Strona · s. 4strona oryginału ↗
WYSPA WĘŻA — KWESTIA PRESTIŻU? STATUS WYSPY OKREŚLĄ W HADZE. Mimo dzisiejszej realizacji w życie eurointegracyjnych zamierzeń Bukaresztu, między Ukrainą a Rumunią pozostają nierozwiązane kwestie terytorialne dotyczące delimitacji szelfu kontynentalnego oraz wyłącznych stref ekonomicznych na Morzu Czarnym.
Слово Просвіти, №23 за 2007 рік
їн. Uwzględniano również to, że do Rumunii podobne roszczenia terytorialne mogłyby zgłosić także inne państwa, na przykład Węgry w odniesieniu do Transylwanii — prowincji Rumunii, gdzie mieszka przeważająca część Węgrów etnicznych, którzy doświadczają ucisku ze strony lokalnych władz, prowadzących „rumunizację” regionu.
CENA PYTANIA W listopadzie-grudniu 1995 roku stosunki ukraińsko-rumuńskie zaostrzyły się w wyniku nowych oświadczeń ze strony rumuńskiej dotyczących przynależności wyspy Zmijowy. Do swoich osiągnięć w polityce zagranicznej Rumunia zaliczyła następujące: „6 grudnia — Rumunia protestuje przeciwko roszczeniom Ukrainy, by nadać statusu wód terytorialnych odległości 12 mil morskich wokół wyspy Zmijowy”. Nowy problem ogłosił minister spraw zagranicznych Rumunii T. Meleszkanu, który w parlamencie oświadczył o odmowie Ukrainy zwrotu terytorium stronie rumuńskiej i obiecał jednostronnie zwrócić się do międzynarodowego sądu.
Takie spojrzenie na problem wyjaśniało się prosto — na szelfie wyspy znajduje się ropa i gaz. Potwierdziły to wówczas badania ukraińsko-amerykańskiej grupy z „Odesmorgeologii” i firmy „Western Geophysical”, które przeprowadziły rozpoznanie w wymienionym regionie. Specjaliści twierdzili, że szelf w pobliżu wyspy to 1/3 ukraińskich zasobów ropy i 1/4 nierozpoznanych zasobów gazu. Ponadto tak intensywne zainteresowanie wyspą ze strony rumuńskiej wynikało także z tego, że obecność ropy potwierdzili sami Rumuni, którzy od 1996 roku zbudowali tuż za szelfem wyspy platformę i eksploatują duże przemysłowe złoże Lewada.
Mimo to oświadczenie kierownika rumuńskiego resortu spraw zagranicznych nie zaniepokoiło Ukrainy, ponieważ zgodnie ze wszystkimi obowiązującymi umowami międzynarodowymi wyspa jest terytorium ukraińskim, a sąd nie rozpatrywałby tej kwestii. Wówczas strona rumuńska sięga po inny (że tak powiem, próbny) wariant, ogłaszając wyspę Zmijowy skałą. Jak wiadomo, skały zgodnie z Konwencją o prawie morza nie mogą mieć wód terytorialnych ani szelfów kontynentalnych. Tymczasem szelf kontynentalny Zmijowego liczy 7000 km kw.
Jednak wracając do położeń teoretycznych, zauważmy, że zgodnie z artykułem 121 Konwencji ONZ o prawie morza z 1982 roku wyspą, która może mieć własny szelf kontynentalny i strefę ekonomiczną, uważa się naturalnie uformowaną część lądu, która pozostaje nad wodą podczas przypływu i nadaje się do życia lub działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe, wyspę Zmijowy można zaliczyć do takiej definicji: średnia wysokość wyspy nad poziomem morza wynosi 37 m, nadaje się ona do życia, znajdują się tu jednostki Sił Zbrojnych, Państwowej Służby Pogranicza Ukrainy, mieszkają rodziny oficerów itd.
„SPOTKAMY SIĘ W SĄDZIE” W 2004 roku Bukareszt zwrócił się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości ONZ z zamiarem stoczenia decydującej walki o złoża ropy naftowej i gazu w rejonie Wyspy Zmijowej. Już w 2003 roku Bukareszt przesłał do Hagi memorandum, w którym prawnie uzasadnił swoje stanowisko i przeanalizował precedensy w światowej praktyce w zakresie rozgraniczenia przestrzeni morskich. Formalnym powodem zwrócenia się Rumunów do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości ONZ stał się brak postępu w dwustronnych negocjacjach. Jedna z głównych kwestii, w sprawie których dyplomaci nijak nie mogą dojść do porozumienia, to określenie punktu początkowego do delimitacji szelfu kontynentalnego i wyłącznych stref ekonomicznych obu państw. W Kijowie uważają, że tym punktem powinien być punkt styku wód terytorialnych Ukrainy i Rumunii, którego współrzędne określono jeszcze w artykule 1 umowy o reżimie granicy państwowej. Dyplomacja rumuńska jest temu przeciwna i upiera się przy własnym wariancie jego określenia. Bukareszt proponuje poprowadzić od lądowej granicy linię umowną, która przebiegałaby w jednakowej odległości od ukraińskiego i rumuńskiego wybrzeża. Dopiero potem należy wyznaczyć punkt na łuku oznaczającym morze terytorialne Ukrainy i Rumunii wokół Wyspy Zmijowej. Jeśli zgodzić się na propozycję Rumunów, rejon delimitacji poważnie przesunie się w stronę Ukrainy. Wiele sporów budzi także status Wyspy Zmijowej. Jeśli ukraińscy dyplomaci przekonują, że jest to wyspa nadająca się do życia i działalności gospodarczej, to Rumuni nie mniej uparcie dowodzą, że jest to skała. A zatem nie ma ona prawa do szelfu kontynentalnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. W tym sporze dyplomaci stosują rozmaite wybiegi i odwołują się do precedensów, które występowały w praktyce Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Bukareszt nazywa teraz Wyspę Zmijową na nowo — „Wyspa Zmijowa”. Albo też Rumuni proponują przyrównać status Wyspy Zmijowej do szczególnego statusu Antarktydy, a nawet… do modułów kosmicznych. (Antarktyda i przestrzeń kosmiczna zostały wyłączone ze sfery działania zwykłego prawa międzynarodowego, a ich status reguluje się osobnymi umowami międzynarodowymi ze względu na szczególne okoliczności). Z kolei Kijów przedstawia własną argumentację, mającą przekonać Bukareszt i światową społeczność, że Zmijowa jest pełnoprawną wyspą i spełnia wszystkie parametry zapisane w trzech punktach artykułu 121 Konwencji ONZ o prawie morza: nie zalewa jej przypływ, funkcjonują tam poczta, sklep, przystań i latarnia morska. Na wyspie rosną drzewa, jest woda pitna i mieszkają ludzie. Ogólnie rzecz biorąc, Wyspa Zmijowa nadaje się do życia człowieka i działalności gospodarczej. A zatem ma prawo do szelfu kontynentalnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. Na tym rozbieżności Kijowa i Bukaresztu się nie kończą. Ukraina i Rumunia odmiennie podchodzą również do metodologii delimitacji szelfu kontynentalnego i wyłącznych stref ekonomicznych. Jeśli Kijów proponuje, by przy rozgraniczeniu uwzględnić Zmijową i poprowadzić linię między nią a rumuńskim brzegiem, to Bukareszt — linię tymczasową bez uwzględnienia ukraińskiej wyspy. Wynika to z tego, że Wyspa Zmijowa ma morze terytorialne o szerokości 12 mil morskich. Konwencja ONZ o prawie morza zakazuje tworzenia sytuacji, w których morze terytorialne państwa zostałoby odcięte od jego wyłącznej strefy ekonomicznej. Innymi słowy, wyłączna strefa ekonomiczna Rumunii i jej szelf kontynentalny nie mogą przylegać do morza terytorialnego Ukrainy. Dotyczy to także strefy wokół Wyspy Zmijowej. Wreszcie Kijów i Bukareszt odmiennie podchodzą do stosowania metody proporcjonalności i zasady sprawiedliwości. Ukraińska dyplomacja, mając na uwadze zasadę sprawiedliwości, kładzie nacisk na metodę proporcjonalności. Zgodnie z nią sektor szelfu kontynentalnego i wyłącznej strefy ekonomicznej powinien być podzielony między oba państwa z uwzględnieniem stosunku długości linii brzegowej jednego kraju do długości takiej linii drugiego państwa. Biorąc pod uwagę łącznie te dwa czynniki, stosunek ten między Ukrainą a Rumunią wynosi obecnie około 5:1 na korzyść naszego kraju.
SYTUACJA NA DZIŚ Dziś prawie dobiegła końca pisemna faza rozpatrywania sprawy, czyli etap, na którym strony wymieniają dokumenty zawierające pisemne uzasadnienie swoich stanowisk. Ponieważ jako pierwsza do sądu zwróciła się strona rumuńska, jako pierwsza przedstawiła swoje memorandum. Ukraina w ciągu 9 miesięcy, które wyznaczył jej sąd, przedstawiła kontrmemorandum (sprostowanie). Zgodnie z procedurą 22 grudnia 2006 roku Rumuni odpowiedzieli na ukraińskie kontrmemorandum, a obecnie Ukraina do 22 lipca powinna odpowiedzieć na tę odpowiedź. Na tym zakończy się pisemna faza, a sędziowie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości zajmą się studiowaniem dokumentów, po czym wyznaczą datę rozpraw ustnych. Aby raz i na zawsze postawić kropkę w tej sprawie, Ukraina dopięła tego, by rozpatrywał ją sąd w pełnym składzie (15 osób) w obecności dwóch sędziów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
