Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №22–23 за 2024 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 22–23 (1257), 6–19 czerwca 2024 SWIATOSŁAW BOJKO

wideo z okazji Dnia Wyszywanki, zdjęcia i nagrania z charytatywnych występów na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy oraz występów w ukraińskich szkołach. Słowo powitalne od Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy wygłosiły przewodnicząca Kijowskiej Organizacji NSPU Tetiana Folwarocznа oraz poetka Nina Szawarska. Wręczyły Lesi Lubarskiej nagrodę NSPU „Za aktywną działalność literacką i twórczą”. W imieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wystąpili ukraiński poeta, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, działacz państwowy i społeczny, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan oraz zastępca przewodniczącego Towarzystwa „Proświta”, profesor Heorhij Filipczuk. Złożyli autorce najserdeczniejsze życzenia i podarowali nowe wydania książek „Proświty”. Do gratulacji przyłączyli się także laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, reżyser Dmytro Łomaczuk oraz zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Andrijczuk. Na zakończenie kwiaty i podziękowania wszystkim występującym wręczyli przedstawiciele Tarnopolskiego Zrzeszenia Rodaków. Inf. własna HALINA DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

W poetyckim rozmaju

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się jubileuszowy koncert „Melodia lata” członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, proświatjanki, kawalerki Orderu Księżnej Olgi III klasy, działaczki społecznej, honorowej obywatelki Tarnopola Lesi Lubarskiej. Twórcze spotkanie rozpoczęło się od programu „Poetycki rozmaj Lesi Lubarskiej”. Słuchacze zanurzyli się w świat poezji o miłości, rodzinnym domu, czarownej ukraińskiej przyrodzie; brzmiały także patriotyczne wiersze o przyszłym Zwycięstwie. Stronę muzyczną „Ja – wieczna pieśń rodzimego narodu…” otworzył zasłużony artysta sztuki estradowej Ukrainy Walerij Bohachenko. W jej wykonaniu wzięły udział narodowe artystki Ukrainy Switłana Myrwoda i Tetiana Nehrij z Kijowa, a także tarnopolskie artystki Iryna Demczuk, Nelli Kusznir, Oksana Czajkiwśka, Tetiana Ozerianec, Bożena Demczuk i Natalia Kolesnyk. Brzmiały piosenki do wierszy Lesi Lubarskiej. Swoją działalność społeczną autorka przedstawiała w ramach programu „Jestem proświatjanką i jestem tym dumna…”. Pani Lesia pokazywała zdjęcia i nagrania ilustrujące jej pracę społeczną: OLHA CHODACKA PRENUMERATA — 2024

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Nie módl się językiem obcym…”

Na tle wydarzeń frontowych, forum w Szwajcarii, dyskusji wokół przekazania Ukrainie broni dalekiego zasięgu, które świadczą nie tylko o pilności, ale i o globalnym kryzysie porządku światowego, gdy bezkarnymi stają się zbrodnie przeciwko ludzkości, na tle codziennych tragedii, spowodowanych nieustannymi bombardowaniami i atakami rakietowymi raszystów, dzieje się „coś” nudnego, beznadziejnego i mało zauważalnego. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Takie sobie niedawne zebranie moskiewskiej „opozycji” z jakiegoś powodu we Lwowie. Przyklapnięta misja tak zwanych polityków, którzy rzekomo próbują realnie przeciwstawić się reżimowi putinowskiemu. Oczywiście, że to zupełnie nie ten poziom ideologii, nie ten cel, aby uosabiać interesy zniewolonych przez Moskowię narodów, broniąc zasad narodowowyzwoleńczej walki (wojny) w kontekście znanego hasła OUN-UPA „Wolność narodom! Wolność człowiekowi!”. Na pamięć przychodzi wydarzenie sprzed ponad 80 lat (listopad 1943 r.), kiedy na Rówieńszczyźnie odbyła się Pierwsza konferencja zniewolonych narodów Europy Wschodniej i Azji oraz został stworzony Antybolszewicki Blok Narodów (ABN), którego celem była walka przeciwko rosyjskiemu imperializmowi i wyzwolenie spod Moskwy. Wtedy te zasady i cele były zrozumiałe i naturalne. Czegoż obecnie pragnie ta nowo objawiona „liberastyczna” tusowka? Nietrudno się domyślić. Zachować, „zmodernizować”, „zdemokratyzować” wegetujący niedoimperialny twór raszystowskiej erefii, konserwując już w nowych formach status starego „więzienia narodów”, ale już rzekomo bez Putina. Droga donikąd i do starej biedy. Kolonializm hordy, nieco przypudrowany europejską kosmetyką z odcieniami „wielkomocarstwowości”. Dokonany fakt, że podobne przedsięwzięcie nie przewidywało konsolidacji narodów Rosji w walce o swoją polityczną, narodową, duchową wolność, a dlatego wygłaszano „wykopaliska” idei Struwego, Kiereńskiego, nawet Gorbaczowa, skierowane na „demokratyzację” jedinoj i niedielimoj, bezpośrednio i pośrednio solidaryzując się z formułą Uwarowa – „prawosławie, samodzierżawie, narodowość”. Na powierzchnię znów wyczołgała się stara bolączka rosyjskich liberałów początku XX wieku, którzy rozumieli „oswobożdienije” Rosji jedynie jako „oswobożdienije” Moskowi- Ciąg dalszy na str. 2–3. Do 20 czerwca na drugie półrocze! Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Koszt jest następujący: 1 mies. — 60 UAH. 3 mies. — 180 UAH. 6 mies. — 360 UAH. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Nie módl się językiem obcym…”», s. 1

„Nie módl się językiem obcym…”

Zakończenie. Pocz. na str. 1 bow. Bo wystarczy tylko dotknąć charakterystyki jednego z „liderów” tej zgrai bojowników, takiego sobie Chodorkowskiego, a w duszę każdego przytomnego Ukraińca zakrada się wielka wątpliwość co do humanitaryzmu tego projektu. Wszak długa epopeja wspomnianego działacza na oligarchicznym kremlowskim olimpie wywołuje pewne dylematy, czy zmieniła się jego imperialna pozycja (niechby i liberalna), która szczególnie przejawiła się w okresach dwóch wojen czeczeńskich swoim ludobójczym stosunkiem do narodu, który walczył o wolność. Wszak i obecnie nie usłyszeliśmy od tego „dobrego ruska”, który bez przerwy błąka się „po Europach”, udzielając licznych wywiadów, prawdy o zaborczej wojnie Moskali przeciwko Ukrainie. Przez niego i jego najbliższe otoczenie nie są adekwatnie wypowiadane takie pojęciowe obrazy, jak agresor, ludobójstwo, ukrainobójstwo, zaborca, gwałciciel, zbrodnia przeciwko ludzkości… Zamiast tego wszędzie publikowane są oświadczenia o terminach, kiedy padną Charków, Odessa, Kijów… Ukraina, i że Lwów można uchronić tylko w tym przypadku, jeśli wejdą tam polskie (natowskie) wojska. Te i inne wszelakie nonsensy bez przerwy wylewają się z ust moskwomownych „demokratów” jedynie na szkodę Ukrainy, często niczym nie różniąc się od oficjalnych pomyj putinstanu. Prawie wcale nie daje się (chyba świadomie) prawdziwej oceny tej ludobójczej wojnie i nie naświetla się przyczynowości tego imperialnego wandalizmu Moskowii przeciwko narodowi ukraińskiemu, który walczy o swoją niepodległość, tożsamość, państwowość. Za to z tego samego środowiska rozbrzmiewają bezustannie nawet nie apele, a „żądania” o konieczności i „pożyteczności” masowego nadawania ukraińskich paszportów raszystom, którzy obecnie spacerują po świecie, często z „błogosławieństwem” Kremla. Oczywiście, czyni się taką kampanię po to, żeby, jak twierdzi ich inna opozycjonistka Łatynina, stworzyć na podstawie „ruskojęzyczności” w Kijowie nową stolicę Rusi, praktycznie wmontowując w ukraińskie środowisko ideologię i mentalność liberalnego „ruskiego miru”. Chociaż różnica w traktowaniu ideologii i praktyki imperialności już dawno została zatarta – od moskwina-monarchisty do anarchisty. Ponieważ obecna czarnosotnieńska imperialność jest tożsama i z caratem, i z bolszewizmem, i ze stalinizmem, i z putinizmem, a także z ich „liberalizmem”. Dziwne (a może i nie), że kanał telewizyjny „24” (i nie tylko), którego właścicielem jest rodzina znanego włodarza miasta, a także niemało popularnych kanałów na YouTube z „ukraińskimi” mówcami, zbyt już przepełniają się mówiącymi po moskiewsku zaproszonymi „demokratami” oraz blogerami-sutenerami z orkostanu. Często ukraińscy prowadzący proponują „sami dla siebie”, znieważając ukraińskiego widza-słuchacza, postkolonialny utrwalony model współczesnej krajowej dziennikarstwa: „dajcie po rusku, żeby było zrozumialej”, po brzegi wypełniając telewizyjne etery moskiewską bielunią. I to dzieje się wtedy, gdy trwa wojna, gdy walka przeciwko językowi ukraińskiemu i ukraińskiej kulturze osiągnęła „szczytowe” barbarzyństwo ze strony Moskowii, gdy nosicieli ukraińskości po zwierzęcemu zabijają Moskale. Na okupowanych terytoriach okrutnie narzucane są dla młodzieży „patriotyczne” antyukraińskie programy edukacyjne, palone i niszczone są ukraińskie książki i podręczniki. Dlaczego więc dopuszcza się (i przez kogo?), że w Ukrainie język ukraiński – główny nerw naszej tożsamości i mentalności – jest często rzucany na pastwę nieudolnym politykierom, dziennikarzom, fetyszowi pieniędzy, ukrainofobom? Na czyj młyn leje się woda?! Czyżby do tej pory nie zrozumieć tym „polikulturowcom”, że obcy (rosyjski) język prowadzi człowieka (Ukraińca) do obcojęzycznej (rosyjskiej) literatury, takiej samej kultury, obcej historii, w końcu do ruiny pamięci narodowej? Przypomina się znane powiedzenie irlandzkiego pisarza T. Davisa, które często cytowała Łesia Ukrainka: „Naród musi bronić swojego języka bardziej niż swojego terytorium. Stracić język ojczysty i przejąć obcy – to najgorszy znak poddaństwa”. Ta prawda jeszcze bardziej zaktualizowała się w czasach, gdy Ukraińcy bronią swojej Tożsamości w walce z nienawistnymi raszystami. Przejście na „język” okupanta i naszego wiecznego i nieprzejednanego wroga, flirtowanie z ich imperialno-ordyńską kulturą, reaktywne połykanie ruskiej bieluni od razu, gdy tylko z tamtej strony (wrogiej nam) bełkoczą z przepicia po „wielkiemu” – to obiektywna oznaka najohydniejszych przejawów wymyślonego przez Moskali „małorosyjskości”, którą wiekami próbują zaszczepić Ukraińcom. Czasami, niestety, udaje się. Dlatego w tym okresie tektonicznego uskoku w naszej światopoglądowej, politycznej, kulturowo-mentalnej przestrzeni musimy odpowiedzialnie rozprawić się nie tylko z tymi, którzy praktykują, wypowiadają i narzucają haniebne normy zachowania w stosunku do „ruskiego miru”, ale i dotrzeć, wreszcie, do ich zleceniodawców, którzy gnuśnieją nie tylko na błotach, ale są i „naszymi” rodzimymi. Bez wątpienia grzeszylibyśmy, gdybyśmy nie uświadomili sobie, że nasz Los i Wola rozstrzygają się obecnie na polu walki, że tam na pierwszej linii frontu tworzy się przez najgodniejszych synów i córki przyszłość Ukrainy. Ale wojna przeciwko Moskowii musi być prowadzona wszędzie. To nie metafora, wszak niszczenie ukraińskiej duszy, świadomości narodowej, pamięci narodowej, dziedzictwa historycznego zawsze było i jest decydującym czynnikiem raszystowskiej ideologii państwowej i praktyki. Odebrawszy lub zakazawszy języka ojczystego, imperialiści praktycznie rozwiązaliby zgodnie ze swoimi interesami „kwestię narodową”, ponieważ „bezjęzyczny” naród w takim stanie istnieć nie może. Pozbawia się go serca, duszy, rozumu i myśli jednocześnie, traci się główne oparcie, które identyfikuje go, zachowuje i rozwija. Iwan Dziuba, analizując koncepcje języka wielu wybitnych naukowców świata (Potebnia, Herder, Hegel, Heidegger, Gadamer, Bart i in.), opierał się właśnie na tym wartościowym postulacie, że „podstawą ludzkiego bytu jest język”. W artykule „Los języka – los narodu” (1999 r. „Suczasnist”) twierdził o ogólnoludzkiej normie etycznej w stosunku do każdego języka, ponieważ „każdy język narodowy jest unikalną wartością jako niepowtarzalny sposób poznania świata i ma swoje funkcje gnoseologiczne, kulturologiczne oraz jest środkiem konsolidacji społeczeństwa”. Jednak Dziuba nie tylko polemizuje z przeszłością, to dziedzictwo wykorzystywał dla dni współczesnych, przenosząc je na niepokojącą rzeczywistość teraźniejszości. Przypomina się jego znana publiczna dyskusja z akademikiem Tołoczkiem – gorliwym zwolennikiem dwujęzyczności (czyt. monopolu rosyjskości), który swoją „naukowością” wyszedł na obalenie i zaprzeczenie znanej (aksjomatycznej!) tezy – „bez języka nie ma narodu”, stronniczo operując przykładami historii narodów Ameryki Łacińskiej, USA i Kanady. Dlatego też sprawiedliwe było ówczesne oburzenie Dziuby, że nie tam szuka „siekiery pod ławką” deputowany-akademik Tołoczko, uważając za zagrożenie dla języka ukraińskiego nie pozycję i praktykę takich sobie „mojsiejenkowych, czarodiejewych, aleksiejewych, łuzanów”, a „językowo zaniepokojonych” O. Ponomariwa, S. Płaczyndy, P. Mowczana, W. Czornowoła i innych. Wątek tej 25-letniej dyskusji przypomina się właśnie w tym kontekście, że takie lekcje w naszym budowaniu państwa nie mają prawa być zapomniane. Lekceważenie cnót, które stanowią fundament dla tworzenia narodu i są główną podwaliną państwowości i tożsamości, jest bolesnym wrzodem dla zdrowia publicznego. Ta wspólna sprawa jest niezwykle odpowiedzialna i musi być rozpatrywana tylko przez pryzmat interesów bezpieczeństwa narodowego. Wszak nikt nie może nawet dzisiaj w warunkach egzystencjalnej wojny z wrogiem twierdzić, że politycy, którzy w kwestii językowej pracują na Rosję, już „wyginęli” i nadal nie będą mogły pojawiać się w Radzie Najwyższej projekty ustaw, które „dla podniesienia komfortu obsługi ludności” będą proponować rezygnację z języka państwowego; że znowu na ukraińskich radiowych i telewizyjnych eterach i „YouTube’ach” nie będą mogli sterczeć rusofile, przyozdobieni żółto-niebieską wstążką; i gdzie jest gwarancja, że poszczególni moskwomowni kierownicy uczelni (z którymi z jakiegoś powodu podpisuje się kontrakty) nie będą kontynuować i nadal prześladować świadomych studentów za ich ukraińskość; gdzie gwarancja, że narodu w końcu przestaną wreszcie „wychowywać” zesłani (lub wewnętrznie zaproszeni) agenci-gaduły w rodzaju arestowiczów. Języka nie można postrzegać tylko jako zewnętrznej oznaki przynależności do swojego narodu, tożsamości, państwa, ponieważ warto go rozpatrywać jako duchową zasadę narodu, jako jedną z najbardziej szanowanych wartości narodowych, jako światopoglądowy (bardziej niż genetyczny) kod narodu. Formalna znajomość języka ukraińskiego, „udane” zdawanie egzaminów przez urzędników z ukraińskiego po to, żeby otrzymać to czy inne stanowisko i status władzy, mieć możliwość uczyć się na ukraińskich uczelniach, daleko nie wyczerpuje zobowiązań wobec tej wartości i ostoi narodu i państwa. Konieczne jest szczególne czczenie i docenianie, a nie zazwyczaj proste umiejętności, które często tutaj są przez nich lekceważone (część uczniów, studentów, nauczycieli, wykładowców, a także władz), jak tylko pojawia się najmniejsza okazja przejść „na ogólnopojęty”. Dlatego tak ważnymi muszą być obecnie aspekty wychowania ukraińskojęzycznej kultury, zawarte w obowiązujących dokumentach normatywnych i metodykach nauczania. Trudno zrozumieć tych rodziców, którzy, zwłaszcza w dużych miastach, zaczynając od Kijowa, komunikują się w obco-moskiewskim (niepaństwowym) języku zarówno ze swoimi małymi dziećmi, jak i ze zwierzętami domowymi. Na jakie jeszcze takie „przyjścia” liczą te rodziny, jak po ichniemu ma wyglądać w najbliższej perspektywie językowo-kulturowa, informacyjna, edukacyjno-naukowa, władcza, polityczna przestrzeń, kiedy od małego zazdrośnie nastawiają swoje dziatki na „rosyjskość”? Nie wierzcie, że w tym stęchłym od imperialności „języku” młodzież starannie będzie poznawać ukraińską kulturę, literaturę, historię, będzie chronić tradycję narodową, będzie zachwycać się ukraińską muzyką i pieśnią. Za to oczywistym będzie stawać się to, że do Ukrainy w takich warunkach znowu kiedyś nadciągnie krwiożercza szarańcza nowych „putinoidów” pod hasłami „wyzwolenia rodaków”. To – najtragiczniejsza lekcja, którą naród ukraiński zobowiązany jest w pełni przyswoić dla własnego bezpieczeństwa i przetrwania. Przy tym ukraińskość musi być obecna nie tylko w formach, ale i w treści oraz istocie. Rzeczywiście, nie w samej tylko formie słowa wyrasta ziarno prawdy. Wszak T. Szewczenko, który postawił na straży swojego narodu słowo ojczyste, przemawiał do niego (oraz do innych narodów) językiem wolności, walki, wyzwolenia od ciemiężyciela. A już jego wielki współpracownik, ukrainofil P. Kulisz, czyniąc z „ojczystego słowa” także bóstwo, pisząc (pod wpływem Szewczenki) poemat „Ukraina”, zaznaczając, że „nie było na świecie ludu odważniejszego i sławniejszego nad Greków i Kozaków”, wkrótce jednak „potknął się”, to szukając „ideału” w panowaniu Mikołaja I, to oświadczając „ojczysto-językowo”, że uratowała się Ukraina tylko „pod twardą władzą Moskwy i odżyliśmy my pod jej protekcją”. Dlatego stawiajmy opór! Protestował swego czasu przeciwko takiemu światopoglądowemu błędowi także D. Doncow, w szczególności w artykule „Dwaj antagoniści P. Kulisz i T. Szewczenko”, twierdząc, że zgubna dla ukraińskości jest teza Kulisza, iż „byliśmy (bez zbawiennej protekcji) narodem bez ładu, bez honoru, bez prawa…”. To jest właśnie ten przykład, kiedy niestety można i ojczystym słowem siać ziarno nieprawdy na świecie i na Ukrainie. Dlatego współczesne koncepcje językowe, literackie, historyczne i pedagogiczne muszą orientować się zgodnie ze swoimi celami właśnie na ideały i wartości tych narodowych budzicieli, którzy ojczysty język ukraiński rozpatrywali nie tylko jako „słowo błogosławione”, ale jako Słowo Wolności, które zakwitnie, jak mawiał Szewczenko, niczym ten „barwinek” tylko wśród kozackich mieczy. Przecież ojczystego języka i kultury narodowej nigdy nie można uchronić pod rządami moskiewskiego miecza, trzymając się prorosyjskich idei i „ideałów”. Zatem taki wektor nauczania i wychowania narodu, opierając się na twórczości życiowej i działaniach znaczących Ukraińców, zważając na współczesny paradygmat edukacyjny „krytyczności” i „kreatywności”, musi dominować nie poprzez wymyślone potrzeby „posypywania głowy popiołem” znanych postaci historycznych. Jest on potrzebny szczególnie teraz, właśnie dla wzrostu siły narodowej i pokonania wrogiego moskala. Pytanie, czy związać ukraińskie zmagania z ukraińskim słowem Kulisza, Dragomanowa, Wynnyczenki…, czy sprawa narodowa potrzebuje (wymaga) przede wszystkim ognistego Słowa Szewczenki o „prawdzie”, o „woli”, o „moskalach”, którzy są dla nas „ludźmi obcymi”. Tak jak potrzebujemy my i Słowa Franki, Łesi Ukrainki, Olżycza czy Telihy, wielu działaczy Rozstrzelanego Odrodzenia oraz szestdziesiątników. Prawdą jest, że Szewczenkowego „apostolskiego słowa” nigdy nie bywa „za dużo” – zawsze jest na czasie. Chociaż niemało znanych i nowoczesnych działaczy stawało się chętnymi do zniszczenia jego światopoglądowej tradycji. Nawet wybitny narodowy i europejski intelektualista Dragomanow pisał, że „ukrainofile powinni nauczyć się, że „Kobziarz” jest już rzeczą przeżytą, jest ziarnem, które przeleżało w spichlerzu i nie posłużyło jak należy w swoim czasie, kiedy było świeże, a teraz już do niczego się nie przyda”. Dlatego bądźmy czujni w stosunku do słowa, żebyśmy gdzieś nie upili się podobnymi „mądrościami” i nie uśpili Szewczenkowej prawdy – najpotężniejszej duchowej broni Ukrainy. Być może i dla tego od prawie dekady Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki realizuje patriotyczno-oświatowy projekt „Biblioteka Wojownika”, drukując serię wybitnych dzieł sławnych Ukraińców. Jest on obliczony nie tylko dla odważnego Wojska, ale i dla dorastającego pokolenia uczniów, studentów, dla wszystkich spragnionych Ukrainy. Oczywiste jest, że właśnie tę niezwykle ważną misję już od wielu lat wypełnia także uznane przez naród życiodajne ogólnoukraińskie czasopismo „Słowo Proświty”. Bo wysokim ukraińskim Słowem chroniona jest pamięć narodowa, wzrasta kultura narodowa i świadomość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...Zwycięstwo nad przeklętym moskalem. Tylko językiem ukraińskim można najpełniej przekazać narodowi i światu ideały nieugiętych Ukraińców. Chciałoby się wspomnieć i uczcić jednego z nich. Tego lata mija 80 lat od śmierci Jurija Lipy, który zginął w wieku 44 lat, walcząc z moskiewskimi najeźdźcami. Poeta, żołnierz, geopolityk, naukowiec i lekarz zostawił nam w spadku ponad 360 utworów, w których znajdujemy wiele odpowiedzi na ostre i palące pytania dnia dzisiejszego. Wartości, które dziś są tak potrzebne narodowi ukraińskiemu, a dokładniej – narodowemu systemowi wychowania, aby tworzyć naród zwycięzców, niepokonanych przez nikogo i nic… Powiedzieć po prostu o ukraińskości czy ukrainocentryczności to za mało. Nieustanne głoszenie absolutnej prawdziwości (precz z Moskwą!), która w istocie nie ma alternatywy, również jest niewystarczające. Dlatego musimy wypracowywać i urzeczywistniać, naśladując sławnych Ukraińców, równie dogłębne idee światopoglądowe dotyczące wolności narodowego „Ja” (odpowiednio działając) w warunkach dzisiejszych realiów. Bez wątpienia naród zawsze będzie potrzebował optymizmu i wiary, bez których jego wiek jest krótki i bezsławny. O takiej natchnionej, energetycznej wspólnocie ludzkiej myśleli, marzyli i opiewali ją we wszystkich epokach nasi wybitni poprzednicy, pobudzając rodaków do ideału – stać się Narodem, jednym Narodem. Dlatego ci przywódcy, którzy wyznają taki paradygmat wartości, powinni wskazywać, szczególnie młodym pokoleniom, jaśniejsze drogi, aby nie błądzić na manowcach, oraz pewniejsze środki (od pługa do miecza), aby usłyszeć siłę, spragnionych wolności. Wydarzenia, które zawsze są w objęciu, niezależnie od tego, czy ten naród jest państwowy, czy też z różnych powodów utracił swoją państwowość, czy walczy, czy zbiera żniwa. JEDNOŚĆ musi stać się wezwaniem ukraińskiej krwi. U Jurija Lipy ta cnota zawsze zajmowała najwyższe miejsce. Jego współczesny B. Ольхівський tak pisał o tym dla niego niegasnącym testamencie: „Do krwi Lipa słyszy bezmierną Miłość, bo wie, że tylko na tym, co ŁĄCZY ukraiński ród, a nie na tym, co go dzieli, na ziemi i krwi, na ich wspólnym prawie zbudowane zostanie państwo”. Jednak nic nie bierze się z niczego. Potrzebna jest PRACA. Ofiarna, oddana, opętańcza, dla dobra Narodu. W wieku 30 lat, przypominając sobie, że również Napoleon lubił układać pasjanse, Ju. Lipa poświęci swojemu pobratymcy duchowemu Jewhenowi Małaniukowi cykl barokowych wierszy „PASJANS (DO P. JEWHENA)”, w którym tę tematykę ujmie w wysokim słowie etycznym: Praca, praca w każdej godzinie Napięta, lśniąca, ponad sobą, ponad wszystkim – Ukrainie, człowiekowi, po prostu jasnemu dniu Składam pracę, jak buduję dom. Praca dla Ukrainy, aby, jak mówił Chrystus, „budować swój dom na skale, a nie na piasku”. A budując, zbierając żniwa, walcząc, „nie módl się językiem obcym, bo na kolanach stojąc umrzesz” (D. Pawlyczko). Georgij FILIPCZUK opór. Wybraliśmy opór. I wszystko zaczęło się od granicy. Dlatego wydanie tej książki w świat to wydarzenie szczególne”. Niestety, wielu ukraińskich pograniczników i wojskowych w tamtych dniach i miesiącach poległo. Niektórzy złożyli głowę później, już po pełnoskalowej inwazji. Broniąc Mariupola, zginął syn generała Subotina – Andrij, pogranicznik o pseudonimie „Broda”. Po przejściu przez tortury z rosyjskiej niewoli wróciła jego żona, bojowniczka pułku Gwardii Narodowej Ukrainy „Azow” Walerija „Nawa” Subotina. „Krwawa granica” ukazała się drukiem w stołecznym wydawnictwie „Dzerkało switu” dzięki wsparciu finansowemu „muzbatowców” – wolontariackiej rodziny Jurkowych. Tego samego dnia na historycznym dziedzińcu kijowskiego Podołu (lokalizacja „Batalionu Muzycznego”) odbyła się prezentacja książki, na którą zaproszono jej bohaterów – bezpośrednich uczestników wydarzeń. liwym kazaniu porównał życiową drogę pani Oleny z życiorysem „wędrownego świetlika” Hryhorija Skoworody i zacytował jego słowa: „Świat mnie łowił, ale nie złowił”. Słowny „wieniec wspomnień” ku czci Oleny Raszko wygłosił przewodniczący osiedlowej rady w Demydiwce Serhij Radczenko, który włożył wiele wysiłku, by ułatwić pani Olenie ziemskie życie, i ujął jej powszechne uznanie w dwóch słowach: człowiek-legenda. Kolega z klasy Oles Pohranyczny przypomniał jej ciernistą drogę, którą z honorem przebywała jako wierna córka Ukrainy-matki. W uroczystości wzięli udział koledzy i towarzysze broni w walce o niepodległość Ukrainy, którzy często przebywali obok i pomagali jej: żołnierz Sił Zbrojnych Wołodymyr Prendecki, działacz społeczny i polityczny, nasz rodak Mychajło Marczuk. A na niebie powoli zakrążył bocian… Jakby zebrał się na swoich skrzydłach, by przenieść jasną duszę Oleny Oleksandriwny do Królestwa Niebieskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Krwawa granica” – książka o obrońcach granicy

Włodymyr HONCZAROW Zdjęcie M. Sikory Na tegorocznym Targu Książki „Arsenał” kijowskie wydawnictwo „Dzerkało switu” zaprezentowało nowość – powieść dokumentalną Mykoły Hryćenki „Krwawa granica”. Jak zaznaczył na prezentacji autor: „Książka została napisana 4 lata temu, ale z powodu różnych obiektywnych okoliczności trafia do czytelnika dopiero teraz, w dziesątą rocznicę inwazji Rosjan na Ukrainę. O tych wydarzeniach napisano niewiele. A szczegółowy opis, zagłębiający się w problematykę ochrony odcinka państwowej granicy z naszym północnym sąsiadem w przededniu wojny, ujawniany jest niemal po raz pierwszy”. Konsultantem wydania jest W. O. Suchotin, generał major Państwowej Służby Straży Granicznej. Powieść dokumentalna zawiera przedhistorię, w której opowiada się o stanie ukraińsko-rosyjskiej granicy po rozpadzie ZSRR, złożone etapy kształtowania granicy między dwoma suwerennymi państwami, różnica w pełnieniu służby przez ukraińskich i rosyjskich pograniczników. Podstawą powieści dokumentalnej jest opowieść-książka o kilku miesiącach obrony granicy w 2014 roku, od wiosny do jesieni, o odwadze ukraińskich pograniczników, którzy w trudnej sytuacji wewnątrzpolitycznej robili wszystko, co możliwe i niemożliwe. Losy Walerija Subotina i Mykoły Hrycenki złączyły się przy tworzeniu Twórczego Patriotycznego Zrzeszenia „Batalion Muzyczny”. Początkowo zamierzano przygotować wywiad z pogranicznikiem, jednak później, zagłębiwszy się w duży zasób informacji, M. Hrycenko postanowił napisać powieść dokumentalną. Generał Subotin sprzyjał spotkaniom Mykoły Hrycenki z uczestnikami tamtych wydarzeń; wśród bohaterów książki jest także obecny przewodniczący Państwowej Służby Pogranicznej Ukrainy, ówczesny dowódca Łu-siw oraz środków precyzyjnego rażenia, skuteczna i sprawiedliwa mobilizacja, działająca gospodarka, jedność społeczeństwa i władzy – oto przepis na zakończenie wojny na warunkach dla nas korzystnych”. Politechnolog Serhij Hajdaj w artykule „Największy błąd Zełenskiego” w czasopiśmie „Kraina” (nr 11) zauważa, że „system pokonał jego chęć czegokolwiek zmieniać”. Zdaniem autora „można polegać wyłącznie na społeczeństwie obywatelskim, które zawsze ratowało Ukrainę”. Informacja własna. ganskiego pogranicznego oddziału Serhij Dejneko. Za zgodą Serhija Wasylowycza do ogólnej relacji włączono fragmenty z jego książki „Ługański kocioł”, która ukazała się w znikomym nakładzie w 2017 roku i o której wciąż niewiele osób wie… Powszechnie wiadomo, że przed wydarzeniami na wschodzie Ukrainy „zielonkawi ludziki” zdążyli już zawładnąć ukraińskim Krymem. Na Donbasie Rosjanie działali inaczej, ale równie rozpowszechniając kłamliwe narracje – tym razem o górnikach, którzy rzekomo „odkopali” czołgi, wcześniej zaopatrzywszy się w wojskowe wyposażenie w wojentorgu. Jednak „kadyrowska” zewnętrzna odmienność niektórych bojowników zdradzała w nich przedstawicieli „narodu братniego”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd prasy

O czym piszą ukraińskie wydawnictwa drukowane – w naszym przeglądzie. „Sільські вісті” (nr 23, 04.06) piszą, że wojna mnoży biedę. Otóż według raportu Banku Światowego liczba Ukraińców żyjących w ubóstwie wzrosła od 2020 roku o 1,8 miliona i obecnie wynosi około 29% ludności. Wolontariusz i pisarz Andrij Liubka w „Sільських вістях” (nr 20, 14.05) pisze m.in., że „własna produkcja amunicji- Wiktor STEPANIUK, proświtianin, członek Narodowej Spilki Żurnalistów Ukrainy (NSŻU) Nie mogę uwierzyć, że na tym świecie nie ma już mojej mądrej starszej koleżanki – działaczki Ruchu z duszy i słowa, Oleny Ołeksandriwny Raszko. Jeszcze w Niedzielę Palmową, po nabożeństwie w Dublańskiej cerkwi pw. św. Mikołaja, spieszyłem się, by znów odwiedzić ją w szpitalu i przynieść prosforę, na którą zawsze czekała z niecierpliwością. Ale tego dnia w drodze do szpitala w duszy podświadomie zakradł się niepokój i nie opuszczał mnie, dopóki nie spotkałem się z Oleną Ołeksandriwną. Stoję przy jej szpitalnym łóżku, nastawiam się na pozytywne myślenie, a wewnętrzny głos mówi: „Wola Boża”. Jak przystało, witam się z nią tradycyjnie, po chrześcijańsku: „Chwała Jezusowi Chrystusowi” – i wykonuję rytualne uderzenie gałązką wierzby, mówiąc: „Nie ja biję, wierzba bije, za tydzień Wielkanoc”. Ołeksandriwna cicho szepcze: „Chwała na wieki Bogu. Dziękuję ci, Witku”. Z czułością przytula do piersi poświęconą gałązkę wierzby i, zgodnie z ludowym zwyczajem, odgryza listek, by zjeść go dla zdrowia i nabrać sił. Jest słaba, ale żegna się uściskiem dłoni do następnego spotkania, a ja widzę w jej oczach swój smutek i powstrzymuję łzę pożegnania… Już we wtorek rano dzwoni regent Dublańskiej cerkwi pw. św. Mikołaja Jarosław Pohranycznyj i z bólem przekazuje smutną wiadomość: Olena Ołeksandriwna odeszła w zaświaty. I w tej chwili w sercu jęknęła urwana struna życia mojej niestrudzonej koleżanki, pani Oleny. Potem duchowym wzrokiem przekartkowałem jej życiorys, bogaty w wieloletnie męstwo, i wtedy zrodził się zamiar, by przekazać czytelnikom „Słowa Proświty” główne etapy biografii Oleny Ołek-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wierna córka Ukrainy

…wędrowniczki, aby ją pamiętano, bo na to zasługuje. Olena Raszko urodziła się niedługo przed napaścią hitlerowskich Niemiec na ZSRR, 3 czerwca 1941 roku, we wsi Rohizne na Demidiwszczyźnie, w rodzinie gospodarczej z rejonu kozyńskiego. Uczyła się w Wowkowyjskiej szkole średniej, w Dubieńskim Kolegium Pedagogicznym, na wydziale filologicznym Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Tarasa Szewczenki. W 2006 roku ukończyła magisterium Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” – nauczyciel etyki chrześcijańskiej. Pracowała w szkołach rejonów mlynowskiego, zdołbuniwskiego, korzeckiego i demidiwskiego. Od 1989 roku włączyła się w odrodzenie ruchu prosвітianskiego i tworzenie NRU, brała aktywny udział w jego początkach. Była wybierana przewodniczącą demidiwskiej organizacji rejonowej NRU, a następnie UNP. Była zastępczynią przewodniczącego rejonowej organizacji Proświty, kierowała rejonową organizacją Związku Ukrainek, a od 2005 roku była przewodniczącą demidiwskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Zrzeszenia Weteranów. W ludziach nazywano ją „wszechobecną działaczką ruchu”. Zdążała na wszystkie wydarzenia społeczne i polityczne. Mieszkała w Równem u córki Nadiji. Gdy jednak trzeba było być na ważnych uroczystościach, zwłaszcza upamiętniających żołnierzy UPA, odnawiać ich miejsca pochówku oraz dokonywać poświęcenia krzyży i pomników nagrobnych, pospieszała w rodzinne strony i nie zważała na żadne przeszkody. Olena Ołeksandriwna sprawnie i odpowiedzialnie przygotowywała liczne przedsięwzięcia i oddanie je prowadziła, angażowała kierownictwo rejonu, a zwłaszcza młodzież. W rękach zawsze trzymała dwie paczki z prasą proświtiańską i społeczno-polityczną, a trochę miejsca zostawiała na jabłka, ciastka i cukierki. Gdziekolwiek bywała, tam częstowała nimi starych i małych. A gdy na cmentarzach czczono żołnierzy UPA, którzy zginęli za wolność i honor Ukrainy, to zgodnie z chrześcijańskim i ludowym obyczajem zostawiała swoje dary przy modlitwie za zmarłych, bo od dzieciństwa przeżyła głód, zimno i poniewierkę, gdy jej rodzice byli zaangażowani w narodowy opór. Pani Olena świadomie i ofiarnie wybrała drogę kontynuatorki walki o odrodzenie Ukraińskiej Samodzielnej Soborowej Państwa, ukraińskiego języka na terenie Równeńszczyzny. Nieraz bywałam z nią na różnych wydarzeniach, gdzie ona, jako niezależny literat, otwierała przede mną ramiona swojej duszy. Dzięki niej usłyszano mnie w środowiskach pedagogicznych i uczniowskich. Z nią łatwo było mi przewracać moje twórcze kartki przez biurokratyczne przeszkody, przekazywać prawdziwe słowo spragnionemu prawdy narodowi. To, co Olena Ołeksandriwna robiła w ciągu swojego ziemskiego życia dla odrodzenia Ukrainy, nie da się objąć w jednej publikacji, bo to tytaniczna praca kobiety-patriotki, kobiety-legendy. Proboszcz mlynowskiej cerkwi Świętopokrowskiej ojciec Wasyl (Liszczuk) wcześniej służył w rohiznieńskiej świątyni i dobrze znał Olenę Ołeksandriwnę: podnosili pierwszą flagę niepodległej Ukrainy, ramię w ramię odradzali naszą ukraińską cerkiew i język. Ojciec Wasyl w swojej wzruszają-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Gostomel. Szesnaście dni ostatniej wojny

Serhij Urodziłem się 30 grudnia 1958 roku w Ługańsku. Ludmyła, moja żona, pochodzi z Doniecka. Jestem w Kijowie od 1997 roku, Ludа – od 1998-go. Pracowaliśmy w różnych mediach. W 2001 roku kupiliśmy stary domek na przedmieściach stolicy, w osiedlu Gostomel. Mieszkaliśmy z piecem na drewno, wodę braliśmy ze studni. I to było znacznie lepsze niż tułanie się po wynajmowanych mieszkaniach w Kijowie. Mieliśmy teraz, choć skromny, ale własny dom! W 2014 roku do Doniecka i Ługańska przyszedł na czołgach „russkij mir”, okupując część Donbasu. A do tego – Krym. To był cios, który po prostu podciął nogi. Ale jeszcze wcześniej, w 2002 roku, do nas, sprzedawszy swoje mieszkanie w Ługańsku, przeprowadzili się moi rodzice – Jewhen Iwanowycz i Zinaida Michajłowna. Zaczęli wspólnie gospodarować. Wszystkie pieniądze szły na remont i urządzenie domu – zarówno te wytargowane za rodzicielskie mieszkanie, jak i wszystko, co zarabialiśmy. Było ciężko, ale cieszyliśmy się: powoli się urządzamy! Mama zmarła w 2005 roku, tata – w 2011-ym. Spoczywają na gostomelskim cmentarzu. Ale i tam nie mają spokoju przez obecną moskiewską wojnę. Dom dobudowaliśmy. Niewielki, nie posiadłość, ale wygodny i przytulny. W malowniczym miejscu pod lasem, niedaleko jeziora. I oto o świcie 24 lutego 2022 roku do naszego Gostomela przyszła wojna. Przyszła w pierwszych jej minutach. Wybuchy były zupełnie blisko… Te zapiski prowadziłem codziennie. Pisałem przez 16 dni, aż do dnia naszej ewakuacji z Gostomela z Ludą 11 marca 2022 roku. Pisałem, gdzie mogłem: na podłodze, chowając się przed ostrzałem, u sąsiadów, zatrzymując się tam na kilka godzin, bo nie miałem możliwości powrócić do domu z powodu strzelaniny. Pisałem w dzień, pisałem przy świecy w nocy. Zapominając przyzwoitych słów, kiedy mowa była o najeźdźcach. Tak wszystko zostawiłem, jak wtedy zostało napisane… *** 24 lutego 2022 roku. Świt. Słyszę głos ludzi: „Obudź się, Serjożo. Wojna!” Słyszymy pierwsze wybuchy. Nie wiemy, co dokładnie – artyleria, czołgi, bombardowanie? Z podwórka widać lotnisko w Hostomelu. Bezpośrednio – to zupełnie blisko. Widać gigantyczny hangar, w którym „mieszka” supersamolot „Mrija”. Po jakimś czasie słyszymy w niebie dźwięki silników. Pojawiają się helikoptery. Jeden, dwa, dziesięć, jeszcze więcej! Jeszcze… Już krążą nad lotniskiem, jak czarne pszczoły, które wyleciały z uli. Do nich strzelają. Jeden spadł. 24 lutego 2022 r. Strzelają! Potężny wybuch! Nad lotniskiem unosi się gęsty czarny dym. Ogromne chmury. Zasnuło całe niebo. Dym – nad nami. Czuć smród spalenizny. 25 lutego 2022 r. Rano. Całą noc wali artyleria. Wybuchy – tuż obok. Drży ziemia, trzęsie się nasza chata, jakby w gorączce. Dygocze szkło w oknach. 26 lutego 2022 r. Zaczyna zanikać łączność telefoniczna, „urywa się” Internet. Zdążamy dowiedzieć się z wiadomości, że właściwie prawie dobę płonęło na lotnisku 24 lutego. Ci potwo- Serhij Sztanko i Ludmyła Czyczkanowa spalili „Mrię”. Nasz unikalny samolot. Spalili! Widzimy spalony szkielet gigantycznego hangaru. Zdechnijcie, skurwiele. Wszyscy – zdechnijcie. 27 lutego 2022 r. W kuchni rzuciliśmy na podłogę grubą pianę poliuretanową. Urządziliśmy miejsce do spania. Tu jest mniej okien, a więc mniejsza szansa zginąć od odłamków pocisków czy bomb. Ale jeśli uderzy prosto w chatę, to już nic nie pomoże. Dowiadujemy się, że 24 lutego to były helikoptery tych bydlaków. 34 sztuki. Z desantem. Trzy helikoptery zestrzelono. Reszta uciekła. Prawie cały desant „wyzwolicieli” nasi wystrzelali. Niektóre potwory pobiegły po lasach. Słyszymy serie z automatów i karabinów maszynowych. To to... dobijają. Jest jeszcze Internet. Ludka natrafiła w sieci na przechwycenie rozmowy jednego z tych „bohaterów”. Płaczliwy głos: „To ja. Z Hostomela. Prawie wszystkich nas tu pozabijali. I dalej zabijają. Przyślijcie po nas kogoś i zabierzcie nas stąd”. Debil! On nawet nie rozumie, że ruskiej matuszce jest wszystko jedno. 27 lutego 2022 r. O dziesiątej rano nad naszymi głowami powietrze po prostu zatrzęsło się, lodówka się zachwiała. W tej samej sekundzie zgasło światło. Dziwimy się, jak to w ogóle jeszcze było aż do tej pory, trzy dni! Wszystko. Nie ma Internetu, nie ma prądu do naszego gazowego kotła grzewczego, który włącza się elektrycznie. Czyli nie ma ogrzewania. Nie ma wody, która dopływa do domu dzięki własnej pompie elektrycznej. Łapię między ostrzałami moment, żeby nabrać wody ze studni. Jest jeszcze ładowanie w telefonach, ale nie ma łączności. Nie ma, nie ma, nie ma… N.B. Dalej, ze względów bezpieczeństwa, nie podaję niektórych dokładnych adresów, nazwisk i imion. Nie chcę, żeby ktokolwiek ucierpiał, jeśli zapisy dotrą do tych potworów. Noc z 27 na 28 lutego 2022 r. W nocy na podwórku „złapałem” sygnał komórki. Dzwonię do córki. Ona nie jest w Hostomelu. Słychać przez słowo, ale zdążam poinformować, że my z Ludką żyjemy i dowiaduję się, jak sprawy u córki, jej męża, naszego starszego wnuka. 28 lutego 2022 r. Na dwa dni przed wojną zabraliśmy do domu naszą średnią wnuczkę, która mieszkała u nas. Teraz już nie dałoby się jej wywieźć. 25 lutego młodszy syn zawiózł do krewnych żonę, teściową i swoją córkę, naszą młodszą wnuczkę. Wszyscy mieszkali niedaleko nas, w wynajmowanym mieszkaniu w nowym osiedlu. Wreszcie udaje nam się dodzwonić do syna. Ten informuje: rozmawiał telefonicznie z sąsiadami, mówili, że potwory wyłamały zamek i wdarły się do jego mieszkania. Zabierają ludziom samochody, grzebią po domach. No, przynajmniej nasi zdążyli wyjechać. My z Ludką jesteśmy na miejscu, w domu w Hostomelu. 28 lutego 2022 r. Pronię, naszą suczkę, postanowiliśmy karmić raz dziennie, rano. Jedzenia może nie wystarczyć. W osiedlu już pierwszego dnia wojny otwarto sklepy, żeby rozdać ludziom produkty. Pieniądze teraz nie mają wartości. My jeszcze mamy jedzenie. Wyszedłem nakarmić Pronię i dolać jej wody. Ona bardzo cierpi. Od dawna z trudem wstaje na nogi. Piętnaście lat przecież. Płacze i jęczy, dopóki się nie podniesie. Przerażona ciągłymi wybuchami. Aż do łez mi jej żal. 28 lutego 2022 r. Sąsiadów nie widzieliśmy aż do dzisiejszego ranka. Ich psów nie było widać ani słychać. Myśleliśmy, że wszyscy wyjechali i na naszym rogu zostaliśmy sami. Aż oto słyszę sąsiednie psy, wołam przez płot na podwórko. Okazuje się, że rodzina P. jest w domu! Tam jest tak: mąż i żona – starsi. Z nimi ich dwaj dorośli synowie, ich wnuczka i dwie krewne – kobieta i jej nastoletnia córka. Na podwórku – trzy psy domowe. I jeden mały ozdobny – na rękach u krewnych. Sąsiedzi to wspaniali, życzliwi ludzie. Od pierwszego dnia naszego pobytu w Hostomelu pomagali, czym mogli. Bo my z Ludką przyjechaliśmy z dwiema torbami, kiedy wprowadzaliśmy się do zupełnie pustego, niemieszkanego domu. 28 lutego 2022 r. Zrobiło się dużo łatwiej. Rozmawiamy z sąsiadami. Mają agregat prądotwórczy na olej napędowy. Naładowaliśmy telefony. Ale paliwa do agregatu jest bardzo mało. Łączność komórkowa jest niestabilna, rzadko wysyłamy bliskim SMS-y. Nie często udaje się zamienić dwa słowa. Rodzina P. dzieli się produktami. W domu jeszcze jest gaz. Gotujemy na nim, ogrzewamy się od piekarnika. 1 marca 2022 r. Córka i jej mąż obchodzą urodziny. Udało się wysłać SMS-a: „Gratulujemy!” I to cały „prezent”… 3–4 marca 2022 r. Od szóstej rano trzeciego marca do szesnastej czwartego marca – szalona kanonada! Ciągła. Bez przerwy. 34 godziny z rzędu. Wrażenie, jakby dom rozpadał się na kawałki. Na podwórko i do sąsiadów chodzimy pod pociskami. Bo ciszy i tak się nie doczekasz. Pronię karmimy i poimy. Jest zupełnie smutna i zagubiona. 4 marca 2022 r. Od szesnastej – ciszej. Noc prawie bez strzałów artylerii. Tak, dwa-trzy razy na godzinę. Słyszymy automaty i karabiny maszynowe. To źle. Znaczy, potwory są już zupełnie blisko, na ulicach. 3–4 marca 2022 r. Serie z automatów już przy naszych płotach. W nocy z trzeciego na czwarte marca na naszej ulicy – czołgi i BMP-BTR tego ruskiego g…na. Nie widzimy, jaki to dokładnie sprzęt. Ciemno. Rozróżniamy po dźwiękach, gdzie czołg grzechocze gąsienicami, a gdzie jadą pojazdy kołowe. Świateł nie włączają. Tylko pozycyjne. Boją się. 4 marca 2022 r. Telefonów z agregatu P. nie ładowaliśmy z powodu intensywnego ostrzału. Dlatego i przejść

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Świadectwa dla świata, miasta i nas wszystkich

Olena BONDARENKO W numerze z 12–18 sierpnia 2021 roku rodzona gazeta „Słowo Proświty” opublikowała wywiad z redaktorem naczelnym ługańskiej „młodzieżówki” z czasów jej niezwykłego historycznego rozkwitu – Serhijem Sztańko. Była to jedna z publikacji cyklu „Swoi: jak podtrzymywano ukraińskie niebo nad Ługańszczyzną” – moich obszernych rozmów z ludźmi, którzy w każdych czasach i okolicznościach pozostawali patriotami Ukrainy. Gazeta pod kierownictwem Serhija Sztańki stała się prawdziwym głosem narodowego odrodzenia i demokracji. W końcu w lutym 1991 roku wspólne plenum Ługańskiego obwodowego komitetu KPU i komisji kontrolnej potępiło „antypartyjną i antyradziecką platformę obwodowej gazety młodzieżowej” ze wszystkimi konsekwencjami. Serhij z żoną, także dziennikarką, Ludmiłą Czyczkaniową – na dwoje 70 lat w dziennikarstwie! – przeprowadzili się na Kijowszczyznę, do Hostomla. Wielka wojna wdarła się do Hostomla dosłownie w pierwszych swoich minutach. Pali się hangar, a w nim – nasza „Mrija”. Czy Mrija – bez cudzysłowu… Zrywa się łączność ze światem… Ludzie w napółzniszczonym domu leżą na podłodze, ogrzewając się przy gazowej kuchence… Gospodarz pod pociskami idzie po wodę do studni, a gospodyni – do jedynych sąsiadów, żeby naładować telefon… I wspólnie odpierają okupantów, którzy wdarli się do ich domu… Nie wiedzieli, czy przeżyją. Nie wiedzieli, co będzie jutro czy choćby za godzinę. I dzień po dniu, prawie co godzinę, tworzyli kronikę życia. Pod bombami i pociskami. W okupacji… Kanadyjskie wydawnictwo „Altaspera-book” wydało te świadectwa. Publikujemy je za zgodą autorów i z niewielkimi skrótami. Mam nadzieję, że książka dotrze także do ukraińskiego czytelnika… „Pisałem dla kogo? Wtedy sam nie umiałem dokładnie powiedzieć. Nie wiem. Być może ktoś przeczyta i wykorzysta to jako kolejny zarzut wobec morderców z Moskwy. I w myślach albo na głos powie: „Chwała Ukrainie!”…” Chwała bohaterom! Chwała wam, bohaterom i bohaterkom, którzy za dziesięć kilometrów od Kijowa, w Hostomlu, Buczy, Irpieniu, Worzelu – stawiali własny ciche opór, pokonując śmierć i wielbiąc Życie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Relacje świadków o moskiewskiej okupacji Hostomela

Michajło KOSIW Kiedy małżeństwo dziennikarzy, Serhij Sztanko i Ludmyła Czyczkanowa, wyrwało się z Hostomela okupowanego przez rosjan i dotarło do Lwowa, wydało im się, że trafili do zupełnie innego świata. „12 marca 2022 roku, godzina 9 rano. Jesteśmy w ewakuacji. Nadzy i boso. Ale żywi. Patrzę na ulicę. To jakiś cud! Jeżdżą autobusy i tramwaje, otwarte sklepy, świeci się światło… Ludzie chodzą po ulicy i rozmawiają przez telefon… I za to ich nie rozstrzeliwują”. A tam… Właściwie komórki wywoływały największą wściekłość okupantów. Nie same telefony, które miażdżyli kirzowymi butami, lecz karty SIM. Z nich można się dowiedzieć o kontaktach, przyjaciołach, wiadomościach… Aha, Ukrainiec?! Zabić! Dokładniej – zakatować torturami. Hostomel… Miasto w pobliżu Kijowa, do którego rwał się wróg. Ruiny domów, zgliszcza, zasypane popiołem. Na ulicach, podwórkach – zamordowani ludzie. Trupy w rozbitych, ograbionych, spalonych domostwach, gdzie jeszcze niedawno tętniło pokojowe życie. Nad głowami tych, którzy ocaleli – złowieszcza kanonada wybuchów artyleryjskich, świst kul, szelest rakiet, ryk samolotów… I ci, którzy jeszcze żyją, już nauczyli się rozróżniać: co to leci, daleko czy blisko, czy to nasi strzelają, czy wróg. Jeśli zginąć (o, tragiczna ironio Losu!), to lepiej od swoich. Kiedy zdarzy się kilka minut ciszy (co zdarza się rzadko), trzeba zaczerpnąć wody z studni (jeśli ktoś ją ma), dowiedzieć się – czy żyją sąsiedzi. Znika prąd, zaopatrzenie w wodę. Nieco dłużej (niewiadomo dlaczego) utrzymuje się gaz, ale i on znika. Ludzie gotują jedzenie na podwórkach. I nie sposób odgadnąć: czy to dym z bomby, czy z ogniska. Szczególnie upiorny jest obraz rozpaczy i bólu, gdy na zniszczonych podwórkach płaczą (naprawdę, łzami, które kapią z oczu) porzucone domowe pupile. Ludzie jeszcze jakoś mogą pojmować, co się dzieje. A one? To nawet nie biblijny Apokalipsa. To coś straszniejszego. Taką rzeczywistość zarejestrowało małżeństwo dziennikarzy, którym przypadło przeżyć „szesnaście dni ostatniej wojny” w swoim rodzinnym mieście (24 lutego – 11 marca 2022 roku). Ale czy rzeczywiście ostatniej? Cóż, chciałoby się w to wierzyć. …Do domu Serhija i Ludmyły w Hostomelu wpada sześciu okupantów. Wśród nich: „Pięciu Buriatów lub przedstawicieli narodów syberyjskich. Jeden – Słowianin”. Tak oto to „wąskooke północne zwierzątko” (według określenia pani Ludmyły) zapewnia ukraińskich dziennikarzy, że przyszli ich „wyzwalać”. Serhij Sztanko rejestruje wydarzenia według dni i godzin (dziennikarski nawyk!). „Skończyłem składać wcześniej napisany tekst 16 marca 2022 roku. Dlaczego nazwałem te notatki właśnie tak? Hostomel – miejsce wydarzeń. Szesnaście dni, bo tyle właśnie żyliśmy pod ostrzałem i cudem przeżyliśmy. A ostatnia wojna… Wierzę, że po naszym zwycięstwie dla Ukrainy będzie ona ostatnią. A dla zwierząt-rosjan stanie się ostatnią, bo naszą zwycięstwo spotkają w grobach”. Po „szesnastu dniach” Serhija Sztanki czytamy wspomnienia o tych samych dniach Ludmyły Czyczkanowej, napisane już we Lwowie. Są pełne autorskich obserwacji, refleksji, analiz, emocji. „Czy to powieść? – pyta samą siebie autorka. I wątpi – raczej nie. Nie myślano tu o literackości. Najważniejsza – chronologiczność, fakty, nastrój. Jak to się odczuwa – jak straszliwy sen.” Ale przecież to właśnie są cechy, które dają podstawy, by określić napisane jako dzieło literackie. „Hostomel…” Serhija Sztanki i Ludmyły Czyczkanowej – to szesnaście dni w świecie wyrodków, oddane przez wrażenia i świadectwa очевидców. U nas takiej literatury jak dotąd jest zbyt mało. A jest ona bardzo potrzebna. 22.05.2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie ma możliwości. Sami mają kłopoty. Dwaj synowie źle chodzą z powodu „cywilnych” urazów i złamań sprzed wojny. Do tej pory się nie zrosły. Muszą iść do szpitala. Ale z Hostomela nie ma wyjścia, nie ma lekarzy, aptek, nie ma „Czerwonego Krzyża”. Głowa rodziny cierpi na mnóstwo chorób. Porusza się z trudem. Żona się trzyma, choć też jest w podeszłym wieku i ma problemy z sercem. My z Ludą mamy jeszcze trochę przedwojennych tabletek. Ale korwalolu już mało. 4 marca 2022 r. Udało się przesłać SMS-a do córki. Już lżej. Bo oni wszyscy bardzo się o nas martwią, a my o nich. Ładowarka się skończyła, zasięgu w telefonie nie ma. 5 marca 2022 r. 7-40 rano. Bardzo nisko nad domem – dźwięk samolotu. Czy może rakiety? A za sekundę – wybuch niezwykłej siły! Dosłownie zbija nas z nóg, dom jakby podskakuje. Fala uderzeniowa wyrywa klamkę z jednego z okiennych skrzydeł, teraz okno jest otwarte. Na drzwiach wejściowych zamek wyrywa ościeżnicę, drzwi otwierają się, ledwo trzymając się na zawiasach. Wydaje się, że dom sąsiedni, po drugiej stronie drogi, runął, a nasz gdzieś w ścianie pękł. Po dachu i po ogródku walą odłamki czy jakieś szczątki. W uszach szumi. Samolot rzucił rakietę obok nas? A może do niego strzelano i spadł? Czy rakieta, którą strzelano do samolotu, spadła? Nie wiemy. Kilka minut później oglądamy dom od środka. Ściany nie pękły, dom naprzeciwko stoi. 5 marca 2022 r. Sąsiedzi wciąż nie włączyli agregatu prądotwórczego z powodu nieustannego, szalonego ostrzału. Nasze telefony znowu się wyłączyły, a nawet gdyby były naładowane, zasięgu nie ma. Sygnału brak. Bardzo martwimy się o wszystkich bliskich, a także o to, że nic o nas nie wiedzą. W Hostomelu walki na całej osadzie: ciężka artyleria, lekka artyleria, karabiny maszynowe i karabiny automatyczne, także wokół naszego domu. Myślę o tym: Putin jest gorszy od zwierzęcia. A tych 150 tysięcy, którzy przed wojną stali z bronią na naszej granicy, a potem poszli nas zabijać – to ludzie? A 300 tysięcy ich rodziców, którzy czekają na przelewy od swoich synków, „krwawą pensję” za zabijanie ukraińskich obywateli – to ludzie? A dziesiątki milionów (!) rosyjskich obywateli, którzy klaskają wojnie i marzą, żeby się napchać ukraińskimi pierogami i kiełbasą – to są ludzie? Czy to tacy sami nieludzie jak Putin? Odpowiedź jest oczywista. 5 marca 2022 r. Sąsiedzi włączyli diesel. Luda pobiegła ładować telefony. Czy się uda? Wierzę, że tak. 14.20. Czekam na Ludę. Zostałem sam, a niepokój o nią wielokrotnie narasta. Bije artyleria. 5 marca 2022 r. Przypomniało mi się. Z niedawnej, nieoczekiwanej przygody. Niespodziewanej. Na naszym podwórku stoją lampki, które w dzień ładują się od słonecznego światła, a w nocy świecą, oddając je. Z dziesięciu zostały dwie sprawne. I nagle 4 marca, w dziewiątym dniu wojny, Luda mówi: „Słuchaj, a przecież na podwórku lampki świecą! Dają sygnały niebu!” Wybiegam na podwórko. Gdzieś blisko wybuchają pociski. Dwie lampki rzeczywiście świecą! Chwytam je, biegnę do domu. Jedna po drodze pęka. Drugą zanoszę do kuchni. Przez jakiś czas świeci na podłodze, oszczędzając cenną świeczkę. 5 marca 2022 r. 16.05. Luda wreszcie przybiegła do domu. Telefony udało się naładować. Przy wejściu do domu, sekundę po tym, jak zrobiła krok w korytarz, w miejscu, gdzie stała, na werandzie z sufitu spadła boazeria, wyrwana falą uderzeniową. Luda jest spokojna. Podziwiam ją! Nigdy nie traci opanowania. Nawet w najstraszniejszych sytuacjach. Dla mnie – przykład. 5 marca 2022 r. Po ostatnich ostrzałach obok nas, w zasięgu wzroku, spłonęły dwa domy. Odblaski pożarów – na szybach naszych okien. 16.20 – ostrzał artyleryjski. Wybucha zupełnie blisko. Możliwe kolejne pożary. 6 marca 2022 roku. Niedziela. Rano. Ostrzały gęstnieją. W nocy spłonął jeszcze jeden dom obok nas. Pożary „duszą” mocniej niż ostrzały. Moralnie mocniej. Wyszedłem nakarmić Proňę. Płacze i jęczy, próbując podnieść się na nogi. Udaje jej się to. Uśmiecha się, merda ogonem i spieszy do mnie. Ledwo nie płaczę, patrząc na to. 6 marca 2022 r. Przyszedł sąsiad P. Pukając do drzwi, żartobliwie wypowiada hasło: „Bochenek!” Odpowiadam: „Kolej!” Przyniósł wiaderko mąki. Mówi, że Irpień i Buča są prawie w całości „pod nimi”, ale nasi się bronią. Czy tak? Czy nie? Kanonada nie cichnie. Słychać karabiny maszynowe. Więc nasi są. Udało się wysłać SMS-a do córki: „Żyjemy”. Czy dostała? Martwimy się o nią, o jej męża, o naszego wnuczka, o wszystkich bliskich. 6 marca 2022 r. 12.10. Od kilku minut przerażająco cicho. Czyżby nasi umilkli? Czy moskiewskie g… ściąga nowe siły? 6 marca 2022 r. 13.00. Walą do drzwi. Sąsiedzi tak nie pukają. Przyszły potwory? Siedzimy cicho, nie otwieramy. Później zrozumieliśmy: decyzja była błędna. I bardzo niebezpieczna. Okazało się potem: w tych domach, gdzie im nie otwierają, wyważają drzwi, wybijają okna i tak czy inaczej wlazą do środka. I do pustych domów też. Minuta. Teraz walą w okno w pokoju środkowym. Wyglądam przez drzwi kuchni. Widzę gębę ze skośnymi ślepiami. Nad gębą – hełm. W tej samej sekundzie już łomoczą w okno sypialni. Nie uderzają w szybę, lecz w ramę okienną. Gdyby uderzyli w szybę, już by wyleciała. Podczas łomotania wyłączyliśmy telefony i jeden zdążyliśmy schować. Drugi, nowy, został Ludzie po prostu w kieszeni. Stary, niesprawny aparat rzucam na widoczne miejsce w kuchni. Otwieramy drzwi. Później okazało się, że w porę. Już potem, gdy bestie odeszły, Luda zobaczyła na parapecie ciężką cegłę ogniotrwałą, którą jeden z „wyzwolicieli” podniósł u nas za domem i już zamierzał nią uderzyć w szybę. Więc otworzyliśmy. Przed naszymi drzwiami – sześciu. Pięciu – Buriaci czy przedstawiciele północnych narodów. Jeden – Rosjanin, najwyraźniej dowódca. Z kimś rozmawia przez radiostację: „Tak, jest ich tam w piwnicy około trzydziestu. To w domu z czerwonym dachem”. Teraz stoimy z Ludą pod lufami automatów. Za płotem – bojowy wóz piechoty. Lufa karabinu maszynowego skierowana na nasz dom. Pewnie pod pancerzem jest jeszcze jeden „ruski brat”, gotów strzelać do domu. – Dlaczego nie otworzyliście od razu? Co zostało z „Mriji”... – pyta jeden z wąskookich. – A skąd mam wiedzieć, czy nie przyszedłeś mnie zabić? – pytam. – My z mirnymi żytelami nie wojujemy – butnie mówi gość. – A jak będziesz ze mną wojował? – pytam. – Przecież nie mam broni. Można mnie tylko zabić. Do rozmowy włącza się Ludа: – Czego wy chcecie? – Мы должны осмотреть дом – wyjaśnia północne zwierzątko. – Co, będziecie oglądać sześciu? Niech wejdzie ktoś jeden. – Вдвоём – rzuca „gość”. Ludа zostaje na ulicy pod automatami, dwóch prowadzi mnie do domu pod lufami „makaryczów”. Automaty zarzucone na ramiona. – В доме есть солдаты? Сейф с оружием? Боеприпасы? – Nikogo nie ma. I broni nie ma – mówię. – I nie bój się, opuść wołynę. Tamten nie reaguje, nie spuszczając ze mnie lufy pistoletu. Drugi przeszukuje pokoje, otwiera drzwiczki wszystkich szafek. Drzwi wejściowe są otwarte na oścież. Słyszę oburzony głos Ludy: – Ty kto taki? To chcesz powiedzieć, że jesteś ruskim, czy co? I to ty przyniosłeś nam na ulicę ruski mir? Po co tu przylazliście? – Мы пришли вас защитить. Ваша страна нас об этом попросила – pleciie bzdury „ruski”. – Nasz kraj?! – słyszę Ludу. – On cię o nic nie prosił! Martwię się o Ludу. Nagle ktoś z wizytatorów wpadnie w szał i strzeli. – Имеете телефоны? – dopytuje mnie w chacie rashomongol. – Nie, telefon oddaliśmy dzieciom. Gdzie one teraz są, nie wiemy. Umówiliśmy się, że będą do nas dzwonić na ten oto stacjonarny. Ale on się wyłączył i nikt do nas teraz nie dzwoni… Później dowiedzieliśmy się, że wyciągają nasze karty SIM, rozbijają puste telefony, a karty wkładają do swoich aparatów i w ten sposób uzyskują dostęp do ukraińskich lokalizacji, bo nawet nie mają dokładnych map okolicy. Znowu słyszę Ludę: – Jedź do domu, „asvabadytel”! W końcu te potwory obejrzały pokoje i strych. Wychodzę z nimi na podwórze. Ludа stoi pod automatami, owinięta w koc. – Skąd jesteś? – pytam jednego z rashoburiatów. – A czto? – A to, że gdyby nasi żołnierze w Irkucku weszli do domu twoich rodziców i prowadzili ich pod automatami, to twojej mamie i tacie by się to podobało? – Nam prikazali – kłapie zwierzątko. Jeden z nich nagle mówi: – Izvinitie, my etogo ne khoteli. I kłamie, suka! Gdyby „ne khoteli”, to nie zabijaliby naszych ludzi, tylko się poddali. Ale zabijają. Niechcący. Płochliwie rozglądając się na wszystkie strony, wychodzą z podwórza, trzymając przed sobą automaty w pozycji bojowej. Wchodzimy z Ludą do chaty. Zauważam: „Widziałaś, jacy to „wojownicy”? Umyci, świeżo ogoleni, czyściutcy, twarze okrągłe, ekwipunek nieubłocony. Zadbani, padlinożercy. Jakaś specjalna jednostka. Karatele-zaczyszczaciele”. Zauważyliśmy, gdy tamci kręcili się wokół nas: u pięciu „bajkalskich” na plecach szewrony z napisem „Buran”. U Moskala na piersi szewron „Szaman”. Ludа wściekła: jeden z „szamanów” stratował pod oknem jej narcyzy. 7 marca 2022 r. Noc z 6 na 7 marca. Nie zbyt intensywny ostrzał artyleryjski. W pobliżu na niebie łuna. Coś się pali. Gdzieś około 5.50 słyszymy samolot. Potem jeszcze jeden. Trzeci… Rakiet nie zrzucił. Czyj? Dokąd leci? Nie wiemy. Łączności telefonicznej nie ma, informacji o Kijowie, Ukrainie, świecie – nie ma. Jesteśmy „ślepi” i „głusi”. O bliskich też nic nie wiemy. Walki z bronią strzelecką – automaty, karabiny maszynowe – na ulicach. Również na naszej. Co dzieje się we wsi, też dokładnie nie wiemy. Obserwujemy tylko to, co w polu widzenia. Brak informacji dusi niesamowicie. 7 marca 2022 r. Po prostu chylę czoło przed Ludą. Sąsiedzi P. znów podzielili się produktami, gaz w chacie jeszcze jest, więc ona codziennie coś gotuje. Zupa, kasza. Nawet kurę dali sąsiedzi! I wychodzi smacznie. Pod nieustannym ostrzałem artyleryjskim. Kilka dni temu Ludа nagle mówi: „Mamy przecież mrożonego śledzia. W chacie jest zimno, więc jeszcze się nawet nie rozmroził. Zaraz go zasolę”. Artyleria wali, dom się trzęsie, drżą okna, a Ludа przygotowuje marynatę do śledzia. I rzeczywiście przygotowała! 7 marca 2022 r. Przyszła myśl: gdyby nasi całkiem opuścili Hostomel, to może ostrzały by się skończyły? Dziwna myśl. Nie przyjęła się. Nasi muszą zostać! I strzelać co chwila. Niech nas nawet przykryje, byleby te „asvabadytele” zdechły! 7 marca 2022 r. Czynnik, który przygnębia bardziej Ludę niż mnie. Przed wojną zwróciłem się do wojskowego szpitala w Irpieniu z pozornie nieistotnego powodu. Ale 14 stycznia 2022 r. po badaniach zdiagnozowano u mnie „nowotwór lewej nerki”. Onkologiczny. Wyznaczono operację na 27 stycznia. 25 stycznia asystent chirurga poinformował, że operacji nie będzie, bo on zachorował. Przeniesiono na 7 lutego. 5 lutego okazało się, że mam covid. Przesunięto operację na 23 lutego. 21 lutego asystent chirurga poinformował, że głównego chirurga wysłano gdzieś na możliwą linię frontu na wypadek początku wojny. A ona się rozpoczęła. 24 lutego. Teraz już pełnoskalowa. Wszystkie (!) przesunięcia operacji nastąpiły na dwa dni przed wyznaczonym terminem. Jakaś mistyka. Zresztą, gdyby mi zrobiono operację 23 lutego, nawet udaną, to by nie uratowało. Już 24 lutego ze szpitala zaczęto wypisywać wszystkich cywilów. Przypuśćmy, że nawet zostawiliby mnie na parę dni na sali reanimacyjnej, a potem przewieźli do Hostomela, do domu. Tam bym w chłodzie i bez pomocy medycznej umarł bardzo szybko. A teraz wszystkie dokumenty przedoperacyjne z badaniami zostały w szpitalu, do którego już nie da się dostać. Jesteśmy w oblężeniu w Hostomelu. Nie ma stąd też ewakuacji. Co będzie dalej i jak długo to potrwa, nikt nie wie. Więc dopóki żyję – będę żył. Ale bardzo przeżywają Ludа i dzieci. Prosiłem je, żeby nikomu nie mówiły o tej mojej nerce. Po co niepokoić ludzi? Oni i tak nie będą mogli pomóc, a zbędne przeżycia komu teraz są potrzebne? Jestem jednak wdzięczny dzieciom i Wiktorowi Ołeksandrowiczowi Wieretiennikowi z Dniepru za zebranie pieniędzy na operację. Kto wie, może jeszcze kiedyś się przydadzą w tym celu? 7 marca 2022 r. Po tym, jak „asvabadytele” połamali furtki i wybili okna w domach, do których wpadali z rewizjami, na ulicę wybiegło wiele przestraszonych psów. Bardzo mi ich żal. Aż serce boli. I przygniata bezradność, bo przecież nie ma czym ich nakarmić. Więc dla Proni już oszczędzamy. Zresztą u nas samych w misce niewiele. W każdym razie Pronii, oczywiście, nie odmówimy jedzenia. Jasne, że żadnej służby weterynaryjnej też nie ma, bo absolutnie żadnej medycyny nie ma również dla ludzi. Tylko że psy w tym nie są winne. 7 marca 2022 r. Wciąż nie ma światła. Ale jasne, że teraz już i nie będzie. Bo jakie światło, skoro słupy leżą na środku ulic? Nasz gazowy kocioł włącza się od impulsu elektrycznego, więc, oczywiście, nie ma i ogrzewania. Nie ma też wody z kranów, bo silnik, który ją podaje do naszego domu z własnej studni, też jest elektryczny. Dobrze, że na podwórzu jest studnia, a we wsi to już rzadkość, bo wszyscy dawno przeszli na „cywilizację” – wodociągi komunalne i prywatne studnie wiercone. Więc powiadomiliśmy wszystkich żywych jeszcze sąsiadów, żeby brali u nas wodę ze studni. Słowem, nie ma nic, a jeszcze i łączności – też. Cud, ale gaz jeszcze jest! To wiele rozwiązuje. Nim się ogrzewamy, leżąc w kuchni na podłodze, na nim też gotujemy. Jest jeszcze drewno. Jako wariant – gotować na podwórzu na grillu albo na ognisku. Ale po pierwsze, najczęściej – pociski nad głową i odłamki na głowę. Po drugie, jeśli nie jesteś za ścianą domu, może też znaleźć cię kula. A do tego w specyficzny sposób reagują na dym rashomongole, zakładając, że unosi się z rury w domu, w którym jest piec. I wtedy przychodzą, wyganiają właścicieli na mróz, a sami się grzeją. W nocy w ogóle nie wolno niczego palić, bo to bezpośredni sygnał dla samolotu czy helikoptera. Cóż, zobaczymy, co będzie. Przyjrzymy się. 7 marca 2022 roku. Dziś dużo piszę. Długopisy jeszcze są. Na wszelki wypadek przygotowałem ołówki. Wydarzenia od 9.00. Ostrzał umiarkowany. Można by się cieszyć, ale po dziewiątej rano zobaczyliśmy, że do sąsiadów naprzeciwko, przez drogę, gdzie wczoraj te kreatury już połamały bramę i wybiły okna, znów się dobierają, podjechawszy na BTR-ze. Ludzie stamtąd wyjechali, ale słyszymy najpierw wybuch granatu, a potem serie z automatów i karabinów maszynowych. Czyżby ktoś z naszych tam się ukrywał? Zresztą rzucają granaty także do piwnic, żeby pozabijać tam ludzi. Po prostu na chybił trafił. Ach, odjechały te potwory… Wychodzę na podwórze i widzę, że nasza furtka znów jest otwarta od strony „frontowej” podwórza. Otwarta też tylna, która wychodzi na równoległą ulicę. Czyli przez podwórze po prostu biegali „bracia”. Znaleźli sobie, s…ny, prostą drogę. Do domu tym razem nie weszli. Po granacie, którego wybuch było słychać w sąsiednim domu, na wszelki wypadek pożegnałem się z Ludą. – Co ty robisz? – pyta zdziwiona. – No, dodatkowy raz nie zaszkodzi – odpowiadam. 7 marca 2022 r. 11.00. Znów w pobliżu domu – salwy artyleryjskie. Kanonada prawdziwa. I znów dom drży. Od wczesnego rana 24 lutego w pobliżu naszego domu, a zresztą na całej wsi, ani jednego dnia wytchnienia, ani jednej nocy bez ostrzałów, artylerii, samolotów, serii z automatów i karabinów maszynowych. Ani jednego dnia i ani jednej nocy! Zresztą zrozumiale: tu jest droga na Kijów. Oto ona, obok, dziesięć kilometrów stąd. A oni na tej drodze już dwunasty dzień biją i palą nasze i do stolicy nie puszczają. Więc szaleją z wściekłości. No, szalejcie. I tak wszyscy zdechniecie… Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Piosenki „Szerokiego Łanu” to wezwanie do walki

Do 24 lutego 2022 roku Swiatosław Bojko z Kałusza był liderem zespołu rockowego „Szyrokyj Łan”, twórcą własnego projektu akustycznego. Był aktywistą społecznym, uczestnikiem dwóch ukraińskich rewolucji. Był wolontariuszem, który od 2014 roku regularnie jeździł do żołnierzy na wschodni front. W pierwszy dzień pełnoskalowej inwazji, 24 lutego 2022 roku, Swiatosław Bojko wstąpił w szeregi Sił Obrony Ukrainy. Obecnie jest młodszym sierżantem w „Ptakach Madiara” – 414. batalionie zautomatyzowanych systemów lotniczych bezzałogowych uderzeniowych Korpusu Piechoty Morskiej Sił Zbrojnych Ukrainy. Ostatni koncert zespołu „Szyrokyj Lan” odbył się 20 lutego 2022 roku w Obuchowie. – Zacznijmy od pańskiego kształtowania się jako muzyka. Na jakie etapy podzieliłby pan swoją drogę twórczą? – Przedwojenny, powojenny i po wielkiej wojnie. Przedwojenny to muzyka o ukraińskich bohaterach, o Ukrainie. To był czas, kiedy nas rozumiała mała garstka ludzi. – Czy właśnie wtedy narodził się „Szyrokyj Lan”? – Tak, „Szyrokyj Lan” powstał w 2008 roku. Staraliśmy się robić to, co nam się podoba, to, co kochamy. Wszyscy pochodziliśmy z obwodu iwano-frankiwskiego. To ziemia, która mówi: „kurwa, kochaj Ukrainę, kochaj swoją matkę albo zgiń!”. Wychowano nas na opowieściach o UPA, o ukraińskich powstańcach i ich heroizmie. Własnymi nogami obeszliśmy wszystkie miejsca walk, więc nasza twórczość naturalnie dotykała tematu heroizmu, tematu ukraińskiej walki. Ale wtedy wszystko robiliśmy sami, nikt się nami nie zajmował, nie mieliśmy szczególnego rozeznania i odpowiednio taki był rezultat. Potem, w 2010 roku, z pewnych okoliczności wstrzymałem swój udział w „Szyrokym Lanie”, a do muzyki wróciłem ponownie w 2014 roku, już po rozpoczęciu wojny. W 2018 roku skład zespołu odnowił się, praca stała się znacznie łatwiejsza – zarówno organizacyjnie, jak i logistycznie. I nasza praca zaczęła już przynosić pewne rezultaty. Przed pandemią COVID-19 mieliśmy z gitarzystą „Szyrokoho Lanu” wielką trasę koncertową po Europie: w lutym 2020 roku daliśmy 22 koncerty, wróciliśmy na Ukrainę – i dosłownie po tygodniu zamknięto granice, lotniska, zaczął się COVID. Wtedy było trudno – koncertów stacjonarnych nie ma, robienie koncertów online – nie moja sprawa, nie podobało mi się to, nie podoba i, jak sądzę, nigdy się nie spodoba. Skoncentrowałem się na pracy akustycznej. Na nieliczne akcje, w których brałem udział, gdy je dopuszczono, jeździłem sam jako lider zespołu „Szyrokyj Lan” Swiatosław Bojko. Mój ostatni koncert odbył się 20 lutego 2022 roku w Obuchowie. Podczas szturmu na dzielnicę rządową w parku Mariinskim doznał Pan odłamkowych ran i silnej kontuzji. Był Pan uczestnikiem Rewolucji Godności, a nawet został Pan ranny, o ile wiem. Proszę opowiedzieć o tym okresie. – Początek Euromajdanu zastał mnie w czasie, gdy mieszkałem i pracowałem w Łucku. Wcześniej byłem uczestnikiem Pomarańczowej rewolucji, ale była to lajtowa rewolucja, demowersja Euromajdanu, Rewolucji Godności. Pomarańczowa rewolucja obyła się bez krwi, była pozytywna, nie było strachu, wojska wewnętrzne stały po stronie narodu, a milicja była z narodem. W latach 2013–2014 byłem na Majdanie w Kijowie dwa razy: pierwszy raz od 25 grudnia do 5 stycznia, drugi raz – od 12 do 19 lutego. Zarówno za pierwszym, jak i za drugim razem starałem się skierować swoje wysiłki w konstruktywnym kierunku. Nie interesowało mnie stałe przebywanie przy namiocie, nie interesowało mnie śpiewanie hymnu Ukrainy co godzinę. Poszedłem do komendantury Majdanu, gdzie miałem już przyjaciół i znajomych, i poprosiłem: „Proszę dać mi jakieś zajęcie, żebym mógł być użyteczny dla Majdanu”. Przydzielono mi sektor miasteczka namiotowego – od zaplecza sceny do Archanioła Michała. Co kilka dni obchodziłem te namioty, pytałem, jak ludzie się czują, czy może czegoś potrzebują, czy można w czymś pomóc. Prośby były zupełnie różne – od śpiworów, koców i materacy dla nowo przybyłych po pomoc prawną. Ktoś miał polową kuchnię, ale nie miał łączności z centralnym magazynem produktów, który znajdował się w Domu Związków Zawodowych... Wszystkie te prośby zbierałem i przy okazji starałem się je załatwić. Tam, gdzie były problemy z łącznością, staraliśmy się poznać ludzi między sobą, zapewniając, że to nasi ludzie, ludzie, którym można ufać itd. Mieliśmy wielu adwokatów i prawników, którzy świadczyli usługi nieodpłatnie. A 18 lutego, kiedy nastąpił pokojowy szturm na dzielnicę rządową, kiedy zaczęły się walki, w parku Mariinskim odniosłem odłamkowe rany, silną kontuzję, wstrząs mózgu, zatrucie gazem i, jak wtedy napisano, zatrucie nieznaną substancją chemiczną. Na Majdan dotarłem jeszcze sam, z pomocą towarzyszy broni, ale na Majdanie zrobiło mi się już zupełnie źle, zacząłem tracić przytomność i odzyskałem ją dopiero w Soborze Świętej Trójcy. To katolicki kościół, tutaj udzielała mi pierwszej pomocy domedycznej, jak dziś pamiętam, pediatra Larysa, która do dziś mieszka w Kijowie. Potem zostałem ewakuowany na lewy brzeg Kijowa, do jednego z klasztorów. Przebywałem tam do 19. dnia, a potem mój przyjaciel Polak Andrzej przewiózł mnie do Łucka. W Łucku leżałem w II Miejskim Szpitalu do 25 lutego, ale nie czułem się lepiej, więc stamtąd zabrano mnie do Polski. Właściwie to polscy lekarze w Przemyślu postawili mnie na nogi. Potem, po pewnym czasie, wróciłem na Ukrainę, przechodziłem rehabilitację. A gdzieś w czerwcu 2014 roku po raz pierwszy wyjechałem jako wolontariusz w strefę działań bojowych na wschodzie Ukrainy. Część dochodu — na leczenie rannych – Proszę opowiedzieć o swoim wolontariackim doświadczeniu od 2014 roku, jak widziała pan wojnę wtedy. – Wtedy wojna była inna, nie było takiego natężenia. Pewne natężenie, oczywiście, miało miejsce w 14. i 15. roku, a w 16. zrobiło się już zupełnie cicho. Jeśli porównywać, to obecnie wojna nie ma, powiedzmy, dwóch dni, które byłyby do siebie podobne. Choć podczas jednego z moich pierwszych wolontariackich wyjazdów w strefę działań bojowych pamiętam walki w pobliżu bazy, w której zatrzymaliśmy się na kolejny nocleg. Grupa dywersyjna przeciwnika wdarła się na pozycje naszych chłopaków, zawiązała się walka. Trzech z pięciu napastników zostało zniszczonych, dwóch rannych. I właściwie tych dwóch wzięli do niewoli chłopcy, do których przyjeżdżaliśmy. W 2016 roku te środki, którymi pomagaliśmy, już nie były potrzebne, bo państwo włączyło się, powiedzmy, mniej więcej na 80% możliwości. Kiedy rozpoczęło się państwowe zaopatrzenie, nasz udział wolontariacki przestał być aktualny. 16 sierpnia 2016 roku miałem ostatni wyjazd w strefę działań bojowych jako wolontariusz z pomocą. Wtedy też urodził się mój syn Marko. I mniej więcej w październiku po raz pierwszy wyjechałem w strefę działań bojowych jako muzyk. To znaczy jechałem już z celem edukacyjnym i rozrywkowym. W tamtym momencie nie rozumiałem nawet, jak wielki może być stres na linii frontu i czym jest wypalenie emocjonalne. To dopiero teraz, jako uczestnik działań bojowych, który od wielu miesięcy jest na froncie, doskonale rozumiem, czym to jest i jak to wygląda, gdy ze świata, z „wielkiej ziemi” przyjeżdżają ludzie, z którymi rozmawiasz. To pozwala żyć dalej, to odciąża. A wtedy robiłem to po prostu intuicyjnie. Organizowałem tury charytatywne. Moja praca wyglądała mniej więcej tak: wyjeżdżałem do Europy w trasę na „kilkanaście” koncertów. Podczas trasy był jakiś zysk, część z którego koniecznie kierowałem na leczenie kogoś z rannych towarzyszy broni, a część szła właśnie na organizację wyjazdu na front – na tankowanie samochodu, wynajem sprzętu itp. I raz na miesiąc-dwa wyjeżdżałem na tydzień na wschód. A za ten tydzień dawałem 14-15 koncertów, a nawet więcej. Najwięcej było 4 i pół koncertu w ciągu jednego dnia. Dlaczego i pół? Ponieważ 4 koncerty były pełnowartościowe, a piąty zakończył się przedwcześnie z powodu zagrożenia ostrzałem. Tak było do końca stycznia 2022 roku. Właściwie nowy, 2022 rok witałem na froncie. Mój ostatni wyjazd był 23 stycznia – trzy koncerty. Oprócz działalności muzycznej miałem także działalność społeczną. Ostatnia akcja odbyła się 22 lub 23 lutego pod rosyjską ambasadą w Kijowie, gdzie zakopaliśmy trzy grobowe krzyże, które do dziś tam stoją. Jeden krzyż zakopywał Saša Pohrebecki, drugi – Andrij Pidlisnyj. Ci dwaj kozacy walczą teraz. Kto niósł trzeci krzyż, nie pamiętam. Podczas tej akcji powiedziałem do mikrofonu, żeby wszyscy słyszeli: „Jeśli zacznie się wielka wojna, pójdę walczyć, wszyscy pójdziemy, i ja pójdę, i każdy z tych, którzy tu stoją, pójdzie na wojnę”. Właściwie tak się stało. Wtedy wielu chłopaków z organizacji „Bracia po broni” było. I właśnie, wszystkich ich dwa dni później zobaczyłem w miejscu zbiórki, na Ławrskiej, gdzie formował się 206. batalion obrony terytorialnej. „Ojcami chrzestnymi zostają ludzie, którym ufamy i na których można polegać. Takim był Ruf…” – W kwietniu 2022 roku na Ługańszczyźnie podczas wrogiego ostrzału minometowego zginął Jurij Dadak, lepiej znany jako Jurij Ruf – poeta, wydawca, scenarzysta, autor koncepcyjnego projektu literackiego „Duch narodu”. Wiem, że był waszym kumem… – W październiku 2016 roku, w dzień Pokrowy, ochrzciłem swojego syna Marka we Lwowie, w garnizonowej cerkwi świętych apostołów Piotra i Pawła UGKC. Marka chrzcił ojciec Stepan Sus. Kumowie wybiera się tych ludzi, do których ma się pewność i na których można polegać. – I zaprosiliście Jurija? – Tak. Wcześniej się przyjaźniliśmy, utrzymywaliśmy kontakt. Mieliśmy wiele wspólnych zainteresowań. Często spotykaliśmy się na różnorodnych akcjach, na festiwalach itp. Wydaje mi się, że znam go od zawsze. Choć poznaliśmy się, jeśli dobrze pamiętam, w 2014 roku. Kiedy dokładnie – nie pamiętam. – A jakim był ojcem chrzestnym? – Był oryginalny, uważny, pomysłowy, pamiętał o wszystkim. Nigdy nie trzeba było przypominać o sobie, o dziecku. Porównuję go z sobą – ja bywam nieuważny. „Kumie, niech Bóg da!” – „Niech i wam pomoże! Mów, kumie!” Mniej więcej taki początek miała każda nasza rozmowa telefoniczna z Rufem. Rzadko do nich dochodziło. Zawsze brakowało czasu. Teraz już rozumiem, że warto czasem odłożyć wszystkie sprawy i poświęcić czas na zwykłą serdeczną rozmowę z przyjacielem. Nasza ostatnia rozmowa odbyła się w marcu 2022 roku. Wtedy powiedział mi: „Kumie, mam teraz dwadzieścia cztery lata, walczymy pod Popasną. I wiesz, kumie, nigdy wcześniej nie czułem się tak wypełniony i szczęśliwy. Jestem w pełni na swoim miejscu, przynajmniej tak to odczuwam”. „Uważaj na siebie, kumie”, powiedziałem mu. Właściwie do każdej sprawy, której się podejmował, podchodził z najwyższą odpowiedzialnością, bardzo uważnie. Było to także tworzenie konceptualnej odzieży „Gwer”, gdzie każdy T-shirt czy spodnie były dokładnie sprawdzane po produkcji, a przy wykryciu nawet najmniejszej wady cała partia była wycofywana ze sprzedaży i szła na przeróbkę. Boże, ile ja przenosiłem tych koszulek w trybie testowym! I każda była rezultatem jego ogromnej pracy, wypełniona treścią i sensem. Był to także projekt „Duch Narodu”, w ramach którego on po prostu szalenie jeździł po kraju z odczytami edukacyjnymi i zawsze brakowało mu przestrzeni. Zawsze chciał, by zarówno w młodszym pokoleniu, jak i wśród swoich rówieśników widzieć ludzi, którzy dumnie nazywają się Ukraińcami. Uczył, jak kochać Ukrainę. Każda sprawa, którą się zajmował, płonęła w jego rękach. Ruf był nietypową osobowością, zawsze szedł przodem, kiedy prowadził, a czasem także ciągnął za sobą. Wyprzedzał swój czas, przez co czasem jego otoczenie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie rozumiało, ale to go nigdy nie powstrzymywało. Trudno mi dobierać słowa, bo mówię o bliskiej osobie w czasie przeszłym, ale cieszy jedno – jego ogień Ukraina zauważyła i przemówiła o nim tysiącami głosów. Jurko przeżył krótkie, ale jasne i wypełnione treścią życie. Padł w boju jako bohater z bronią w rękach. Tyle rzeczy nie zdążył zrobić, tyle pomysłów pozostało niezrealizowanych, tyle pozostało wierszy nienapisanych i wykładów niewygłoszonych… Najlepszą zemstą na kacapach za śmierć Jurija Rufa będzie kontynuowanie jego dzieła, wszak był on zażartym rusofobem. Jeśli będziemy czynić wszystko, co ukraińskie, modnym, potrzebnym i atrakcyjnym, będziemy kontynuować sprawę Rufa. I właściwie najlepszym hołdem dla jego pamięci będzie to, że każdą swoją sprawę, każde przedsięwzięcie będziemy doprowadzać do końca, będziemy podchodzić maksymalnie odpowiedzialnie do pracy. A dla wojskowego sprawą każdego dnia jest likwidacja kacapskiego biośmiecia. Ja, jako wojskowy obecnie, wraz ze swoimi chłopakami każdego dnia przyczyniam się do likwidacji śmiecia, każdego dnia zajmuję się spalaniem. Środków i sposobów, za pomocą których można to robić, jest mnóstwo. Dlatego my, jak zapowiedział wielki Jurko Ruf, z całą odpowiedzialnością, z całą odwagą pracujemy, ponieważ tak trzeba. “Moralnie przygotowywałem się, ale mimo wszystko początek wojny był dla mnie zaskoczeniem” – Czy przed pełnoskalową inwazją przygotowywał się pan do prawdopodobnego udziału w wojnie? Kupował pan jakieś rzeczy? – Powiedzmy tak, kamizelkę kuloodporną miałem. Miałem też hełm, nawet nie najgorszy. Był to niemiecki Schubert 826. Nie miałem jasnego zrozumienia, czego potrzebuję. Nawet nie każdy wojskowy, który idzie służyć, rozumie, czego potrzebuje. Ponieważ nie wiesz, w jakich wojskach będziesz służyć, jakie funkcje będziesz wykonywać, a cały ekwipunek dobierasz już pod potrzeby. 22 czerwca, sobota, 10.30. Wieś Melnyky w rejonie czerkaskim, panichida na grobie Głównego Atamana Chołodnego Jaru Wasyla Czuczupaka oraz na mogile zbiorowej chołodnojarców, złożenie kwiatów (odpowiedzialny Bohdan Lehoniak). 12.00. Monaster Motryński, uczczenie grobu Iwana Kompanijcia, sotnika pułku hajdamaków Chołodnego Jaru (odpowiedzialny Roman Kowal). 13.00. Płaskowyż Chołodnojarski, Memoriał kozaków-ochotników, otwarcie pomników kozaków, którzy polegli za wolność Ukrainy w latach 2022–2023. Poświęcenie broni. Oto imiona bohaterów, których uczcimy pomnikami na Panteonie Chołodnojarskim: Pawło Nakonecznyj-“Istoryk” (20.05.1997, Czerkasy – 18.06.2022, wieś Biła Krynycia w obwodzie mikołajowskim). Nauczyciel historii, Pamiętam post mojego facebookowego znajomego Wasyla Koriaka – policjanta, dowódcy Białocerkiewskiego batalionu policji patrolowej. Napisał: “Nie kupujcie sobie broni, broń nie będzie wam potrzebna, kiedy zacznie się wojna. Broń wam wydadzą. Kupcie sobie mavica, nauczcie się latać, a będziecie po prostu nieocenionym zasobem w rękach każdego dowódcy batalionu, będą was nosić na rękach”. Przeczytałem ten post, spojrzałem na cenę mavica i pomyślałem, że taniej kupić strzelbę. Ale nie kupiłem ani jednego, ani drugiego. Jak każdy Ukrainiec, moralnie przygotowywałem się, ale mimo wszystko początek wojny był dla mnie zaskoczeniem. Ale stało się to, co się stało. I poszedłem na wojenkę. – Proszę opowiedzieć o Irpieniu. Niedawno otrzymał pan nagrodę za szczególne zasługi dla miasta. – To były akcje humanitarne z pomocą wojskowych, ewakuacja cywilów. Wchodziliśmy do miasta, ewakuowaliśmy osoby o ograniczonej sprawności – dom spokojnej starości. Potem, kiedy Kijowszczyzna była już wyzwolona, pomagaliśmy specjalnym batalionom i policji oczyszczać miejscowości. Podczas ewakuacji cywilów przyleciała mina 80-tka. To było niedaleko mostu Romanowskiego. Uratowało nas tylko to, że szliśmy poboczem drogi, a mina spadła na drogę. No i właściwie, usłyszawszy świst, padliśmy na ziemię, a odłamki przeszły nad nami, gdyż pobocze było poniżej poziomu drogi. Potem przyleciała druga mina. To był dla mnie nowy moment. Będąc na wschodzie jako wolontariusz, wielokrotnie byłem pod ostrzałem. Ale wtedy miałem w głowie myśl, że jestem cywilem, odpowiedzialność za mnie ponoszą chłopaki w mundurach z bronią. A tutaj przyszło zrozumienie, że odpowiedzialność za swoje życie ponoszę ja sam. Plus na mnie spoczywa odpowiedzialność za trzyletnią dziewczynkę, którą mam na rękach, oraz za jej rodzinę, która się ewakuuje. Ponoszę odpowiedzialność, ponieważ teraz jestem wujkiem z bronią. Oni wszyscy patrzą na mnie z nadzieją, że ich uratuję. W 2014 roku nie wzięli mnie na wojnę z powodu kontuzji, więc zacząłem aktywnie działać jako wolontariusz. Ale już w 2022 roku rozumiałem, że wolontariackiego udziału będzie mi mało, będę niespokojny, nie będę mógł kupić sobie spokoju. I właściwie ataki rakietowe w 2022 roku, wielokilometrowe kolumny czołgów, kolumny samobieżnych jednostek artyleryjskich, mnóstwo piechoty – ta cała głodna szarańcza, która sunie na Ukrainę. Oczywiście, że było strasznie, wszak odwaga to nie wtedy, gdy nie ma strachu, strach jest normalny, odwaga to wtedy, gdy jest strasznie, ale mimo wszystko robisz swoją robotę, opanowujesz strach i kontynuujesz wykonywanie swojej pracy. – Co najbardziej poruszyło pana na froncie? – W 206. batalionie była Druga kompania szturmowa, byłem w niej. Mieliśmy grupę rozpoznania lotniczego, która wtedy nazywała się bez patosu – “Szerszeń”. W naszej kompanii były trzy plutony, a Madiar był dowódcą jednego z nich. Wiosną przyjechaliśmy na Chersońszczyznę, to była nasza pierwsza południowa kampania. Madiar zaczął mówić o tym, że trzeba rozwijać ruch bezzałogowców, ponieważ to perspektywiczny temat i w tym jest przyszłość. Z naszej Drugiej kompanii zebrał główny aktyw – 25 osób. Zaczęliśmy razem uczyć się w warunkach bojowych. Mieliśmy kilka maviców, dronów. Lataliśmy, uczyliśmy się części materiałowej, uczyliśmy się rozróżniać mapy – jak obraz z ekranu zestawiać z tym, co widzisz na mapie. Wycofanie naszego batalionu zbiegło się z wyzwoleniem Chersońszczyzny. Aby pozostać w strefie działań bojowych, przenieśliśmy się do innego batalionu obrony terytorialnej, do 251. My – to “Ptaki Madiara”, wtedy był to pluton rozpoznania lotniczego. Wtedy była bardzo ciężka kampania w Bachmucie. Oddano nas pod operacyjne dowództwo Zgrupowania Wojsk “Chortyca” i każdego dnia, cztery lub sześć załóg wyjeżdżało do pracy, pracowaliśmy na wszystkich obrzeżach Bachmutu, w Sołedarze. Z czasem dowiedzieliśmy się o tym, że na bazie każdej brygady będą tworzone RUBAK-i – kompanie uderzeniowych bezzałogowych kompleksów lotniczych. Ponieważ chcieliśmy jakościowo rosnąć dalej, poszliśmy do 59. brygady, gdzie stworzyliśmy najpierw kompanię, a potem podwójną kompanię. Ale na pasie odpowiedzialności 59. brygady było nam ciasno i zrządzeniem losu oddano nas na kierunek berdiański, gdzie w natarcie szła piechota morska i potrzebowali osłony z powietrza. Z czasem z piechotą morską pojechaliśmy na Chersońszczyznę, gdzie grupy szturmowe naszych kozaków wchodziły do Krynek. To już nasza druga kampania chersońska, która zaczęła się gdzieś pół roku temu. Dowódca postawił sobie za cel stworzenie oddzielnego batalionu i obecnie mamy już swój 414. oddzielny batalion uderzeniowych bezzałogowych systemów lotniczych korpusu piechoty morskiej Sił Zbrojnych Ukrainy. W narodzie po prostu – “Ptaki Madiara”. “Ostatnie dwa lata w ogóle nie pisałem, aż nagle ruszyło” – Czy udaje się panu teraz pisać Antipowowi-“Buce” oraz Jurijowi Dadakowi-“Rufowi”. Rzeźbiarz wszystkich pomników – Ihor Semak, architekt – Ołeksandr Buczacki. 15.00. Chutor Buda, obiad. 16.00 – 16.20. Złożenie kwiatów pod pomnikami kombata Ołeha Kucyna i kobziarza Tarasa Syłenki. 16.20 – 21.00. Scena literacko-muzyczna. Wielki koncert, prezentacje książek, poezja (odpowiedzialny Wasyl Kowtun). 23 czerwca, niedziela, 11.00. Uroczysko Czornyj Woron, południowo-zachodnie obrzeża wsi Rozumiwka w rejonie kropywnyckim, panichida na mogile zbiorowej Czornoho Worona (Wasyla Sklara) i jego kozactwa, złożenie kwiatów. 12.30 – 14.00. Wieś Rozumiwka, centrum, uroczyste otwarcie ulicy Jurija Horlisa-Horskiego, koncert, prezentacja książki Jurija Horlisa-Horskiego “To było dawno...”. muzykę? Jak znajduje Pan na to siły i czas? – Człowiekowi, który jest daleki od twórczości, daleki od muzyki, zapewne trudno sobie wyobrazić, jak ona powstaje. Tam, gdzie stacjonuję, nie jestem całodobowo na pierwszej linii frontu, nie pracuję całodobowo. I mogę na dyktafon nagrać piosenkę, zagrać na gitarze, śpiewać, nagrać piosenkę pod metronom. To nagranie wysyłam muzykowi, z którym pracuję. Komuś do Kijowa, komuś do Lwowa, w zależności od tego, gdzie ci muzycy są. I oni wymyślają swoje partie. Tak pojawia się nasza wspólna aranżacja. Chłopaki nagrywają ją w studiu. Potem przyjeżdżam ja, nagrywam wokal do muzyki, która jest już nagrana. Tak to się robi. Czyli czasu potrzeba tak naprawdę niewiele. Ale przez dwa lata nie pisałem wcale, aż nagle – ruszyło. Ono gdzieś gromadziło się wewnątrz, zbierały się jakieś niezrealizowane pomysły. I teraz właśnie formuje się cały album, przy czym nie mały. 16 piosenek już jest, a planuję nagrać 20. – Jaki jest tytuł Pana przyszłego albumu? O czym on jest? – “Żołnierze nie mówią o wojnie”. To inna muzyka niż ta, którą pisałem kiedyś dla “Szyrokoho Lanu”. Piosenki SzL – to wezwanie do boju, do walki z odwiecznym wrogiem. Nasi słuchacze albo walczą, albo ofiarnie pomagają frontowi, ja sam walczę. Więc teraz pragnę już spokojniejszej, wyważonej muzyki, tekstów, które czerpią uczucia z samych głębi, kiedy słowa przechodzą po obnażonym nerwie, ale nie ranią, a uspokajają. Pierwsze rezultaty pracy można porównać do odczucia, kiedy po zimie jednego dnia wychodzisz na ulicę, wdychasz powietrze pełną piersią i rozumiesz, że przyszła wiosna. Oczywiście, zdalna praca twórcza ma swoje wady i czasami brakuje mi tego twórczego chaosu, kiedy w studiu rodzą się piosenki. Ale dzięki temu pojawia się smak także do pracy frontowej. Już cieszę się z tego, że znalazłem właśnie ten cel, droga do którego znacząco wspiera mnie w wojennej codzienności. Rozmawiał Jewhen Buket Zdjęcia z rodzinnego archiwum Swiatosława Bojki 14.00. Powstańczy kulesz. 15.30. Wieś Sosniwka, złożenie kwiatów pod pomnikiem rolników Sosniwki, wiec memorialny. 16.30. Wieś Cwitne, złożenie kwiatów pod pomnikiem atamana Pyłypa Chmary i jego kozactwa, wiec memorialny. Przyjaciele, Chołodnyj Jar czeka na was! Roman Kowal, przewodniczący komitetu organizacyjnego Łesia Ostrowska, zastępczyni przewodniczącego komitetu organizacyjnego Bohdan Lehoniak, zastępca przewodniczącego komitetu organizacyjnego Datki na upamiętnienie prosimy przesyłać: PrivatBank, 4731 2196 4692 0573, Oksana Herasymiuk (sekretarka projektu); PayPal (Romana Kowala): [kontakt ukryty]

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Uczczenie w Chołodnym Jarze

współzałożyciel organizacji społecznej „Poklik Jaru”, żołnierz 73. Centrum Sił Specjalnych Sił Zbrojnych Ukrainy. Ołeksandr Pastuch-„Dobry” (23 maja 1981, osiedle typu miejskiego Wijtiwci, obwód chmielnicki – 29 września 2023, miasto Krem'inna, obwód ługański). Główny sierżant 3. kompanii 2. batalionu strzeleckiego im. Tarasa Hammera 67. zmechanizowanej brygady DUK. Walczył na Donbasie od 2015 r. w składzie Oddziału Specjalnego Azow. Ołeksij Rubcow-„Żołnierz” (31 maja 1982, Kijów – 18 września 2022, miasto Zajcewe, obwód donecki). Zastępca dowódcy 4. sotni Oddziału Specjalnego Azow (2015–2016), dowódca plutonu 49. batalionu strzeleckiego „Karpacka Sicz” (2022), kozak oddziału Legio V, dowódca plutonu rozpoznania 72. zmechanizowanej brygady im. Czornych Zaporożców, dowódca plutonu rozpoznania 58. zmechanizowanej brygady im. hetmana Iwana Wyhowskiego (2022), starszy porucznik Sił Zbrojnych Ukrainy. Wiktor Szarij-„Palankowy” (14 kwietnia 1960, wieś Koniatyn, obwód czernihowski – 18 grudnia 2022, pod Bachmutem). Krajowy ataman palanki Buhohardiwskiej Ukraińskiego Kozactwa, dowódca plutonu 28. zmechanizowanej brygady im. Rycerzy Zimowego Pochodu Sił Zbrojnych Ukrainy (2022). Ochotnik UDA (od 2017 r.). W ubiegłym roku Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” ustawił na Memoriale dla ochotników-kozaków pomniki Ołehowi Kucynowi-„Kumowi”, Bohaterom Ukrainy Andrijowi Żowanykowi-„Tatarinowi”, Dmytrowi Kociubajle-„Da Vinci” i Tarasowi Bobanyczowi-„Hammerowi”. 30 września 2023 r. na Memoriale dla ochotników-kozaków stanęły pomniki Ołehowi Sobczence-„Czarnemu” z 72. brygady im. Czornych Zaporożców, Julianowi Matwijczukowi-„Bobrowi”, Denysowi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Między przeszłością a przyszłością

Halyna DACIUK, dziennikarka. Rano na liturgii w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach metropolita Epifaniusz powiedział: „Sobór zmartwychwstał, będąc zabitym. Aby zaświadczyć, że jesteśmy! Ciemność ruskiego miru zginie i zginie rosyjski tyran, jak zginął tyran Stalin. Pomóż, Boże, naszym wojownikom obronić się. Niech ruski mir zginie na ziemi ukraińskiej. Niech odrodzi się nasza Ukraina, jak odrodziła się ta świątynia”. Kiedy burzono Sobór św. Michała, dziadek Olgi, Anton, powiedział swojej córce, mamie Oli: „Jeszcze wspomnisz mnie, nadejdzie czas – i wszystko odbudują”. Po 50 latach jego wnuczka zaczęła pracować nad pierwszym (jeszcze w tamtym kraju) filmem o zniszczeniu przez bolszewików Kijowa – „Pamięci zniszczonych budowli”. „Pamięci zniszczonych budowli” (1988 r.) – studio „Kyjiwnaukfylm”, profesjonalna nagroda ZK ZSRR „NIKA”, honorowy dyplom; nominacja „Najlepszy film popularnonaukowy ZSRR 1989 roku”; uczestnik Tygodnia Ukrainy na Węgrzech (Budapeszt, 1989), dyplom festiwalu „Mołodist” (Kijów, 1989), nagroda „Brązowa Oranta” festiwalu filmów prawosławnych „Złota Oranta” (1995, Kijów), nagroda MKF „Kinolitopys” (2003); podczas kampanii zbiórki funduszy na odbudowę Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach film był powielany w ONZ dla fundacji i mecenasów diaspory. Na ten film powoływał się w swoich badaniach amerykański historyk Tyt Hewryk. W Dzień Kijowa i 24. rocznicę odrodzenia Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach znacząca postać, obrończyni jego pamięci i historii Olga Samolewska pojawiła się w Niebieskiej Sali Domu Kina ze swoją historią. Reżyserka filmowa, scenarzystka, poetka, działaczka społeczna. Laureatka i dyplomantka międzynarodowych festiwali filmowych, laureatka ogólnoukraińskiego konkursu „Koronacja słowa”, laureatka Nagrody Artystycznej „Kijów” im. I. Mykołajczuka, nagrody im. Feliksa Sobolewa (NSKU), Międzynarodowego Festiwalu Literackiego „Rzadki ptak”, zdobywczyni Międzynarodowej Nagrody Literackiej „Sól ziemi naszej”, laureatka Międzynarodowej Nagrody LOGOS-SINEMA imienia Wiktora Wasylenki, laureatka Międzynarodowej Nagrody imienia Arsenija i Andrieja Tarkowskich, członkini Ukraińskiej Akademii Filmowej, Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Człowiek, który nie tylko odradza przestrzeń duchową Ukrainy, ale i kształtuje ją siłą swojej twórczości – słowa i kadru. Oraz własnego nieobojętnego serca, nastawionego na honor i uczciwość. W wieczorze wzięli udział przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Bordenjuk, artysta ludowy Ukrainy Ołeh Komarow; pisarka, laureatka nagrody im. Szewczenki Lubow Hołota; aktor Kostiantyn Czerniachowski; pisarz Serhij Czerepanow; przewodniczący stowarzyszenia twórczego poetów Kijowskiej organizacji NSPU Stanisław Szewczenko, kronikarz najnowszej historii w fotografiach Serhij Marczenko. Oto fragmenty wystąpień: Serhij Bordenjuk: – Pani Halyna trafnie i podniośle powiedziała o osiągnięciach Olgi Samolewskiej. Mogę absolutnie szczerze zaznaczyć od siebie i kierownictwa NSKU, że pani Ola jest jedną z marek naszego związku. Jej oczy płoną, zawsze chcą tworzyć. Nie uspokaja się, poświęca się w każdym kadrze tak, jak niektórzy z naszych kolegów nie poświęcają się w całych obrazach. Nasza marka O. Samolewska dołożyła swój talent także do tematu Czarnobyla, przy czym do wielowarstwowego badania tego tematu. Dla niej ten temat stał się bliski, niski ukłon jej za to. Po jej filmie na nowo zobaczyłem Czarnobyl, nawet w porównaniu ze swoim operatorskim widzeniem przez obiektyw mojego napromieniowanego „Konvasa”, który tak i został tam, w strefie, kiedy wisieliśmy nad zniszczonym reaktorem w pierwszych dniach maja 1986 roku. Ołeh Komarow: – Z Olgą Samolewską znamy się bardzo dawno i wstyd mi, że nie wyobrażałem sobie skali jej postaci. No, Ola, Ola, ale tego, co zrobiła, w pełni jeszcze nie znam. Jestem zakochany w jej poezji – to tak przejmujące, szczere i osobiste. Poczucie cudzego bólu nie każdemu jest dane. A jej jest dane z nawiązką. Nadzwyczajny, rzadki człowiek. Lubow Hołota: – Zadziwiające rzeczy dla mnie. Poniosę ze sobą tę metaforę – kiedy ci ostatni mieszkańcy strefy czarnobylskiej, których chyba już nie ma na Ziemi, są w ramce z kłosów. I myśli się o tym wielkim ludzkim zasiewie, który przychodzi na ziemię, i wszyscy są równi. I im większe zbiory, tym równiejsze powinny być kłosy. Ludzie idą w świat, żeby mieć równe prawa, a jacyś kosiarze to wszystko wykasza ją, ścinają. Bardzo szkoda, że właśnie Ukrainie było dane żyć w tym wszystkim, że jej łodygi, jej pszeniczkę ścina ta czy inna władza. Olga Samolewska robi filmy nie tyle jako obrazek, co jako przesłanie do myślenia, do jakiejś paraboli, żebyśmy rzucali mosty od tego, co czujemy, do tego, co widzimy. Bardzo szanuję panią Olgę, bo prawdziwe poznanie filmowe moje zaczęło się od filmu „Kateryna Biłokur. Przesłanie”. Wtedy o Katerynie Biłokur dużo pisano, ale tam był patos. A zrozumienie przychodzi po walce. „Kateryna Biłokur. Przesłanie” – najlepszy utwór z tego, co zobaczyłam, usłyszałam, co odnosiłam do zobaczonego w muzeum. Potem wypadło szczęście drukować jej materiały i o Mykole Makarence, i o Świętym Lekarzu Teofilu Janowskim, to było bardzo ciekawe. W materiałach pani Olgi tak samo, jak w jej filmach, pojawia się poczucie mistyki. A mistyczne, kiedy czujesz jakąś niezwykłość, – krok do sakralnego. Jeśli w utworze jest poczucie małego cudu, niespodzianki, czegoś takiego, od czego przechodzą ciarki, – to bardzo dokładna oznaka tego, że w wasze serce trafili. Dziękuję, pani Olu, potrafi pani trafić ludziom w serce. Stanisław Szewczenko: – Szczerze witam to święto poezji. Kiedyś w studiu „Kyjiwnaukfylm” Ola zachwyciła swoimi filmami, one wszystkie były znaczące. Nawet pierwszy jej film „Ołeksandr Dowżenko” zachwycił swoim szczególnym wizualnym widzeniem. W jej poezji jest bardzo ciekawy system obrazowania, do tego wiersze jej są plastyczne i organiczne, mają ciekawą paradoksalność, która zmusza do myślenia. Jest mistrzynią metaforycznych obrazów. Oto zostały przeczytane jej wiersze o płatkach śniegu – wbrew wszystkim prawom termodynamiki te wiersze grzeją duszę. W tym jest czar i siła poezji. W wyobraźni autorki zwykły śnieg przerasta w poetycko-kosmiczne widowisko – taniec gwiazd. Niepowtarzalna jest ona także w opisie cudownego świata przyrody. Zadziwiająca obrazowość. Prawdziwy poeta myśli obrazami. I czymś – nie kopistycznie, a odlegle, z ducha – jej poezja współbrzmi z poezją Mykoły Winhranowskiego. On też szeroko i bardzo ciekawie myślał. Chcę wspomnieć o prezentacji książki O. Samolewskiej w Domu uczonych. Był obecny Łeś Taniuk, zadziwiająca osobowość. To on pomógł w tym, żeby książka Olgi ujrzała świat. Myślę, że O. Samolewska odkryje nam w poezji jeszcze wiele nieznanych obrazów i tematów. Serhij Marczenko: – “Pamięci zburzonych budowli” – to akt sztuki i akt historii. Reżyserce udało się i miała szczęście stworzyć film, który do dziś nie stracił swojej ważności. Rok 1988. Przyszliśmy tutaj, sala była pełna, a po obejrzeniu zapadła taka cisza, jak teraz. W tamtym czasie (to była już późna pieriestrojka) można już było kręcić to, co wcześniej nie mogło się pojawić, a potem pozwolono – proszę bardzo, kręćcie. Ale pokażą to w telewizji w najlepszym wypadku o drugiej w nocy. To, co nazywamy wojną hybrydową, zaczęło się wtedy. Olga potrafi oswajać czas, koncentrować go w kolorowych i czarno-białych kadrach filmu dokumentalnego, ulubionych ulicach Miasta, jego świątyniach i ludziach. Szczególnie szanuje rycerzy bez strachu. Zresztą sama utwierdza prawdę i pamięć o ludziach, którzy byli “jedynymi wojownikami w polu”. Dlatego refrenem wieczoru twórczego brzmiała historia śmiałka, heroicznego człowieka – Mykoły Omeljanowycza Makarenki. W jednej z audycji Radia Kultura, do której zapraszałam Olgę, powiedziała: “On jeden w polu wojownik, jak Bóg jeden na niebie, stanął przeciwko całej imperium zła, które burzyło sobory i niszczyło kwiat narodu. On jeden odmówił podpisania barbarzyńskiego aktu o zburzeniu Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach i za to w styczniu 1938 roku został rozstrzelany. Czy ktoś ma jeszcze wątpliwości co do satanizmu leninizmu-stalinizmu?”. Na początku lat 30. w Kijowie zburzono ponad 70 dzwonnic, soborów, cerkwi! Ten wandalizm zrobił swoje czarne dzieło – oszpecił oblicze starożytnego Kijowa. Jednak Mykoła Omeljanowycz, nawet przewidując czarne dzieło bolszewików, nie poszedł przeciwko własnemu sumieniu. Mówił z bólem, a donosiciele zapisywali, pozostawiając jego zeznania w “Sprawie...”: “Czuję się nie między ludźmi, a między zwierzętami. Chyba to, co kiedyś nazywano ludźmi, zniknęło z powierzchni ziemi. Społeczeństwo jest zagnane, zastraszone, tchórzliwe, nie ma żadnego poczucia godności. Te wartości, które kształtowały się i zachowywały na Ukrainie od XVII wieku, za czasów kozackich, zniknęły bez śladu, a na ich miejscu nastało żałosne tchórzostwo…”. To Mykoła Makarenko, będąc dyrektorem Muzeum Sztuki Wszechukraińskiej Akademii Nauk, zrobił niewiarygodne rzeczy dla zachowania i badania unikalnego dziedzictwa małżeństwa Chanenków. To on przywiózł z Moskwy około 90 skrzyń z ikonami, dziełami malarstwa i sztuki użytkowej. Ola czuje go jak kogoś bliskiego. To z jej inicjatywy Rada Miasta Kijowa nadała imię Mykoły Makarenki skwerowi między Sofią a Soborem Michajłowskim o Złotych Kopułach, na linii oporu M. Makarenki, i teraz Olga nosi się z zamiarem... W Dniu Kijowa byłam prowadzącą wieczór poetycko-filmowy reżyserki Olgi Samolewskiej “Między przeszłością a przyszłością”, który odbył się w Niebieskiej Sali Domu Kina. Dziękuję za zaszczyt, droga pani Olgo. Wszystko tego dnia jakby podporządkowywało się i wydarzeniu, i jego nazwie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

projekt pamiątkowego znaku, który opowiadałby, kim był ten Człowiek i jakie były jego czasy… Podczas wieczoru twórczego wybrzmiewała poezja Olgi, pokazano jej przejmujący film dokumentalny „Pamięci zniszczonych budowli”. Zobaczyliśmy zamysły niekręconych filmów, które pozostały niesfinansowane – „Po tamtej stronie nocy”. „Pożegnanie”… scenariusze o dzwonnicy Ławry Peczerskiej, Kładce Łańcuchowej, zwiastuny przyszłego projektu „Palimpsesty”. Wydaje się, że Olga swoją twórczością objęła najbardziej bolesne karty naszej najnowszej historii. Między innymi tragedię czarnobylską – „Pierwsza dama Strefy Wykluczenia”. I jeszcze nowszą – o obecnej wojnie – „Czas niedziecięcy”. Jednak dziesiątki zamysłów reżyserki tak pozostały zamysłami, czyli nienarodzonymi arcydziełami z dopiskiem „brak pieniędzy”… Od 2005 r. Olga jeździła z wyprawą etnograficzną do strefy czarnobylskiej, zamierzając zrealizować trylogię o czarnobylskich starожylach. Jednak państwo tak długo zwlekało z wsparciem złotego międzynarodowego projektu, że w końcu go zmarnowało. A ludzie, Pisarz Stanisław Szewczenko tymczasem zmarli... I żaden z urzędników nie odczuwa poczucia winy. Wygląda na to, że we wszystkich wnioskach Olhi o projekty dotyczące czarnobylskich starожilów urzędników odstraszał epizod o zamordowanej babci, która prosiła Linę Kostenko i Ołeha Bijmę, by wywieźli ją z wsi, a ich nieobojętność mogła ocalić cały wszechświat, jakim jest życie człowieka. ...W zeszłym roku w tej sali odbyła się prezentacja zbioru poetyckiego „Ptach miżdy tenet” Illi Czernilewskiego. Poeta i muzyk Illa Czernilewski, syn kolegi Olhi z roku, pisarza Stanisława Czernilewskiego, zginął, broniąc Ukrainy przed Rosją. Pamiętam, jak Olha wystąpiła emocjonalnie, powstrzymując łzy i uciszając rytm serca, który wtedy się zerwał... Podczas wieczoru uczciliśmy minutą ciszy pamięć Illi Czernilewskiego, którego życie i ciało pozostały na donieckim stepie... A razem uczciliśmy także dziadka Olhi, Antona, rozstrzelanego przez tego samego wroga w 1938 roku, oraz jej 20-letniego syna Iwana, który poszedł na wojnę i zginął za kraj, który zabił jego ojca. I obrońcę Kijowa Mykołę Makarenkę oraz tysiące innych Bohaterów, których szereg stoi teraz wraz z Rycerzem przy Ścianie Michajłowskiego Złotoverhego, już nie jako Niebiańska Setka – lecz jako Niebiańska Armia. Taki był ten wieczór pełen wzruszeń. „Przez całe życie pracy w kijowskich studiach filmowych nie zarobiłam ani poduszki na czarną godzinę, ani daczy, ani mieszkania, ani samochodu – tylko minimalną emeryturę. Chociaż wszystkie bez wyjątku moje filmy zostały nagrodzone na festiwalach filmowych, krajowych i międzynarodowych. Przez ostatnie 24 lata państwo sfinansowało tylko dwa moje filmy. Pięć filmów zrealizowałam za darmo. Ale mam prawdziwy kapitał – to rodzina i przyjaciele. Na co zdadzą się wszelkie kapitały materialne, jeśli człowiek nie ma prawdziwego. Tylko że tych niezrealizowanych lat bezczynności, kiedy nie dawano mi możliwości pracy, nigdy już nie da się odzyskać” – powiedziała pani Olha. Prawdziwość panowała w ten niezwykły kijowski wieczór w każdym słowie i kadrze, wyznaniu i życzeniu. Mnohaja tworcza lita, droha pani Olho, prawdziwa we wszystkim!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Poeci-pieśniarze w kręgu Olesia Honczara

Daria BIŁOKOBYLSKA, Instytut Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Zdjęcie z sieci 31 maja w Muzeum-Izbie Olesia Honczara Instytutu Filologii odbyło się wydarzenie „Poeci-pieśniarze w kręgu Olesia Honczara”. Na wydarzenie przybyli: zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiktor Herasymow, profesor katedry filologii romańskiej IF, tłumacz i poeta Dmytro Czystiak, ukraińscy poeci-pieśniarze i publicyści: Ołeksandr Bałabko, Wałentyna Dawydenko, Tetiana Łewyćka, Jarosław Czornohuz, Wiktorija Szeweł, Iwan Szeweł, Julija Hupałuk, Hałyna Daciuk, Władłen Kowtun, a także laureaci Międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody imienia Olesia Honczara Bohdan Hasiuk i Zachar Zinenko. Wydarzenie rozpoczęła zastępczyni dyrektora IF Nadija Jankowa. Powitała ona obecnych w murach filologicznego ośrodka uniwersytetu Szewczenki. Następnie głos zabrał Wiktor Herasymow, który przekazał do muzeum unikatowe zdjęcie z Olesiem Honczarem i opowiedział nieco o jego historii. Fotografia przedstawia rok 1962, miasto Dniepropetrowsk, gdzie odbywała się narada młodych pisarzy Naddnieprza. Na zdjęciu wraz z Olesiem Terentijowyczem są: Mykoła Synhajiwski (autor „Czornobrywciw”), Mychajło Czchan, Dmytro Biłous, Borys Olijnyk, Łina Kostenko, Pawło Rudenko, Ołeksandr Byłynow, Wołodymyr Pjanow, Wiktor Korż oraz Ihor Puppo. Fotografia jest odtąd dostępna dla zwiedzających muzeum. Następnie kierowniczka muzeum Daria Biłokobylska opowiedziała o zbiorze „Poezje frontowe” Olesia Honczara, wznowionym przez instytut w 2018 roku z okazji 100-lecia pisarza. Po wygłoszonych słowach czytano wiersze o wojnie, o młodości, o miłości do Ojczyzny i życia… Brzmiały pieśni o czerwonym maku – kwiecie pamięci, jasnych wspomnień i nadziei, w szczególności do słów Wiktora Herasymowa „Maki czerwone”, Ołeksandra Bałabka „Tango i maki” oraz Dmytra Czystiaka „Przyjdę do ciebie”. Pieśni zabrzmiały w hołdzie i ku pamięci najnowszych obrońców, poległych w walkach za Ukrainę. Poeci wspominali Olesia Honczara i historie z nim związane. Na przykład rodziny pisarskie Jarosława Czornohuza i Honczara mieszkały po sąsiedzku w Konczy-Ozernej, poetka Tetiana Łewyćka mieszkała na ulicy imienia Olesia Honczara i zachwycała się jego działalnością społeczną. Zachar Zinenko i Bohdan Hasiuk wspominali, jak poznali imię i utwory pisarza, a także przeanalizowali osobliwości jego języka autorskiego. Zachar Zinenko opowiedział: „Na początku wojny na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy wraz z przyjaciółmi robiliśmy akcję, podczas której zbieraliśmy rosyjską makulaturę literacką, przypadkowo znalazłem fotografię z 1959 roku z domem i krewnymi Olesia Honczara w Suchej. Teraz przekażę ją do waszego muzeum. Kiedy pisarz pracował w połtawskiej wsi jako nauczyciel, on tam też widział sobór – Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy oraz drewnianą cerkiew, którą potem zniszczono – w ciągu dnia „rozerwali” ją traktorami”. Dlatego ta świątynia też była pierwowzorem jego „Soboru”. Bohdan Hasiuk podkreślił, że najbardziej Olesiu Honczarowi wtóruje mu właśnie stosunkiem do języka i do pisarstwa. „To pokłonienie się Słowu za pomocą samego słowa… I do wagi tego słowa w tworzeniu narodu, który jest pozbawiony wszystkich zasobów, oprócz języka. To jest to, co zbliżyło mnie do niego – mówi młody pisarz – bo jednak nie można mówić, że utwory Honczara nie są naznaczone czasem. Tak, wtedy były inne okoliczności. To jest to, jak kiedyś powiedziała Wilde (jedna z moich ulubionych autorek), że można stać się i po prostu zostać zniszczonym, a można robić swoje… I Olesiu Honczar też robił swoje, i to jest gdzieś, być może, kompromis, który jednak był! Który, być może, jego samego bardzo mocno bolał jako pisarza i człowieka o subtelnej naturze. Szczególnie czuć to w jego wczesnych utworach”. Władłen Kowtun był inicjatorem przemianowania ulicy Czkałowa w rejonie szewczenkowskim Kijowa na ulicę Olesia Honczara. Na spotkaniu opowiedział o pobycie pisarza w charkowskim obozie koncentracyjnym „Chołodna Hora” podczas wojny. O silnej przyjaźni Olesia Honczara z jego uniwersyteckim nauczycielem, profesorem Jurijem Szewełowem i o tym, jak pisarz przerzucał przez kraty notatki w nadziei, że dotrą one do nauczyciela i ten wyzwoli go z niewoli. „Mój tata zaczytywał się „Sztandarami” i mówił, że ma wrażenie, jakby z Honczarem walczyli w jednym plutonie” – dzieli się Władłen Kuźmycz. W ciepłej, szczerej atmosferze uczestnicy wspominali własne historie o Honczarze. Dziennikarka Hałyna Daciuk opowiedziała, jak nauczycielka języka ukraińskiego krzemienieckiej szkoły z internatem nr 2 z ufnością dała jej przeczytać zakazany „Sobór”. „Haluniu, jakże dzisiaj krzyżuje Szamota Olesia Honczara! Ale ty musisz przeczytać tę książkę”. „Nie wiesz, kim być – czytaj „Sobór”! Przeczytałam, zostałam lekarzem, ale i poezji nie porzuciłam. I do dziś czytam w melancholijne godziny” – opowiada Wiktorija Szeweł, która przyjechała na wydarzenie z Perejasławia razem z synem Iwankiem. Swoją drogą, publicystka Hałyna Daciuk oceniła wydarzenie tak: „Dzisiaj jest to wydarzenie nieprzemijające i treściwe. Jest ono ciekawe tym, że odkrywamy Olesia Terentijowycza jako wspaniałego romantycznego poetę. I jeszcze raz – jako męża stanu, obrońcę języka ukraińskiego, obrońcę duchowości… Wspominamy, że odrodzenie Złotokopułego Soboru Michajłowskiego to inicjatywa Olesia Terentijowycza, o czym świadczy tablica na ścianie odrodzonej Świątyni”. Poetka i artystka Wałentyna Dawydenko wyraziła własne wątpliwości: „Mógł czy nie mógł wtedy Honczar stanąć ze sztandarem i powiedzieć: „A ja – nie!”? Nie wiedzieliśmy, co wtedy było i jakie były metody. Ale my, którzy uczyliśmy się na wydziale dziennikarstwa, czuliśmy to. Ja dopiero potem, stając się doświadczoną dziennikarką w poważnym wieku, byłam zszokowana, kiedy dowiedziałam się, jaka liczba ludzi śledziła każdy nasz krok, żeby przy niezgodności z systemem potem donieść, komu trzeba. My teraz mamy opcję, dzięki czemu w niewiarygodnych warunkach powstała niepodległość Ukrainy! W niewiarygodnych warunkach nasz kraj przetrwał te lata i stoi teraz. Wojna przeniosła tę opcję na świat, szczególnie Europę. Wreszcie na Ukrainę spojrzano jak na ogromny, samowystarczalny naród kulturowy”. Profesor i przewodniczący jury Międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody imienia Olesia Honczara Dmytro Czystiak opowiedział o konkursie i zaprosił studentów do składania swoich prac. Wszak jedną z osobliwości nagrody jest wiek uczestników do 27 lat. Na zakończenie Wiktor Herasymow, jako przewodniczący związku twórczego „Stowarzyszenie działaczy sztuki estradowej Ukrainy”, uhonorował szczerego przyjaciela muzeum i wszystkich ukraińskich artystów – pisarza, publicystę Ołeksandra Bałabka – zaszczytnym tytułem „Zasłużony działacz sztuki estradowej Ukrainy”. Przyłączamy się do gratulacji i dziękujemy, że wybraliście nasze muzeum na to znaczące wydarzenie! Czekamy na nowe spotkania. Sława Ukrainie! Daria Biłokobylska, Iwan Szeweł, Wiktor Herasymow, Ołeksandr Bałabko, Hałyna Daciuk, Dmytro Czystiak

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„Na trzy dni przed egzekucją…”

Ołeh HOŁUB, wnuk Leontija Nykyforowycza Hołuba Zakończenie. Początek w nr 21 z 2024 r. …Przed oczami Lewka przepłynęły wszystkie przesłuchania i konfrontacje ze świadkami z jego własnej wsi jeszcze w pierwszej sprawie karnej – za agitację antyradziecką. – Świadku Zawhorodnij Zosymie Trochymowyczu, urodzony w 1885 roku, czy rozpoznaje pan Hołuba Leontija Nykyforowycza, urodzonego w 1894 roku? – pytał śledczy. – Tak, rozpoznaję. – Czy potwierdza pan, że Leontij mówił publicznie, iż przyjdzie jeszcze czas, kiedy wszystkich komunistów i aktywistów spalą, a wasze mienie wróci z powrotem? No? Nie słyszę. Przecież pracuje pan we wsi jako listonosz, jest pan nawet kandydatem na członka partii bolszewików, wszędzie pan bywa i wszystko o wszystkich wie! Więc potwierdza pan słowa oskarżonego? – Tak, towarzyszu śledczy, potwierdzam. A jeszcze podczas żniw mówił, że daleko sowietom ze swoimi kołchozami do Niemiec i Polski. Tam jeden rolnik ma sto razy więcej niż nasz kołchoz. A jeszcze zajmował się umyślnym szkodnictwem – to kołchozowe byki specjalnie głodem zamorzył, że nie rosły i chude były jak stare deski. To stóg z partnerami ułożył tak, że przemókł i zgnił, a to nawet pośrodku pola buraczanego specjalnie nasiona chwastów nasiał! – nie mógł się uspokoić Zawhorodnij i ple pił wszystko, co mu ślina na język przyniosła. Leontij napotkał wzrok rodaka, którego oczy szaleńczo biegały, a ręce drżały – czy to z podniecenia, czy z kolejnego ciągu alkoholowego. Przypomniało mu się, jak starszy o prawie dziesięć lat Zosym zawsze zazdrościł małemu Leontijowi, kiedy spotykali się w dziadkowym sklepiku. Czasami nawet najmował się do pracy u Nykyfora Hołuba, bo dzieci trzeba było karmić, a własnego gospodarstwa nie miał i do pracy nie był zbyt skory. Wolał raczej posiedzieć w karczmie i pożalić się na swój biedny los, a przy pojawieniu się bolszewików we wsi, patrzcie państwo, wybił się na ludzi i wysługiwał im się przy każdej okazji. „Niech Bóg go osądzi!” – pomyślał Lewko. – Świadku Zabołotnij Maksymie Josypowyczu, urodzony w 1902 roku, czy potwierdza pan, że aresztowany Hołub Leontij publicznie mówił: „Kiedy byłem w Niemczech w niewoli, lepiej mi się żyło jako jeńcowi, niż tutaj wolnemu w radzieckiej Ukrainie”? – Tak, towarzyszu śledczy, coś o tym Leontij mówił. Ale on rzeczywiście był cztery lata w niewoli. – Nie pytam pana, gdzie i jak długo był! Pytam, co i gdzie mówił aresztowany przeciwko działaniom władzy radzieckiej! – huknął operacyjny. – Ale ja nic więcej nie słyszałem, z Hołubem mało się znam. Tak, pracowaliśmy razem trochę w kołchozie, wiem, że pochodzi z rodziny kułaka i sam był kułakiem. Gospodarstwo miał silne, nawet przed rewolucją mieli własny sklep kolonialny. Po rozkułaczeniu uciekł z rodziną przed wywózką, ale po jakichś trzech latach wrócił i zaczął pracować w kołchozie przy różnych robotach. Więcej o aresztowanym nic nie wiem. Leontij patrzył na rodaka i sam nie mógł sobie przypomnieć niczego, co by ich łączyło – różnica wieku spora, dorastali w innych częściach wsi i nawet w kołchozie wspólnych spraw nie mieli. Chyba że ich rodzice kiedyś kłócili się o ziemię, ale czy to powód, żeby teraz wyrównywać rachunki? – Świadku Hajdaj Mykoło Dmytrowyczu, urodzony w 1898 roku, pochodzący z rodziny biedaków, aktywisto i komsomolcze, co może pan opowiedzieć o oskarżonym Leontiju Hołubie? – Towarzyszu śledczy, zawsze podkreślałem i meldowałem przewodniczącemu rady wiejskiej oraz operpełnomocnikowi wilszańskiego oddziału NKWD Jakymence, że obywatel Hołub Leontij Nykyforowycz jest zaciekłym wrogiem władzy radzieckiej. Wszędzie publicznie przy każdej okazji wzywał chłopów do oporu i obalenia władzy rad. Mówił: „Władza radziecka chwali się swoją potęgą?! A tylko kapitaliści wspomnieli o wojnie, to władza radziecka zdziera z nas ostatnie koszule i wysyła tymże kapitalistom na okup od wojny”. – Co jeszcze pan słyszał lub był pan świadkiem działań niezgodnych z prawem oskarżonego? – niespiesznie kontynuował przesłuchanie śledczy. – Tak, oczywiście, towarzyszu śledczy. Podczas organizowania kołchozów cała rodzina Hołubów, a także teść Leontija – Ciopa Pyłyp Kindratowycz – aktywnie występowali przeciwko linii partii bolszewików i prowadzili aktywną działalność kontrrewolucyjną. Jesienią 1937 roku Leontij agitował chłopów: „Rzucajmy kołchozy i jedźmy na Donbas! Niech komuniści sami gospodarują na ziemi, karmią nas i ślą nam chleb!”. A jeszcze przy radzie wiejskiej publicznie wzywał: „Dwa lata pracowałem z całą rodziną, ale cały czas byłem w niedostatku! Niepotrzebna nam taka władza, która zabiera nam wszystko! Za cara żyło nam się o wiele łatwiej!”. Leontij z pogardą patrzył na tego Judasza, którego nienawidziła dobra połowa rodzinnej Zełenej Dibrowy i okolicznych wsi. Słyszał, że ten nawet własną rodzinę z sąsiedniej Towstej wydał czekistom i pomagał rozkułaczać. A potem długo się tym chwalił i przepijał kopiejki, które zapłacili mu nowo upieczeni czerwoni panowie za bezbłędną służbę. Wstręt do niego Leontij czuł od młodości. Mykoła był chytry, śliski i zazdrosny, zawsze mu było mało, a do kołchozu pobiegł jako jeden z pierwszych. A co miał do stracenia: ziemi i bydła nie miał, pracować nawet w kołchozie nie chciał. Tak, był „pachołkiem” przewodniczącego rady wiejskiej. Więc spodziewać się czegoś dobrego po tym współmieszkańcu Leontij nie mógł… – Świadku Chywrenko Musiju Fedorowyczu, urodzony w 1894 roku, czy potwierdza pan, że zna aresztowanego? – Tak, towarzyszu śledczy, dobrze znam Leontija Hołuba, bo mieszkałem po sąsiedzku i od małego się przyjaźniliśmy. Leontij spotkał się wzrokiem z Musijem i zdążył wyszeptać: – Jak mogłeś? Za co? Chywrenko wzdrygnął się i ledwo wykrztusił: – Wybacz, Lewku, nie mogłem inaczej. Zmusili mnie. Przecież mam jeszcze małe dzieci… – Masz dzieci? A o moich sześciorgu pomyślałeś? Nie spodziewałem się po tobie takiej podłości… – Przerwać rozmowy, bo zaraz obaj pójdziecie do karceru! Odpowiadać na zadane pytania! – wrzasnął rozgniewany operacyjny. A Leontij pogrążył się we wspomnieniach, kiedy jeszcze jako dzieci z tym samym Musijem, który mieszkał obok dwie chaty dalej, biegali kąpać się do stawu Kuszniriwskiego, a zimą razem wesoło kolędowali i jedli smaczną kozią zsiadłą śmietanę u jego babci z jednej wielkiej glinianej miski. Nawet jako młodzieńcy oglądali się za tymi samymi dziewczynami, prowadzili tajemne kawalerskie rozmowy. Na weselu Leontija i Jiwhy Musij najwięcej tańczył z wiejskimi dziewczętami, a kiedy Leontij był w niewoli, ten pomagał, jak mógł, jego rodzinie. A teraz tak to wychodzi… …Drzwi kazamatu znów głośno się otworzyły i do zakopconej celi wepchnęli zmęczonego Prudyusa. Na dworze zaczynało się już ściemniać. – Co tam, Fedorze? Co ci oprawcy znowu od ciebie chcieli? – Oj, Lewku, nie wiem, jak ci powiedzieć. U tych „panów życia” dzisiaj wieczorem gwarno. Słyszałem jednym uchem, że przyjeżdża z kontrolą sam komendant NKWD obwodu kijowskiego Worobjow. Nasi kaci biegają przerażeni i zaaferowani. Do pracy jutro nikogo brać nie będą. Chociaż, pewnie jest i dobra wiadomość. Dzisiaj naczelnik umańskiego NKWD Salomon Lenderman, któremu w gabinecie podłogę łatałem, niby przypadkiem rzucił: „Nie bój się, kułaku, może was i nie rozstrzelają! Pójdziecie etapem, będziecie pracą odkupować swoją winę przed radziecką ojczyzną. Nawet po czerwońcu na drogę damy!”. A potem głośno się rozrechotał. Kłamie. Wyrok trójki to oszustwo, a może rzeczywiście nie wszystko stracone. Mała iskra nadziei zaświtała także u Lewka. A może jeszcze pożyjemy, zobaczę swoje dzieci. Niechby i po dziesięciu latach zesłania, byle tylko przeżyć, byle tylko wrócić do rodzinnego domu. Z takimi myślami, które choć trochę rozgrzewały duszę, przy świergocie majowego słowika, który zaciągnął za oknem swoją ulubioną pieśń, Leontij zasnął… I po raz kolejny zobaczył sen, który przez trzy ostatnie miesiące nie dawał spokoju. On, jeszcze całkiem młody 19-letni narzeczony, ze swoją ukochaną, o rok starszą pięknością Jiwą, idą brać ślub do wiejskiej cerkwi w 1913 roku. Za nimi – poważni świadkowie: od pana młodego – Mychajło Petrowycz Tereszczenko i brat Petro Nykyforowycz Hołub, a od panny młodej – Ołeksij Ihnatowycz Drypka i Afanasij Naumowycz Krasycki. Świątecznie ubrane druhny śpiewają pieśni weselne, a hałaśliwe dzieciaki wybiegają aż przed młodych i uważnie się przyglądają, z ciekawością wytykając ich brudnymi od kurzu palcami. Przy każdym podwórku stoją dziadkowie z babciami, którym młodzi poważnie się kłaniają, a ci, w swojej kolei, żegnają się i życzą Leontijowi oraz Jiwie długich lat wspólnego szczęśliwego życia. Oto już podeszli do wiejskiej cerkwi św. Mikołaja, gdzie mieli na nich czekać rodzice i ksiądz. Ale z jakiegoś powodu drzwi cerkwi są zamknięte, wokół nikogo nie ma, tylko dwa czarne kruki głośno kraczą gdzieś na wierzchołku dzwonnicy. Leontij próbuje o coś zapytać Jiwę, rozgląda się, a wokół – ani żywej duszy. Chce zawołać narzeczoną, a w gardle, niczym kłębek dzikich pszczół, który nie pozwala wziąć oddechu i żądli zabójczą trucizną. Nagle otwiera się cerkiew i Leontij znów zauważa prosto w drzwiach wielką trumnę, przybraną ślubnymi ręcznikami. W tym miejscu zawsze się budził. Ale tym razem ciekawość wzięła górę nawet we śnie: Lewko odważył się podejść bliżej i zobaczył, że w tej trumnie leży on sam, ubrany w brudną bieliznę, a w ręce zamiast krzyża zaciśnięty wielki żelazny czerwoniec, spod którego wypływa ruda krew… Leontij obudził się w zimnym pocie i długo po cichu się modlił, nijak nie mógł pojąć, co by ten sen oznaczał… „To pewnie Fedir ze swoimi wieczornymi wieściami o zesłaniu i czerwońcu na dodatek tak wpłynął na mózg, że aż głupoty się przyśniły” – rozmyślał sobie Leontij. 19 maja 1938 roku Tak do rana już nie mógł zasnąć. Znów przypomniał sobie wesele, jak bawili się wielką rodziną i ile było planów na szczęśliwe życie małżeńskie u młodych. Jak potem cieszyli się z narodzin pierworodnej Tetianki… Ale przeklęta wojna zrujnowała wszystkie marzenia. A potem niewola i szalony wir wojny w ojczyźnie, choroby, ruina i głód. Jak w ogóle udało się przeżyć – do tej pory się dziwi. I dlaczego teraz on, spokojny rolnik, siedzi w tym więzieniu i w czym jego wina? Rano do i tak ciasnej celi przeniesiono jeszcze jednego ziomka z Zełenej Dibrowy. I nie byle kogo, a byłego przewodniczącego kołchozu Artema Semenczuka-Neczytajłę! Leontij nie wytrzymał i od razu podsiadł się do niego. – Co się stało, Artemie? Czym ty nie dogodziłeś swoim panom-bolszewikom, którym tak gorliwie i sumiennie służyłeś? Czyżbyś też zajmował się szkodnictwem? – złośliwie i z nieukrywanym uśmiechem zwrócił się do byłego przewodniczącego. – A ja przecież mówiłem, że choćbyśmy z nóg padali wszyscy w tym kołchozie, a planów waszej partii nie wykonamy. A ty nas goniłeś i groziłeś oddaniem pod sąd za niewykonanie i szkodnictwo. A tu proszę, jak się obróciło! – A co miałem robić? Nie ja, to ktoś inny byłby na moim miejscu – cicho odpowiedział Semenczuk. – Cudzej krwi i grzechu nie ma na moich rękach. Sam z rodziną ledwo przeżyliśmy głodny 1933 rok. Nikomu zła nie robiłem. – To dlaczego więc jesteś tutaj z nami w tym śmierdzącym kazamacie? – włączył się do rozmowy Fedir Prudyus. – Czy może postanowiłeś przekazać nam podarunki z domu? – Nie, przechodzę w tej samej sprawie, co wy. Ktoś doniósł na mnie. W dodatku jeszcze niewykonanie planów skupu dołączyli. Taka wam oto sytuacja, drodzy ziomkowie. Nie miejcie do mnie żalu, w tej celi nie mamy już czego dzielić. – To tak, oczywiście! Ale jakaż przewrotna jest nasza dola: ja siedzę za to, że nienawidziłem waszej władzy, a ty siedzisz za to, że jej wysługiwałeś się! – głośno zaśmiał się Fedir. – No to teraz, Semenie, możesz nam głośno zaśpiewać na całą celę swoją ulubioną wiejską pieśń biesiadną, którą lubiłeś zaciągnąć w towarzystwie takich samych aktywistów-komsomolców: „Oj duka-duka, kułak żmija, naśmiewa się, Oj po co-po co biedna hołota upija się…” – nie powstrzymał ironicznego śmiechu Leontij i wszyscy współwięźniowie, których o świcie bolszewickiej kolektywizacji rozkułaczono i pozbawiono całego osobistego majątku. …Dzień mijał na smutnych rozmowach. Około dwudziestu dusz, które spędzono do tej ciasnej komórki, myślało-zgadywało, jaki los czeka ich w najbliższym czasie. I przeważnie wszyscy nieszczęśnicy z tej i sąsiednich cel byli z rodzinnych stron, tylko z miłej Zełenej Dibrowy było ich kilka osób: Ilja i Nykon Majborodowie, Ołeksandr Stepura, Zachar Neczytajło, Wasyl Krasycki oraz daleki krewny żony Jiwy – Zosym Ciopa. A jeszcze z sąsiedniej Topylnej byli tutaj ziomkowie Fedira Prudyusa i jego towarzysze broni z oddziału hryzliwskiego – Jefym Prudyus i Opanas Kołysnyk. Oprócz nich, Lewko spotykał Oksenja Jurczenkę, Hryhorija Nazarenkę, Petra Macepę oraz Kałenyka Mołoczka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ła Jiwha. – A gdzie teraz Lewko, nie ma żadnej wieści… Dzieci często pytają, a odpowiedzieć im nie ma co. Tak i sny niedobre prawie każdej nocy przeszkadzają odpocząć po ciężkiej codziennej kołchozowej pracy. Gdzie ty, mój gospodarzu, gdzie ty, mój słowiku? Jak szóstkę naszych dzieci na nogi mam sama podnosić? Czemu milczysz, sokole mój jasny?” z uśmiechem powiedział Daniłow do partnera. Ale ten nijak nie mógł rozewrzeć pięści Leontija i walił rękojeścią rewolweru po jeszcze ciepłych, ale mocnych dłoniach chłopa, z których tryskała gęsta krew. – Wot suka chachlackaja! Ty smatri, kak dierżit! Dumał i wwładu pagulat uspiejet na naszi dienieżki, – śmiał się podchmielony kat. – Da ładno, barasaj jewo! Paszli za sliedujuszczim. U nas jeszczo mnoga raboty na sievodnia! Puskaj zabirajet żmura won Krawczenko i Wereszczuk. Im toże diengi prigadiatsa, – wrzasnął oper Daniłow. P. S. 26 listopada 1958 roku postanowieniem posiedzenia prezydium Czerkaskiego sądu obwodowego postanowienie trójki UNKWD obwodu kijowskiego z 25 kwietnia 1938 roku w sprawie Leontija Nykyforowycza Hołuba zostało uchylone, a sprawa zamknięta z powodu nieudowodnienia przedstawionego oskarżenia skazanemu. Żona Jiwha przeżyła jeszcze prawie czterdzieści lat jako wdowa, wychowała szóstkę dzieci, ciężko pracowała w miejscowym kołchozie im. Petrowskiego jako pracownica fizyczna. Dożywała swoich dni u córki Stepanydy w mieście Watutine, gdzie też spoczęła. Pochowana na miejskim cmentarzu centralnym. Leontij leży w umańskiej ziemi, najprawdopodobniej w mogiłach zbiorowych na starym cmentarzu mieszczańskim razem ze swoimi ziomkami i współmieszkańcami wsi, dokąd wywożono ich samochodami po rozstrzeliwaniach w piwnicach miejscowego oddziału NKWD. Jedyny świadek – Musij Chywrenko, dożył do 1958 roku, od wszystkich swoich wcześniejszych oskarżeń i zeznań całkowicie się odciął. Maksym Zabołotnij w 1939 roku został powołany w szeregi RKKA i zginął w tym samym roku na granicy z Finlandią. Zosym Zawhorodnij zmarł z wychłodzenia, zasnąwszy pod płotem zimą 1940 roku. Mykołę Hajdaja latem 1941 roku rozstrzelali Niemcy w Zwinogródce. Jego, byłego aktywistę, wydali okupantom współmieszkańcy – za wszystkie cierpienia, które ten przyniósł ludziom, wysługując się bolszewickiej władzy. Materiał napisano na podstawie spraw archiwalnych, które przechowywane są w Państwowym Archiwum Obwodu Czerkaskiego oraz archiwum obwodowego oddziału SBU. *** Jiwha nagle się obudziła, ledwo zdrzemnąwszy. Przywidział się Leontij, którego zmęczyła się w niepokoju czekać już czwarty miesiąc z rzędu. Z ulicy słychać było żałosne wycie psa w budzie. Dzieci mocno spały, a z głowy kobiety nie wychodził Leontij… Przywidział się jeszcze całkiem młody, jakby dopiero co się poznali, jak wygwizdywał słowikiem pod płotem, aby wywołać dziewczynę z chaty na posiedzenia. I jak mu to tak prawdziwie wychodziło – dziwili się wiejscy kawalerowie. – On zjawił się już twój gołąb-słowik, – mruczała matka. – Patrz, dziewczyno, bo się doigrasz ze swoimi posiedzeniami! Nie daj Boże przyniesiesz w pieluszce dziecko – wygoni ojciec z podwórka! – Oj, mamo, co wy takie mówicie! Lewko to dobry i gospodarny chłopak. I na darmo wy mówicie, że on zarozumiały, bo jego ojciec trzyma dziadkowy sklep we wsi. On ziemię kocha i pracuje tak samo ciężko przy niej, jak i nasi Serhij z Andrijem. Z niego z czasem będzie dobry gospodarz, oto zobaczycie, mamo! – broniła Jiwha swojego wybranka. – I mniejsza o to, że on o rok młodszy ode mnie, za to mądrzejszy i nawet pisać oraz liczyć nauczył się u dziadka. – To niech swatów wysyła i nie drażni oczu sąsiadom u nas pod podwórkiem, – nie ustawała matka. “Och, jak dawno to wszystko było i czy było naprawdę, – gorzko zamyśliła się Jiwha. – I gdzie teraz Lewko, nie ma żadnej wieści… Dzieci często pytają, a odpowiedzieć im nie ma co. Tak i sny niedobre prawie każdej nocy przeszkadzają odpocząć po ciężkiej codziennej kołchozowej pracy. Gdzie ty, mój gospodarzu, gdzie ty, mój słowiku? Jak szóstkę naszych dzieci na nogi mam sama podnosić? Czemu milczysz, sokole mój jasny?” Ludmiła Babenko, Ołeh Pustowhar, Maryna Hryniowa wydanej do bezpłatnego rozpowszechniania na ukraińskich uniwersytetach na grant Ambasady USA. Perełka i superwydarzenie na prezentacji w PNPU – eksponowanie unikalnej płyty z napisem “Szczedryk” w wykonaniu Ukraińskiego chóru narodowego (Nowy Jork, 1922 rok). W ramach prezentacji zademonstrowano nagranie wideo wykonania “Szczedryka” przez chór “Kalyna” Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Badaczka historii “Szczedryka” i dyplomacji kulturalnej Ukrainy, pracownica naukowa Instytutu archeografii ukraińskiej i źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego NAN Ukrainy, założycielka Instytutu M. Łeontowycza w Połtawskim Uniwersytecie Pedagogicznym przedstawiła wystawę, przeprowadziła wycieczkę. A jeszcze pani Tina podarowała bibliotece imienia Mychajła Żowtobriucha Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego egzemplarz swojej książki “Szczedryk. Znana pieśń z nieznaną historią”, opublikowanej przez Połtawskie biuro UINP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Honorowanie Petlury trwa

A sąsiedzi Borowiczanie również przechodzili w jednej sprawie karnej – Danyło Kłymenko, Opanas Snitko, bracia Serhij i Iwan Borowykowie. W każdej wsi do stu dusz, a może i więcej, funkcjonariusze NKWD aresztowali i wysyłali do więzień. Bolszewicki zamysł szybkiego zbudowania komunistycznego raju na wsi w żaden sposób nie znajdował poparcia wśród chłopstwa. Szukali „winowajców” i wtrącali do kazamatów, zmuszając do podpisywania przyznań do grzechów, których chłopi nie popełnili. …Cichy wiosenny wieczór i świergot słowika zagłuszył gwar w korytarzu kazamatu. Drzwi celi otworzyły się i weszło dwóch milicjantów, wśród których Łeontij rozpoznał niezmiennego strażnika, rudego kacapa, oraz jednego z operów miejscowego oddziału NKWD Daniłowa. Trzymał w rękach papiery i wrzasnął: – Więźniowie Krasicki, Cioppa, Prudius, Hołub – bierzemy swoje rzeczy i szybko na wyjście! – Oto wam, znowu noc nadchodzi, a tym oprawcom nie dość – mruknął niezadowolony Łeontij. A i jakie rzeczy brać, przez trzy miesiące pobytu w tych więzieniach cała odzież zamieniła się w brudne łachmany, od których śmierdziało potem i pleśnią. Łewko rzucił okiem na Fedira i Zosyma, chciał o coś zapytać, ale rozmyślił się, bo zobaczył, że i ziomkowie niechętnie zbierają swoje niechciane rzeczy. Wychodząc razem na korytarz byłej fabryki obuwia, zauważyli jeszcze dobrych ze trzydzieści takich samych nieszczęśników jak oni sami. Pod głośne krzyki konwojentów wyszli na dziedziniec fabryki. Już prawie ściemniało, ale Łewko dostrzegł w oddali przy głównym budynku trzy stare ciężarówki, przy których kręciło się z pięciu jeszcze całkiem młodych milicjantów. Wbrew oczekiwaniom Łewki, że będą ich ładować na te auta, jeńców pod nadzorem samego naczelnika więzienia Abramowicza poprowadzono do budynku miejscowego oddziału NKWD. Dusz 40 zebrano w wielkim pokoju, gdzie znajomy już kat Hryszka Pietrow rozkazał wszystkim rozbierać się do bielizny i oddawać wszystkie cenne rzeczy, jeśli ktoś takie posiada. – Znęcają się te łotry czy co? – syknął Zosym. – Jakie jeszcze możemy mieć cenne rzeczy, chyba że jedyny złoty ząb w moich ustach? – poparł rozmowę Fedir. – Tak, bracia, coś ci bolszewicy całkiem zmysły postradali. U mnie porządne buty i te jeszcze w zwinogrodzkim więzieniu odebrali – poparł rozmowę Łeontij. – A teraz was po jednym zaprowadzą do bani, przebiorą i wyślą etapem. Nie patrząc na to, że jesteście złośliwymi wrogami radzieckiego narodu, dajemy wam szansę poprawy. Do tego w drogę otrzymacie po całe 10 rubli na wyżywienie i tytoń – wrzeszczał komendant rejonowego oddziału Karpow. Łeontij zauważył, jak oper Daniłow razem z milicjantem-kierowcą Zudinem po jednym wyprowadzali jeńców do innego pokoju, po dziesięciu minutach wracali i zabierali kolejnego nieszczęśnika. Na duszy było niespokojnie. Grzała myśl, że jeszcze pożyjemy, może nie rozstrzelają kaci… – Oj, Fedirze, coś niespokojnie na duszy – szepnął Łewko do Prudiusa. – Nie bój się, przecież mówiłem ci wczoraj, że ten Abramowicz napomykał mi. Wszystko będzie dobrze. Ja pójdę pierwszy i będę czekał na ciebie. A ty nie zwlekaj. Jeszcze zdążysz się pomodlić! – mrugnął do Łewki Fedir i podszedł bliżej drzwi, za którymi przerażała niepokojąca niepewność. Doczekawszy się swojej kolejki i przeczytawszy w myślach wszystkie modlitwy o zbawienie duszy i ciała, Łeontij poszedł przed konwojentami. Za drzwiami innego pokoju stał duży stół, zawalony stosami papierów, za którym siedział chudy, w średnim wieku mężczyzna w milicyjnym mundurze i uważnie przyglądał się dokumentom. Obok tupał naczelnik miejscowego NKWD Salomon Borisow-Lenderman. – Towarzyszu Worobjow, to skazany na rozstrzelanie kułak Łeontij Nikiforowycz Hołub, z artykułów 54-10 i 54-11 kodeksu karnego USRR. Złośliwy przeciwnik kolektywizacji, kułak i antysowieciarz. – No czymże ci, śmieciu kułacki, nasza radziecka władza nie dogodziła? – podniósłszy znad papierów swój ciężki wzrok, jadowicie wymówił ten kijowski naczelnik za stołem. – Nic, pamiętaj naszą dobroć, masz, bierz całego czerwońca – może przyda się w dalekiej drodze – jakoś przebiegle wymówił. Ale dokąd było się podziać, Łeontij zacisnął żelaznego czerwońca w prawej ręce, aż chrupnęły kostki, i nie dziękując, ruszył boso, tylko w brudnej bieliźnie z konwojentami, którzy wbrew oczekiwaniom Łewki, że poprowadzą na ulicę, do przygotowanych ciężarówek, popchnęli go w inne drzwi, za którymi schody prowadziły do piwnicy. „Aha, oczywiście, jeszcze przecież banię obiecywali i nową odzież, bo dokąd jechać w daleką drogę w samej bieliźnie” – pomyślał Łeontij. Długie schody skończyły się w jakiejś wielkiej półciemnej sali. Niedobre przeczucie nie dawało spokoju Łeontijowi. Serce kołatało w piersi, gotowe w każdej chwili wyrwać się na zewnątrz. Poczuł, że konwojenci trochę zostali w tyle za nim, bo nawet siwuchowego odoru nie dało się wyczuć. Chciał się obejrzeć, ale ostry okrzyk Daniłowa przerwał to pragnienie: – Idź szybciej i nie oglądaj się, mordo kułacka! Łeontij zobaczył przed sobą czerwoną ceglaną ścianę w kawałkach jakiegoś krwawego mięsiwa i drobnych kości. „Panie, czyżby to koniec…” – ledwo zdążył pomyśleć, i od strasznego domysłu zrobiło się zimno w piersi. Strzału nawet nie usłyszał… Kaci zadziałali według swojego zgranego krwawego scenariusza. – No proszę, jeszcze o jednego wroga proletariatu stało się mniej! Zabierz u niego czerwońca, on mu się już nie przyda – z jadowitym uśmiechem rzucił naczelnik. Iryna Udowyczenko. Prezentacja i eksponowanie stały się możliwe dzięki organizacyjnemu wsparciu i wszechstronnej pomocy rektor PNPU Maryny Hryniowej, katedry historii Ukrainy, którą kieruje profesor, znana badaczka historii Ukrainy XX wieku Ludmyła Babenko, oraz deputowanej rady obwodowej Janiny Barybiny. Uczestników ceremonii otwarcia wystawy powitali dyrektor Departamentu Kultury i Turystyki Połtawskiej OWA Iryna Udowyczenko oraz przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeh Pustowhar. Wystawowy projekt poświęcono historii międzynarodowego triumfu „Szczedryka” Mykoły Łeontowycza, światowych tournée Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli pod batutą Ołeksandra Koszycia. Projekt stworzono i popularyzuje się dzięki grantowi Wydziału Prasy, Edukacji i Kultury Ambasady USA w Ukrainie. W czerwcu ubiegłego roku autorka tego projektu Tina Peresunko odwiedzała Połtawę. W przytulnym dziedzińcu Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego błyskotliwie wygłosiła wykład „Symon Petlura i Kultura”. Ważność wykładu nie tylko w tym, że to badanie – potężny „punkt zborny” w temacie poznania Petlury nie tylko jako wojskowego, społecznego i państwowego działacza, ale także jako krzewiciela na niwie kultury narodowej. „Atutem” wykładu jest też to, że towarzyszą mu unikalne archiwalne nagrania audio, był ilustrowany fotokroniką i kroniką filmową. I oto nowa wizyta Tiny Peresunko w Połtawie. Połtawa honoruje swojego ziomka Symona Petlurę z okazji 145. rocznicy od dnia urodzin. Wydarzenia z okazji honorowania wybitnego państwowego i kulturalnego działacza kontynuowano w Połtawskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym (PNPU), gdzie zaprezentowano unikalną wystawę „Przyszli, zaśpiewali, zwyciężyli”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wami wierszowanym wersem, ale przecież w poezji Szewczenki nawet słowa takiego nie ma – łajdak. Ale jest inne, zabójcze – ścierwo. Oni – wszędzie ścierwa! Wiem, że następnego dnia parowiec nie przywiózł w poczcie upragnionej wolności, a wasza rozpacz była, zdaje się, bezgraniczna… – Parowiec z Guriewa nie przywiózł mi absolutnie niczego, nawet listu. Listów zresztą nie oczekiwałem, bo wierni przyjaciele moi dawno już nie wyobrażają mnie sobie w tej wstrętnej norze5. O moi szczerzy, moi wierni przyjaciele! Gdybyście wiedzieli, co ze mną robią na rozstaniu dziesięcioletni kaci moi, nie uwierzylibyście, bo ja sam ledwie wierzę w te podłości. Mnie samemu wydaje się to kontynuacją dziesięcioletniego wstrętnego snu. – Nawet gorzko żartowaliście, że wolność wasza gdzieś z urzędnikiem-pisarzem w szynku hula… – I to prawda, prawda dlatego, że najbliżsi moi dręczyciele przeglądami, musztrą, kartami i pijaństwem próżnują6, a sprawami pisemnymi zarządza jakiś tam pisarz Pietrow, zdegradowany do szeregowców za oszustwa. Tak wiedzie się od wieków i naruszenie świętego testamentu ojców dla jakiegoś tam szeregowego Szewczenki byłoby sprzeczne zarówno z przykazaniami ojców, jak i zasadami służby wojskowej. – Waszymi ustami niedola żartuje… – Na sercu straszna udręka, a ja siebie żartami pocieszam. A wszystko to robi ze mną wietrzna nadzieja. Nie wieszać się przecież w rzeczy samej przez jakiegoś pijaka ojca-dowódcę i godnego sekretarza jego… Nadzieja nasza najdelikatniejsza, stała, do grobowej deski niezmienna matka-kochanka… – Gdyby nie nadzieja, to zapewne w tym strasznym smutku na obczyźnie można było się złamać… Ale z wami, wielki ukraiński Kobzarzu, to się nie stało! – Cały ten niepojęty smutek, wszystkie rodzaje upokorzenia i zniewagi minęły, jakby nie dotykając mnie. Najmniejszego śladu nie zostawiły po sobie… Wydaje mi się, że jestem dokładnie tym samym, który był i dziesięć lat temu. Żadna cecha w moim wewnętrznym obrazie nie zmieniła się. – Cieszę się, że doczekaliście się parowca z Guriewa, który przywiózł oficjalne zezwolenie na zwolnienie, o czym dowiedzieliście się 21 lipca 1857 roku o jedenastej godzinie rano, a już 2 sierpnia opuściliście Twierdzę Nowopietrowską. – Na zakończenie podziękowałem Wszechmogącemu Miłośnikowi Ludzi, który darował mi siłę duszy i ciała, by przejść tę ponurą, ciernistą drogę, nie raniąc siebie i nie poniżając w sobie ludzkiej godności. – Do ziemi kłaniam się wam, jedyny i najdroższy Kobzarzu, za tę rozmowę – smutną i czystą, bezcenną. Żyje we mnie świętym aniołem światła i ciepła nadzieja, że z wami będę znów rozmawiał… Amen! ____________ 1 Zob. Melnyczenko W. Rozmowa z Tarasem Szewczenką // Słowo Proświty. Nr 9. 7–13 marca 2024 r. Tegoż. Rozmowa z Tarasem Szewczenką (o książkach, które, „czytając, ożywamy…”) // Słowo Proświty. Nr 16. 25 kwietnia – 1 maja 2024 r. 2 Czyli zasmucił się. 3 Compioni (Campioni) Andrij Ołeksijowycz – inżynier garnizonowy, podporucznik Twierdzy Nowopietrowskiej od 1856 roku. 4 Według wspomnień Agaty Uskowej – żony komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej Iraklija Uskowa – Compioni, którego nazywała fircykiem, często spotykał się z Szewczenką w ich domu i, wiedząc o dobrym stosunku komendanta do zesłańca, nie mógł mu szkodzić. To tylko podkreśla otwartą podłość, której dopuścił się młody oficer. 5 Rzeczywiście, dwa ostatnie listy z wolności – od Mychajła Łazarewskiego i Bronisława Zaleskiego – datowane są na maj 1857 roku. Łazarewski właśnie poinformował Szewczenkę na początku maja o możliwym szybkim zwolnieniu poety. Jeśli chodzi o zesłanie w Twierdzy Nowopietrowskiej od 17 października 1850 roku do 2 sierpnia 1857 roku, to Taras Hryhorowycz nazywał je „siedmioletnim więzieniem”, „bezgranicznym więzieniem”, „moim więzieniem”, „prawdziwą pustynią” i in. 6 Tak u Szewczenki – dosłownie. Zapewne zesłaniec miał na myśli, że oni próżnują, czyli spędzają czas na rozrywkach, unikają poważnych zajęć, leniuchują.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Rozmowa z Tarasem Szewczenką O strasznej historii z łajdakami

Kontynuacja rozmowy, rzecz jasna wyimaginowanej, z Tarasem Szewczenką1 jest uwarunkowana tą samą podstawową zasadą: teksty Kobziarza są autentyczne, nie dotknięte żadnym cudzym „nawet najmniejszym słowem”. Chodzi o historię, którą wybitny szewczenkoznawca Serhij Jefremow scharakteryzował prawie sto lat temu: „Ta straszna historia może służyć za najlepszą ilustrację położenia poety na zesłaniu…” Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki – Drogi Tarasie Hryhorowyczu, rozmowa jeszcze się nie zaczęła, a już widzę, że radości ona panu nie przyniesie, czoło pana posępniało. Proszę mi wybaczyć, że przypominam ciężką dla duszy boleść… – Prawdę mówiąc, w moim minionym życiu nie było wiele radości, a mimo to było coś podobnego do wolności, a jeden cień wolności człowieka podnosi. Kiedyś bywało, choć popatrzysz na radości ludzi, a teraz i cudzego szczęścia nie widzisz. Wkoło smutek, pustynia, a w pustyni koszary, a w koszarach żołnierze, a żołnierzom jaka radość do twarzy? – Począwszy od wiosny 1857 roku, żył pan w napiętym oczekiwaniu na oficjalny dokument o zwolnieniu z zesłania, który miał przybyć z pocztą dostarczaną parowcem z miasteczka Gurjew. Tak było i tego wieczoru w połowie czerwca 1857 roku… – Pod wieczór poczta przyszła, ale ani mi, ani o mnie nic nie przywiozła. Znowu opuściłem nos na kwintę2. Znowu udręka i bezkresne czekanie. Czyżby do tej pory nie mogli wydać w sztabie korpusu rozporządzenia w mojej sprawie? Zimni, obojętni tyrani! Wieczorem wróciłem do umocnienia i otrzymałem rozkaz od feldfebla, by przygotować się do przeglądu. Taki rezultat dawnego wyczekiwania i z takim drżeniem oczekiwanej Wolności. Ciężko, niewymownie ciężko! Oszaleję w końcu od tego niekończącego się czekania. – A co z przeglądem wojskowym? – Do tego ważnego nadchodzącego wydarzenia przymierzano mi rynsztunek. Jaka podła nadchodząca ważna chwila! Jaka niekończąca się i wstrętna przymiarka rynsztunku. Czyżby i to jeszcze nie ostatni raz wyprowadzą mnie na plac, jak bezsłowne zwierzę, na pokaz? Hańba i upokorzenie! Trudno, ciężko, niemożliwie zagłuszyć w sobie ludzką godność, stanąć na baczność, słuchać komend i poruszać się jak bezduszna maszyna… – Ale musiał pan mimo wszystko wziąć udział w przeglądzie dowódcy batalionu 4. roty 1. batalionu liniowego Oddzielnego korpusu orenburskiego. – Do tego egzaminowania przygotowywałem się dość obojętnie, jako człowiek w połowie wolny. Ale kiedy stanąłem przed nieubłaganym egzaminatorem, gdzie co się podziało. Ani najmniejszego cienia, niczego podobnego do człowieka w połowie wolnego we mnie nie zostało, ta sama bolesna zimna drżączka przebiegła przez moją istotę. To samo, co w dawnych latach, uczucie – nie, nie uczucie, a martwa nieczułość – ogarnęła mnie na widok tej drewnianej pomalowanej figury. Jednym słowem, zamieniłem się w nic… – Jaki pan jest bezlitosny dla siebie, dzielny Tarasie Hryhorowyczu! O co zapytał pana osobiście egzaminator? – Egzamin powtórzył się słowo w słowo, jak i dziesięć lat temu, ćwierci litery nie dodano i nie ujęto. Za to i ja ani na jotę nie posunąłem się na polu edukacji wojskowej. Upartość obopólna i niewzruszona… – Oto taka jest pana siła i odwaga! A jeszcze, mówiąc pana palącymi słowami, „niewzruszona chachłacka upartość”… W istocie, stanął pan do walki z imperialną Rosją i zwyciężył! – A ty za co? – zapytał mnie, zwracając się do mnie. – Za pisanie oburzających wierszy, wasze wysokobłagorodie. – Mam nadzieję, że w przyszłości nie będziesz… – Między innymi, wielki Poeto, powtórzył pan dosłownie słowa najważniejszego oskarżenia rosyjskiego caratu przeciwko panu… A wysokobłagorodie jednak na próżno miał nadzieję… – W niezapomniany dzień ogłoszenia mi konfirmacji powiedziałem sobie, że nie zrobią ze mnie żołnierza. I nie zrobili. – Tydzień po nieszczęsnym egzaminie zdarzyło się skrajnie nieprzyjemne wydarzenie, o które chciałem pana szczegółowo wypytać. Chociaż w tamtym czasie czuł się pan znacznie swobodniej, mimo wszystko całkowicie zależał pan od oficerów, zwłaszcza nowoprzybyłych, którzy pragnęli poznać znanego szeregowca-zesłańca… – Dzisiaj pod wieczór, przechodząc obok oficerskiego skrzydła, usłyszałem nową dla mnie pieśń, która zaczynała się tak: Kowriki na kowriki I szatriki na szatriki. Dalej nic nie mogłem dosłyszeć, ponieważ śpiewak bardzo grubo basował i dlatego, że pijany Campignoni3, oficer inżynieryjny i desperacki pijak, wybiegł na plac i zobaczywszy mnie, wymyślił, by wyświadczyć mi małą przysługę, patronat, zapoznając mnie z nowoprzybyłymi oficerami, z dzielnymi chłopcami, według jego wyrażenia. W tym celu chwycił mnie za rękaw i pociągnął w korytarz. Nowoprzybyli dzielni chłopcy siedzieli i leżeli w samych czerwonych koszulach na rozesłanym kilimie, a przed nimi błyszczała półwiaderkowa butla siwuchy… – O to już tak! Niemało! A niech ich? – Ja, żeby nie dopełnić sobą grupy rozbójników, wyrwałem się z objęć patrona i wybiegłem na plac. Patron wybiegł za mną, zawołał dyżurnego podoficera z roty i kazał wziąć mnie na odwach za osobiście znieważenie oficera4. Rozkaz oficerski został wykonany w całości. Po wybiciu zory dyżurny po karawanie zameldował komendantowi o nowoprzybyłych buduje plany. Tak i ja, wyczekując posłańca błogosławionej wolności, rozwinąłem dywan-samolot i jeszcze jedna, jedna tylko minuta, i znalazłbym się na siódmym niebie Mahometa… – Coż takiego się stało? – Nie dochodząc do umocnienia, spotkałem posłanego po mnie gońca od komendanta. „Czy nie przybył jeszcze parowiec?”, – pytam go. „Nikak niet”, – odpowiada. „Jakaż powstała potrzeba we mnie komendantowi?” – zapytałem sam siebie i przyspieszyłem kroku. Przychodzę. A komendant zamiast jakiegokolwiek powitania milcząco podaje mi jakiś papier. Wzdrygnąłem się, przyjmując ten tajemniczy papier jako oczywistego posłańca wolności. – I spłynęła radość? I serce się zaśmiało? – Czytam i oczom nie wierzę. To raport na imię komendanta od porucznika Campignoni o tym, że ja w nietrzeźwym stanie rzuciłem się na niego z matowymi słowami, o czym świadczą i nowoprzybyli oficerowie. A na zakończenie raportu prosi i żąda postąpić ze mną z całą surowością prawa, to znaczy niezwłocznie przeprowadzić śledztwo. Zdrętwiałem, przeczytawszy tę niespodziewaną podłość: „Poradźcie, co mam robić z tą gadziną?” – zapytałem komendanta, przychodząc do siebie. „Jeden sposób, – odpowiedział, – proście o przebaczenie albo w dyscyplinarnym sensie, jesteście aresztantem. Macie świadków, że byliście trzeźwi, a on ma świadków, że go wyzywaliście”. „Przysięgnę, że to nieprawda”, – powiedziałem. „A on przysięgnie, że prawda. On jest oficerem, a wy wciąż jeszcze żołnierzem”. Uch, jak strasznie odbiło się w T. Szewczenko. Umocnienie Nowopietrowskie. Widok wewnętrzny. 1857 r. przypomniało mi się to, prawie zapomniane, słowo… – Przypomniały mi się pańskie gorzkie słowa, że żołnierze – to najbiedniejszy, najbardziej godny pożałowania stan w prawosławnej Rosji. Odebrano im wszystko, co tylko czyni życie pięknym: rodzinę, ojczyznę, wolność, – jednym słowem, wszystko… Wybaczyć mu można chyba tylko zanurzenie swojej szarej, samotnej duszy w półkwarcie samogonu… Oficerom oddano wszystko, wszystkie ludzkie prawa i przywileje… To – uprzywilejowana kasta… – Nie ma co robić, schowałem dumę do kieszeni, wciągnąłem mundur i wyruszyłem prosić o wybaczenie. Przesiedziałem w przedpokoju u łotra bite dwie godziny. Wreszcie dopuścił mnie do swojej skacowanej osoby. I po wielu przeprosinach, prośbach, upokorzeniach darowano mi wybaczenie pod warunkiem, że natychmiast poślę po ćwiartkę wódki. Posłałem po wódkę, a on poszedł do komendanta po raport. Przynieśli wódkę. A on przyniósł raport i przyprowadził swoich szlachetnych świadków. “Co, ojczulku – powiedział jeden z nich, podając mi pulchną, drżącą od kaca rękę – nie chciało się panu zapoznać z nami dobrowolnie, jak to u szlachetnych ludzi bywa, więc my pana zmusiliśmy”. Na tę krótką i pouczającą przemowę już pijane towarzystwo zarechotało, a ja ledwo się powstrzymałem, żeby nie nazwać ich: łotry! I to jeszcze patentowane łotry! – Serce zamiera, mdleje, płacze, słuchając was, jedyny Kobzarzu… Chciał ich zwymyślać za los aresztanta, a komendant powiedział: “Niech się prześpi”… – I co było dalej? – Dzisiaj nowy dyżurny po wartach wyjaśnił ciemną przygodę komendantowi i zostałem łaskawie uwolniony od bezlitosnych inkwizytorów… – Co pan, Tarasie Hryhorowyczu, czuł po takiej jawnej niesprawiedliwości? – Ja w głębi duszy wybaczam moim prześladowcom i tylko modlę się do Wszechmogącego Boga, aby wybawił mnie jak najszybciej od tych półludzi… – Przecież spodziewał się pan już oficjalnej, pisemnej wiadomości o zwolnieniu? – Parowiec z pocztą z Guriewa nikt nie czeka z takim drżącym niecierpliwieniem, jak ja. Co, jeśli nie przywiezie mi tak długo wyczekiwanej wolności? Co ja wtedy będę robił? Żeby uniknąć odwachu z pchłami i pluskwami, trzeba będzie zapoznawać się z nowo przybyłymi oficerami i w oczekiwaniu na przyszłe dobra pić z nimi. Ponura, wstrętna perspektywa… – Mówiąc, panie Tarasie, pańskimi słowami, nie ma gorzej, jak w niewoli o wolności wspominać. – Stało się zupełnie nie to, czego oczekiwałem. A stała się podłość, której nie można było przypuszczać nawet od łotra Campioniego. Poszedłem wczoraj do umocnień, żeby, czekając na parowiec, pakować swoją nędzę. I, jak to zwykle bywa, kiedy człowiek czeka na coś dobrego, to na tym dobrym i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Poświęcił się Ukrainie Wspomnienia przyjaciół i współpracowników Iwana Buczkiwskiego

Roman Smiłka, gazeta „Narodna dumka”, m. Gródek: „12 kwietnia, w 101. roku życia, zatrzymało się serce wielkiego Ukraińca: znanego działacza społecznego i kulturalnego, honorowego przewodniczącego „Proświty” w rejonie gródeckim oraz patriarchy oświeceniowego na Lwowszczyźnie i w Ukrainie, wieloletniego nauczyciela, seniora-plastuna Iwana Pawłowicza Buczkiwskiego. „Płonąć i zapalać innych” – takim zawsze było jego życiowe motto. Iwan Buczkiwski to dla rejonu gródeckiego człowiek-epoka, przykład poświęcenia, patriotyzmu, mądrości. Był wśród tych pionierów, którzy obalili rosyjsko-bolszewicką imperium, przywracali Niepodległość. Całego siebie I. Buczkiwski poświęcił budowie naszego państwa, odrodzeniu duchowości, oczyszczeniu humanitarnej aury narodu. Symboliczne, że najstarszy plastun Ukrainy odszedł do wieczności właśnie 12 kwietnia, kiedy nasza narodowa organizacja skautowa „Plast” skończyła 112 lat. „Przysięgam na swój honor robić wszystko, co w mojej mocy, aby być wiernym Bogu i Ukrainie” – to dla Iwana Buczkiwskiego nie tylko słowa z przysięgi plastowej, a to, czym i jak żył, jego drogowskaz w obronie ukraińskiej sprawy, w pracy pedagogicznej i oświatowej. Do końca był wierny Bogu i Ukrainie; tak bardzo przejmował się i wierzył w Zwycięstwo Ukrainy w wojnie z rosyjskim okupantem. „4 sierpnia 1948 roku na grobie Wielkiego Kobziarza w Kaniowie, biorąc grudkę ziemi, Ojciec złożył obietnicę Szewczence wybudować w rodzinnej okolicy pomnik. Marzenie o postawieniu pomników T. Szewczence w rodzinnych Kupnowiczach i w Gradowce nie opuszczało Ojca ani na chwilę. Inicjatywa i bezpośredni udział w wzniesieniu tych monumentów wymagały nie tylko wyczerpującej pracy organizacyjnej wśród ludności, ale i niestrudzonego „obijania progów” organów władzy. Ale wszystko minęło – i we wrześniu 1964 roku we wsi Gradowka został ustawiony pierwszy pomnik Szewczenki w rejonie gródeckim – jako dar na 150-lecie od dnia urodzin. A w 1968 roku zamówił popiersie Kobziarza dla wsi Kupnowicze, jednak przez ówczesnych lokalnych komunistów i KGB jego ustawienie odbyło się dopiero w 1989 roku. Szczególne miejsce w jego działalności zajmowała organizacja licznych wycieczek do świętych i znaczących miejsc Ukrainy. I. Buczkiwski zorganizował ponad 270 wielkich wyjazdów, większość – po miejscach szewczenkowskich i kończyły się one w Kaniowie na Górze Mnisiiej… Dzięki tym wycieczkom-pielgrzymkom do naszych historycznych świętości, wielu rodaków odkryło dla siebie całe bogactwo naszej Ukrainy, jej przeszłości. Niewyczerpana życiowa energia, pracowitość, oddanie ukraińskiej sprawie, które były właściwe Iwanowi Pawłowiczowi, na zawsze pozostaną w naszych sercach, a jego życiowa droga i wszystkie jego dobre uczynki będą przykładem dla przyszłych pokoleń”. Mykoła Senejko, dziennikarz, pisarz, m. Sambor: „Ukraina i Plast stracili znanego Anatolij ZBOROWSKI Kapitan I rangi Anatolij Hryszczuk pełnił służbę na różnych stanowiskach w podwodnych i nawodnych związkach Floty Bałtyckiej. Po powrocie do Ukrainy Anatolij Wołodymyrowycz zajmował stanowiska zastępcy naczelnika Kijowskiej Wyższej Wojskowo-Morskiej Szkoły Politycznej, zastępcy naczelnika wydziału Narodowej Akademii Obrony Ukrainy, pomocnika Ministra Obrony Ukrainy. Przygotował i wydał pierwszy w Ukrainie „Wojskowo-polityczny słownik encyklopedyczny” w dwóch tomach oraz „Słownik ukraińskiego pedagoga”. W jego dorobku twórczym są także zbiory wierszy dla dzieci i bajki. A. W. Hryszczuk został odznaczony wieloma państwowymi i społecznymi wyróżnieniami. W 2017 roku Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nagrodziło Anatolija Hryszczuka medalem „Budowniczy Ukrainy” „za znaczący osobisty wkład działacza społecznego, honorowego przewodniczącego „Proświty” rejonu gródeckiego, wieloletniego nauczyciela, seniora-plastuna. Jego życiowa ścieżka uwieńczona jest niezapomnianymi czynami. Niezłomnie bronił i śmiało propagował ideę narodową w czasach represyjno-komunistycznej władzy. W wielu wsiach inicjował otwarcie pomników Tarasa Szewczenki, a w środowisku młodzieży plastowej zawsze był pożądanym, ciekawym rozmówcą i mądrym doradcą”. Ołeksandra Sumaruk, przewodnicząca Towarzystwa „Proświta”, m. Sambor, i Dmytro Podołeć: „Na podejściu do wsi Gradowka stoi pomnik Tarasa Szewczenki, który, jak powiedział w przemówieniu ojciec-dziekan Iwan Hredil, można uważać także za pomnik samego Iwana Buczkiwskiego. Urodził się we wsi Kupnowicze w rodzinie niezamożnych, ale duchowo bogatych ludzi. Rodzice nie mieli możliwości wykształcić zdolnego syna, ale znalazła się rodzina Rohuckich, która zdołała wesprzeć utalentowane dziecko – tak zdobył wykształcenie i został nauczycielem. Sumiennie i świadomie przekazywał dziecięcym sercom wieczne słowo Szewczenki i siłę prawdy Franki, potęgę słowa-stali Łesi i filozofię Skoworody nawet w faryzejskich czasach totalitarnego reżimu. Aktywnie działał w Plaście do ostatnich dni swojego życia. Długie lata był przewodniczącym „Proświty” rejonu gródeckiego, kierował placówkami proświtańskimi we wsiach Kupnowicze i Gradowka. Rozumiejąc potrzebę duchowego kształtowania młodzieży, już w dojrzałym wieku zdobył odpowiednią wiedzę, aby katechizować dzieci i pomagać im stawać się prawdziwymi chrześcijanami. Całe życie pracował nad sobą, aby nieść ludziom i swoim potomkom prawdę o Ukrainie i narodzie ukraińskim. Już w starszym wieku zrobił bardzo wiele i dla ludzi, i dla narodu, i dla samorozwoju własnej duszy. W każdą pogodę i o każdej porze przyjeżdżał do Sambora na nasze posiedzenia i wydarzenia. W dość poważnym wieku zagrał rolę Juliana Tatomyra w „Czarnych wierszach” Andrija Czajkowskiego. J. Tatomyr na Samborszczyźnie w czasie Rewolucji Ukraińskiej kierował wydziałem oświatowym władzy ukraińskiej pod kierownictwem komisarza ZURL A. Czajkowskiego. Wychował dwie córki i syna, którzy zdobyli wyższe wykształcenie i stali się szanowanymi ludźmi. Myślimy, że Iwan Pawłowicz odchodził z życia ziemskiego szczęśliwy, bo jego dzieci, wnuki i prawnuki kochali go i szanowali. Wieczna pamięć”. Ojciec-dziekan Iwan Hredil, wieś Gradowka: „Żegnamy człowieka niezwykłego – nie dlatego, że Iwan Pawłowicz przeżył 100 lat, a dlatego, że stale coś robił – nie dla siebie, a dla Ukrainy. Nie będę wyliczał wszystkich jego osiągnięć, bo to niemożliwe – zarówno w sferze nauczycielskiej, jak i w sferze odrodzenia duchowego, praca w „Proświcie”, praca w cerkwi. Zawsze można było mu powierzyć każdą sprawę – wykonywał ją, tak był odpowiedzialny. Bardzo marzył o wolnej Ukrainie – i praca jako nauczyciel dawała możliwość mówienia o niej, o Szewczence. I mówił. Żył i płonął”. Hałyna Fesiuk, poetka, proświtanka, m. Lwów: „Miałam zaszczyt znać tego wielkiego człowieka, i dlatego dziś nisko pokłonię się panu Iwanowi Buczkiwskiemu za jego życie, które poświęcił pamięci Tarasa Szewczenki. Przeżył świadome 100-letnie życie do ostatnich dni bez złości, z wiarą w Boga i w zwycięstwo Ukrainy nad moskwicinami. Dziękuję Bogu, że na swojej drodze spotykam właśnie takie osobowości, u których można nauczyć się żyć”. Jurij Leskiw, dziennikarz, redaktor naczelny „Plastowoho szliachu”, m. Sambor: „Wspomnijmy, jakim był: miłośnikiem życia, mądrym mentorem, człowiekiem szczerym i zawsze z uśmiechem. Bardzo chcemy, aby takim pozostał w naszej pamięci. Iwan Buczkiwski – wybitny członek Płastu w okresie 1942–1944, a następnie początku lat 90. (wychowanek ks. Wołodymyra Iwaszka), Nauczyciel i Człowiek przez duże „C”, współtwórca i niestrudzony działacz towarzystwa „Proświta”, zapalony podróżnik pułkownik „Sumrak”, podpułkownik Serhij „Gepard”, kapelan ksiądz Mychajło, starszy porucznik Ihor „Zoła”, starszy sierżant Witalij „Horeć” i granatnikowy Ihor „40-ty”. Książka „Pozownyj „Sumrak” adresowana jest do uczniów w wieku średnim. Łączy aktualność tematu z porywającą fabułą przygodową i dlatego będzie interesująca oraz bardzo ważna dla młodych czytelników. Moja znajoma kupiła „Pozownyj „Sumrak” dla swojego wnuka. Nie dorósł jeszcze do wieku średniego, ale babcia jest pewna, że trzeba go wychowywać właśnie takimi książkami. Książka Anatolija Hryszczuka „Pozownyj „Sumrak” została wydana przy wsparciu Serhija Pandraka („Sywoho”), uczestnika działań wojennych, kawalera orderu „Za odwagę” III stopnia.Ukrainą i utalentowany przewodnik, budowniczy pomników Kobziarza w Galicji, autor idei napisania historii Płastu Sambora okresu wojennego, którą wcielił w życie (książka „Minuło 50 lit…”)”.Nadia Kanafocka, dziennikarka, m. Gródek: „Był człowiekiem wielkim i sławnym. Szanowanym, kochanym – niósł światło prawdy i istoty we wszystkich czasach swojego pełnego poświęcenia życia. Oświeceniowiec, honorowy przewodniczący towarzystwa „Proświty” ziemi gródeckiej, aktywny działacz społeczny, weteran niwy oświatowej, wychował kilka pokoleń Ukraińców. Szewczenkolub Iwan Buczkiwski zawsze wytrwale wpajał miłość do Kobziarza oraz jego proroczej poezji wszystkim swoim uczniom, przyjaciołom, towarzyszom w pracy oświatowej”.Natalija Krisman, poetka, wolontariuszka, m. Lwów: „Smucę się razem z Waszą rodziną z powodu odejścia w Wieczność Waszego ojca. Rzadko kogo, z kim przychodziło się spotykać, można nazwać – Człowiek-epoka, olbrzym Ducha, prawdziwy patriota swojej Ojczyzny. Ale to wszystko o Waszym ojcu. Jestem dumna, że miałam i ja zaszczyt znać i żyć w jednym czasie z tym wielkim Ukraińcem”.Rusłan Telipski, działacz społeczny, wolontariusz, m. Łuck: „Człowiek przeżył ponad 100 lat, zobaczył trochę świata, zrobił wiele ważnych spraw i pozostawił po sobie miłe wspomnienia tysiącom swoich uczniów, przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach oraz szewczenkolubów, wśród których jestem i ja! Ponad 65 lat swojego życia poświęcił rodzinnej szkole we wsi Hradiwka na Lwowszczyźnie, wykładając język i literaturę ukraińską, etykę chrześcijańską oraz sztukę. A jeszcze – kochał Tarasa Szewczenkę, dedykował mu swoje wiersze, był aktywnym płastunem i honorowym przewodniczącym „Proświty” ziemi gródeckiej. Naukę doświadczonego nauczyciela z wdzięcznością zapisali jego uczniowie, wcielając w życie życiową dewizę pana Iwana: „Płonąć i zapalać innych”! Umiał zapalać swoją niestrudzoną pracą, oddaniem i poświęceniem dla innych! Ponad 80 lat zachowywał wierność swojej przysiędze, a za wieloletnią wzorową działalność płastową na tle patriotycznego poświęcenia wśród mnóstwa nagród otrzymał jeszcze tę najcenniejszą od swojej organizacji – Order św. Jerzego”.Przypis. Na niedawny 106-letni jubileusz Iwana Pawłowycza Buczkiwskiego (4 listopada 2023 r.), jako dar od dzieci Łesi, Myrosławy, Tarasa, wyszła książka „Mojich 100 lit…”. „Z jej stron wyłania się obraz galicyjskiego inteligenta-patrioty. Powiedziałbym, że Iwan Buczkiwski pochodzi z narodowo-patriotycznej szkoły galicjan, których wzorem był Iwan Franko” (Ihor Szczerba, „Nasze słowo”, Warszawa).Przygotowała Myrosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

O wojnie – dla nastolatków

wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, budowę i umacnianie ukraińskiego państwa”. Bohaterowie wielu utworów pisarza walczą o wolność Ojczyzny. Książka „Pseudonim »Sumrak«” jest poświęcona współczesnej rosyjsko-ukraińskiej wojnie. Bohaterem utworu jest uczeń ósmej klasy Wasyl Talko, który dzięki swojej znajomości terenu działań bojowych na Donbasie przeprowadza posiłki na wzgórze, broniące którego oddział dowodzony przez pułkownika o pseudonimie „Sumrak”. Po drodze Wasyl granatem zabija rosyjskiego snajpera i pomaga zniszczyć wrogi moździerz. Pod koniec opowiadania Wasyl Talko, już wychowanek Kijowskiego Wojskowego Liceum im. Iwana Bohuna, odwiedza w szpitalu rannego pułkownika „Sumraka”. Książka jest ilustrowana portretami prawdziwych bohaterów Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy są bohaterami także w utworze literackim. To –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

słowa jury. Powitali oni zwycięzców, uczestników festiwalu-konkursu, członków jury, przewodniczących organizacji społecznych oraz gości i podziękowali wszystkim za udział i wsparcie tego ważnego projektu, który jest realizowany w czasie wojny, a także za owocną współpracę na poziomie międzynarodowym. Na wydarzenie przybyli goście: Kyryło Stecenko, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, zasłużony artysta Ukrainy, oraz zastępczyni przewodniczącego Olha Chodacka, zdobywczyni Grand Prix w nominacji „Gatunek literacki”. Proświcianie przekazali pozdrowienia uczestnikom festiwalu-konkursu od Pawła Mowczana, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, oraz szczere słowa wdzięczności dla organizatorów tak wielkiego przedsięwzięcia kulturalno-oświatowego, które odbywa się w warunkach wojennych. Od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wręczono prezenty – „Kobzarze” T. H. Szewczenki – laureatom Grand Prix w nominacji „Gatunek literacki i teatralny” oraz wszystkim członkom jury festiwalu-konkursu. Od Kijowskiej „Proświty” – podziękowania dla organizatorów wydarzenia: Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Łesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego, Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego „Mist-Il Ponte”, Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki oraz laureatom I-III miejsca. Uczestników gali powitali: Ludmyła Hrabowenko – przewodnicząca komitetu ds. kultury Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, członkini rady nadzorczej organizacji społecznej „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Świecie”, zastępczyni redaktora naczelnego ogólnoukraińskiej gazety „Sprawy rodzinne”; Lidija Moskalenko – przewodnicząca Związku Kobiet m. Kijowa, Zoja Rużyn – przewodnicząca organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp Kobiet-Mironosic”, która wszystkim zwycięzcom podarowała swoją książkę „Za Zwycięstwo! Za wolność narodu!”, oraz książki innych autorów. Prezenty były również od Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki miasta Kijowa (dyrektor Olha Romaniuk). Były podziękowania także od Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, innych instytucji państwowych oraz organizacji społecznych. Ozdobą gali w Kijowie był występ zasłużonego chóru ludowego „Darnyczanka” (kierownik – Petro Andrijczuk), który otwierał uroczyste wydarzenie. Niezwykle piękne były występy członkiń jury: Oksany Petrykowej – docent Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego im. Borysa Hrinczenki, Łarysy Nedin – docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego, Switłany Kasjanenko – członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, pisarki dziecięcej, poetki-autorki piosenek, autorki i wykonawczyni; Ołeny Słobodianiuk – solistki Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy im. Hryhorija Werowki, wykładowczyni wokalu w Studium Wokalno-Chóralnym przy tymże chórze i innych. Na ceremonię wręczenia nagród i galę do Iwano-Frankiwska przybyli m.in. uczestnicy z Kałusza, Kołomyi, Lwowa i miasta Monasterzyska w obwodzie tarnopolskim. Wydarzenie odbywało się w Wielkiej Sali Konferencyjnej Uczelni Wyższej „Uniwersytet Króla Daniela”. Zwycięzców i uczestników powitali: zastępca mera Iwano-Frankiwska Swiatosław Nykorowycz, pierwszy prorektor Uczelni Wyższej „Uniwersytet Króla Daniela” Mychajło Kosmij oraz docent katedry sztuki estradowo-wokalnej, członek jury – Ihor Demianec, rektor-profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego Roman Jacyszyn, profesor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka, członkini jury Hanna Karaś, p.o. zastępczyni rektora ds. wychowawczych Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki”, członkini jury Marija Hucol; zastępca przewodniczącego „Proświty”, członek jury Iwan Hawryłowycz, sekretarz Natalija Synycia, dyrektor Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. I. Franki Ludmyła Babij. Z przemówieniem powitalnym wystąpiła inicjatorka, założycielka, organizatorka, przewodnicząca jury Łesia Korolyk-Bojko, która serdecznie powitała wszystkich zwycięzców, uczestników, członków jury festiwalu-konkursu i gości wydarzenia, podziękowała za oddanie ideałom dobra, chęć tworzenia dzisiaj, w tak trudnym dla Ukrainy czasie, sławienie niezłomnego państwa w pieśniach, w słowie i poprzez inne rodzaje sztuki. Każdemu uczestnikowi festiwalu-konkursu, jego wykładowcy i kierownikowi wręczyła dyplomy i podziękowania. Marija Hucol, witając zwycięzców w gatunkach literackim i teatralnym od Iwano-Frankiwskiej „Proświty”, wręczyła podziękowania oraz w prezencie książki, a dyplomem od „Proświty” nagrodziła Łesię Korolyk-Bojko za zachowanie, sławienie i pomnażanie skarbów kultury ukraińskiej dla duchowego zjednoczenia narodu. Atrakcją gali w Iwano-Frankiwsku stały się występy chóru kameralnego „Dżereło” (kierownik artystyczny Ihor Demianec) oraz ludowej amatorskiej kapeli męskiej „Surma” (kierownik Wołodymyr Sawczuk) pod dyrekcją Łesi Korolyk-Bojko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Artystyczne promienie Ukrainy

Olha Chodacka, zastępczyni przewodniczącej kijowskiej „Proświty”; Lesia Korolyk-Bojko, przewodnicząca Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego „Mist-Il Ponte” (Włochy). „Artystyczne promienie Ukrainy” – I Międzynarodowy festiwal-konkurs, który przy wsparciu Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zakończył się koncertami galowymi w Kijowie 29 maja, a w Iwano-Frankiwsku – 4 czerwca. Założycielami i organizatorami festiwalu-konkursu zostali: Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Łesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego (dyrektorka – Olha Hural); Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe „Mist-Il Ponte” (Włochy, przewodnicząca, ona też przewodnicząca jury – Lesia Korolyk-Bojko) oraz Międzynarodowa Fundacja Iwana Franki (Ihor Kurus). Festiwal-konkurs był wielogatunkowy, dwuetapowy i przeprowadzany w formacie mieszanym (offline/online). Inicjatorką przeprowadzenia I Międzynarodowego festiwalu-konkursu „Artystyczne promienie Ukrainy”, założycielką, współprzewodniczącą komitetu organizacyjnego oraz przewodniczącą jury została Lesia Korolyk-Bojko (Włochy – Ukraina), która zaproponowała nazwę konkursu. Odbywał się on przy wsparciu Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, organizacji społecznych, mediów, działaczy kulturalnych i społecznych Ukrainy, Litwy, Estonii, Finlandii, Polski, Niemiec, Luksemburga, Szwajcarii, Włoch, Hiszpanii, Grecji, Kanady, USA. Międzynarodowe jury składało się z przedstawicieli 10 krajów świata i formowało się ze składu zasłużonych artystów oraz działaczy kultury i sztuki, wykładowców uczelni wyższych Ukrainy, Włoch, Polski, Szwajcarii, Luksemburga, Niemiec, Grecji, Finlandii, Kanady, USA. Na festiwal-konkurs wpłynęły 294 zgłoszenia od 808 uczestników z Kijowa i obwodu kijowskiego, Iwano-Frankiwska i obwodu iwanofrankiwskiego, Dniepru i obwodu dniepropetrowskiego, z Sum, Charkowa, Zaporoża i obwodu zaporoskiego, obwodu mikołajowskiego, Czernihowa, Odessy, Chmielnickiego, Krzywego Rogu, Równego, Tarnopola i obwodu tarnopolskiego, Lwowa oraz innych miast i wsi Ukrainy, a także z Włoch, Hiszpanii, Estonii, Niemiec, USA, Kanady, Grecji, Irlandii, Szwajcarii. W każdej z dziewięciu nominacji, w każdej grupie wiekowej jury wyłoniło laureatów Grand Prix, I, II, III miejsca oraz dyplomantów. Organizacja społeczna „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Świecie” (przewodnicząca – Tetiana Koceba) przyznała 4 kryształowe nagrody. Jedna – „Specjalne wyróżnienie dla przewodniczącej jury I Międzynarodowego festiwalu-konkursu „Artystyczne promienie Ukrainy” została wręczona przewodniczącej jury – Lesi Korolyk-Bojko, zasłużonej działaczce sztuki estradowej Ukrainy, dyrygentce, śpiewaczce, działaczce kulturalnej i społecznej, podczas ceremonii wręczenia nagród, w trakcie koncertu galowego w Kijowie. Pozostałe trzy Grand Prix wręczono najlepszym. Pierwszą nagrodę – na koncercie galowym w Iwano-Frankiwsku – narodowej amatorskiej kapeli męskiej „Surma” imienia Bohdana Wołosianka Iwanofrankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego (kierownik Wołodymyr Sawczuk), która brała udział w nominacji „Gatunek wokalny (sztuka chóralna)”. Drugą przekazano do miasta Madryt (Hiszpania) Oldze Ledo, członkini stowarzyszenia twórczego „Nasze Słowo”, uczestniczce w gatunku literackim (przekład poetycki utworów ukraińskich klasyków z języka ukraińskiego na hiszpański). Trzeci wysłano Wiktorowi Ostapiukowi, uczniowi-absolwentowi Ukraińskiego Instytutu Muzycznego Ameryki, oddział w Detroit, klasa fortepianu (nauczycielka Hałyna Jałowenko) w USA, w mieście Farmington Hills, stan Michigan. Został on wyróżniony jako najlepszy w nominacji „Gatunek instrumentalny”. 12 pucharów dla najlepszych z najlepszych nominowanych festiwalu-konkursu ufundował Związek Kobiet miasta Kijowa. Przewodnicząca związku Lidija Moskałenko podczas ceremonii wręczenia nagród i gali w Kijowie, która odbyła się 29 maja, osobiście wręczyła je zwycięzcom: narodowemu zespołowi wokalno-choreograficznemu „Zerniatko” Domu Dzieci i Młodzieży „Witryani hory” miasta Kijów (kierownik Raisa Zakłećka), narodowemu zespołowi artystycznemu „Teatr pieśni Ładońky” Centrum Pracy Pozaszkolnej rejonu swiatoszyńskiego miasta Kijów (kierownik artystyczny Switłana Sadowenko), Karinie Kurbanowej – studentce IV roku studiów licencjackich Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego, katedra śpiewu operowego (nauczycielka Iryna Semenenko); Maksymowi Sawyckiemu – metodykowi, kierownikowi kółka gry na gitarze Centrum Edukacji Pozaszkolnej „Oberih” Rady Miejskiej w Bojarce w obwodzie kijowskim; Anżelice Serwetnyk, Katerynie Tiutiunnyk, Anastasiji Cowmi – studentkom II roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego, pierwsza katedra aktorstwa i reżyserii dramatu, pracownia nar. art. Ukrainy O. S. Zamiatina oraz katedra OTS imienia I. D. Bez-hina (nauczycielka mowy scenicznej Łarysa Nedin, kierownik artystyczny pracowni Ołeh Zamiatin). Dwa puchary wysłano Switłanie Bidnej, członkini Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy oddziału obwodu sumskiego, wychowawczyni przedszkola nr 13 „Kupawa” miasta Sumy, oraz Hałynie Ponomarenko w USA (miasto Kirkland, stan Waszyngton), najstarszej uczestniczce festiwalu-konkursu, która ukończyła 72 lata. 4 czerwca podczas ceremonii wręczenia nagród i gali w Iwano-Frankiwsku pucharami od Związku Kobiet miasta Kijowa zostali nagrodzeni: Sofija Petrowska, uczennica 4 klasy Iwano-Frankiwskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 2 im. Wasyla Barwińskiego, klasa fortepianu (nauczycielka Iryna Hońska); trio akordeonistów (Iwan Szuszwal, Wołodymyr Olijnyk, Iwan Turczyniak) – studenci Iwano-Frankiwskiego Zawodowego Koledżu Muzycznego imienia Denysa Siczynskiego (kierownik Wiktor Poliszczuk); Nazarij Tymkiw, student II roku studiów licencjackich Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Sztuki Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka, katedra sztuki scenicznej i choreografii (nauczycielka Nadija Kukuruz); grupa wokalna „Dżerełce” Centrum Edukacyjno-Artystycznego Rady Miejskiej Iwano-Frankiwska (kierowniczka Tetiana Szyptur); Wzorowy amatorski zespół taneczny „Kałynonka” Domu Kultury wsi Radcza w obwodzie iwano-frankiwskim (grupa mieszana, kierowniczka Tetiana Waceba). I Międzynarodowy festiwal-konkurs „Artystyczne promienie Ukrainy” odbywał się przy wsparciu organizacji społecznych z Ukrainy: „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Świecie”, „Ogólnoukraińskie zrzeszenie społeczne Postęp Kobiet-Mironosic”, „Związek Kobiet miasta Kijowa”, Towarzystwa „Znannia”, Kijowskiego i Iwano-Frankiwskiego miejskiego zrzeszenia „Ogólnoukraińskie Towarzystwo Proświta im. Tarasa Szewczenki”, Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki, Centralnej Biblioteki Rejonowej imienia Hryhorija Skoworody Centralnego Systemu Bibliotecznego rejonu sołomiańskiego miasta Kijowa, Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. I. Franki, Uczelni Wyższej „Uniwersytet Króla Daniela” (m. Iwano-Frankiwsk). A także z zagranicy: Ukraińskiego Instytutu Muzycznego Ameryki, oddział w Detroit (stan Michigan, USA), Związku Ukrainek w Estonii (m. Tallinn), Ukraińskiego Centrum Kulturalno-Edukacyjnego „Berehynia” oraz Towarzystwa Wspierania i Rozwoju Dziedzictwa Kulturowego „Trembita” (m. Ateny, Grecja), Stowarzyszenia na rzecz Rozwoju Kultury Ukraińskiej „Perespiv” (m. Dietikon, Szwajcaria), Centralnego Związku Ukraińców w Niemczech (m. Berlin, Niemcy), Stowarzyszenia Wspierania Socjalizacji Ukraina Plus-Mediolan (m. Mediolan, Włochy), Stowarzyszenia Charytatywnego „Zjednoczmy serca”, Ukraińskiego Stowarzyszenia Kulturalnego „Nowe Odrodzenie”, Stowarzyszenia „Nasze Słowo” (m. Madryt, Hiszpania), Finlandia — Ukraina „Kałyna Ostrobotnia” (m. Vörö, Finlandia). Na ceremonię wręczenia nagród i galę w Kijowie, która odbywała się w Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Łesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego, przybyli uczestnicy z Kijowa i obwodu kijowskiego. Z mową powitalną wystąpili: Olha Hurał, dyrektorka muzeum, oraz Łesia Korolyk-Bojko, go- Iwano-Frankiwsk Kijów, gatunek teatralny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Lilia GREWCOWA: „Opera sama mnie wybrała”

W Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki wystawiono operę G. Verdiego „Traviata” z okazji jubileuszu wiodącej solistki teatru, artystki ludowej Ukrainy Lilii Grewcowej (sopran). Spektakl ten, w którym Lilia wykonuje partię Violetty, stał się dla śpiewaczki benefisem. Dziś pani Lilia jest gościem „Słowa Proświty”. – Jak doszło do Pani zapoznania się z tą operą? – Po raz pierwszy zetknęłam się z postacią Violetty jeszcze jako studentka Konserwatorium Kijowskiego na zajęciach z aktorstwa (wykładowczyni J. O. Hulakina), na egzaminie śpiewałam IV akt opery przy akompaniamencie fortepianu. Było to dla mnie bardzo wzruszające. Potem, kiedy zostałam solistką Opery Narodowej, zaczęłam studiować tę rolę i pragnęłam odtworzyć ją na scenie. Każda śpiewaczka o tym marzy. Opera „Traviata” to opera nieśmiertelna, która rozbrzmiewa w każdym teatrze świata, a partia Violetty jest lakmusem dla wykonawczyni operowej, sopranistki. W powieści A. Dumasa „Dama kameliowa”, która jest podstawą opery, poruszane są wieczne tematy: miłość, wierność, poświęcenie w imię miłości. I oczywiście najważniejsza jest muzyka genialnego G. Verdiego. Obecnie wykonuję tę partię w inscenizacji dyrektora artystycznego teatru, reżysera, artysty ludowego Ukrainy Anatolija Sołowjanenki, która jest grana na scenie teatru od dwóch lat. Wcześniej spektakl istniał w inscenizacji śpiewaka i reżysera, artysty ludowego Ukrainy Dmytra Hnatiuka. – A czy trzeba było, Pani zdaniem, robić nową inscenizację? – Myślę, że tak. Obecnie operę odwiedza współczesny widz i aby przyciągnąć go do dzieł klasyki, na całym świecie tworzone są bardziej nowoczesne inscenizacje. Właśnie ta inscenizacja jest bardzo dobrze przyjmowana przez widzów naszych spektakli. – Reżyserem-inscenizatorem spektaklu jest Anatolij Sołowjanenko. Co może Pani o nim powiedzieć? – Pragnie on, abyśmy nie podchodzili do materiału powierzchownie, przywiązuje wagę do każdego szczegółu. Dotyczy to zarówno plastyki, ruchów, jak i samego tekstu. Bardzo wygodnie się z nim pracuje. Wiele pomaga. Osobiście w nowej inscenizacji stałam się bardziej nowoczesna, bardziej swobodna, głębiej rozumiem sposób życia i tragedię Violetty. Chciałabym również wspomnieć o moich kolegach ze sceny. Pomagamy sobie nawzajem. To jak członkowie jednej wielkiej rodziny. Nowy spektakl odkrywa każdego z nich na nowo. Dziękuję, że są razem ze mną. W jubileuszowym spektaklu „Traviata” partię Alfreda wykonywał Dmytro Iwanczenko, a wykonuje ją także Dmytro Kuźmin. Germontem u nas jest Hennadij Waszczenko, Petro Pryjmak lub Ołeksandr Melnyczuk. Każdy z nich doskonale radzi sobie ze swoją rolą. – Pani rodzice również byli śpiewakami operowymi. – Tata Iwan Grewcow był tenorem, mama Meri Wichrowa – sopranistką. Są śpiewakami akademickimi. Mama ukończyła Konserwatorium Kijowskie u artystki ludowej Ukrainy Zoi Chrystycz. A ojciec pochodzi z Homla, studiował na wydziale dyrygentury chóralnej. Poznali się w Jałcie, dokąd przyjechali do pracy, i założyli rodzinę. Całe życie przepracowali w Krymskiej Filharmonii Państwowej. Mieli ciekawe, pełne wrażeń życie twórcze, a ja zawsze byłam w samym jego środku. Stale odwiedzałam próby, koncerty, czasami jeździłam z nimi na występy gościnne. Mama, daj Boże jej zdrowia, zaśpiewała bardzo dużo repertuaru kameralnego i operowego. Ojciec był wspaniałym tenorem, którego bardzo kochała publiczność. Rodzice mają tytuł „Zasłużony Artysta Ukrainy”. – Zaczynała Pani jako wykonawczyni jazzowa. – Próbowałam wszystkiego. Śpiewałam utwory współczesne, jazzowe, akademickie. Być może jazzem zajmowałam się nieco dłużej. Moje wykonanie podobało się pewnemu kręgowi ludzi i byłam z tego szczęśliwa. Ja i dziś kocham jazz i lubię go śpiewać. Kiedy jednak zanurzyłam się w świat muzyki operowej, zrozumiałam, że nie da się siedzieć na dwóch krzesłach. W teatrze było bardzo dużo różnorodnej, ciekawej pracy. Tak się złożyło, że opera wybrała mnie i odłożyłam jazz na bok. Pomógł mi w tym mój pedagog, artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Wostriakow. Wlał we mnie wiarę w siebie. – A jak los zetknął Panią z Operą Narodową Ukrainy? – Początkowo nawet nie marzyłam o tym teatrze. Nie byłam pewna, czy mogę pretendować do tak wysokiego poziomu. Ale Ołeksandr Wostriakow dostrzegł we mnie właśnie jednostkę twórczą, która może pracować w naszym teatrze operowym. Stale mi o tym mówił. A ja odpowiadałam, że nie jestem gotowa. Pewnego razu powiedział mi: „Będzie przesłuchanie. Jeśli teraz nie pójdziesz, to więcej nie będę ci proponował”. Odważyłam się. I już po pierwszej próbie przyjęto mnie do zespołu. Pierwszą była partia Julii w operze Ch. Gounoda „Romeo i Julia”. Stało się to w pierwszym roku mojej pracy w teatrze. To wspaniały, wzruszający moment mojego życia, w którym odniosłam zwycięstwo. Otaczali mnie wspaniali soliści, profesjonaliści, a za pulpitem stał słynny dyrygent Wołodymyr Kożuchar. Każda minuta śpiewu pod jego kierownictwem była wielką szkołą! Z biegiem lat emocje nigdzie nie zniknęły, pojawiła się jedynie większa odpowiedzialność. Dorastasz, kontrolujesz każdą nutę i jednocześnie starasz się nie tracić bezpośredniości. – Brała Pani udział w konkursach. Jakie miały dla Pani znaczenie? – Tak naprawdę nie było ich zbyt wiele. Konkurs to sprawdzian wytrzymałości, wiary w siebie. Sprawdzasz, jak potrafisz wyjść na scenę i co potrafisz na dzień dzisiejszy. Przecież bywa tak, że potrafisz pokazać się w klasie, a na konkursie gubisz się. – Ma Pani ulubione partie? – W moim repertuarze jest ponad 30 partii, wszystkie je kocham, ponieważ zostały stworzone przez genialnych kompozytorów do ciekawych librett życiowych, gdzie wysławiane jest całe spektrum emocji: miłość, życie, radość i tragedia. Uwielbiam Pucciniego, ponieważ to muzyka uczuć, moja dusza odpowiada na jego melodie. Szczęściem jest zaśpiewać partie Mimi z „Cyganerii” oraz Cio-Cio-San z „Madame Butterfly”, Liu w operze „Turandot”. Być może nie jestem w tym oryginalna. Te partie podobają się swoją wieloaspektowością, dają możliwość odkrycia się jakimiś szczególnymi barwami mojego głosu. Także, oczywiście, lubię śpiewać pełną życia i techniczną muzykę Rossiniego. Oprócz tego muzykę G. Verdiego, Ch. Gounoda, G. Donizettiego, V. Belliniego i wiele, wiele innych przykładów muzycznej sztuki operowej. – Czy nie żałuje Pani rosyjskich oper? – Staram się nie żałować niczego, co już minęło. Nie marnuję energii i czasu na żałowanie. Kiedy usłyszałam pierwsze wybuchy, nie myślałam o kompozytorach. Ale od razu zrozumiałam, że już nigdy moja noga nie postanie w Rosji. Niech te opery śpiewają w innych krajach, to ich prawo. A my musimy z nich zrezygnować. – W wielu krajach już nie pierwszy rok trwają dyskusje, jak wykonywać opery – w języku oryginału czy w tłumaczeniach. Co może Pani powiedzieć na ten temat? – Uważam, że należy wykonywać je tylko w językach oryginału. Bo kiedy śpiewasz w innym języku, traci się stylistykę kompozytora. Ostatnio podkreślałam studentom, że od wymowy w języku włoskim zależy, jak będzie brzmiał ich głos, jak będzie brzmiała aria. – Jak w Twojej twórczości jest reprezentowana kultura ukraińska? – Bardzo lubię utwory Łesi Dyczko. Kiedy je wykonuję, otwiera się we mnie jakaś wewnętrzna harmonia. A także Walentyn Bibik, Ołeksandr Kostin. Dość często włączam się w wykonywanie utworów ukraińskich kompozytorów. Czasami ta muzyka bywa skomplikowana, ale jest bardzo interesująca. To nasze, rodzime. Występowałam razem z Narodową Orkiestrą Instrumentów Ludowych Ukrainy, Narodowym zespołem „Kijowska Kamerata”. Oprócz spektakli w Narodowej Operze Ukrainy, zdarzają mi się też koncerty kameralne. Jeśli program koncertowy składa się z różnorodnych utworów, to jest to trudne. Podczas takich koncertów nie pomogą ci ani plastyka, ani kostium. Musisz zdobyć publiczność wyłącznie barwami swojego głosu. Występowałam w Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy, Narodowej Filharmonii, Ukraińskim Domu, w Domu Nagrań Dźwiękowych Ukraińskiego Radia, Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”. – Co możesz opowiedzieć o swojej działalności koncertowej? – Koncertowałam głównie razem z teatrem. Ale były też koncerty solowe. W szczególności w Hiszpanii, Holandii, Chinach. Publiczność bardzo się różni. Na przykład w Japonii, dopóki śpiewasz, nie rozumiesz reakcji słuchaczy, odbierają spokojnie. Jednak po spektaklu długo cię nie wypuszczają. A w Hiszpanii reagują bardzo emocjonalnie. Bywa, że w tym samym kraju w różnych teatrach jest inna reakcja. Ukraińska publiczność też jest różna. Czasami widzimy, że widz reaguje ciepło, emocjonalnie. A innym razem spokojniej. Przyczynę czasem trudno wyjaśnić. Jeśli porównać kijowską publiczność z widzami z innych miast Ukrainy, to wydaje mi się, że jest ona bardziej wyrafinowana i wymagająca. W Charkowie, Odessie, Dnieprze przyjmują bardzo ciepło. Tam ludzie są bardziej otwarci, jak dzieci. Ale podczas wojny w Ukrainie widz odbiera sztukę ze szczególną wdzięcznością. – Na ile ważne jest dla śpiewaka operowego posiadanie talentu aktora dramatycznego? – Oczywiście, to ważne i w tym pomaga muzyka. Ale jeśli nie udaje ci się go ujawnić, to jeszcze nie oznacza, że tego talentu nie ma. Trzeba nauczyć się otwierać swoje ludzkie cechy i okazywać je na scenie. Dobra reżyseria i muzyka powinny sprzyjać odkrywaniu zdolności dramatycznych. Talent dramatyczny to reakcja na sytuacje. Może to być radość, smutek, szczęście, nieszczęście, cierpienie i inne. – Co możesz powiedzieć o kolegach? – Wszystkich kolegów, z którymi pracuję, bardzo cenię i kocham, od każdego czegoś się uczę i szczerze życzę im zdrowia. Miałam szczęście pracować z dyrygentem Wołodymyrem Kożucharem, o którym już wspominałam na początku rozmowy. Bardzo pomógł mi w okresie mojego kształtowania się. Nauczył trzymać kontrolę na scenie, aby mój głos był w harmonii z orkiestrą. Również w teatrze pracują profesjonalni dyrygenci, z którymi komfortowo mi się pracuje. To Mykoła Diadiura, Ałła Kulbaba, Wiktor Olijnyk i inni. Profesjonalni reżyserzy, którzy są stale przy trupie teatru: Anatolij Sołowjanenko, Mykoła Tretiak, Wałentyna Reka. Również wśród reżyserów chciałabym wspomnieć współpracę z Italo Nunziato, który zrealizował w naszym teatrze inscenizacje oper „Napój miłosny”, „Kopciuszek” oraz „Cyganeria”, i Mario Corradim – inscenizatorem oper „Faust” oraz „Turandot”. Z nimi pracowało się nadzwyczaj ciekawie. – Jak widzisz swoje główne zadanie jako pedagoga? – Już pięć lat wykładam w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, w której swego czasu się uczyłam. Moim celem jest, aby studenci mogli maksymalnie ujawnić swoje możliwości. Dać im taką bazę, żeby mogli śpiewać wszystko. Oprócz tego ważne jest, aby studenci uwierzyli w siebie. Niektórzy z moich wychowanków już biorą udział w różnorodnych konkursach, śpiewają w teatrach. Życzę swoim studentom inspiracji i twórczości, zawsze jestem gotowa ich wesprzeć. – Czy córka nie zamierza pójść drogą mamy? – Na razie nic nie mogę powiedzieć. Wszystko bardzo szybko się zmienia. Teraz się uczy, śpiewa współczesne utwory. A wcześniej nie myślałam, że w ogóle będzie śpiewać. Zobaczymy. – Pierwsze miesiące wojny na pełną skalę przeżyłaś za granicą. – Kiedy zaczęła się wojna, byłam w Kijowie. Trzy miesiące mieszkałam w Kopenhadze (Dania). Trochę występowałam. Razem z orkiestrą opery w Kopenhadze śpiewałam na wsparcie Czerwonego Krzyża. Wykonywałam ukraińskie pieśni w obozach dla naszych uchodźców. Odkąd trafiłam za granicę, nigdy nie miałam myśli, żeby tam zostać. Chociaż czasami brałam udział w koncertach, ale tak naprawdę nie było do śpiewania. Bardzo tęskniłam za rodzinnym domem. I kiedy poinformowano mnie, że wznawiamy pracę w teatrze, na skrzydłach przyleciałam do domu. Pierwszym spektaklem, który zaśpiewałam po powrocie do Kijowa, była opera G. Rossiniego „Cyrulik sewilski” w inscenizacji Anatolija Sołowjanenki. Kiedy usłyszałam, jak przyjmuje spektakle nasza publiczność, zrozumiałam: „Tak, to trzeba robić!”. Jestem wdzięczna naszej dyrekcji, że w tak niebezpiecznym momencie wznowili proces pracy teatru. Być w Ukrainie, na ojczystej ziemi – to nie są tylko piękne słowa. Kiedy idziesz swoją ulicą, oddychasz tym powietrzem, to czujesz swoją przynależność do bliskiego zwycięstwa, tutaj będzie panował pokój, muzyka i szczęście! – Jakie, Twoim zdaniem, jest dzisiaj znaczenie kultury? – Kultura daje ludziom życie wewnętrzne. Jest potrzebna zawsze. Kultura ma charakter leczniczy, znaczenie psychologiczne. Nie na darmo ludzie mówią, że podczas spektaklu przechodzą ich ciarki. Oni płaczą, śmieją się, cieszą. Kiedy trwa opera, słuchacze na jakiś czas przestają śledzić wiadomości. Kultura odnawia ludzi i daje im wiarę. Dzięki naszym wojownikom-obrońcom mamy możliwość kontynuowania działalności twórczej w kraju. – Masz hobby? – Mam twórczą pracę. To jest moje główne hobby. A jeszcze bardzo kocham przyrodę. Pomaga energetycznie się odnowić. – Co chciałabyś powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Wszystkim życzę zdrowia. A jeszcze życzę miłości do życia, do siebie, do bliskich. Wydaje mi się, że od tego wszystko się zaczyna. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Piosenkowa paleta Jurija Rybczynskiego

W Narodowej Operetce Ukrainy odbył się wspólny projekt teatru i znanego poety, Bohatera Ukrainy Jurija Rybczynskiego „Los ma swoją wiosnę”. Do stworzenia muzyczno-piosenkowego widowiska dołączyli reżyser-inscenizator, zasłużony artysta Ukrainy Wadym Prokopenko, dyrygent-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Didok oraz chórmistrz-inscenizator Tiberij Jackulyneć. Jurij Rybczynski Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Anatolija FEDORCIWA Spod pióra Jurija Rybczynskiego wyszło niemało znaczących kompozycji, które obecnie mają status ludowych. Talent poety wzbogacił repertuar wielu znanych wykonawców na ukraińskiej scenie. Wśród najsłynniejszych piosenek – „Czarodziejskie skrzypce”, „Oczy na piasku”, „Dzikie gęsi”, „Warto czy nie”, „Ja mówię Nie!”, „Wolność” z rock-opery „Biała wrona” oraz wiele innych kompozycji muzycznych. W przeddzień koncertu mieliśmy okazję porozmawiać z szefem Narodowej Operetki Ukrainy, narodowym artystą Ukrainy Bohdanem Strutyńskim. – Z Jurijem Rybczynskim mamy dawne przyjacielskie relacje – opowiedział Bohdan Dmytrowycz. – Specjalnie dla teatru pisze nowy projekt – musical. Chce, aby został zrealizowany właśnie w Narodowej Operetce. Myślę, że będziemy w stanie to zrobić. Jurij Jewhenowycz to legenda poetyckiej kultury muzycznej. Uważam, że taka styczność, synergia wychodzi na korzyść ukraińskiej kulturze i naszemu teatrowi w szczególności. Do udziału w koncercie zaprosiliśmy wielu znanych wykonawców jego piosenek. Swego czasu mieliśmy projekt „Welcome to Ukraine”, gdzie wykorzystaliśmy muzykę właśnie ukraińskich kompozytorów – Lewka Kołoduba, Myrosława Skoryka i innych. Jest marzenie, by zrobić wieczory twórcze poświęcone twórczości Ołeksandra Biłasza i Ihora Pokłada. Uważam ich za jednych z najlepszych melodystów ukraińskiej muzyki estradowej. Obecnie pracujemy nad wystawieniem opery Mykoły Łeontowycza „Na rusałczyną Wielkanoc”. To bardzo ciekawy projekt. W pełni odnawiamy to, co napisał Łeontowycz. Niestety, jego opera nie jest ukończona, bo życie kompozytora przerwali rosyjscy kaci. Będziemy mieli piękną, współczesną interpretację. Rozbudowana paleta muzyczna, którą tworzy Witalij Fizer. Aranżuje, a nawet dodaje niektóre utwory. Opera Łeontowycza napisana jest na wykonanie chóralne. Nie ma tam czysto symfonicznej muzyki. U nas będzie rozbudowana forma i symfoniczne wtręty, aby dać reżyserowi możliwość dla jego fantazji, dla pauz, przejść. – Narodowa Operetka Ukrainy to mój ulubiony teatr – wyznał Jurij Rybczynski, – gdzie odbyło się co najmniej pięć premierowych wydarzeń. Właśnie tutaj wystawiano takie moje spektakle jak „Późna serenada”, „Moja żona – kłamczucha”, „Miasto o świcie”, „Towarzysz Miłość”, rock-opera „Biała wrona”. Właśnie dlatego z Narodową Operetką zaplanowaliśmy kolejne wydarzenie muzyczne – „Los ma swoją wiosnę”, gdzie wiele moich utworów wykonują soliści teatru. W innej części koncertu wystąpili zaproszeni gwiazdorzy, z którymi pracuję już wiele lat. „Los ma swoją wiosnę” to znacząca dla mnie piosenka, jedna z niewielu napisanych z legendarnym kompozytorem Wołodymyrem Iwasjukiem specjalnie dla piosenkarki Sofii Rotaru. Wiosna zawsze kojarzy mi się z moimi urodzinami, a także ze zwycięstwem – zwycięstwem ciepła nad zimą, światła nad ciemnością, dobra nad złem. Chociaż istnieje powiedzenie „Gdy mówią armaty, muzy milczą”, uważam, że właśnie w tym trudnym okresie trzeba tworzyć coś nowego i rozwijać swoje, ukraińskie! Odwołajmy się do historii. Na przykład, gdyby nie było wojny secesyjnej w USA, świat nie zobaczyłby legendarnego dzieła „Przeminęło z wiatrem” Margaret Mitchell. I takich przykładów jest wiele. Wojna to nieszczęście i warto o tym mówić, ale jednocześnie ludziom należy dawać nadzieję i nuty optymizmu. Ten koncert może być uznany za wieczór twórczości ludowej, gdyż brzmiały piosenki, które znają i śpiewają przedstawiciele kilku pokoleń Ukraińców. Zabrzmiały ulubione kompozycje milionów w wykonaniu utalentowanych solistów, chóru, orkiestry teatru oraz gwiazd rodzimej estrady. O twórczości kompozytora opowiedziała prowadząca koncert Kateryna Aleksiejewa. Rozpoczęli koncert piosenką „Los ma swoją wiosnę” w wykonaniu Wiktorii Busel wraz z chórem teatru. Również w pierwszej części zabrzmiały szeroko znane utwory „Dzikie gęsi”, „Czarodziejskie skrzypce”, „Oczy na piasku”, „Gaj, zielony gaj”, „Skrzypce grają”, „Mija dzień, mija noc” i inne, które podarowali zasłużeni artyści Ukrainy Hałyna Hrehorczak-Odrynska, Wołodymyr Odrynski, Lubow Dobronożenko, soliści-wokaliści teatru Ołena Hałuszka, Tamila Hodeniuk, Natalija Hołub, Ałewtyna Nahla, Kateryna Jasenczuk, Witalij Iwanow, Kateryna Wowk, Wałentyn Kotenko. Niemało ciepłych słów o Juriju Rybczynskim w drugiej części padło z ust narodowych artystów Ukrainy Pawła Zibrowa, Nataliji Mohyłeśkiej, Wołodymyra Zasuchina, Ałły Kudłaj, jego syna Jewhena Rybczynskiego, a także od Anastasiji Piskarowej, Wiktorii Wasalatii, Ołeksija Sahałowskiego. I, oczywiście, brzmiało wiele wspaniałych piosenek – „Chreszczatyk”, „Płynie woda”, „Brzegi”, „Lód”, „Stara aktorka”, „Sen”. Jurij Jewhenowycz czytał swoje dawne i nowe utwory, a także sam wykonał kilka piosenek do własnych wierszy. A finałowym akordem koncertu stał się występ narodowej artystki Ukrainy Nataliji Buczynskiej z piosenkami „Nalejcie szampana”, „Moja Ukraina” oraz „Zwycięstwo”. Koncerty tej rangi zasługują na to, by być zaprezentowane na głównej scenie muzycznej kraju – w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”. Zapewne tak będzie po naszym Zwycięstwie. W publikacji wykorzystano materiały wydania „Operetta News”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Rodzina Wasyla Hłaholuka, m. Kołomyja — 4000 hrywien. 2. Oryszczenko Anatolij Mychajłowycz — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn