Strona · s. 11strona oryginału ↗
Andrij Hudyma przeciw Aleksandrowi Puszkinowi
Слово Просвіти, №23 за 2004 рік
Dziś warto czytać Puszkina: „Czerkiesi, jak wszystkie dzikie narody, wyróżniają się przed nami gościnnością”, „gniazdo zbójeckich plemion”, „i opiewam ten sławny czas, gdy… na buntowniczy Kaukaz wzniósł się nasz dwugłowy orzeł… Wszystko podlega rosyjskiemu mieczowi” („Więzień kaukaski”). A oto o nas: „…Zapomniany od dawna Mazepa; Tylko… raz w roku, klątwą wciąż grożąc, grzmi o nim sobór” („Połtawa”). Nie usłyszał tego, a śpiewa „głos ludu”: „od Bohdana do Iwana nie było hetmanów”. Gdzież było to usłyszeć, skoro nawet u Nomysa nie zapisano przysłowia wywrotowego dla Moskiewszczyzny. A S. Jefremow w 1912 roku zauważył: „Sława Mazepy zgasła tylko dzięki tej niesprawiedliwej i nieprawdziwej charakterystyce, jaką sporządził Puszkin”.
Aby pokonać geniusza, trzeba do geniusza dorosnąć. „Wierszowana powieść »Spowiedź Mazepy« — desperacki krok Andrija Hudymy ku zwróceniu Ukrainie jasnego imienia jej sławnego syna” — fragment adnotacji do książki, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Logos”, odbiera się jako zapowiedź zadań pokonania blokady informacyjnej na drodze do czytelnika. „Żelazna kurtyna” opadła przed mazepińską trylogią Bohdana Lepkyja, małonakładowość i upadek księgarstwa stanęły przed „Ordą” Romana Iwanczuka, zakaz wyświetlania w Rosji (a na Ukrainie brak systemu takiej dystrybucji) nie pozwala zejść z półek filmoteki „Mazepa” Jurija Illienki. Oto już pół roku, jak na świat wyszła powieść Hudymy, a nasz odzew, jak się zdaje, jest pierwszy. Dwie dekady hetmanował Iwan Stepanowicz i mimo okoliczności „co my budujemy, car wszystko burzy”, „wszystko, co można, Moskwa zabrała. Przywłaszczyła sobie nasze imię — Ruś!” — podniósł ją z
RUINY (określenie historycznego okresu, tego samego „od Bohdana do Iwana”), które pod maską pokory budowały państwo („była już chata i wokół chaty. Obcy posłowie nieśli swoje dary”), z wysokim, jak dziś byśmy powiedzieli, poziomem życia; z tego czerpała siłę imperialna Moskwa („zamiast wielkiej Ukrainy budujemy Rosję”). Hudyma obala romantyczne (i prymitywne) wyjaśnienie przez Puszkina przyczyny „zdrady” Mazepy osobistą krzywdą: „Przysiągłem sobie zemstę”. Państwowe zamiary pana Iwana dojrzewały od młodości: „Rozmawiał z Wyhowskim o ojczyźnie… najpierw się ukrył, potem przeszedł pod rękę Doroszenki”. Znaczna część „Spowiedzi…” — pierwsze cztery rozdziały, w całości w pierwszej osobie — to emocjonalne przedstawienie historii Ukrainy (znów „od Bohdana do Iwana”) z analityczną retrospekcją w czasach książęcych i prognozą aż do Honty i Żeleźniaka, z której bohater wyprowadza wniosek: „Sami siebie zwojowali… Niech będzie wieczna
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
