Strona · s. 3strona oryginału ↗
W POLSCE O HOŁODOMORZE W UKRAINIE
Слово Просвіти, №23 за 2004 рік
PO SĄSIEDZKU. To, co działo się w sąsiedniej Ukrainie, było tak dobrze znane w Polsce, że w otoczeniu Stalina pojawiły się nawet podejrzenia, czy ówczesny przywódca państwa polskiego Józef Piłsudski nie spróbuje w jakiś sposób przeszkodzić w realizacji planów radzieckiego przywódcy, ujawniając informacje o Hołodomorze międzynarodowej opinii publicznej. Postanowiłam zbadać, w jaki sposób informacje o sytuacji na Ukrainie były wykorzystywane przez tych, którzy na początku lat 30. XX wieku dążyli do normalizacji stosunków między dwoma narodami, które przez stulecia żyły obok siebie, ale były podzielone politycznie. Co prawda, w warunkach historycznego podziału czasami na scenę wydarzeń wychodziły ze swoimi ideami takie osobistości jak Taras Szewczenko czy Andrzej Szeptycki ze strony ukraińskiej, albo bliższy nam czasowo Jerzy Giedroyc, Polak. Jednakże w większości idee te pozostawały głównie na poziomie hasła „Polska nie będzie wolna, dopóki nie będzie wolna Ukraina”. W Polsce nie brakowało publikacji, które z niemal codzienną punktualnością naświetlały to, co działo się po drugiej stronie wschodniej granicy, ściśle wiążąc kwestię głodu z lat 1932–1933 z kwestią narodową. Wszyscy, którzy w Polsce zajmowali się problemem głodu na Ukrainie, byli przekonani, że chodziło o zniszczenie całego narodu, a nie tylko kułaków jako klasy. Polscy analitycy twierdzili, że Hołodomor, zorganizowany przez Stalina, został pomyślany jako próba „ukrainizacji” miejscowej partii komunistycznej, która na początku lat 20., zgodnie z badaniami Mykoły Kowalewskiego, liczyła nie więcej niż 25% Ukraińców. Ten sam autor we wrześniu – październiku 1932 r. na łamach „Biuletynu Polsko-Ukraińskiego” pisał, że przez prawie 12 lat Ukraina była podmiotem radzieckiej polityki ucisku narodowego. W odróżnieniu od definicji, którą nadawali tej polityce komuniści, nie chodziło o walkę klasową, ponieważ to, co działo się w kraju, nie miało nic wspólnego z tak zwaną zbrojną interwencją kapitalizmu przeciwko narodowi radzieckiemu, który był zmuszony bronić się przed agresywną polityką zagraniczną. Naród ukraiński walczył przede wszystkim o uwolnienie się od niszczycielskiego wpływu kultury rosyjskiej. Poza wszelką wątpliwością, tendencja dążeń działaczy kultury ukraińskiej była skierowana na odrzucenie hegemonii kultury rosyjskiej i dlatego wchodziła w sprzeczność z dyrektywami Partii Komunistycznej, przeznaczonymi, jak pisał Mykoła Chwylowy, do usypiania „ducha europejskiego”. Moskwa odebrała te dążenia jako niebezpieczne sygnały, jako pewne ostrzeżenie o możliwej w przyszłości nowej rewolucji. Gwałtowna kolektywizacja rolnictwa, ogłoszona przez Stalina, miała na celu nie tylko zmianę systemu agrarnego na Ukrainie i rozdanie ziemi biedocie. Miała ona również bardzo wyraźny cel polityczny: przede wszystkim pozbawić ukraińską świadomość narodową jej fundamentu społecznego. Problem głodu był uświadamiany przez polskich intelektualistów, którzy z jednej strony rozumieli słabość pozycji swojego kraju, położonego między nazistowskimi Niemcami a komunistycznym ZSRR, a z drugiej strony uważali, że jedyna możliwość zarówno zewnętrznego, jak i wewnętrznego wzmocnienia Polski polega na sojuszu z Ukraińcami. W większości tekstów opublikowanych w „Biuletynie Polsko-Ukraińskim”, stworzonym specjalnie dla zjednoczenia zarówno Polaków, jak i Ukraińców gotowych pracować w jednym kierunku, problem głodu pokazany jest jako jeden z przejawów realnej polityki Rosji Radzieckiej. Po wojnie domowej, która w pewnym sensie była również wojną między Rosją a Ukrainą i zakończyła się dopiero w 1923 r., według twierdzenia teoretyka kwestii narodowych w ZSRR Popowa, proletariat rosyjski znalazł się w bardzo trudnej sytuacji, ponieważ nie mógł w pełni liczyć ani na zasoby naturalne Ukrainy dla odbudowy przemysłu wojennego, ani na jej potencjał żywnościowy. W ten sposób komuniści postanowili rzucić Ukrainę na kolana w sensie wojskowym i gospodarczym. Można twierdzić, że węzeł ukraińsko-rosyjskich sprzeczności, oprócz przyczyn polityczno-ekonomicznych, miał również głębokie korzenie kulturowe, nie mówiąc już o różnicach natury psychologicznej i światopoglądowej. Ewa RYBAŁT, Uniwersytet Lubelski
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
