Strona · s. 9strona oryginału ↗
SZEWCZENKIANA
Слово Просвіти, №23 за 2008 рік
Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcia autora 27 maja w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki jest tłoczno. Odbywa się tu premiera kompozycji muzyczno-poetyckiej „Monolog samotności” według „Kobziarza” T. H. Szewczenki. W przestronnej sali na szerokich ławach przycichli goście — inteligencja, studenci, uczniowie. Wszyscy w oczekiwaniu na wielkie widowisko: usłyszeć „żywego” Poetę, po raz pierwszy zobaczyć go na wysokoduchowym piedestale, a nie na granitowym w parku. I muzyka kompozycji, smutna i żałosna, i oddech sali Szewczenki, gdzie malarskie dzieła poety tworzą niepowtarzalną aurę, i głęboka muza soczystej palety jego artystycznego słowa z „Monologu” — wszystko łączy się w emocjonalnym odczuciu. To pomaga poczuć, pojąć i zrozumieć, czym i jak żył, męczył się i cierpiał Taras Szewczenko, jeszcze raz duszą dotknąć głębin jego wysokoduchowego lirycznego słowa. Przecież podręcznikowy „Kobziarz” jest u każdego prawdziwego Ukraińca. W tej książce jest cały Szewczenko, Poeta i Człowiek, który własne cierpienia i emocje połączył z kolosalną siłą swojego Ducha, Woli i Wiary — zarówno w siebie, jak i w Ukrainę. Dlatego naród nazwał go Prorokiem i Geniuszem narodu. A jaki jest Szewczenko poza „podręcznikową fasadą”? Salę wypełnia kompozycja muzyczno-poetycka „Monolog samotności” i jakby przenosi słuchaczy w 1840 rok, kiedy Szewczenko jako 25-letni chłopak pozostał sam na sam ze swoimi myślami, smutkiem i żalem. Wtedy carska władza rozłączyła go z Ukrainą, zabroniła malować i pisać. I Poeta prowadzi dialog z samotnością: największą jego troską i tęsknotą są myśli o Ukrainie. Ludowy artysta Ukrainy Ołeksandr Bystruszkin w swoim „Monologu samotności” akcentuje poezje, które odkrywają wewnętrzny świat Tarasa. Muzyka Mychajła Czemberżiego oddaje głęboką tragedię okrutnej imperialnej epoki, a oczekiwany rytm, który cały czas się powtarza i nieustannie narasta, jakby krok po kroku prowadzi dalekimi bitymi drogami poetyckiej niewoli. Muzyka płacze, przez jej grzmoty wyłania się i płynie mężny głos Szewczenki — Człowieka, Poety, Artysty, Bojownika, który wysyła swoje myśli do Ukrainy: wtedy jakby słychać szept Dniepru z Desną; lecz za chwilę już groźnie ryczy Rewuczyj!.. To odtrącony przez satrapów od świata Taras prowadzi pouczający dialog z matką-Ukrainą, rozmawia z Dnieprem i z Bogiem… Słuchacze, głęboko poruszeni, ocierają łzy. — Co skłoniło Ołeksandra Bystruszkina do zajęcia się „Kobziarzem”? — pytali dziennikarze. Występuje Ołeksandr Bystruszkin — To moje przewartościowanie utworów Szewczenki. „Monolog samotności” to monologi człowieka, który oddaje siebie swojemu narodowi. Dlaczego obecnie, mając ojczystą ziemię i wolność, morze i góry, rzeki, lasy i dąbrowy, my tym wszystkim gardzimy? I kiedy zło dominuje, zapominamy, „czyimi jesteśmy dziećmi”? A Taras w niewoli prosił Boga o „jedną chatkę i topolę nad Dnieprem…” — Dzięki monologom samotności Szewczenki poznajemy wewnętrzny świat Poety, z jego troskami, wzruszeniami i wielkimi nadziejami na przyszłość Ukrainy — mówi akademik Mykoła Żułynski. — Wzrokiem pojmując bogaty, jasny obraz poety, zrozumiemy, że genialność jest darowana przez Pana. W tym jest i tajemnica, i wielka głębia słowa Tarasa. Dzieci i młodzież powinny znać tego Szewczenkę, który w ciężkiej niewoli prowadził żywy dialog z Ukrainą. Dlatego Ministerstwo Oświaty powinno zakupić tę płytę kompaktową dla szkół. Wykonawcy, ludowemu artyście Ukrainy Ołeksandrowi Bystruszkinowi jestem wdzięczna za jego niesceniczne, głębokie odczytanie „Kobziarza”, za wewnętrzną dramaturgię monologu, wyrażoną nawet cichym i powściągliwym tonem. Właśnie tak czyta się „Kobziarza” i mnie w ciszy własnego serca. Muzyka, którą stworzył ludowy artysta Ukrainy Mychajło Czemberżi, wydaje się jeszcze bardziej wyrafinowywać ten eter wysokich emocji, które powstają od spotkania z poezją. Jedynie na początku zaznaczając znany temat „Myśli moje”, kompozytor architektoniką utworu muzycznego odtwarza najsubtelniejsze nastroje poetyckich przesłań Szewczenki do Ukrainy (jej potomków, a więc do nas), muzyka nie przejmuje na siebie intonacyjnych akcentów dramatu, jej piękno jest zgodne z poetyckim słowem, które samo brzmi powstrzymywaną łzą. Wyważona zgodność — takie coś można usłyszeć tylko w chórach cerkiewnych. Czy odkryją dla siebie takiego „Kobziarza” przede wszystkim ci, do których adresowany jest ten projekt? Przecież jego autorzy pragnęli zwrócić właśnie młodym sercom nie tylko genialnego ukraińskiego klasyka, narodowego proroka, ale i poetę, który budzi w nas ludzkość uczuć, bo w smutku i w samotności dusze są podobne, a więc bliskie. Dlatego młoda matka w przedwieczorze trzeciego tysiąclecia przeczyta swojemu dziecku łagodnie-śpiewne wersy: Za słońcem chmurka płynie, Czerwone poły rozściela I słońce spać woła…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
