Strona · s. 9strona oryginału ↗
PRAWOSŁAWNOŚĆ TARASA SZEWCZENKI
Слово Просвіти, №23 за 2004 рік
ZAPRASZAMY DO ROZMOWY
Zakończenie. Pocz. w nr 18, 20 za 2004 r.
Skoworoda i Szewczenko z ewangelicznego punktu widzenia, wspólne i odmienne elementy w ich poglądach oraz w interpretacjach Pisma Świętego — te tematy nie zostały jeszcze zbadane ani naświetlone ani w literaturze ukraińskiej, ani w ukraińskiej filozofii. Wiadomo, że Szewczenko z szacunkiem odnosił się do Skoworody i już we wczesnym dzieciństwie, siedząc w chwastach, czytał jego psalmy z „Sadu Boskich pieśni”. Badacze obu myślicieli odnotowują nie kościelno-wyznaniową, a ewangeliczną bliskość Szewczenki i Skoworody. Pisze o tym w monografii poświęconej chrześcijańsko-filozoficznym poglądom Szewczenki Dmytro Buczynski, wskazując, że poszukiwanie przez Szewczenkę Bożej przyczyny we wszystkim jest bliskie tezie Tomasza z Akwinu: „Wszystko od Boga, od Boga wszystko! A sam nic głupi nie zdziała człowiek!”. W dyspucie ze swoim oponentem Kozłowskim Szewczenko wyraził własne rozumienie stworzenia Bożego, a także działanie Ducha Świętego poprzez działanie życiodajnego Słowa Biblii: „Teologia bez żywego słowa nie jest w stanie stworzyć nawet takiego oto lipowego listka… Musimy czcić Matkę Tego, który przyjął za nas męki i śmierć na krzyżu”. Wychodząc z podobnych wypowiedzi Szewczenki, Dmytro Buczynski wynosi go do poziomu światowych myślicieli chrześcijańskich. Szewczenko był zwolennikiem jednego, świętego, sobornego i apostolskiego Kościoła, który skupiałby się wokół swojej jedynej głowy — Jezusa Chrystusa. Ale widział coś innego — wywyższanie jednego wyznania nad innym. Rosyjski Kościół często brał się za krytykowanie innych Kościołów, włączając w to Prawosławny. Szewczenko rozumiał niepopularność rosyjskiego prawosławia w świecie chrześcijańskim. Widział małostkowość, literactwo, podmienianie czystej wiary na buforową teatralność. Przedstawiciele moskiewskiego prawosławia nie mogą wybaczyć Szewczence, że przewidywał czasy, kiedy z ich szat, którymi przykrywali swoje lubieżnictwo, będą drzeć onuce. Na wszystkie sposoby smakują formalni wierzący ostrą opinię Szewczenki o pewnym nabożeństwie, w którym uczestniczył w Niżnym Nowogrodzie, wracając z zesłania. Szewczenko znał porządek tej świętej służby, dlatego kiedy zobaczył pijanych księży, którzy byle jak służyli, zapisał w dzienniku zarówno o pokłonach niezdarnym suzdalskim bożkom, jak i o bachanalii, i o pijanych pokracznych kapłanach, i o tybetańskich oraz japońskich dekoracjach, a najbardziej — o „kolosalnym pijaństwie”, którym zakończyli swoje „służenie” nowogrodzcy klerycy. Szewczenko czuł, że samą obrzędowością, z której wyprana jest duchowość, Rosja nie zjednoczy wokół siebie prawosławnego świata, jak w swoim czasie zrobiła to Bizancjum; że Moskwa nigdy nie stanie się trzecim Rzymem, jakkolwiek by ona nie składa to około 15 procent tego ostatniego. Szewczenko jest niepowtarzalny w naszej literaturze tak szerokim religijnym wyrazem”. Jednoznacznej odpowiedzi na miejsce i znaczenie tych pytań w chrześcijańskich poglądach Szewczenki dać nie jest łatwo. Wszystkie odpowiedzi są różnowektorowe, najczęściej są argumentami na korzyść rzekomego „ateizmu” Szewczenki. Ale to — powierzchowna ocena, tak samo, jak
Kościół w Kijowie. 1846 r.
rom, między nieprawdą a prawdą, i zwycięstwo zła nad dobrem i prawdą w duszy człowieka jest tym strasznym, co tak poruszało wtedy Szewczenkę. A do takiej osobistej walki dołączyła się u niego walka z otoczeniem swoim i cudzym”. W ten sposób wiara Szewczenki jest bliska literze i duchowi Ewangelii. Widział zgubność międzywyznaniowych starć, które nieustannie rozdzierają organizmy kościelne i społeczeństwa w wielu krajach: Szewczenko miał swoje pozytywne i swoje krytyczne podejście w stosunku do każdego z nich. Ta jego postawa jest również głęboko ewangeliczna. W ostatniej księdze Biblii, w „Objawieniu św. Jana Teologa”, Pan posyła do siedmiu istniejących wtedy Kościołów Azji Mniejszej swojego anioła — i w żadnym z nich nie było stuprocentowego porządku i pełnej odpowiedzialności wobec Bożych nakazów. Chociaż każdy miał swoje zalety. Szewczenkę nazywają prorokiem Ukrainy. Częściej jest to obrazowe wyrażenie, ale proroctwo jego ma i realną treść, zgodną z biblijną interpretacją. Nosił w sobie duchową interpretację przez Szewczenkę ksiąg proroków Starego Testamentu. Te odczytania są pełne symboli i zwrócone w przyszłość. Naśladowanie przez Szewczenkę 35. rozdziału Księgi Proroka Izajasza studiują w szkołach. Prorok Izajasz duchowo widział drugie przyjście Jezusa Chrystusa — na wiele wieków przed Jego pierwszym przyjściem — jako nadejście Królestwa Bożego, zakończenie wrogości w społeczeństwie i przyrodzie, nadejście ery harmonii: „Otworzą się oczy niewidomych i uszy głuchych się otworzą”, „będzie skakał chromy jak jeleń, a język niemych będzie śpiewał”, „siedlisko szakali… stanie się miejscem trzciny i papirusu”, „nie będzie tam lwa, i dziki zwierz nie pójdzie na nią”, czyli na drogę prawdy, „a chodzić będą tylko wykupieni”, i wesele oraz radość osiągną oni, a smutek i wzdychanie uciekną”. Szewczenko konkretyzuje sytuację, zawęża przestrzeń z Wszechświata — do Ukrainy (widać to na przykładzie ukraińskiego pejzażu — ze stepami, jeziorami, wiorstowymi i szerokimi drogami); zawęża także czas: to nie tysiącletnie królestwo, a jedynie chwile w wieczności: „Wtedy kiedy, Panie, święta na ziemię prawda przyleci choć na godzinkę odpocząć”, — jakby po to, by przekonać zwątpiałych ludzi w to, że Bóg jest, że nie zapomniał o ziemi i ludziach na niej. W opisie błogosławieństw, które nastąpią wraz z przyjściem prawdy, Szewczenko w całości podąża za Izajaszem: tutaj i „niewidomi przejrzą, a chromi, jak sarna z gaju, przemkną”, i „niemym otworzą się usta”, i „dolina-pustynia niepolana, uzdrawiającą wodą umyta, przebudzi się-
Monaster Wydubicki. 1844 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
