Strona · s. 13strona oryginału ↗
ROSYJSKA HISTORYCZKA TETIANA TAJROWA-JAKOWLEWA PREZENTUJE KSIĄŻKĘ «MAZEPA»
Слово Просвіти, №23 за 2007 рік
Jurij KONONENKO, Moskwa
W Państwowej Publicznej Bibliotece Historycznej Rosji odbyła się prezentacja książki „Mazepa”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Młoda Gwardia” w cieszącej się popularnością wśród rosyjskiego czytelnika serii biografii „Жизнь замечательных людей” („Życie wybitnych ludzi”), założonej jeszcze pod koniec XIX wieku. Autorka książki — doktor nauk historycznych, dyrektorka Centrum Badań nad Historią Ukrainy Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Tatiana Tairowa-Jakowlewa opowiada o środowisku kulturalnym ukraińskiego odrodzenia końca XVII — początku XVIII wieku, o Mazepie jako jego jaskrawym przedstawicielu — poecie, protektorze architektury, wydawnictwa książkowego, oświaty i teologii. Dwadzieścia lat, w ciągu których rządził Ukrainą, stało się okresem gospodarczego rozkwitu, umacniania administracji państwowej w ramach autonomii oraz licznych wypraw wojskowych. Książka składa się ze wstępu, 14 rozdziałów i zakończenia; w aneksie opublikowano listy Iwana Mazepy do Motrii Koczubej. W książce podano także główne daty życia i działalności hetmana oraz bibliografię. Otwierając prezentację, dyrektor Państwowej Publicznej Biblioteki Historycznej Rosji Michaił Afanasjew zaznaczył, że wiodąca wyspecjalizowana biblioteka Federacji Rosyjskiej jest zawsze otwarta na dyskusje na aktualne problemy nauki historycznej, w tym także na te, w odniesieniu do których w przeszłości ukształtowały się określone stereotypy. Wydanie w Rosji książki o jaskrawym przedstawicielu ukraińskiej elity politycznej XVII—XVIII wieku z pewnością posłuży ich przezwyciężeniu, lepszemu zrozumieniu historii naszych krajów. Tatiana Tairowa-Jakowlewa, prezentując książkę, powiedziała: „Iwan Mazepa — obok Bohdana Chmielnickiego — jest najbardziej znanym szerokiemu kręgowi czytelników działaczem Ukrainy tego okresu. Przy tym w Rosji i na Zachodzie o nim wiedzą przede wszystkim z poematów Puszkina i Byrona, a na Ukrainie — z wizerunku na banknocie dziesięciohrywnowym. „Zdrajca” lub „bohater” — innych barw, poza białą i czarną, dla Mazepy nie używa się, a w szczegóły i podrobności wnika się bardzo rzadko. Dziwne, jak polityczne przedstawienie z anatemą, urządzone Mazepie przez Piotra I dla osiągnięcia absolutnie określonych zadań, na trzysta lat zakorzeniło się w świadomości większości rosyjskich historyków. Potępienie „zdradzieckości” — oskarżenie, które w odbiorze współczesnych było jedynie pretekstem do zniszczenia autonomii Ukrainy, nabrało formy”
Tairowa) Jakowlewa T.H. Mazepa
Hetman Iwan Mazepa. Dokumenty ze zbiorów archiwalnych Petersburga, aksjomaty i niezaprzeczalnego grzechu. Mazepę wyrywano z trudnego i sprzecznego okresu wojen kozackich, w ciągu którego wszyscy hetmani Ukrainy, począwszy od Bohdana Chmielnickiego, wielokrotnie zmieniali politycznych sojuszników, i traktowano jego układ z Karolem XII jako coś bezprecedensowego i haniebnego. Nagromadzenie mitów i stereotypów tak gęsto otacza postać Mazepy, że negatywnie oceniali go nawet najwybitniejsi historycy Ukrainy — Mykoła Kostomarow i Mychajło Hruszewski. Prawda, zajmowali się oni hetmanatem Mazepy jedynie powierzchownie, nie badali go poważnie i ograniczali się do pierwszego tendencyjnego wrażenia, bez głębokiej analizy źródeł. Tymczasem Iwan Stepanowicz Mazepa — osobowość tak niezwykła i wielostronna, że do jego przedstawienia potrzebna jest cała paleta barw. Urodzony polityk, utalentowany wódz i dyplomata, człowiek odważny, ambitny i konsekwentny — był uosobieniem epoki ukraińskiego odrodzenia duchowego i rozkwitu kozaczyzny. Poeta i filozof, znakomicie wykształcony, bajecznie bogaty, o przenikliwym i ironicznym umyśle, przez dwadzieścia lat z powodzeniem żeglował po oceanie walki politycznej, pozostając przy sterze Ukrainy”. Autorka szczegółowo opowiedziała o nowych źródłach historycznych, wprowadzonych przez nią do obiegu naukowego podczas przygotowania wydania. Część z nich zostanie opublikowana w dwutomowym naukowym wydaniu „Hetman Iwan Mazepa. Dokumenty ze zbiorów archiwalnych Petersburga”. W pierwszym tomie, którego egzemplarz sygnalny otrzymano właśnie, znalazły się dokumenty z lat 1687—1705, w tym materiały tzw. „archiwum baturyńskiego”, wywiezionego przez O. D. Mienszykowa w 1708 r., publikowane po raz pierwszy. We wnioskach do przedstawionej książki zaznacza się, że „dawno nadszedł czas, aby odrzucić polityczne anatemy i przekleństwa pod adresem Mazepy i postarać się wyciągnąć naukę z tragedii naszych przodków. Nie należy trzymać się propagandowych stereotypów, które próbowały wyjaśnić rosyjsko-ukraiński konflikt początku XVIII wieku korzyścią jednego „zdrajcy-hetmana”. Trzeba zebrać odwagę i uznać, że interesy i cele młodego Imperium Rosyjskiego oraz osłabionego Hetmanatu były bardzo różne. W pewnym stopniu Ukraina stała się zakładniczką geopolitycznych planów Rosji. Piotr dążył do stworzenia nowego państwa, zdolnego rywalizować z krajami europejskimi pod względem wojskowym i gospodarczym. Ta polityka była możliwa jedynie przy najokrutniejszej centralizacji. Sytuacja wojskowa i gospodarcza pozwalała przeprowadzić zjednoczenie Ukrainy i wyrwać z przerażającej otchłani ruiny Prawobrzeże. Jednak te plany poświęcono na rzecz gry dyplomatycznej. Wobec zagrożenia szwedzkim natarciem Lewobrzeże musiało zamienić się w spaloną ziemię, areną działań wojennych. Właśnie te dwa czynniki, obok osobistych uraz, skłoniły Mazepę do próby sojuszu z Karolem XII. Innym czynnikiem był plan likwidacji Hetmanatu i włączenia go do ogólnej struktury Imperium Rosyjskiego. Cokolwiek by mówiono o Mazepie, nie był mu ten plan wcale obojętny, i nie tylko dlatego, że nie chciał zamieniać realnej władzy hetmańskiej buławy na pusty tytuł księcia. Naprawdę drogie było mu to, co stanowiło część jego dwudziestoletniej pracy, inaczej spoczywałby na laurach swego ogromnego bogactwa. Prawda polegała na tym, że wielu starszyzn spokojnie przyjęło perspektywę przemiany w pokojowych rosyjskich szlachciców-właścicieli ziemskich, kim zresztą później się stali. Właśnie ci ludzie ze starszyzny nie poparli Mazepy”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
