Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

PÓŹNE „OCIEPLENIE” RADY NARODOWEJ

Слово Просвіти, №23 за 2004 рік

Decyzja Narodowej Rady ds. Radiofonii i Telewizji w sprawie obowiązkowego nadawania ogólnokrajowego w języku państwowym okazała się całkowitym zaskoczeniem. Trudno uwierzyć w to, że właśnie teraz na jej członków spłynęło oświecenie dotyczące właściwej interpretacji ustawodawstwa językowego i Konstytucji Ukrainy, wszak podobną decyzję należało podjąć dawno, i to bez głośnych deklaracji. Takiej decyzji nieustannie domagała się „Proświta”. Okresowo drukowano artykuły-komentarze, listy w „Słowie Proświty”. Tak czy inaczej, niespodziewany zryw konstytucyjnego patriotyzmu Rady Narodowej rodzi wiele pytań. Dobrowolnie nie mogli tego uczynić, gdyż jest to przyznanie się do własnej winy w niedbalstwie, za co powinna być kara. Decyzja jest tak spóźniona, że słowa Borysa Chołoda o wspieraniu języka i kultury Ukraińców już nie grzeją. Możliwe są wszelkie motywy decyzji Rady Narodowej – tylko nie szczera troska o język serdecznych Ukraińców na Ukrainie. Słowa o ochronie języka ukraińskiego i kultury z ust goniono wstecz. Brak ciągłości, brak 3 „p” (przyzwoitość, profesjonalizm, patriotyzm), brak do dzisiaj jednolitego państwowego podejścia, i to nie tylko w kwestii języka. Cały kraj zajęty jest jedynie zdobywaniem pieniędzy, stanowisk, mandatów deputowanych – stąd całe zło. A że położenie jest trudne, to trudne, choć nie beznadziejne. Przytoczę przykłady lekceważenia przez pracowników prokuratury, milicji, sądu istniejących, lecz niedziałających art. Konstytucji, kodeksów, instrukcji służbowych w kwestii językowej. Sąd Konstytucyjny na wniosek deputowanych Rady Najwyższej dwukrotnie rozpatrywał tę kwestię (o konstytucyjności art. 10 Konstytucji oraz o języku pracy urzędów państwowych i organizacji). Decyzja jest jednoznaczna i nie podlega zaskarżeniu: język ukraiński jest na Ukrainie państwowym. I co z tego? A nic! Oto przykład Nowej Kachowki. Prezes sądu miejskiego ob. Karawajko, Ukrainiec, z podwładnymi rozmawia wyłącznie po rosyjsku. Słowa Rady Narodowej, i to jeszcze przed wielkimi wyborami Prezydenta, przyjęli i zareagowali na nie odpowiednio jedynie komuniści oraz inni obrońcy języka rosyjskiego. Od teraz kwestia językowa stała się kolejnym środkiem PR-owym w nadchodzących wyborach. W rzeczywistości motywy Rady Narodowej są dalekie od sfery stosunków językowo-narodowych. Obniżenie obecności języka państwowego w przestrzeni informacyjnej stwarza poważne problemy dla bezpieczeństwa narodowego i negatywnie wpływa na działalność ukraińskiego biznesu (utrudnia konkurencję, ochronę własnego rynku i rodzimego producenta, reklamę). Czynnik narodowy i język ukraiński coraz bardziej (choć formalnie) stosowane są w oprawie krajowej produkcji, ukraiński kapitał dąży do samoidentyfikacji w konkurencji z rosyjskim i światowym rosyjskojęzycznym kapitałem dla zwykłej korzyści ekonomicznej. Zasięg obcego języka jest równoznaczny z dominacją obcego kapitału. Język ukraiński jako państwowy dopiero teraz staje się konkretnym czynnikiem ekonomicznym, który określa konkurencyjność Ukrainy na rynkach światowych, a tym bezpośrednio określa się także poziom dobrobytu obywateli. Dlatego obywatele-komuniści i obywatele-rosyjskojęzyczni dla perspektywy ekonomicznej samodzielności państwa oraz osobistego dobrobytu powinni, jako obrońcy praw pokrzywdzonych, szczerze witać decyzję Rady Narodowej i wspierać autorytet języka państwowego jako element budowli państwowej. Jestem przeciwko nieszczerym obietnicom urzędników, że będą chronić mój ojczysty język, co tylko wywołuje zazdrosne protesty tych, dla których ojczystym jest inny język. Jednocześnie staje się bardzo przykro, że w społeczeństwie brak jest zrozumienia samego pojęcia język państwowy, a winę za to ponosi państwo. Zanim zacznie się składać deklaracje o obowiązkowości języka państwowego, warto byłoby nie jeden rok codziennie przez media w przystępny sposób wyjaśniać przeciętnemu obywatelowi, czym dla niego jest język państwowy, jakie są obowiązki językowe obywatela i jak wpływa stosunek do języka państwa na życie człowieka. Niestety, nie możemy przypomnieć sobie ani propagandy porządku prawnego stosowania języków, ani wyrazistych wzorców szanowania języka państwowego przez wielkich i małych urzędników służby państwowej. Za to ukraiński politykierstwo i większość mediów faktycznie dezorientują obywateli. Dlatego też nie widzą niektórzy obywatele żadnej różnicy między ukraińskim państwowym a ukraińskim ojczystym językiem Ukraińców. Analizując stosunek do języka państwowego, można wyciągnąć bardzo smutny wniosek: mamy wielu szczerych kibiców rodzimego kraju, ale wyraźnie za mało konstytucyjnych patriotów – zwykłych obywateli. Więc i ukraińskie rozmowy o społeczeństwie obywatelskim są od złego. Ależ nie jesteśmy gorsi od Polaków czy innych narodów europejskich. Po prostu, w odróżnieniu od innych, nawet Rosjan, struktury państwowe nie propagują wzorca zachowania obywatela w stosunku do języka państwowego. Reszta wszystko jest pochodną. Będziemy w stanie wyważenie i potężnie wesprzeć decyzję Rady Narodowej, z nami będą się liczyć jako z siłą państwowotwórczą, zdolną dopiąć swego w wyborach prezydenta. Ustawa łamie i przykład dla podwładnych – nie z najlepszych. Inny przykład jest jeszcze bardziej wymowny. Pracownicy prokuratury miejskiej, nie mrugnąwszy okiem, w pracy (pobieranie i zapisywanie zeznań, wystąpienia na uroczystościach miejskich, w komunikacji służbowej) używają rosyjskiego. Ci, którzy są zobowiązani pilnować przestrzegania ustaw, sami są łamiącymi je. Zwracam się z pisemnym wnioskiem z prośbą o udzielenie danych o tym, kto z nich nie włada ukraińskim. W terminie odpowiedzi nie dają (naruszenie art. 20 „Ustawy o skargach obywateli”, ustawy, której przestrzegania powinna pilnować prokuratura). Po raz drugi otrzymuję odpowiedź: „Jako że ta kwestia pana osobiście nie dotyczy i naruszenia pana praw przy tym nie stwierdzono, to nie jest to pana sprawa” (pomocnik prokuratora ob. Szachow, swoją drogą, po ukraińsku nie włada). Zwracam się do sądu, bo prawa i ustawa zostały naruszone (zgodnie z art. 24 tej samej ustawy). Około 2 miesięcy rozpatrywanie sprawy było przeciągane, po coć robiono zapytanie do prokuratury obwodowej, i wreszcie – „odmówić” (sędzia Sapronowa). Ileż profesjonalnej godności trzeba mieć, żeby wydać taką „salomonową” decyzję, skierowaną na zachowanie „dobrych stosunków biznesowych” z prokuraturą?! Nadarzyła się okazja porozmawiać także z milicjantami. Jako świadek, rozmawiałem z młodym śledczym ob. Lewczenką. Zdziwiłem się, gdy zaczął mówić po rosyjsku, blankiet protokołu wydrukowany po rosyjsku, choć sam śledczy, absolwent Chersońskiego Instytutu MSW (wykładanie w nim jest po ukraińsku) swobodnie włada językiem państwowym. Dlaczego po rosyjsku? Śledczy zaczął tłumaczyć, że mają taki rozkaz, ale kto go wydał, nie odpowiedział. Zeznania ja mimo wszystko złożyłem po ukraińsku, ale kosztowało mnie to sił i zdrowia. Potem zwróciłem się z pisemnym wnioskiem do naczelnika MSW.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn