna i kobieta – okazują się symbolicznymi Adamem i Ewą, którzy muszą pokonać grzechy społeczeństwa i urodzić nowych ludzi, z których odrodzi się wspólnota przyszłości na ziemi. Ale droga odrodzenia nie jest łatwa. Ci dwoje nie zstąpili z nieba. Wręcz przeciwnie, wychodzą z piekła, którym jest ostatni bunkier führera. Oni sami są potworni, ale wbrew piekielnym okolicznościom bohaterowie na swój sposób są cudowni – odnajdują siebie nawzajem. To daje nadzieję na to, że my też wyzdrowiejemy, pokonamy „führera” i odrodzimy Ukrainę dla naszych dzieci. Na początku lat 90. XX wieku spektakl „Mój biedny führer” stał się wydarzeniem w życiu teatralnym stolicy Ukrainy. Teatr „Dzerkało” objechał z tym spektaklem miasta i miasteczka – od Syberii po europejskie stolice. W ostatnim roku istnienia ZSRR aktorów zaczęło nawet prześladować KGB – za przedstawienie komunistycznych watażków, których widz odgadywał po portretach nazistowskiego panteonu, będących częścią opowieści na scenie. Ale wtedy, w 1991 roku, moskiewski potwór nie umarł, a jedynie zapadł w letargiczny sen, z którego obecnie się przebudził i niszczy naszą ziemię, naród… Dlatego Teatr Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” wyjął ze swojej „zbrojowni” starą wierną broń satyry, aby pokonywać depresję i beznadzieję, prostować plecy i bić wroga – w duszach, głowach i sercach… Teatr „Dzerkało” od 2014 roku jeździł na front ze spektaklami dla naszych żołnierzy. A kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja, niektórzy aktorzy ruszyli do wojskowych komend uzupełnień. Mnie ze względu na wiek do wojska nie wzięto, więc z żoną poszliśmy do obrony terytorialnej. Robiliśmy „koktajle Mołotowa”, oczekiwaliśmy pod mostami na wrogie czołgi… Po zeszłorocznych świętach wielkanocnych nasz teatr znów zaczął działać. To rock-koncert jako sposób na refleksję nad zdobytym doświadczeniem. Spektakl jest o rzeczywistości, której nie chcesz widzieć, zamykasz oczy, zamykasz serce i znajdujesz się w swoim zamkniętym świecie, niegotowym na jakąkolwiek katastrofę. Spektakl jest o współodpowiedzialności i obojętności w sytuacji, gdy proroctwo przyciska do ściany, o straconych szansach, zakochaniu, miłości i honorze. W równoległych rzeczywistościach znajdują się dwaj bracia, byli muzycy. Jeden z nich jest już trzy lata w szeregach Gwardii Narodowej Ukrainy, drugi – na tyłach. Bracia jeszcze nie do końca uświadamiają sobie, że tak, jak „wczoraj”, już nie będzie nigdy. Spektakl o tym, jak najbliżsi ludzie mogą być obcy. Płacą swoją cenę, aby usłyszeć siebie nawzajem i zachować to, co naprawdę wartościowe. – „Modlitwę za Elvisa” napisałam na pół roku przed pełnoskalową wojną – wspomina Maryna Smilianec. – Aby jakoś wrócić do normalnego stanu psychicznego, zaczęłam pisać nową sztukę. To nie jest „dokumentalna” historia, a życiowa, bo takich dramatów rodzinnych, jak w „Elvisie”, w prawdziwym życiu zdarzało się niemało. Pomimo tragedii wpisanej w podstawę sztuki, chciałam, aby ta historia była jasna i dawała nadzieję. Pierwszymi, którzy wystawili tę sztukę, byli artyści w Mikołajowskim Narodowym Akademickim Ukraińskim Teatrze Dramatu i Komedii Muzycznej (reżyser Serhij Czwerkaliuk). Potem premiera odbyła się w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki (reżyser Dmytro Morozow), dalej – w Narodowym Teatrze Dramatycznym im. Hryhorija Ahiejewa w Czerniowcach i w Kijowie, na Kameralnej scenie Art-centrum im. I. Kozłowskiego (reżyserka Ołena Szczurśka). Pani Ołena wzięła do inscenizacji tę sztukę jako pierwsza, jeszcze przed 24 lutego 2022 roku. Jednak wojna wprowadziła korekty. Premierę trzeba było przenieść, ale pierwszą prezentację-czytanie Ołena zrobiła w Paryżu. Dzięki niej „Elvis” został przetłumaczony na język francuski. Wszystkie spektakle według sztuki „Modlitwa za Elvisa” są zupełnie różne, ponieważ wiele zależy od aktorskiej natury i muzyki. Ponieważ w sztuce mowa o dwóch braciach-muzykach, którzy mieli własny zespół rockowy, to jest tam uwaga takiej treści: „Tutaj powinny być piosenki, które napisze utalentowany zespół, kiedy ktoś podejmie się inscenizacji tego spektaklu”. Wszyscy aktorzy, którzy obecnie grają spektakl według tej sztuki, zazwyczaj są także muzykami. I w każdej inscenizacji rzeczywiście jest utalentowany zespół, który albo specjalnie napisał piosenki do spektaklu, albo miał piosenki, które harmonijnie się w niego wtopiły. Więc każdy spektakl to także szczególny autorski rock-koncert. Jestem przeciwna jakiemukolwiek „moralizatorstwu” w tekstach, ale w tej historii jest pewne przesłanie, aby widz się obudził i zrozumiał, że niemożliwe jest pozostawanie z boku, kiedy twój kraj jest w niebezpieczeństwie… Ważne było dla mnie przekazanie tego komunikatu. Ale po 24 lutego wydawało się, że tekst szybko straci aktualność, przecież wszyscy nagle się obudziliśmy i wszystko zrozumieliśmy. Jednak, niestety, była to błędna myśl, bo kiedy jakieś miasto długo żyje spokojnym życiem, to niektórzy obywatele czasami zapominają, że w kraju trwa wojna i giną ludzie. A my nie mamy prawa zapominać i rozluźniać się, dopóki wojna nie jest zakończona. Do Zwycięstwa wszyscy jesteśmy na swoim froncie, a po Zwycięstwie pracy będzie nie mniej… O spektaklu w Centrum Kozłowskiego poprosiliśmy o opowiedzenie jego reżyserkę Ołenę Szczurśką. – Od początku wojny nie przerywałam twórczości. Pracowałam ze studentami, starałam się odwrócić uwagę swoich wychowanków, i był to swoisty opór wobec wydarzeń, które mają miejsce. Kiedy dramaturżka Maryna Smilianec przesłała swoje sztuki, Centrum Artystyczno-Koncertowe im. Iwana Kozłowskiego zaproponowało alternatywną rock-rzeczywistość w premierowym spektaklu-performansie „Znak wywoławczy „Elvis” według sztuki „Modlitwa za Elvisa” dramaturżki Maryny Smilianec.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gdzie swego czasu debiutowałam w roli Silvy Varescu w operetce Imre Kálmána „Księżniczka czardasza”. Potem były inne role, ale Silva pozostała dla mnie numerem jeden, bo w niej śpiew, aktorstwo i taniec splotły się w jedną całość. Do teatru „Maskam Rad” trafiłam na monodram Petra Myronowa „Maestro Aznavour” według sztuki Tetiany Aliochiny. Poznałam kierowniczkę tego teatru Innę Honczarową. Od tamtej pory wszedł on w moje życie. Tutaj panuje twórcza atmosfera. Aktor może grać właśnie to, co mu się podoba. W pierwszych miesiącach wojny byłam z młodszą córką w Polsce. Tam brałam udział w koncertach charytatywnych. Kiedy wróciłam do Kijowa, zaczęłam uczyć dzieci śpiewu, a także śpiewam na koncertach, z których dochód przeznaczany jest na pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy. Wróciłam też do ukochanego teatru. W ubiegłym roku minęło 150 lat od dnia urodzin i 70 lat od dnia śmierci Salomei Kruszelnickiej. Zaproponowałam Innie Honczarowej, żeby wymyślić coś ciekawego. Myślałam, że w spektaklu będzie troje bohaterów, wśród których ktoś ze znanych kompozytorów. A Inna niespodziewanie napisała o dwóch siostrach. Jestem jej bardzo wdzięczna za tę rolę. Kiedy studiowałam w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, zainteresowała mnie postać ukraińskiej śpiewaczki operowej Oksany Petrusenko. Niestety, życie tej śpiewaczki tragicznie się urwało, gdy była jeszcze całkiem młoda… Chce się dotknąć takiej postaci jak Salomea Kruszelnicka, która zostawiła swój ślad w historii ukraińskiej kultury. Jej los jest dla mnie zrozumiały jako śpiewaczki, wszak śpiewacy pokonują podobną drogę. Kiedy przygotowywałam się do roli, przeczytałam wiele literatury o Salomei, słuchałam nagrań jej głosu. Dla niej śpiewanie było jak oddychanie. Bliskie są mi takie odczucia. Przyznam, że bardzo się denerwowałam przed pierwszym pokazem. Przygotowanie spektaklu spoczywało przede wszystkim na aktorze. Choć w samej sztuce były zawarte wskazówki reżyserskie, to Inna jako reżyserka zawsze daje swobodę twórczą. Pracować z nią to łatwość i przyjemność: widzę, w jakim kierunku dalej się rozwijać. Zdjęcie Ołeksandra BIEŁENKIEGO była mowa o Władysławie. Oboje soliści obecnie pracują w Kijowskiej Operze (Kijowskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży). Obraz naszego spektaklu to uroczysta kolacja, a rozwiązanie wszystkich scen przechodzi przez potrawy. Karmiczna liczba siedem – siedem potraw, siedem drzwi do pokoi i siedem ofiar. W partyturze Bartóka zapisano trzy ofiary, a moją decyzją było zrobienie siedmiu. Scenograficznie stół ma ważne znaczenie, ponieważ dzieli scenę na dwie części. Jeśli patrzeć z widowni, to prawa część jest księcia i on ją maksymalnie chroni przed Judith. I potrawy czyta się od lewej do prawej. Sinobrody stara się maksymalnie odciągnąć ten moment, kiedy ona przekroczy osobiste granice. A Judith czasami robi to dość bezczelnie. Staraliśmy się pokazać to rozwiązaniem scenicznym. Ona chce gdzieś iść, on ją powstrzymuje, nie puszcza. Choć miejscami prowokuje. W spektaklu ważne jest światło. Mamy centralne zsynchronizowane urządzenie. Kiedy otwierają się któreś z drzwi, uruchamia się efekt świetlny, który ma znaczenie symboliczne. Sam Bartók był skrupulatny w swojej partyturze, szczegółowo opisał partyturę świetlną konkretnymi kolorami. Myślę, że rozwiązanie świetlne było dla niego niezwykle ważne. Braliśmy ten materiał i staraliśmy się go maksymalnie zaadaptować do współczesności. Kostiumowe obrazy ofiar utrzymane są w fasonie koszuli nocnej. Taka sylwetkowa sukienka jest u każdej z dziewcząt, aby podkreślić, że należą do jednej sfery. Celowo robimy podział bohaterów na trzy sfery. Żywi, którzy realnie istnieją. Jest ich tylko dwoje – książę i Judith. Druga sfera półżywych to kelnerki, które okresowo pojawiają się w spektaklu i obsługują tak zwaną kolację. Trzecia – byłe żony, które żyją wewnątrz samego księcia. W pewnym momencie Judith również przechodzi do tej sfery, ale nie do końca. Wszystkie te detale staraliśmy się odzwierciedlić w kostiumach. W szczególności Judith przychodzi do księcia w sukience takiego samego fasonu, jaki będą miały inne dziewczęta. Choć w innej gamie kolorystycznej, z odcieniem błękitnego nieba. Ale to aluzja do ukrytego komponentu przemocowego w samej bohaterce. Jednak bardzo pięknego i zawoalowanego. Symboliczną rolę odgrywa płaszcz. Jest bardzo ciężki, duży, masywny. W tym płaszczu Judith pojawia się na początku, a potem narzucają go na nią już bliżej rozwiązania. Staraliśmy się podkreślić, że ją przytłacza. Obraz Księcia jest tradycyjny, w czerni. Kostium maksymalnie zminimalizowano po to, aby wyostrzyć jego egocentryzm. Dużo pracowaliśmy nad momentami plastycznymi. Tymi kwestiami zajmowałem się osobiście. Ważna jest mowa ciała podczas każdego epizodu życia w okolicznościach spektaklu. Przygotowywaliśmy projekt razem z fundacją artystyczną ART.RAZOM. Jej fundatorka Maryna Ryżowa pomogła w doborze aktorek, bezpośrednio przyczyniła się do realizacji tego projektu. Pokaz spektaklu odbył się w ramach Festiwalu-Nagrody „GRA”, gdzie trafiliśmy na długą listę. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
– Podczas wojny ratuje twórczość – wyznała Inna Honczarowa. – W czasie pełnoskalowej inwazji napisałam wiele sztuk: „Trębacz”, „Tajemnica skrzydlatego rycerza”, „Dworzec dla trojga”, „Solo Mi(y)a”; dokończyłam inscenizację „Szaleństwa i radości” na podstawie sztuki Szekspira „Wieczór trzech króli”, a na podstawie utworów Conana Doyle’a o Sherlocku Holmesie sztukę „Błękitny granat”. A także stworzyłam scenariusze filmowe „Trębacz” i „Kijów – miasto ludzi”. Ogólnie moje zainteresowanie postaciami historycznymi nie jest przypadkowe. Moje pierwsze wykształcenie to wydział historyczny Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki oraz aspirantura. Wśród postaci historycznych interesują mnie przede wszystkim te związane z kulturą, twórczością. Napisałam już o Agacie Christie, Antoine de Saint-Exupérym, Piotrze Czajkowskim, Antonio Vivaldim, Astorze Piazzolli, Adzie Lovelace. Tym razem po raz pierwszy zwróciłam się ku ukraińskiej postaci twórczej. Napisanie sztuki o Salomei Kruszelnickiej zaproponowała mi aktorka naszego teatru Ołena Rajewśka. Wcześniej pracowała ona w teatrach operowych Ukrainy oraz za granicą. A kiedy w przedstawieniu dramatycznym gra prawdziwa śpiewaczka operowa, to nie można nie wykorzystać jej możliwości wokalnych, zwłaszcza w spektaklach, w których mowa o operze, a główna bohaterka jest diwą operową. W naszych teatrach wystawia się wiele przedstawień muzycznych o artystach. Zazwyczaj dramaturgia tych inscenizacji jest prosta, to raczej scenariusze, a nie sztuki. Ja natomiast starałam się nie tylko opowiedzieć biografię, ale zrobić tak, aby stała się ona interesująca dla widza. Chciałam przyjrzeć się, jak Salomei Kruszelnickiej udało się zostać diwą operową światowego formatu. Według fabuły główna bohaterka Judyta stawia sobie za cel zdobycie tajemniczego księcia, którego nazywają Sinobrodym. Nie zważa na plotki wokół jego postaci, dlatego przyjmuje propozycję odwiedzenia uroczystej kolacji w zamku mężczyzny. Poznawszy wszystkie sprawy, które symbolizują tajemnicze pokoje duszy Sinobrodego, Judyta rozumie, że dalej istnieć poprzednim życiem już nie będzie mogła. Byłe żony-tragedie księcia cały czas napomykają dziewczynie o prawdziwym zamiarze jej partnera, ale zrozumiała to ona zbyt późno. – Poprzednią operę wystawiłem trzy lata temu – wspomina autor projektu, reżyser-inscenizator Ołeksandr Spiwakowśkyj. – W tym czasie było wiele różnych projektów, a kolejne zwrócenie się ku gatunkowi operowemu – po raz pierwszy. Lubię pisać sztuki dla konkretnych aktorów. Od razu wyobrażasz sobie, jak będą wcielać w życie ten materiał: ich ruchy, spojrzenia, możliwości. Bardzo komfortowo pracuje się z Ołeną Rajewśką (wykonawczynią roli Salomei). Jest odpowiedzialna, punktualna, zorganizowana. Uważam ją nie tylko za utalentowaną wokalistkę, ale i za wspaniałą aktorkę dramatyczną. Postać siostry Salomei Kruszelnickiej, Hanny, pisałam dla siebie. Wydaje mi się, że właśnie dzięki tej postaci udało się bardziej wypukle pokazać wizerunek samej Salomei, jak przez lustro. Obie miały sopran. Hanna była o wiele młodsza od siostry. Jak wiadomo, szczyt sławy Salomei przypadał na koniec XIX – początek XX w. Europa w tamtym czasie nie zamierzała wojować, były tylko lokalne konflikty. A kiedy Hanna zaczęła odnosić sukcesy, rozpoczęła się I wojna światowa. Pojawiły się problemy z pokazami spektakli, występami gościnnymi, a do tego – choroba. I wiele rzeczy nie udało jej się osiągnąć, choć miała nieprzeciętny talent. Jak twierdzą niektórzy muzykolodzy, Hanna była nawet bardziej utalentowana od swojej starszej siostry Salomei. Podczas spektaklu siostry patrzą na siebie nawzajem. Między nimi jest miłość i nienawiść. Oprócz relacji rodzinnych, łączyła je rywalizacja ludzi twórczych. Kiedy byłam uczennicą, po raz pierwszy zobaczyłam film o Salomei Kruszelnickiej „Powrót Butterfly”. Wtedy bardzo mi się spodobał, bo nie było z czym porównywać. A kiedy zaczęłam pracować nad sztuką, postanowiłam ponownie obejrzeć tę taśmę. Tym razem byłam nieco rozczarowana: akcja filmu rozwija się zbyt wolno. Film pokazywał przede wszystkim relacje Salomei z mężczyznami. Ja natomiast chciałam napisać sztukę właśnie o jej twórczości. Każde przedstawienie szlifuje się w ciągu dziesięciu pierwszych pokazów. Aktorzy głębiej zanurzają się w materiał, stają się częścią swoich postaci. Nieprzypadkowo tym razem widownię podzielono na dwie części, aby lepiej czuć widzów. Odnosi się wrażenie, że obecni na sali sami decydują, czy ta rozmowa wydarzyła się naprawdę. A może odbywała się tylko w świadomości każdej z bohaterek? – To moja czwarta rola w teatrze „Maskam Rad”, w którym gram już nie pierwszy rok – kontynuowała wykonawczyni roli Salomei Kruszelnickiej Ołena Rajewśka. – Obecnie w pracy są jeszcze dwie nowe inscenizacje. Chociaż wcześniej byłam śpiewaczką operową, zawsze interesował mnie teatr dramatyczny. Pierwsze doświadczenie sceniczne nie tylko jako śpiewaczki, ale i aktorki pojawiło się w Kijowskiej Operetce Narodowej. Teatr „Maskam Rad” zaprosił na premierę nowego spektaklu „Solo Mi(y)a”, poświęconego wybitnej ukraińskiej śpiewaczce Salomei Kruszelnickiej. Autorką i reżyserką jest Inna Honczarowa. Pierwszy pokaz odbył się w Piwnicy Kultury (m. Kijów).
Tłumaczenie maszynowe
Równolegle z akademickimi teatrami muzycznymi młodzi reżyserzy dążą do zaprezentowania własnego, nietradycyjnego spojrzenia na znane dzieła operowe. Ołeksandr Spiwakowskyj we współpracy z Niezależnym zespołem artystycznym ART.RAZEM przedstawił społeczną operę w dwóch częściach „Zamek księcia Sinobrodego” według dzieła węgierskiego kompozytora Béli Bartóka. Pokaz odbył się na scenie Narodowego Centrum im. Ołeksandra Dowżenki.
Od dawna chciałem zabrać się za ten materiał, nosiłem go w sobie, ten temat długo odkładałem. Nie było możliwości – finansowych, technicznych. Ale kiedy żyjesz w warunkach, w których każdy dzień może okazać się ostatnim, pojawia się potężny impuls, by pokonywać przeszkody. Zatem do wystawienia spektaklu skłoniła mnie wojna. Jestem autorem tłumaczenia. Dla mnie zasadniczo ważne jest realizowanie projektu w Ukrainie właśnie w języku ukraińskim. W operze zainteresowała mnie tematyka społeczna. Staraliśmy się dotrzeć z tym do widza. Temat abuzu w relacjach jest dość wielowarstwowy. To nie tylko stosunki międzyludzkie między bliskimi osobami, ten problem jest znacznie szerszy. Mówiliśmy o tym w pierwszej części z psycholożką Weronikou Nahajczenko. Abuz zdarza się w pracy, może być wszędzie wokół nas. I trzeba uczyć się wyznaczać granice osobiste. A bohaterowie spektaklu aktywnie je naruszają. Ostatecznie nic dobrego to dla obojga nie kończy. To już drugi pokaz spektaklu. Pierwszy odbył się w ramach mojego projektu aspiranckiego w czerwcu zeszłego roku. Przygotowania do drugiego pokazu trwały mniej więcej półtora miesiąca. Do udziału w inscenizacji dołączyła dyrygentka
Natalia Stec, która specjalnie przyjechała do Kijowa, by podjąć się tej pracy z powodu zainteresowania właśnie operą Bartóka. Współpracowaliśmy z Narodowym Zespołem Solistów „Kijowska Camerata”. Z tego zespołu trzeba było wybrać właśnie tych muzyków, którzy pasowaliby do projektu. Wszystko się udało. Jesteśmy wdzięczni kierownikowi „Kijowskiej Camerata” Dmytrowi Tawańcowi oraz Natalii Stec, którzy wszystko zorganizowali. Współpraca z wykonawcami była niezwykle ciekawa. Na początku była ustalona współpraca z inną solistką. Ale kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja, znaleźliśmy się w różnych miastach. Mimo to trzeba było pracować nad projektem. Dlatego po raz drugi nawiązano kontakt z Marią Antonowską, która śpiewała w „Medium”, i postanowiono jeszcze raz razem popracować, tym razem nad Judytą. Okazało się, że od dawna chciała wykonać tę partię, ale nie miała ku temu możliwości. Z Władysławem Fominychem znamy się już dość dawno dzięki formacji artystycznej ART.RAZOM. Jako solista brał udział w wielu projektach tej formacji. Tam właśnie się poznaliśmy i zaprzyjaźniliśmy. I kiedy pojawiła się kwestia poszukiwania basa, pierwsza myśl
Tłumaczenie maszynowe
W Lwowskiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci odbyła się niedawno prezentacja zbioru twórczości młodych literatów „Marzyciele w ogrodzie Poezji”. Święto było poświęcone 35-leciu studia literackiego „Dżerełce” (Źródełko). Każdy ogród budzi się wiosną pod łagodnymi promieniami słońca, pączkuje, zakwita i cieszy nas zdumiewającym pięknem oraz myślami o przyszłych owocach. A jeśli jest to ogród poetycki, gdzie młodzi literaci z bożą iskrą w sercu pragną opowiedzieć wierszami o sobie, swoim stosunku do świata, nakreślić słowem ten stan duszy, kiedy chce się dziwić, marzyć, latać… Wszystko to dotyczy naszych młodych poetów ze studia literackiego „Dżerełce”, które działa już od 35 lat przy Lwowskiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci. Obecnie, patrząc wstecz na przebytą drogę, można powiedzieć, że w tym czasie uformowało się kilka młodych pokoleń literackich. Wielu wychowanków „Dżerełca” wydało swoje zbiory wierszy, stało się znanymi literatami w kręgach artystycznych, ich utwory są wyróżniane na konkursach i festiwalach. Zasilają oni szeregi Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Wspomnijmy tylko o niektórych z nich, a są to: Uliana Dudok, Mariana Tarnawśka, Wołodymyr Bynio, Natalija Matolineć, Iryna Mularczuk, Iryna Bandurowycz, Mykoła Rudyk, Ola Wowk… W tym zbiorze zostaną zaprezentowane utwory najlepszych „dżerełczan”, którzy uczęszczali do studia w ciągu ostatnich pięciu lat. Mamy już dobrą tradycję – co pięć lat wydawać zbiory twórczości uczestników studia. Zatem to wydanie jest siódmym. Znajdują się w nim utwory od najmłodszych, którzy dopiero uczą się być „czarodziejami poezji”, aż po tych, którzy z powodzeniem publikują w gazecie „Hałyćke junactwo” i zwyciężają w różnych konkursach literackich. Tak, w obwodowym konkursie literackim Małej Akademii Nauk „Wesnianyj lehit – 2022” zwyciężył, zdobywając pierwsze miejsce, Ołeh Biłećkyj, uczeń 11 klasy Lwowskiego Ukraińskiego Gimnazjum Humanistycznego im. O. Stepaniwny, członek studia literackiego „Dżerełce”, a w Kijowie otrzymał trzecie miejsce. Poezja Ołeha jest ciekawa nieoczekiwanymi obrazami, pociąga go tajemniczość, mistyka, zagadkowość świata. Wyznaje więc, że „po mieście cicho, jak starożytny duch, błądzę”. I co widzi oraz czuje: Wilgotny rozbity bruk. Patrzę na kamień, A widzę dzieła, stworzone między wiekami. A deszcz opowiada to, czego nie powiesz słowami… I rzeczywiście, poezja na granicy odczuć, kiedy za słowami wiersza wyczuwa się drugi plan, coś niedopowiedzianego, ale bardzo ważnego. I jest to w rytmach słów, w oddechu między wierszami, bo poezja to zawsze niespodzianka, coś nieoczekiwanego, ale bardzo ważnego właśnie w tym momencie. Pisząc o historii, poeta dziwi się, dokąd tak śpieszy życie, bo czasu nie powiesz, jak „Przygotować się do proroctw strasznych. Rozejrzeć się wokoło, wspomnieć ścieżki, których dawno nie ma za tymi asfaltowymi zboczami”. Zatem sny, fatum, iluzje, noc, demony z piekła i anioły z nieba, smoki, lasy, mgły – to ulubione obrazy Ołeha Biłećkiego. Całkiem inne są wiersze jedenastoklasistki Ołenki Hnatiw, zwyciężczyni Ogólnoukraińskiego konkursu „Biłyj hołub” (Biały gołąb). Są one przejrzyste, emocjonalne, szczere, wypełnione uczuciami, tęsknotą i miłością. Pisze ona: Pamiętam żółtoskrzydłą jesień, Kiedy spotkaliśmy się z tobą, Ona powiązała nas oboje Jedną wstążką miłości. Dżerełczanie czują oddech niepokojącego czasu. Tak, u Illi Skobała w wierszu „Ridna nasza maty” (Nasza droga matko) są takie wersy: Teraz wszyscy my patrioci, Gotowi wszystko robić dotąd, Dopóki biją nasze serduszka Dla ciebie, nasza droga matko. Dzieci czekają na nasze zwycięstwo w tej strasznej wojnie, marzą o spokojnym życiu bez alarmów i śmierci bliskich. Młodzi literaci z przyjemnością przychodzą na zajęcia do studia, gdzie czytają swoje nowe utwory, omawiają je, komunikują się ze swoimi rówieśnikami, biorą udział w różnych świętach w bibliotekach i szkołach miasta. Dżerełczanie są tak różni, ale łączy ich miłość do słowa artystycznego. Z wielkim zainteresowaniem słuchają wierszy Bohdana Ihora Antonycza czy Łesi Ukrainki, utworów naszych lwowskich znanych lub młodych poetów, wychowanków „Dżerełca”. Samo życie podpowiada młodym poetom różne tematy do przemyśleń. A są to: dobro i zło, prawda i krzywda, radość i tęsknota, piękno i obojętność, spokojne niebo i niepokój wojny, radość nadziei i wiosenny kwiat. Rozwijając się twórczo, doskonaląc swoje zdolności, pracując nad swoim słownictwem, uczniowie, niczym młode drzewka w ogrodzie Poezji, rozkwitają i cieszą innych. Ten, kto marzy o osiągnięciu wielkiego celu i zostaniu prawdziwym poetą, rozumie, że jest to skomplikowana i długa droga do literatury, ale daje ona wielką radość – poznanie siebie i świata, powiedzenie czegoś skrytego i znaczącego, co tylko ty potrafisz. Każdy, kto pisze, chce być usłyszany. Czytajmy więc, cieszmy się słowem, rozumiejmy się nawzajem. Poezja żyje w dziecięcych sercach. I one czują ją, chociaż do końca pojąć jeszcze nie mogą, bo za muzyką słów, która rodzi się w sercu, za pewnym nastrojem rodzi się coś niedopowiedzianego, coś niezgłębionego. Bo istnieje magia słowa i ona zachwyca, oczarowuje. Rzeczywistość i wyobraźnia, fantazje i marzenia – wszystko przeplata się i staje się wierszem. Oto jak o swojej inspiracji, twórczym zrywie piszą dżerełczanie. Ołena Osadcza uważa, że dla każdego poezja to coś własnego, każdy rozumie ją inaczej. Świat twórczości nie ma ani konkretnego znaczenia, ani jakichkolwiek ram. A inspiracja – to słowo niejednoznaczne, niezgłębione, to, co daje skrzydła, z którymi można wzlecieć w bezkresny świat twórczości. Bożena Szmotołocha mówi: „Kiedy piszę, moja dusza staje się wrażliwa i na papier wylewam wszystkie emocje, które schowały się w głębi duszy, i wtedy ożywam, chce mi się żyć i dążyć do czegoś podniebnego”. Dla Nadiji Stachiw poezja to wiatr, który niesie płatki z rozkwitłych drzew swoim oddechem. Wiatr tak samo niespokojny, jak i poezja. Tak samo wybredny, figlarny, świeży, jak ona. Ołenka Hnatiw wyznaje, że kiedyś nawet nie miała pojęcia, że z czasem pokocha pisanie wierszy i stanie się to jej pasją na całe życie. Marzy o tym, by uczynić świat nieco lepszym i chce, by byli z niej dumni bliscy i kochali ją taką, jaką jest. Poezja to delikatność gwiezdnych dni w dziecięcej fantazji. Młodzi poeci to marzyciele w ogrodzie Poezji. Ich słowo jest ciepłe i szczere, jak wiosenny wietrzyk, który otula pierwszy kwiat wiosennego ogrodu. Wejdźmy do tego ogrodu i cieszmy się, że pączkuje, że jest czysty i wrażliwy oraz pragnie naszej uwagi. Marija LUDKEWYCZ, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kierowniczka studia literackiego „Dżerełce”, laureatka Państwowej Nagrody Ukrainy im. Łesi Ukrainki, redaktorka gazety „Hałyćke junactwo”
Tłumaczenie maszynowe
Od 28 kwietnia bieżącego roku — według elektronicznej wersji Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą". Prenumeratę można zamówić według "Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą": na stronie internetowej przedsiębiorstwa państwowego "Prasa" www.presa.ua, na stronie internetowej spółki akcyjnej "Ukrposzta" www.ukrposhta.ua, w placówkach pocztowych, w salach operacyjnych urzędów pocztowych, w punktach przyjmowania prenumeraty. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55. Redaktorka literacka Halyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org. http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na "Słowo Proświty" jest obowiązkowe. Indeks gazety "Słowo Proświty" — 30617. Wydrukowano w spółce z o.o. "Mega-Polihraf", 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Odpowiedzialny za wydanie Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe