Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ

Слово Просвіти, №23 за 2008 рік

CUD NATURY Ten rezerwat przyrody zachowywał w stanie nienaruszonym świat zwierzęcy i roślinny. W lasach i stepach rosła trawa „wyższa od wzrostu człowieka”, chodziły stada dzikich koni tarpantów, pasły się stada turów, łosi, żubrów, jeleni, danieli, dzików i kóz, suhaków, żyły niedźwiedzie, wilki, rysie, lisy, bobry, gronostaje, kuny, borsuki, zające, wydry… Jak w prawdziwej dżungli, zdarzały się niebezpieczne kilkumetrowe połazy, żółtobrzuchy. Poniżej wyspy Chortycy na szerokiej równinie Dniepr dzielił się na dziesiątki odnóg, tworząc liczne wyspy, jeziora, limany. Tutaj naliczano 265 dużych i małych wysp oraz 465 jezior, limanów, zatok. Do tego gigantycznego tarliska każdej wiosny płynęły z morza ławice ryb, aby złożyć ikrę. Na wodnych taflach swobodnie czuły się sześciometrowe bieługi, sumy. Pływały ławice jesiotrów, siewrug, sterletów, karpi, srebrzystych szczupaków, sandaczy, leszczy, okoni, linów, płoci, jazi, brzan. Żyło mnóstwo raków, wśród których zdarzały się „długości prawie łokcia”. Ptaków (łabędzi, gęsi, kaczek, pelikanów, dropi, kuropatw, cietrzewi, bocianów, kormoranów, żurawi) latało tyle, że „nie widać było wody”. Całymi chmurami latały pszczoły. Składały miód wszędzie: „w dziuplach drzew, w szczelinach skał, a nawet w dołkach między trawą prosto na ziemi”. Na tej bajecznie bogatej ziemi rosły orzechy wodne, podobne do ziemniaków z korzeniami jak u cebuli; całe gruszowe lasy, niemało dzikich jabłoni, wiśni, orzechów, morw, krzewów jagodowych. DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA KOZAKÓW Wojsko Zaporoskie Niżowe organizowało swoje gospodarstwo. Cały Wielki Łuh podzielono między 38 kureni. Każdy kureń miał prawo zajmować się polowaniem, rybołówstwem, łowiectwem, zbieraniem miodu itp. tylko na swoim terytorium, dbając, aby pogłowie zwierząt nie zmniejszało się. Zabronione było strzelanie młodego przychówku: „niech podrośnie”. Ryby należało łowić tylko duże. Ale wyławiano ich więcej, niż potrzebowało Wojsko, dlatego nadwyżki zaczęto solić, suszyć na sprzedaż. Solono ikrę jesiotra, bieługi, sterleta. Co roku tysiące wozów z rybami, futrami, miodem, woskiem wyruszały w różne zakątki Ukrainy, a także Polski, Litwy, Moskwy, Niemiec, Austrii, Turcji. Za środki ze sprzedaży kupowano broń, proch, ołów, płótno, sukno, mąkę. Czym żywili się zaporożcy? W pracach historyków XIX wieku D. Jawornyckiego i P. Kuszczenki czytamy, że głównym pożywieniem kozaków była „dziczyzna i ryba”. A codzienną przyprawą — miód. Kiedy Wojsko podzieliło się na kozaków „rycerskich”, którzy siedzieli nad samym Dnieprem i tylko wojowali, oraz „zimowczaków”, którzy żyli z rodzinami w zimownikach w palankach i zajmowali się rolnictwem, hodowlą zwierząt, rybołówstwem, łowiectwem, ogrodnictwem, sadownictwem, pszczelarstwem, w racji zaporożców pojawiły się mleko, ser, bryndza, masło, mięso zwierząt domowych, warzywa i zboża. Z nich w siczeńskich kureniach przygotowywano dziesiątki potraw, jedzenie kucharze gotowali trzy razy dziennie. Hodowlą zwierząt kozacy zajmowali się w celu sprzedaży bydła. W stepach wypasano ogromne stada bydła rogatego, stada owiec, tabuny koni. Kozacy mieli od kilkuset do kilku tysięcy sztuk, a poszczególni — do kilkudziesięciu tysięcy. Tak, tatarzy podczas najazdu zagarnęli u pułkownika O. Kołpaka 7 000 koni. A ostatni koszowy P. Kałnyszewski za jednym razem sprzedał ich 14 000 sztuk. Wojskowe tabuny wypasano na wyspach, w szczególności na Chortycy. Kozackie konie słynęły w Europie z siły i wytrzymałości, szybkości i cieszyły się popytem. „Zagraniczni remonterzy”, a także „Polacy, Rosjanie, Krymcy, Turcy” kupowali konie u zaporożców. Młodzi polscy szlachcice przyjeżdżali na Sicz, aby kupić dobre konie wierzchowe. Wysyłano je jako dar „hetmanom i panom na Ukrainę i do Polski, wielmożom i carom do Moskwy i Petersburga”. WOJSKO Według M. Hruszewskiego, Sicz założyli „uchodnicy”. Ich opiekunami... W XVI w. kozaczyzna uformowała się jako warstwa społeczna, ustanowiła na swoich ziemiach samorząd. Granica ziem Wojska Zaporoskiego przebiegała rzeką Boh aż do limanu i wzdłuż niego „dopóki koń nie dosięgnie kopytem dna”. Na wschodzie kozackie ziemie sięgały rzek Dońca i Donu. Nad Donem zaporożcy zbudowali miasto Czerkask. Wojsko Zaporoskie składało się z konnicy, piechoty, artylerii. W piechocie kozak służył dotąd, dopóki nie zdobył konia. Wtedy przechodził do konnicy — głównej siły w stepie. Konny zaporożec miał na uzbrojeniu muszkiet, szablę, cztery pistolety (dwa w kaburach siodłowych i dwa za pasem) oraz włócznię.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn