Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Szewczukowa próba współczesnego przemyślenia Skworody

Слово Просвіти, №23 за 2008 рік

Halina LEWICKA, członkini NSŻ Ukrainy, Kijów Wśród książek, które ukazują się na Ukrainie, są takie, które nie potrzebują reklamy, bo ich najlepszą reklamą są nazwiska autorów. Do nich należy Walerij Szewczuk, autor ponad 100 książek. W każdej z nich znajdujemy nie tylko piękny język, ale także ogromny duchowo-kulturowy pласт. Wyjątkiem nie stała się nowa książka rozmyślań W. Szewczuka o Hryhoriju Skorodzie „Poznany i niepoznany Sfinks”. Nowa może być nazwana jedynie ze względu na moment trafienia do czytelnika. Dla autora jest to podsumowanie wieloletniego namysłu. Książka „Poznany i niepoznany Sfinks” ukazała się drukiem w dobrze znanym wydawnictwie uniwersyteckim „Pulsari”, które specjalizuje się w wydawnictwach dla czytelnika-intelektualisty. To kolejna książka z serii „Ukraińcy w Ołeksandr JEMEC Nie umieraj, człowieku, nie giń, Nie opuszczaj mego życia granic. Z tobą pójdzie w nieznany kraj To, co już nigdy nie wróci. Te wiersze, przesycone szczerą miłością do życia, do ludzi, przypomniały mi się w przeddzień dnia pamięci Wasyla Moruhy. …Dzień dopiero się zaczynał. Siedzimy z Lidią Wasyliwną Moruhą w jej przytulnym domu. Przez małe okienka starej chaty figlarnie zaglądają słoneczne zajączki. W ogrodzie rozkwitała wiosna. Ale nic nie może pocieszyć matczynego serca. Od długich dziewiętnastu lat, odkąd w tej chacie na zawsze zagościły smutek i żal, żadne słowa nie są w stanie ukoić matki. Tylko czasem spojrzenie Lidii Wasyliwny zatrzymuje się, jakby wpatrywało się w przeszłość, tam, gdzie żył jej Wasylko. Na stoliku, nakrytym białym obrusem, stoją fotografie, na których Wasyl na zawsze pozostał młody. Oczy Lidii Wasyliwny mrużą się, zachodzą łzami. Niewypowiedziana tęsknota ogarnia pooraną zmarszczkami twarz starszej matki, która przeżyła syna. światowej cywilizacji”, która ma na celu przybliżyć czytelnikowi Ukraińców, którzy tworzyli poza Ukrainą, poszerzając granice ukraińskiego świata duchowego, pokazać wkład Ukraińców z Ukrainy w ustanowienie cywilizacji światowej. Sponsorem tego wyjątkowego pod względem treści i poligrafii wydania był Fundusz „Ukraina”, który zorganizował prezentację skoworodowskich przemyśleń Walerija Szewczuka w Kijowskiej Filharmonii. Autor książki „Poznany i niepoznany Sfinks” rozumiał, że Hryhorij Skoworoda nie stanie się dostępny dla ukraińskiego czytelnika ze względu na skomplikowany, zawiły język, którym pisał. Dlatego Walerij Szewczuk przełożył dzieła filozofa na współczesny język. Przed Walerijem Szewczukiem Hryhorij Skoworoda ukazał się w nowym wymiarze, jako poznany i niepoznany Sfinks. Ten symbol był jednym z jego ulubionych: istnieje przypowieść, kilka Maj i czerwiec — miesiące Wasyla. Są one niewypowiedzianie gorzkie i ciężkie dla matki, bo zawierają dzień jego urodzin i śmierci. Aż strach ogarnia, bo oto znów staruszka matka Lida przeżywa wszystko od początku: i radość, i smutek, którymi los przeznaczył jej żyć. Ale ból podwaja się, bo nie ma możliwości ani sił, by iść na Anatolij Piddubnyj. „Zdjęcie dla syna” razy jego wspomniano w traktatach filozoficznych. O tym Walerij Szewczuk pisze: „Istota tej fabuły jest taka: kiedy do Sfinksa przychodzili wędrowcy, zadawał im zagadkę, a tych, którzy nie potrafili jej rozwiązać, bezlitośnie zabijał. Dlaczego zatem utożsamiłem Skworodę ze Sfinksem — czy on kogoś zabijał? Ale u myśliciela, jak przekonał się czytelnik, zapoznawszy się z tą książką, nie ma niczego jednoznacznego i dosłownego, wszystko rozpatrywane jest w dualizmie. Zatem zagadką, którą Skoworoda zadawał swoim czytelnikom czy słuchaczom (a czytelnik zawsze jest wędrowcem, który szuka w książkach odkrycia dla swojej duszy), są jego dzieła, a w pewnej mierze i on sam, bo żył tak, jak nauczał. Dlatego czytelnik, który nie rozwiązał tej zagadki, bywał „zabity” przez to, że nie doszedł do poznania jego nauki, a mogło się to zdarzyć, gdy nie wychował w sobie wewnętrznego człowieka, bo tylko wewnątrz cmentarzysko, schylić się do pomnika. Mogiła Wasyla daleko od rodzinnego domu, w Kijowie. Matka zawsze myśli o tym, jak on tam sam. Czy pamiętają, czy odwiedzają go przyjaciele? A matce pozostaje jedno — modlić się, płakać i pamiętać… — Jak najczęściej przypomina Pani sobie syna? …ня людина могла б ту загадку розгадати, а це значить — пізнати”. Ci, pisze Walerij Szewczuk, którzy zagadkę rozwiązali, otrzymali możliwość korzystania z mądrości Sfinksa-myśliciela, a Mądrość, według jego znaku, to obecność Boga w człowieku. Zatem, jeszcze żyjąc na świecie, Skoworoda był poznany i niepoznany, zaznaczono w książce. „I po śmierci Skoworoda pozostawał poznany i niepoznany. Pisano o nim, zachwycano się nim, ale nie mogli go zrozumieć, i zbytnio się tym nie przejmowano (z wyjątkiem nielicznych), przez co zagadek jego Mądrości nie potrafiono rozwiązać, w rezultacie zostali „zabici” jako czytelnicy jego dzieł; byli też tacy, którzy na niego szczuli i go potępiali, nie poznawszy jego istoty”. Poznawać go naprawdę, pisze Walerij Szewczuk, zaczęto dopiero pod koniec XIX wieku: F. Kudryński, D. Bahalij. — Bardzo dużo mówi się o życiu, ale nie da się go już cofnąć… Pamiętam, że jeszcze przed pierwszą klasą nauczył się czytać i pisać. Bywało, że wieczorami starszy syn Borys odrabiał lekcje, a Wasylko bawił się przy nim, a sam tymczasem wszystko sobie brał do głowy i zapamiętywał. A kiedy złożył pierwszy wierszyk — nie pamiętam. Wasylko nie lubił się chwalić… Od dzieciństwa był bardzo samodzielny, wytrwały, potrafił stanąć w obronie siebie. Jeśli już coś postanowił zrobić, to na pewno to zrobi. Czy ja myślałam, że przyjdzie mi przeżyć własnego synka? Rodzice powinni odchodzić w wieczność pierwsi. — Wasyl miał wielu przyjaciół. Czy piszą do Pani, odzywają się? — Wasylko miał za życia wielu przyjaciół — i na Ukrainie, i za granicą. Wiele dobrego zrobił ludziom, wszystkim starał się pomóc słowem i czynem… Kiedyś pisali do mnie prawie wszyscy, którzy znali Wasyla, a teraz wielu z nich nie ma już wśród żywych. Ale są ludzie, którzy pamiętają mojego syna. Swietłana Jowenko z Ki-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn