Strona · s. 5strona oryginału ↗
Z ŻYCIA NARODOWEGO
Слово Просвіти, №23 за 2007 рік
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM
Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16, 18, 20, 21.
Kwiat i sława ukraińskiego młodego pokolenia złożyły swoje głowy pod Żółtymi Wodami, Korsuniem, Białą Cerkwią, Bracławiem, Piławcami, Zbarażem, Beresteczkiem… Mnie przynajmniej wydawało się, że nasza ówczesna ojczyzna leżała w gruzach, była usiana drewnianymi krzyżami na mogiłach zbiorowych, niezaorane i nieobsiane pola cięły oko na całą głębię źrenic, w ocalałych obejściach — wycieńczone wdowy, a na ulicach — bezdomne dzieci… A jednak nie! Już się przekonaliście, że i po takiej wszechświatowej biedzie nasz naród nie stracił wiary w siebie, nie stracił wiary w Boga, nie stracił godności narodowej, że on i wtedy był niemal w całości wykształcony, głęboko moralny i odrębny, bo zaledwie pół roku zadomawiali się tu moskiewscy oprycznicy, jeszcze ostrożnie zagarniając Ukrainę w swoje chciwe ręce. Postawiłem sobie za cel zwrócić uwagę Ukraińców na fragmenty tego poruszającego dokumentu naszej historii, stworzonego przez bezstronnego, prawdomównego cudzoziemca. Po spotkaniu z Bohdanem w Bohusławiu delegacja patriarsza przebywała w Kaharłyku, Trypolu, Obuchowie, Wasylkowie, na długo zatrzymała się w Kijowie. Ówczesny Kijów, a zwłaszcza nasza narodowa świętość (tak nieudolnie zaniedbana obecnie i sprowadzona do ulicznych „przepychanek”) Ławra Peczerska, opisane są przez Chalebskiego z taką czułością, z takim przejmującym sentymentem i arabskim pedantyzmem, że warto byłoby zatrzymać się nad tym szczegółowiej. Jednak nasz Kijów nie jest pozbawiony uwagi ówczesnych i późniejszych kronikarzy oraz historyków, dlatego uniknę pokusy długiego „zatrzymywania się” w stołecznym grodzie, ale nie pominę poszczególnych miejsc. Tutaj odtworzono ówczesną Ławrę Peczerską, jej Bliskie i Dalekie pieczary, spotkanie z metropolitą kijowskim i całej Ziemi Kozackiej Sylwestrem Kossowem, odtworzono Podół, świątynie Sofijską, Michajłowską, Zaśnięcia Matki Bożej, Wniebowstąpienia żeński klasztor, Ławerski dom wydawniczy („Z niego wychodzą wszystkie ich księgi cerkiewne wszelkiego dziwnego wyglądu i koloru, a także rysunki na wielkich arkuszach, pamiątki krajów, święte ikony, traktaty naukowe itp. Zwyczajowo, za patriarchów, wydrukowaliśmy w tym domu wiele listów odpustowych z imieniem naszego patriarchy w ich języku (wyróżnienie moje — W. J.) czerwonymi literami oraz z wizerunkiem Świętego apostoła Piotra”). My, Ukraińcy, w XVII wieku, po wielkiej i okrutnej wojnie i ruinie mieliśmy czym wywołać zachwyt u cudzoziemca. Obok opisu naszego ówczesnego bytu, zwyczajów, obrazu etnicznego, on nieustannie przenika w okoliczności polityczne ówczesnego ukraiństwa. Oto niby mimochodem historyczny ekskurs podczas pobytu na podolskim jarmarku. „Jezuitom mało było tego, co już mieli lachy, zawzięli się wytępić cały ród kozaków, zagarnąć klasztor Peczerski i Świętą Sofię, przekształcić na swoje kościoły i klasztory. Wtedy Chmiel wybuchł gniewem, jak prorok Eliasz, pomścił się na nich, wyzwalając wybrany naród Boży z rąk niewiernych i nikczemnych ludzi, u których wiele głów, lecz nie ma tej, która do buławy, i wyzwolił go od niewolniczego ucisku bezbożnych żydów i od władzy
Przenajświętszej Bogurodzicy na prośbę mieszkańców dolnego Kijowa. (Przypomnę, to ta cerkiew, w której później będą odprawiać nabożeństwo żałobne za Duszę Tarasa Szewczenki podczas przewożenia jego ciała z Petersburga do Kaniowa. — W. J.) Były wielkie uroczystości. Święty ołtarz przyozdobili bazylią i innymi kwiatami. Nasz władyka patriarcha rozdał antidor wszystkim obecnym w cerkwi wiernym, nawet chłopcom i dziewczynkom. Wyjechaliśmy z dolnego Kijowa w poniedziałek 10 lipca i znaleźliśmy się za miejską okolicą, na brzegu słynnego Dniepru, większego od Dunaju. Załadowaliśmy się na wielkie statki wraz ze swoimi wozami i końmi i płynęliśmy z prądem około dwóch godzin, podziwiając krajobrazy prawego brzegu, klasztory na Kijowskich górach, a mianowicie: Michała, Mikołaja, Peczerski, ten, który zbudował mołdawski hospodar Wasyl, cerkwie, pieczary. Potem stąpiliśmy na ziemię lewego brzegu. Dalej jechaliśmy wąską drogą przez puszczę, jeziora oraz piaszczyste mierzeje i wydmy, nieogarnioną puszczę, gdzie rosną same tylko sosny; podobne do cyprysów, porażają wyobraźnię”. Przypomnę, że chodzi o dzisiejszą Rusanówkę, Lewobrzeże, Osiedle Leśne, Darnicę, Bykownię. Kontynuuje świadectwo Paweł Chalebski: „Wieczorem, pokonawszy dwie mile, przybyliśmy do niewielkiego miasteczka, którego nazwa to — Browary. Miasteczko ma śliczną cerkiew pod wezwaniem Piotra i Pawła, a przy niej — dwór, zamieszkany przez mnichów, bo to — posiadłość klasztoru Peczerskiego. Wyruszyliśmy z Browarów we wtorek — święto Przenajświętszej Bogurodzicy. W Jadłowce przenocowaliśmy”. Tutaj muszę przerwać Arabowi Pawłowi swoim, rzec można, lirycznym odskokiem czy też — natarciem. Przypadkowo (wierzę, że rzeczywiście przypadkowo) moje życie ułożyło się tak, że jest ono geograficznie mocno przywiązane do podróży Pawła Chalebskiego. Rozpoczął ją z południowego Podola, przebywał z noclegiem w kozackim setnym mieście Miaskówce (dzisiejsza duża wieś Horodkiwka w rejonie kryżopolskim w obwodzie winnickim), gdzie minęło moje dzieciństwo, gdzie pamiętam każdą ścieżkę, każdy kamień i pagórek, gdzie ukończyłem szkołę średnią, gdzie jest mogiła mojego ojca, który
Pisarze Ukrainy byli oszołomieni listem przewodniczącego Komitetu ds. Społeczności Ukraińskiej w Rosji Wasyla Kołomackiego oraz zastępcy przewodniczącego Federalnej Komisji Narodowo-Kulturalnej Praw Ludzkich i Obywatelskich przy Światowym Kongresie Ukraińców Stefana Paniaka, opublikowanym w „Literackiej Ukrainie” z 15 lutego 2007 roku, w którym mowa była o zamachach na życie liderów ukraińskich organizacji społecznych i religijnych w Rosji. I oto nowa wiadomość: w podmoskiewskiej Aprieliewce zburzono pomnik Ukraińca, lotnika, porucznika Wasyla Pojdenki, który zginął 28 sierpnia 1941 roku, broniąc Moskwy przed faszystowskimi najeźdźcami. Przypomnijmy, urodzony w ukraińskim mieście Zaporoże został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru. Obecnie, po prawie 66 latach, pomnik Wasyla Pojdenki pod Moskwą zburzono rzekomo w związku z poszerzeniem szosy. Dobrze pamiętamy, jaki hałas podniosły niedawno rosyjskie struktury władzy wraz z profesjonalnymi „patriotami” w związku z przeniesieniem figury radzieckiego żołnierza-wyzwoliciela w stolicy Estonii. Ależ nie przyleciały, i umarła moja wielkoduszna teściowa. Piszę te słowa, a Lel i Lela, odpocząwszy po wyczerpującym przelocie, już radośnie klekoczą w gnieździe. Tutaj napisałem kilka swoich powieści i opowiadań, tutaj w każdą sobotę i niedzielę przygotowuję dla was audycję radiową, tutaj przebywali wszyscy moi przyjaciele z Ukrainy i z dalszych światów, tutaj wszyscy mnie znają i ja znam prawie wszystkich. Tutaj zbudowałem zwykły trzypokojowy domek, w którym pamiętam każdy betonowy blok, krokiew, belkę stropową, gwóźdź i każdą deskę, bo w latach osiemdziesiątych wszystko to było niemożliwe do kupienia, a jedynie do „zdobycia” za butelkę czy trzy-litrowy słój samogonu na jakiejś państwowej budowie.
OŚWIADCZENIE
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
