Strona · s. 11strona oryginału ↗
NA PULSIE TERAŹNIEJSZOŚCI I PRZESZŁOŚCI
Слово Просвіти, №23 за 2008 рік
Bohdan ANDRUSYSZYN, doktor nauk historycznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, dyrektor Instytutu Politologii i Prawa Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa
Niedawno pisarz Wiktor Łupejko i stołeczne wydawnictwo im. Oleny Tełihy podarowali czytelnikom książkę „Na krutych rozdrożach”, którą w świat pobłogosławił już ciężko chory akademik Anatolij Pohribnyj. Niestety, niezapomniany Anatolij Hryhorowycz jest już w innych światach… Co zatem przyciągnęło myśliciela i miłośnika słowa artystycznego w rękopisie Wiktora Łupejka, tego „prowincjonalnego” pedagoga-pisarza? Zapewne poza barwnym językiem nauczyciela-filologa i nasyceniem jego utworów tropami artystycznymi także czynniki jeszcze ważniejsze: niepokojąca pulsacja teraźniejszości i zbulwersowana nasza ciężka i heroiczna przeszłość. Literat Anatolij Kamińczuk, zacytowawszy w czasopiśmie „Kijów” (2007, nr 9) niewielki fragment prozy Wiktora Łupejka, z zadowoleniem, a nawet z zachwytem stwierdził: „Kto to? Wasyl Stefanyk czy Olha Kobylańska, Mychajło Kocjubynskyj czy Mychajło Stelmach?” W książce na próżno szukać „podgrzanych” scen z drobiazgowym analizowaniem miłosnych rozkoszy energicznych młodych ciał, na jej stronach nie spotkacie się także z leksyką nienormatywną, która tak lepko już „wkleiła się” w prozę wielu dzisiejszych mistrzów słowa. Każdemu swoje…
Autor prowadzi czytelnika do nadnieprzańskiej wsi Wierbołozówka, gdzie święty czarnoziem został już „rozdrapany”. A dawni chlebodawcy, którzy są już na „zasłużonym” odpoczynku, drwią sobie z dobrego „prywatyzatora”. Wieś pije i degraduje się. Najpewniej typowe jest też i takie odtworzenie wydarzeń w Wierbołozówce przez autora: chciwcom i łajdakom z całych sił pomagają rejonowi zwierzchnicy, jakby już byli demokratami. Przecież przez wiele poprzednich lat, tak jak i teraz, chodzili w rejonowych kierownikach komunistycznych… To są szkice do powieści „Klin czarnoziemu”. W powieści „Żytije Petra Myrosznyka” autor starał się odtworzyć inny „klin” naszych czasów: przemianę zwyczajnego wiejskiego chłopaka w dzisiejszego wyzyskiwacza-milionera. W pierwszych rozdziałach podziwiamy pracowitego i rozumnego Petrusia, młodzieńca z wołyńskiej wsi, który kroczy przez życie, energicznie pokonując jego stopnie. Pod koniec powieści patrzymy na poczynania czterdziestodwuletniego łapacza, który już jest „na szczytach”, nawet zasiada w Wysokiej Radzie, ma milionowe zyski z przejętych przedsiębiorstw. Myrosznyk nawet „rektoruje” w jednej z wyższych uczelni. Petra Myronowicza bardzo cenią i szanują: klany oligarchiczne planują już zarekomendować go na zastępcę ministra bloku ekonomicznego. Prawdopodobnie Wiktor Łupejko ma większe osiągnięcie w ukazaniu narodowowyzwoleńczej walki Ukraińskiej Armii Powstańczej w cyklu opowiadań, nowel i poematu „Pod bojkowskimi gwiazdami”. Tych niebieskich ciał u pisarza jest bardzo wiele. Towarzyszą bohaterom cyklu, razem z ludźmi się radują, smucą, żyją i umierają. Szkoda, że dziś u nas tak mało prozy, poezji, sztuk teatralnych i filmów o bohaterstwie i tragizmie zbrojnej walki Ukraińców o naszą niepodległość w latach czterdziestych ubiegłego stulecia. Jest sporo literatury wspomnieniowej, ale to nie wystarcza. Wszyscy Ukraińcy, przede wszystkim mieszkańcy południa i wschodu, muszą wiedzieć o tych cierpieniach, mękach i krwi, którą borcy-patrioci położyli na ołtarzu naszej wolności. We wcześniejszych latach pisarz w swoich książkach „Kajdaszyzm, czyli dokąd będziemy samojadami?”, „Siwe kukanie kukułki” oraz w gruntownym cyklu politologicznym „Patriotyzm czy zdrada?” powiedział już sporo o potrzebie natychmiastowego i pełnego uznania Ukraińskiej Armii Powstańczej za siłę walczącą przeciwko faszyzmowi w drugiej wojnie światowej. Trudno czytać nowele Łupejki „Górska cisza”, „Gwiazdy powstańcze”, „Zajadły burżuazyjny nacjonalista”, „Smutek-Żałoba”, „Pod Stożarami”, „Dokijka” na tematykę powstańczą. Spójrzmy chociaż na zarys noweli „Czeremszyna”. Już po wojnie przy jednym stole próbują się porozumieć dawni wrogowie – ouniowski setnik Stadniuk („Czeremszyna”) i sowiecki oficer artylerzysta armijny Moskalük, którego w czterdziestym siódmym „wpisano” do pułku enkawudzistów i rzucono w Karpaty na rozgromienie „bandy” „Che-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
