Olena Burkowska (Ukraina). „Czarne na białym albo białe na czarnym”. „Światło i Cień—2009”. Lwów. Materiał o salonie fotograficznym czytajcie na str. 15
— Pawle Michajłowiczu, jak Pan skomentuje próbę utworzenia tzw. szerokiej koalicji oraz sytuację, która powstała po upadku tego zamiaru?
— W ubiegły piątek premier zebrała w Domu Rządu niewielką naradę ludzi, których nazywam narodowym segmentem w jej sile politycznej. Odbyło się to w przeddzień posiedzenia frakcji BJuT i głosowania na niej w sprawie utworzenia tej koalicji. To głosowanie się odbyło i od razu zaznaczę: ja w nim nie uczestniczyłem. Dlatego że już na tej naradzie, o której mówię, zgłosiłem zastrzeżenie co do niedopuszczalności takiego politycznego miksu, który mógłby doprowadzić do rewizji Konstytucji. Ją bez wątpienia trzeba zmienić. Albo powrócić do wariantu, który obowiązywał do 2004 roku, czyli Konstytucji z 1996 roku — to nie była najgorsza Konstytucja. Nie dawała ona możliwości konfrontacji między prezydencką a rządową gałęzią władzy. Trzeba podział uprawnień uczynić wyraźnym i jednoznacznym na długi czas. A na tej piątkowej naradzie omawiano takie perspektywy zmian Konstytucji, o których większość z nas, i ja również, zupełnie nie wiedziała. Co więcej, planowano zmiany strukturalne. Proponowano model jakiegoś totalitarnego państwa, w którym kanclerz otrzymuje szczególne uprawnienia. Model, w którym KRU lub
KRĘPACY BEZPRAWIE
KONTYNUUJEMY „GORĄCY TEMAT”
ŚMIERĆ PRZERODZIŁA SIĘ W ŻYCIE
Tłumaczenie maszynowe
Izba Rachunkowa mogła wszczynać sprawy sądowe. Albo tak zwany mandat imperatywny, kiedy ci, którzy nie podzielają pewnych poglądów, zostają usunięci z pola politycznego. Oznacza to, że wszystko zostaje ujednolicone, wszystko pod kontrolą. A Ukraina przekształca się w perspektywie w bardzo niebezpieczne państwo, jeśli na jej czele stoi taka siła polityczna jak Partia Regionów, która wyznaje zasady przyłączenia się do Związku Rosja—Białoruś—Ukraina. W takim państwie pod pozorem walki z korupcją można znowu dokonywać przedziału majątku — drugiego czy trzeciego. Pod pozorem walki o sprawiedliwość można zrewidować wszystko, co wypracowano, w tym także w sferze środków informacji, wolności słowa. Ostrzegałem na naradzie, że ta koalicja nie powstanie, że jest antynaturalna, samobójcza. Nie do pomyślenia jest, żebym ja, człowiek, który przez całe życie wyznawał pewne zasady, teraz przyłączał się do tych, którzy nie chcą widzieć Ukrainy jako niezależnego państwa, którzy nie uznają narodowych priorytetów. Kiedy mówimy, że obecnie jest niskie zaufanie do Prezydenta, to przyjrzyjmy się, jakie w ogóle jest „minusowe” nastawienie do parlamentu. Bo Rada Najwyższa pokazała, że jest na wskroś przeplatana nićmi oligarchicznymi, że prawie wszystkie bloki i frakcje są nieideologiczne. Albo też z zakamuflowaną ideologią, jak Partia Regionów, gdzie są tacy ukraińcofobi jak W. Kolesniczenko, D. Tabacznik. Jakie mogło być istnienie takiej koalicji? Pozbyć się takich deputowanych jak ja, a potem zupełnie zapomnieć o bloku humanitarnym? Zapomnieć o składowej duchowej? My występowaliśmy przeciwko tym procesom już rok temu, we wrześniu, kiedy się zaczęły. I nie tylko ja, ale też Kurpil, Hriniw, inni deputowani. Otóż wszyscy oni wystąpili przeciwko koalicji w nowym formacie. — Co Państwo jako deputowani frakcji proponowaliście w zamian? — Umocnić istniejącą koalicję. A nam w zamian powtarzano, że w obecnej sytuacji wojna gałęzi władzy i podział Ukrainy nie ustaną. Wydaje mi się, że to błędne przekonanie. Potrzebna jest współpraca dwóch sił politycznych, które, niestety, od pierwszych dni były skłócone.
Zakończenie na str. 2
WYDARZENIA KATEGORII „A”
Tłumaczenie maszynowe
Dokończenie. Początek na str. 1 — Ma Pan na myśli bloki BJuT i NU-NS w obecnym parlamencie? — Tak. W rezultacie nie udawało się przyjąć nawet zwykłej ustawy o językach, która od dawna jest potrzebna i odegrałaby właśnie konsolidującą rolę. Nie udało się zrobić wiele z tego, co zadeklarowano w „Ukraińskim przełomie”. Mówię o tych ideach, które jednoznacznie popierałem. To, co dotyczyło kultury, ukraińskiej książki, kinematografii. Jeśli to wszystko wynosi się „poza nawias”, to nie widzę tam swojego miejsca, o czym wyraźnie powiedziałem. — Czy nie główną motywacją „szerokiej koalicji” było powoływanie się na „walkę z kryzysem gospodarczym”? — Trudno przypuszczać, by pod pretekstem wyjścia z kryzysu można było za pomocą jakichś szybkich ustaw stworzyć poważną perspektywę. Bez reformowania sfery agrarnej, bez jej inwestowania nic nie będzie. W przeciwnym razie kryzys żywnościowy stanie się najostrzejszy. A po prostu dawać pieniądze bankom na tak zwane refinansowanie — to, uważam, błąd. I kryzys się nie zakończy, będziemy mieli nowy zwrot problemów. Po co więc coś wszczynać, kiedy trzeba konsolidować istniejącą większość? — Inicjatorzy szerokiej koalicji, zdaje się, najmniej brali pod uwagę opinie i nastroje ludzi… — Wszystkie sondaże i nasze odczucia mówiły: ten numer nie przejdzie. Powiedziałem na naradzie: „Julio Wołodymyriwno, nas wszystkich wysmarują dziegciem i jeszcze posypią pierzem, jeśli pójdziecie na tę koalicję”. I kiedy mówi mi się, żebym „nadepnął sobie na gardło”, to wybaczcie, — w imię czego? Tego, żeby Ukraina przestała być Ukrainą? W imię scenariuszy opracowanych poza granicami Ukrainy? Opracowanych przez agenturę, dla której potrzebne jest jedno — zrujnowanie wizerunku liderki BJuT, samych struktur BJuT — według technologii Moskwy. — Wieczne pytanie: co robić? Jak być? — Wzmacniać koalicję sił politycznych Majdanu. Ją niszczono. Kiedy niektórzy mówią, że także przy udziale Sekretariatu Prezydenta i konkretnie wymieniają Bałohę, to ja najmniej chciałbym mówić o tym człowieku. Ale rozpad, który nastąpił przy jego wielkim udziale, nie jest przypadkowy: to była zaplanowana akcja ogólnego scenariusza, który zakończył się niedzielnym oświadczeniem Janukowycza, że trzeba iść na wybory prezydenckie. Trzeba. Ale do tego dawno trzeba było dokonywać odpowiednich wzmocnień narodowego rdzenia, jednocząc go wokół tych priorytetów, które są niezbywalne. Takie możliwości były, poczynając od tej samej ustawy o języku, koncepcji polityki językowej, całego bloku humanistycznego. Naród na Majdanie w 2004 roku wywalczył tę władzę, okazał zaufanie dwóm liderom, naród dał możliwość władzy zrobić wszystko, żeby nasze państwo wzmocniło się. A tu Juszczenko podpisuje jakieś uniwersały, zwraca władzę Janukowyczowi… W końcu, wysiłkami — nie zapominajmy — właśnie Julii Tymoszenko znów wróciliśmy na pozycje zdobyte w 2004 roku. I teraz co — znów wszystko oddawać Janukowyczowi? — W jakie scenariusze wpisuje się celowe osłabienie rządu, w którym wkrótce nie będzie połowy ministrów? — Oddali Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Obrony… Wszystkie operacje usunięcia Ohryzki, Jechanurowa były nie czym innym, jak przygotowaniem wszystkiego, co nastąpiło później. Swoją drogą, nie głosowałem za dymisjami tych ministrów i w przyszłości nie będę głosował za podobnymi. Co dalej? Trzeba iść na wybory — bezpośrednie, ogólnonarodowe wybory prezydenckie. Dzisiaj (we wtorek — P. A.) mówiłem o tym na naradzie frakcji BJuT. I, powtórzę, należy wzmacniać istniejącą koalicję parlamentarną. Tym bardziej, razem z BJuT i NU-NS jest teraz także Blok Łytwyna, który jest nam bliski ideologicznie. — Jakie są lekcje wszystkich tych perypetii? — Pomyśleć, dlaczego po raz kolejny nie udało się zrobić tego, co jest w interesie państwa, narodu. Wyjaśnić, jakie były pobudki do próby „rozparcelowania” Ukrainy na dwoje. Co to była za próba stworzenia nie po prostu totalitarnego, a autorytarnego państwa? — Według czyich scenariuszy nas „rozparcelowują”? — Moskwa była zawsze zainteresowana osłabieniem Ukrainy, do czego wykorzystuje ambicje niektórych liderów. Zainteresowana, żeby nie utwierdziła się istniejąca koalicja, i ona rzeczywiście póki co nie utwierdziła się, jak należy. — Jak przeciwdziałać „rozparcelowaniu” według obcych scenariuszy? — Przede wszystkim trzeba być prawdomównym, o czym, swoją drogą, dzisiaj na frakcji powiedział Wołodymyr Filenko. Prawdomównym wobec wyborców, obywateli. A jeszcze na posiedzeniu frakcji mówiliśmy ja, Jurij Hnatkewycz, Wiktor Teren, że komponent narodowy trzeba uwydatnić i na wybory prezydenckie iść nie tylko z hasłami socjalnymi. Bo większość Ukraińców popiera właśnie ukraińską perspektywę. Rozmawiał Petro ANTONENKO. SKANDAL. Petro PETRENKO, m. Symferopol. Ukraina już zaczęła zapominać o otwartych prowokacjach poszczególnych odrażających rosyjskich polityków w rodzaju J. Łużkowa, K. Zatulina, W. Żyrynowskiego, którym SBU systematycznie zakazuje wjazdu na Ukrainę. Nie bardzo zauważają ich także w samej Rosji, wspominając jedynie w przypadkach kolejnych „klaunowskich” show na arenie ukraińsko-rosyjskich stosunków. Ale czego nie zrobi się dla PR-u!? Niedawno znów byliśmy świadkami „klaunady” „bojownika o prawdę historyczną” pana Zatulina, która, jego zdaniem, polega na tym, że Ukraina — to część Imperium Rosyjskiego. Wiedząc, że ogłoszono go personą non grata na Ukrainie, o czym mu wielokrotnie przypominano, Zatulin znów przybył do naszego państwa na zaproszenie Partii Regionów, która organizuje na Krymie festiwal „Wielkie ruskie słowo”. Nasze źródła w organach ścigania zaznaczają: przed planowanym przybyciem do Symferopola Zatulina poinformowano, że zakazu wjazdu nikt mu nie uchylił i uchylać nie zamierza, — pozostaje on osobą niepożądaną na Ukrainie. Nasuwa się wniosek, że Zatulin świadomie robił wszystko, żeby „zaistnieć”, lekceważąc stanowisko suwerennego państwa odnośnie jego osoby.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO
Taka była przewodnia myśl politologów i ekspertów na „okrągłym stole” „Ręce precz od Konstytucji!”, który odbył się w UNIAN.
Przewodniczący zarządu „Centrum Reform Polityczno-Prawnych” Ihor Kolauszko upublicznił niektóre z najbardziej oburzających tez proponowanej podczas tworzenia tzw. szerokiej koalicji BJuT i Partii Regionów reformy Konstytucji. Wśród nich — nie tylko wybory Prezydenta przez parlament czy przedłużenie kadencji parlamentarzystów, ale także jeszcze jedno, ponad miarę zdumiewające postanowienie. Chodzi o to, że partia lub blok, które w wyborach zdobędą więcej głosów niż inne, nawet jeśli 10 procent, otrzymają większość mandatów w parlamencie, tj. 226. O jakiej demokracji tu można mówić?
Przewodniczący zarządu Laboratorium Inicjatyw Ustawodawczych Ihor Kohut szczególną uwagę zwrócił na brak przejrzystości, kuluarowość rozmów o zmianach Konstytucji. Nawet większość deputowanych frakcji nie wiedziała dokładnie, o co chodzi. Cóż dopiero mówić o szerokim ogółe wyborców! Dlatego, podkreślił, szczególnie ważne jest, że o swoim stanowisku oświadczyły liczne organizacje społeczne i uczciwe dziennikarstwo, które podniosły alarm w związku z zakulisowymi grami politycznymi.
Jednoznacznie potępiwszy próby konstytucyjnych przewrotów, uczestnicy zebrania omówili nie mniej ważny temat — jak jednak udoskonalić nasze Prawo Zasadnicze, które, bez wątpienia, daleko nie jest idealne, zwłaszcza po zmianach z 2004 roku.
Politolog Wołodymyr Horbacz podkreślił, że wszystkie gałęzie władzy znalazły się w ślepym zaułku. Naród już po prostu nie ufa parlamentowi co do jego zdolności zmienić Konstytucję na lepsze, a nie dopasowywać ją do interesów klanowych.
„Punkt zamarzania” i rozpatrywanie w parlamencie od dawna złożonego przez Prezydenta wariantu Konstytucji. Co do jej przyjęcia w referendum, to parlament niedawno uchwalił taką ustawę o przeprowadzaniu referendów, że znów wszystko, co na nie proponowane, trzeba „przepuszczać” przez sam parlament, uzgadniać pytania wynoszone na referendum.
Jak zrealizować podstawową zasadę demokracji, zapisaną również w artykule 5 obowiązującej Konstytucji Ukrainy: „Nosicielem suwerenności i jedynym źródłem władzy w państwie jest naród”? Jest jeszcze wyjaśnienie Sądu Konstytucyjnego, że „władza ustanawiająca narodu jest wyłącznym prawem narodu”. I wreszcie to, że „prawo określania i zmieniania ustroju konstytucyjnego na Ukrainie należy wyłącznie do narodu i nie może być uzurpowane przez państwo, jego organy lub osoby urzędowe” (art. 5 Konstytucji Ukrainy).
Problem polega na tym, że właśnie zrozumienie, co należy rozumieć pod „zmianą ustroju konstytucyjnego” — na to w społeczeństwie wciąż nie ma jasnej odpowiedzi. Tym właśnie posługują się chętni do „korygowania” Konstytucji, ci, którzy uważają, rzekomo, że kadencja parlamentu lub sposób wyboru Prezydenta państwa — czy to powszechnie, czy w tych lub innych murach — wszystko to „drobnostki” i nie stanowi zmiany ustroju konstytucyjnego.
Propozycja ekspertów i politologów sprowadza się do tego, że zmiany do Konstytucji lub nową Konstytucję powinno uchwalać Zgromadzenie Konstytucyjne albo, mówiąc inaczej, Zgromadzenie Ustawodawcze. Byłby to znacznie szerszy, bardziej reprezentatywny organ niż parlament.
Tłumaczenie maszynowe
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko udzielił konferencji prasowej, której główним tematem był proces wprowadzania zmian do Konstytucji Ukrainy lub uchwalenia nowej Ustawy Zasadniczej. Głowa państwa skomentowała próbę stworzenia tak zwanej szerokiej koalicji w parlamencie oraz zamiary jej uczestników, by wprowadzić zmiany do Konstytucji. Prezydent podkreślił: „Zmiany i uzupełnienia do Konstytucji trzeba wprowadzać. Tyle że są różne motywy. Byliśmy świadkami tego, jak toczyły się intensywne procesy negocjacyjne, które pochłonęły produktywny czas pracy w rządzie, czas, który należało wykorzystać na reformy, na walkę z kryzysem. Zamiast tego czas został zmarnowany na przygotowanie tak zwanej nowej redakcji Konstytucji. Jej celem nie jest przyniesienie stabilności, nie jest przyniesienie równowagi. Celem było, jak poprzez instytut Konstytucji zagwarantować bez powszechnych wyborów miejsce jednemu z własnych przeciwników, po to, aby doszło do reżimu podziału uprawnień między premierem a prezydentem tego kraju na najbliższe 10–15 lat. Dlatego wielokrotnie mówiłem, że to zbrodnia, że to nie ma nic wspólnego z pracą nad Konstytucją. Ale ten wariant, ich redakcja, nie zniknął z porządku dziennego. Jestem przekonany, że oni i dalej będą pracować nad redakcją Konstytucji, która uwieczniłaby jedną osobę jako premiera Ukrainy. Jeżeli do tego trzeba będzie zniszczyć demokratyczne zdobycze czy demokratyczne swobody, zostanie to zrobione z łatwością. I dlatego najuczciwszym posunięciem politycznym dzisiaj byłoby stworzenie takich okoliczności politycznych, w których przyjęcie zmian i uzupełnień do ukraińskiej Konstytucji stałoby się jednym z zadań porządku dziennego. Tylko poprzez legalność i jawność zmian do Konstytucji możemy ustabilizować jutrzejszy dzień. I dlatego jako Prezydent nalegam, aby mój wariant zmian i uzupełnień do ukraińskiej Konstytucji, za każdą literę którego jestem gotów dziesiątki razy odpowiadać przed krajem, przed każdym wyborcą, został rozpatrzony w parlamencie i skierowany do Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy, aby przeszedł odpowiednią ocenę pod względem legalności i zgodności z obowiązującą Konstytucją”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
by i prowokując do zaostrzenia i tak niełatwych stosunków między naszymi państwami. Do ostatniej chwili, jak dobry aktor, odgrywał zdziwienie, dlaczego ukraińscy pogranicznicy nie wpuszczają go na „rodzimą krymską ziemię”. Takie widowisko nie mogło się odbyć bez widzów, dlatego nie pozostał w salonie samolotu i przez blisko dwie godziny wytańcowywał na trapie, machając ręką dziennikarzom. I nie trzeba się dziwić, że po tych tańcach i, najpewniej, „przyjętym na klatę” podczas lotu u pana Zatulina wzrosło ciśnienie. Należy zaznaczyć, że nastrój zepsuł nie tylko Ukraińcom, ale także obywatelom Rosji, którzy byli zmuszonymi widzami występu Zatulina „pod skrzydłem samolotu”, wstrzymywanego z jego powodu już od godziny. Nabrawszy animuszu, niezaproszony gość nawet próbował przedrzeć się przez ukraińską granicę i, oczywiście, potem oskarżał pograniczników o „podniesienie ręki na jego świętość”. Ale największy niepokój Zatulina wywołało to, że wcześniej przygotowani przez jego lokajów na Ukrainie — kierownicy ukraińskich filii kierowanego przez niego „Instytutu Krajów WNP” Kornilow i Sołowjow — grupy dziennikarzy do rozkręcania tej „niezwykłej
ної події” nie mogli otrzymać od niego „prawdziwej” informacji o „prześladowaniu przez ukraińskie władze uczciwych rosyjskich polityków, którzy troszczą się o przyszłość naszego państwa”. Ale sztuka miała trwać dalej. Do „ciężko chorego”, i najwyraźniej nie tylko na nadciśnienie, przyjechała karetka pogotowia. Chociaż, zdaniem Zatuliny, jechała ona bardzo wolno, pokonując „mocne kordony służb specjalnych” i mogła nie zdążyć przed jego odlotem do Rosji na żądanie pograniczników tym samym samolotem. Brygada medyczna „z bojem przedarła się”, a lekarze stwierdzili „stan przedzawałowy rosyjskiego deputowanego”. A co właściwie mogła stwierdzić, skoro karetka przyjechała na żądanie krymskich władz, które były organizatorami wspomnianego festiwalu? Notabene Zatulin powinien podziękować SBU, dzięki której zasadniczemu stanowisku w sprawie zakazu jego wjazdu na Ukrainę za działania sprzeczne z interesami państwa udało się wykryć wady zdrowotne rosyjskiego polityka. I wreszcie akt trzeci — ciężko chory Zatulin w szpitalu. Już prawie wszyscy zapomnieli, że taki „bardzo potrzebny” festiwal dawno się rozpoczął, a „z pokłonem” do
Do Zatulina ściągnęli „regionałowie”: przewodniczący krymskiego parlamentu A. Hryczenko, jego zastępca S. Cekow, przewodniczący rządu ARK W. Plakida, posłowie Ukrainy A. Prygodski, W. Kolesniczenko, O. Carow i inni. Do swojego „guru” próbowali dotrzeć także miejscowi separatyści z „Ludowego Frontu «Sewastopol–Krym–Rosja»”, jednak „wszechobecni esbeusznicy” ich nie wpuścili, co wywołało kolejną falę oburzenia u Zatulina, który nawet zagroził głównemu lekarzowi, że w takim „reżimie” nie będzie zażywał „tak potrzebnych mu leków”. Co więcej, na oficjalne oświadczenie przedstawicieli Pogranicznej Służby Ukrainy, że według wniosków lekarzy jest zdrowy i może opuścić nasz kraj najbliższym lotem, Zatulin z pianą na ustach (najwyraźniej przez „podwyższone ciśnienie”) zażądał, by mu nie mówiono, co ma robić, i wykorzystując swoją głęboką wiedzę o „wielkim i potężnym”, obraził pograniczników, nazywając ich „chamami i obrzydliwcami”. Minął dzień i o Zatulinie zaczęto zapominać. W takiej sytuacji jego drogocenne zdrowie natychmiast się wzmocniło, on „z ostatnich zapasów” znalazł środki na bilet lotniczy do Moskwy, tak i nie przespacerowawszy się jałtańskim nabrzeżem i nie wypiwszy krymskiego wina. A tak bardzo chciało się…
Tłumaczenie maszynowe
— Wiktorze Hrehorowyczu, wróćmy do początków niepodległości — do 1992 roku. Niedawno w referendum naród ukraiński opowiedział się za niepodległym państwem. Ale jednocześnie w wyborach prezydenckich oddał pierwszeństwo przedstawicielowi partyjno-radzieckiej nomenklatury Krawczukowi. A lider Ruchu Wiaczesław Czornowił przegrał wybory. Na ile realna mogła być w tamtym okresie współpraca Ruchu z nową administracją prezydencką dla budowy państwa? Czy prezydent Krawczuk i jego ekipa rzeczywiście dążyli do takiej współpracy, a Ruch ją odrzucił?
— Nie czuło się takiej otwartości i zdecydowania. Prezydent mógł wielokrotnie — jawnie, szczerze — zwracać się do sił demokratycznych (nie do poszczególnych osób spośród nich), podkreślając priorytetowe interesy państwowe. Po triumfalnym referendum prezydentowi, który bronił niepodległości Ukrainy, uwierzono by. Także bezpośrednich zwolenników wśród liderów Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz przebudowy miał wielu. Nielogiczności w tym, że w referendum naród zagłosował za niepodległym państwem, a jednocześnie oddał pierwszeństwo przedstawicielowi partyjno-radzieckiej nomenklatury, moim zdaniem nie ma. Takie były nastroje społeczne, taka była rzeczywista sytuacja. Nie zapominajmy, że wybrano nie tylko byłego sekretarza KC KPU ds. ideologii, lecz przewodniczącego Rady Najwyższej, która uchwaliła Deklarację o państwowej suwerenności Ukrainy, a rok później — Akt proklamowania niepodległości Ukrainy. Rola Ludowego Ruchu Ukrainy i Ludowej Rady Ruchu w tym była ogromna, ale rola przewodniczącego parlamentu nie była wiele mniejsza. A jaki wtedy był czas?! Na naszych oczach rozpadał się Związek, uchylono 6. artykuł Konstytucji ZSRR, wydarzenia w Gruzji, na Litwie — i wszystko to obiektywnie relacjonowały środki masowego przekazu. Pod tym względem na Ukrainie wyprzedzały inne gazety „Literaturna Ukraina” (nakład wzrósł do ponad 100 tys.), „Wieczorny Kijów” (również 100 tys.), a także Radio Ukraińskie. Nasze pismo naukowe „SiCz” („Słowo i Czas”), odrzucając akademicką pychę, aktywnie ingerowało w życie i miało nakład do 10 tysięcy egzemplarzy.
Krawczuk często figurował w prasie, w audycjach radiowych i telewizyjnych spotkaniach, podkreślał aspiracje narodu, wolę mas, to, że nie może nie brać pod uwagę aktywnych protestów i inicjatyw obywatelskich. Dziś ponownie czytam wywiady L. Krawczuka dla naszego pisma: „Wszyscy my — jeden naród” (SiCz. — 1990. — nr 6) i „Imię jej — Ukraina” (SiCz. — 1992. — nr 1). Pierwszy, gdy był przewodniczącym Rady Najwyższej, drugi — zaledwie co został prezydentem. Zdziwicie się: w tych obszernych wywiadach na wszystkie najostrzejsze pytania (zwłaszcza narodowo-duchowe, językowe, o patriotyzm, nacjonalizm, o „odnowiony” Związek i niepodległość) nie ma niczego (lub prawie niczego) z tego L. Krawczuka, który, balansując między Wołodymyrem Szczerbyckim a hasłami przebudowy, niedawno pouczał Ruch, jakim ma być. Zamiast tego widzimy wyraźne stanowisko narodowego demokraty, można nawet powiedzieć — „ruchowca”. Nawiasem mówiąc, gdy zapytano świeżo wybranego prezydenta (ten jego wywiad dla pisma „SiCz” okazał się pierwszym w ówczesnej prasie) o często wspominaną „szczególną „chytrość” Krawczuka”, szczerze odpowiedział: „Chciałbym zobaczyć, jak działałby ktoś z moich przeciwników, znalazłszy się…
Tłumaczenie maszynowe
I
Nic nie może się równać z tobą, mój drogi kraju, ty jak czarowny Boży napis na tej błękitnej planecie.
Od Zakarpacia aż po Don, od Prydesenia po Dunaj, ty jesteś obrazem ojcowskiego domu, ty — matczyną rodzinną ziemią.
Wszystko znajome, wszystko święte, od dziadka i pradziadka własne. Tu żmudna codzienna praca staje się dla mnie przyjemna.
Doliny pełne zboża, sady pełne owoców. Myśl zawsze ku tobie płynie, bo tu są moje małe ślady,
tu zapach rodzinnego domu, gdzie mama w nocnej ciszy, gdy dotykała główki, mówiła: „Śpij, synku mój!”
Usłyszysz złotodźwięczną mowę, pobędziesz w domowym cieple. Tu, jak na Bożym obrazie, przestrzenie drogiej ziemi.
II
Kiedyś za ciebie ginęli w bojach, na Północy cierpieli, po syberyjskich łagrach, ale do końca trzymała ich wiara, że trzeba z dumą przejść tę drogę,
nie zhańbić się przed wrogami, by nie pomyśleli, że jesteśmy słabi, niezdolni wytrwać w walce, że można się nad nami znęcać.
Lecz dzięki nim teraz istniejesz, Państwo Narodu Ukraińskiego. Oddając życie za wolność, oni wsławili twoje imię.
Podżegacze idei, siewcy nie zniknęli ani tak po prostu nie przepadli, stali się fundamentem dla ciebie; a było ich tysiące i tysiące...
Szli z twoim imieniem do boju i, jak mur uzbrojonych twierdz, nikt nie mógł pokonać ich serc. Zawsze, jak gwiazdy, są nad tobą.
III
Twoje państwo to nie tylko ziemia do rozmyślań i marzeń, więc nie czuj się tu gościem, lecz bądź gospodarzem w nim.
Państwo jest w każdym z nas, w sercu, w każdej kropli krwi, i nie kochać go nie sposób, jest z nami na co dzień.
Oddaj talent, swoje umiejętności, zapomnij o blasku klejnotów — tylko służba Ukrainie zjednoczy nas w naród.
Tylko gorąca miłość do niej rodzi wyższe uczucie. Dla wielkiej idei można oddać nawet życie.
Kochaj ją miłością syna, buduj, twórz, strzeż, by złotoniebieska tęcza co dzień wieńczyła ojczystą ziemię.
Oles Łupij
Tłumaczenie maszynowe
Akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Witalij Donczyk — jeden z założycieli Ruchu. W Komitecie Organizacyjnym ds. przygotowania Zjazdu Założycielskiego Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU) był przewodniczącym komisji redakcyjnej, kierował nią na pierwszym, drugim i trzecim zjeździe Ruchu. Wybierano go na członka Wielkiej Rady, potem członka Prezydium, Centralnego Kierownictwa Ruchu. Od 1991 roku do dziś jest członkiem CK partii (obecnie Ukraińska Partia Ludowa). W latach 1990—1996 był jednym z założycieli (wraz z D. Pawłyczką, J. Badziem, J. Cekowem i in.) Partii Demokratycznej Ukrainy, zastępcą przewodniczącego partii, członkiem Rady Narodowej DemPU, przewodniczącym organizacji kijowskiej. W 1996 r. W. Donczyk, J. Badzio, A. Pohribny i in. wystąpili z partii w związku z tym, że kierownictwo (W. Jaworiwski) dopuściło się zmiany zasadniczych orientacji ideowych, rozmycia narodowo-demokratycznej istoty założeń programowych partii. W czasie obchodów 20-lecia Ruchu zwróciliśmy się do Witalija Donczyka z prośbą o odpowiedź na kilka pytań związanych z ukraińską historią polityczną i współczesnością. ...się pod naciskiem i uderzeniami zewsząd — i z centrum, i z boku, i od wewnątrz, i z góry, i z dołu”. Moim zdaniem idea niepodległościowa budziła się (początkowo podświadomie) w Wołynianinie z urodzenia Leonida Krawczuku i coraz bardziej oddalała go od ideologii kompartii (wystąpił z KPZR w sierpniu 1991 r.) przede wszystkim w następstwie wpływu na niego Ruchu. — W książce “Wspólny mianownik — trzynaście” Pan, zdaje się, znacznie surowiej odniósł się do działalności Prezydenta L. Krawczuka. — Nie, tam też o tym mówiłem, tylko kładłem nacisk na co innego. To po pierwsze. A po drugie, o “współpracy” z Ruchem. Teraz nakreśliłem “pozycje wyjściowe” Prezydenta, a teraz — Ruchu. Drugi zjazd Ludowego Ruchu Ukrainy odbył się w 1990 roku w Pałacu “Ukraina” — właśnie ta wielość ludzi, atmosfera zwycięsko przebytej drogi politycznej od pierwszych grup inicjatywnych, struktur społecznych końca 1988 r., konferencji założycielskich Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, kijowskiej organizacji Ruchu, udanego “Łańcucha Zjednoczenia” w styczniu 1990 roku, strajku głodowego studentów w 1990 r. (wśród żądań były zmiana szefa rządu i rozwiązanie Rady Najwyższej), ponad 100-tysięczny wiec na Stadionie Centralnym i demonstracja przez Chreszczatyk z hasłami “Precz z Masołem, Krawczukiem!”, masowe wystąpienia ludzi z KPZR. Wszystko to oraz wiele innego świadczyło o stopniowym rozprzestrzenianiu się wśród mas, pogłębieniu i radykalizacji idei Ruchu, dalszym wzroście jego roli w społeczeństwie. Na II zjeździe wszyscy uczestnicy już uświadamiali sobie, że NRU — to Ruch nie za przebudową, a za niepodległością Ukrainy. Chodziło o zgubność ideologii komunistycznej, jej pełną niekompatybilność z ideologią nowo powstającą, ruchowską. I choć władza wszystkimi sposobami szkalowała Ruch, dyskredytowała narodowe siły demokratyczne (“Dzięki Ruchowi za ruinę”), to raczej sprzyjało to jego autorytetowi. A co najważniejsze — na oczach wyrastała szeroka, masowa organizacja, która miała komórki we wszystkich obwodach i rejonach, różne strumienie wpływały w jeden nurt. Ten, kto przeglądał tysiące listów zbiorowych i indywidualnych ze wszystkich krańców Ukrainy, dobrze zna skalę tego ogólnonarodowego poruszenia. Dzisiejsza próba niektórych byłych liderów Ruchu reanimowania go świadczy, że przeceniają oni znaczenie ówczesnych wezwań i oświadczeń, rzeczywiście śmiałych, rzeczywiście jaskrawych przemówień na wiecach. Decydująca była wola ludu, która budziła się, nabierała siły i rozmachu i bardzo szybko dorastała do groźnej i państwowotwórczej. — Co więc przeszkodziło współpracy Ruchu z Prezydentem? Jego wahania co do takiej współpracy? — “Przeszkody” te (różne, oczywiście) były z obu stron. Ruch był od samego początku bardzo różnorodny. O komisji redakcyjnej Komitetu Organizacyjnego ds. przygotowania Zjazdu Założycielskiego, która przygotowywała wszystkie dokumenty zjazdowe (kierowałem nią), mówiono: “Tutaj są wszyscy — od KPZR do UGS”. Po komuniście M. Popowyczu rozpoznawaliśmy, co “przejdzie”, a co “odrzucą”, od zbyt skrajnych propozycji H. Musijenki staraliśmy się dystansować, jednak omawiając, na przykład, “opracowania” I. Zajcia (kwestie narodowe), W. Czerniaka (ekonomiczne), S. Hołowatego (prawne), P. Kysłoho (społeczne), dochodziliśmy do porozumienia. Różnorodny był i sam Ruch: łączył byłych więźniów politycznych i byłych komunistów, umiarkowanych i ekstremistów, jeszcze członków KPZR i nieprzejednanych antykomunistów, którzy wysunęli hasło: “Ruch bez komunistów”. Byli, z pewnością, i prowokatorzy, i “donosiciele”. Cudem dzisiaj wydaje się, że decydujące dokumenty na zjazdach — w ostrych sporach i kłótniach — mimo wszystko uchwalano jednogłośnie. Z istoty był to jednak ludowy, nie w gabinetach utworzony ruch. Współpraca L. Krawczuka, ściślej, kontakty z liderami Ruchu były. Jeszcze podczas przygotowań do Zjazdu Założycielskiego NRU umówiono się, że L. Krawczuk będzie regularnie spotykał się z działaczami Ruchu w celu dyskusji. Chcieliśmy, żeby to było w Związku Pisarzy. Przyszedł raz, rozmawiał ultymatywnie, niektórzy podczas jego pouczeń nawet demonstracyjnie wyszli. A po tym jego konsultacje odbywały się tylko personalnie z liderami (I. Dracz, D. Pawłyczko, M. Popowycz, W. Briuchowecki) w jego gabinecie w Komitecie Centralnym. Właśnie po jednej z takich rozmów liderzy uzyskali od L. Krawczuka zgodę na opublikowanie Programu Ludowego Ruchu na rzecz przebudowy w “Literaturnej Ukrainie” (19.02.1989). 18 lutego w drukarni “Radianśka Ukraina” zebrali się I. Dracz, D. Pawłyczko, przewodniczący SPU J. Muszketyk, sekretarz komitetu partyjnego SPU B. Olijnyk oraz zaproszeni przewodniczący komisji redakcyjnej W. Donczyk i przewodniczący komitetu organizacyjnego W. Briuchowecki, aby przeczytać szpalty gazety. Oczywiście, wnoszono poprawki do dokumentu (taki był warunek sekretarza KC ds. ideologii), oczywiście, poprawki nie na lepsze, ale je D. Pawłyczko robił wirtuozersko, nie niszcząc tego, co najważniejsze. W końcu pojawienie się Programu NRU w “Literaturnej Ukrainie” stało się swego rodzaju “bombą”. Co prawda, L. Krawczuk wystąpił z jego krytyką jeszcze wcześniej, i śladem za tym cała ówczesna machina informacyjna urządziła całą “gromiącą” kampanię z powodu jeszcze przez nikogo nieczytanego dokumentu. I mimo wszystko ta zgoda L. Krawczuka oraz publikacja Programu NRU w ówczesnej
Ukrainie — fakt pod każdym względem historycznie ważny. Współpraca w osobistym, spersonalizowanym wymiarze, wzajemny wpływ liderów Ruchu i Ł. Krawczuka zaczynały się jeszcze w okresie zakładania organizacji i trwały, w szczególności, w Radzie Najwyższej, gdzie członkowie Ruchu byli nie tylko deputowanymi, ale także kierowali komisjami, utworzyli Radę Narodową, pierwszą demokratyczną opozycję w parlamencie. I mimo wszystko relacje polityczne przewodniczącego Rady Najwyższej i frakcji Ruchu cechowała przeważnie konfrontacja, choć zdarzały się też wzajemne kompromisy. Najbardziej zaś szkodziły współpracy, jak i ogólnie pracy parlamentu, sprawie niepodległości, nieustannie wzbudzając negatywną energię, destrukcyjne antypaństwowe i antynarodowe działania oraz ataki na Radę Narodową i permanentnie na przewodniczącego Rady Najwyższej, grupa 239 — kompartyjna większość. — Zatem niszczycielskie działanie kompartyjnej większości w Radzie Najwyższej i różny stosunek do przewodniczącego Rady Najwyższej — w tym upatruje Pan przyczynę rozproszenia wysiłków państwowotwórczych w tamtym czasie? — Proszę zwrócić uwagę: od tamtej pory i do dziś komuniści brutalnie i podstępnie prowadzą podwójną grę piątej kolumny: zachowując realne dźwignie władzy, krzyczą o „obronie pracujących” i opozycji wobec „kursu Ruchu”, a w rzeczywistości działają tak, aby zatrzymać i zawrócić ruch narodu ukraińskiego drogą niepodległości. I od tamtej pory siły demokratyczne zmuszone są nieustannie kierować się „negatywną” logiką, to znaczy zajmować się nie tyle kreatywną pracą polityczną, co pilnować, aby nie dopuścić do restauracji totalitaryzmu, tracić czas i wysiłki na walkę z tą antyukraińską, sterowaną z Moskwy piątą kolumną. Często myślę: jak nieuchronnie, logicznie i obiektywnie przebiegałby proces tworzenia państwa ukraińskiego, gdyby w Radzie Najwyższej lat 90. komuniści i socjaliści stanowili nie większość, a mniejszość! Ponadto Ruchowi brakowało, moim zdaniem, jasnej, przejrzystej, wytrwałej (w imieniu szerokich mas), a co najważniejsze nie improwizowanej — systemowej i utrwalonej w dokumentach strategii i taktyki wobec wszystkich podmiotów władzy i sił politycznych. Sytuację, przypomnijmy, komplikował fakt, że w Ukrainie już powstawały na bazie Ruchu partie demokratyczne. Miały one różnice w stosunku do różnych kwestii. Między Ruchem, tymi partiami i Radą Narodową w Radzie Najwyższej nie było należytej więzi oraz jednolitej, jasno wypracowanej linii. W Ukrainie wtedy i do dziś (zaczęło się to od Ł. Krawczuka) nie przywiązywano i nie przywiązuje się dużej wagi do wielopartyjności, do partii odnoszono się jak do czegoś, bez czego można się obejść. Dlatego obecnie prawdziwych partii ideologicznych jest kilka, a sprywatyzowane przez klany, wyhodowane na korupcyjnych drożdżach „partkoncerny” znajdują się na najwyższych szczeblach rankingowej tabeli wyborczej. Ciąg dalszy nastąpi. Rozmawiał Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
W latach 2004—2009 około 14 miliardów euro czystego zysku na korzyść naszej najbliższej zachodniej sąsiadki. Najwięcej na członkostwie w UE zyskali polscy rolnicy, którzy nie tylko otrzymują z funduszy europejskich po 500 euro rocznej dopłaty do hektara, ale także środki na rozwój infrastruktury i rozwój gmin (terytoriów rad wiejskich — budowa stadionów, basenów, placówek kultury, oświaty, stref rekreacyjnych i turystycznych itp.). Jeszcze na początku XX wieku polska elita intelektualna i polityczna sformułowała zasadę, która weszła do podręczników jako hasło Piłsudskiego—Petlury: “Za naszą i waszą wolność. Bez niepodległej Ukrainy nie może być niepodległej Polski!”. Obecnie, realizując tę zasadę na zasadach solidarności i braterstwa, Polska konsekwentnie i nieugięcie wspiera stanowisko Ukrainy we wszystkich organizacjach międzynarodowych, wysuwając inicjatywy skierowane na wzmocnienie ukraińskiej niepodległości oraz jej autorytetu w społeczności międzynarodowej, angażując do wsparcia inne kraje. Charakterystycznym przykładem takiego wsparcia jest program “Europejska polityka sąsiedztwa”. Każdy program w ramach UE to nie tylko tekst z pięknymi słowami, ale realne pieniądze, przeznaczone na rozwój Ukrainy, jej demokratycznych instytucji, ukraińskiego społeczeństwa. Niedawno ogłoszono nową polsko-szwedzką inicjatywę — Program “Partnerstwo Wschodnie”, który przewiduje udzielenie Ukrainie bezzwrotnej pomocy w wysokości 600 milionów euro na realizację konkretnych projektów w dziedzinach nauki, kultury, polityki młodzieżowej, ochrony zdrowia itp. Jak twierdzą autorzy programu, podczas jego realizacji zapewniona zostanie taka kontrola, że ani jedna kopiejka nie zostanie wydana niezgodnie z przeznaczeniem. Według szacunków socjologów, wstąpienie do UE popiera obecnie 76 % polskich obywateli, a członkostwo w NATO niemal wszyscy. Nasi przyjaciele za Bugiem chcą widzieć na Ukrainie takie same oczywiste zmiany, jakie w ciągu dziesięciu lat zmieniły na lepsze nie tylko oblicze Polski, ale także dobrobyt Polaków i ich pewność jutra. Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obwód kijowski. We Lwowie ukazał się drukiem “Ukraiński przewodnik po Polsce” Światosława Semeniuka. W przedmowie autor zaznacza: “W książce wspomniano tylko te miejscowości, które miały związek z ukraińską historią, polityką, wybitnymi działaczami kultury, oświaty, nauki i sztuki. Materiał przedstawiono głównie w formie esejów historycznych, co pozwala nie tylko podać konkretne informacje o tych miastach i wsiach, ale także odtworzyć atmosferę ruskiej przeszłości tych ziem, opowiedzieć o procesach społecznych, które zachodziły w tamtym czasie”. S. Semeniuk wymienia wiele miast i wsi obecnej Polski, w których działały “Proświty”. Zwraca uwagę na taką okoliczność: “Piłsudski miał rację, stwierdzając, że Ukrainie bardzo brakuje własnej inteligencji do pracy państwowotwórczej. A jednak krew tych 35 tysięcy Ukraińców, którzy poszli za Petlurą, nie została przelana na próżno. Ogromne terytorium Ukrainy pozostało poza sferą wpływów Moskwy. Choć polski rząd natychmiast rozpoczął otwartą polonizację ukraińskich ziem (z 500 szkół na Wołyniu z ukraińskim językiem nauczania w 1930 r. pozostało sześć), ale to nawet w przybliżeniu nie przypominało tego ludobójstwa, które odbywało się w podradzieckiej Ukrainie. Tak czy inaczej, ukraińskość przetrwała, zorganizowała się, przekształciła się w potężną siłę właśnie w warunkach II Rzeczypospolitej, i ze wszystkich krajów europejskich właśnie Polska najbardziej wspierała walkę narodów ZSRR przeciwko uciskowi narodowemu. Mimo mnóstwa kontrowersyjnych momentów w stosunkach Ukraińców z Polakami, wielu Ukraińców już wtedy zrozumiało, że wrogiem nr 1 dla nich nie jest Polska, a inne państwo, które żeruje na ukraińsko-polskim konflikcie”. Dalej Światosław Semeniuk pisze: “Już po wydarzeniach 1920 roku Rosja zrozumiała, że konflikt między Ukraińcami a Polakami trzeba starannie podsycać, inaczej imperium będzie grozić realne niebezpieczeństwo. Przy pierwszej okazji tak go podsyciła, że długo go nie zapomnimy. Teraz już nawet na poziomie dokumentalnym wiadomo, że w latach wojny na Wołyniu działały specjalne oddziały NKWD, których głównym zadaniem nie była walka z Niemcami, a walka z ukraińskim ruchem patriotycznym oraz podsycanie ukraińsko-polskiego konfliktu. Jeśli chodzi o operację Wisła, to po masowych przesiedleniach w ZSRR Tatarów, Niemców, Czeczenów i innych narodów nie potrzeba nawet dokumentalnych potwierdzeń, aby zrozumieć, kto był prawdziwym autorem planu wysiedlenia Ukraińców z Chełmszczyzny, Nadsania, Łemkowszczyzny i Podlasia”. “Ukraiński przewodnik po Polsce” Światosława Semeniuka jest adresowany do szerokiego grona czytelników.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen HOŁYBARD. W tym roku bratni naród polski obchodzi pięć jubileuszowych dat: pięciolecie członkostwa w Unii Europejskiej, dziesięciolecie członkostwa w NATO, 20. rocznicę zakończenia komunistycznych rządów, 60. rocznicę założenia Sojuszu Północnoatlantyckiego, 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej. Te wydarzenia dotyczą nie tylko polskiej historii, ponieważ wszystkie one są związane z najnowszą historią Ukrainy i w najbliższej perspektywie będą wpływać na rozwój wydarzeń nie tylko w Europie Środkowej i Wschodniej, ale i na całym świecie. Wiadomo przecież: korzenie wszystkich przyszłych wydarzeń tkwią w przeszłości. I choć przeszłości nie da się zmienić, można jednak zapobiec błędom w przyszłości. Naród polski potrafi gromadzić i szanować doświadczenie historyczne oraz wyciągać z niego wnioski. II wojna światowa rozpoczęła się właśnie na terytorium Polski wspólnym atakiem na nią dwóch agresorów — stalinowskiego ZSRR i hitlerowskich Niemiec, uzgodnionym podpisanym 23 sierpnia w Moskwie paktem Mołotow—Ribbentrop. Hitler uważał Polaków za ludzi drugiej kategorii (zresztą, tak jak Ukraińców), niewartych własnego państwa. Stalinowi nie dawała spokoju druzgocąca klęska Armii Czerwonej w bitwie pod Warszawą w 1920 roku, więc dążył nie tylko do udowodnienia swojej przewagi, ale i za pomocą Hitlera rozszerzyć terytorium komunistycznego imperium. 1 września 1939 roku Wehrmacht zaatakował suwerenną Polskę, a rano 17 września Armia Czerwona dwunastoma potężnymi zgrupowaniami na froncie od Połocka na północy do Kamieńca Podolskiego na południu rozpoczęła okupację wschodnich obwodów suwerennej Polski. Tego samego dnia londyński „Times” nazwał atak sowieckich wojsk „uderzeniem noża w plecy Polski”. Polski garnizon Twierdzy Brzeskiej przez dwa tygodnie mężnie bronił się pod uderzeniami niemieckiego lotnictwa i artylerii, ale kiedy do niej ze wschodu dołączyła artyleria sowiecka, garnizon zniszczono. Wspólne niemiecko-sowieckie zwycięstwo uczczono paradą w Brześciu, a także podpisaniem 27 września 1939 roku w Moskwie dodatkowego układu o wspólnej niemiecko-sowieckiej granicy i ścisłej współpracy NKWD i gestapo. Ponad czterdzieści tysięcy polskich żołnierzy, którzy pokojowo złożyli broń na terytorium ośmiu polskich obwodów okupowanych przez Armię Czerwoną, około trzydziestu tysięcy pracowników polskiej policji, poczty, innych urzędów państwowych, pracowników nauki, kultury i oświaty aresztowano. Wszyscy oni trafili do obozów koncentracyjnych NKWD w Katyniu, Ostaszkowie, Miednoje, gdzie ich zniszczono. Tylko w Katyniu pod Smoleńskiem w marcu-kwietniu 1940 roku „dzielni czekiści” rozstrzelali ponad 12 000 polskich oficerów. Tysiące polskich obywateli rozstrzelano w Bykowni pod Kijowem. Przez 50 lat Moskwa przypisywała te zbrodnie hitlerowcom. Ponad dwieście tysięcy polskich obywateli zostało wywiezionych na Syberię i do Kazachstanu, tysiące zniszczono w więzieniach Lwowa, Sambora, Stanisławowa, Drohobycza i innych. Wśród nich było niemało Ukraińców. Aby zatrzeć ślady sowieckiej agresji z 1939 roku i utrwalić okupację wschodnich obwodów Polski, Stalin nie tylko błyskotliwie oszukał przywódców krajów koalicji antyhitlerowskiej na konferencji jałtańskiej w lutym 1945 roku, ale i usankcjonował akcję „Wisła”, podczas której w 1946 roku wojska NKWD wspólnie z „polskimi towarzyszami” wysiedliły dziesiątki tysięcy Ukraińców i Polaków. Z polskiej strony nowej granicy Ukraińców przesiedlono do północnych i zachodnich województw Polski, gdzie do ich dyspozycji przekazano majątek Niemców-wysiedleńców, a z sowieckiej strony „przesiedlano” do GUŁAG-u, na Syberię i do Kazachstanu. Zatem 70. rocznica wybuchu II wojny światowej to nie tylko powód do uczczenia pewnego momentu historycznego, ale i powód do analizy ważnych wydarzeń na przestrzeni siedmiu dziesięcioleci, w których w pełni ujawniła się komunistyczna zbrodniczość, zbudowana na imperialnym szowinizmie. Szczególnej aktualności nabiera obecnie 20. rocznica zakończenia komunistycznych rządów w Polsce. Już historycznym stało się powiedzenie polskiej aktorki Joanny Szczepkowskiej, która ogłosiła w wiadomościach telewizyjnych następnego dnia po pierwszych wolnych wyborach: „4 czerwca 1989 roku w Polsce skończył się komunizm!”. To wydarzenie obecnie uroczyście obchodzą w niepodległych państwach, które powstały na terenach byłego „obozu socjalistycznego”, do 1989 roku podporządkowanego Moskwie. Jej poświęcony był szczyt liderów państw 4 czerwca 2009 roku w Krakowie. Zwycięstwo narodu polskiego, zjednoczonego w organizacji „Solidarność”, położyło początek niszczeniu komunistycznej dyktatury w ZSRR i wielu krajach Europy. Po polskim czerwcu wydarzenia przyspieszyły. W listopadzie 1989 roku upadł Mur Berliński, a 21 września 1989 roku podał się do dymisji komunistyczny przywódca Ukrainy W. Szczerbycki. 16 lipca 1990 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła Deklarację o państwowej suwerenności Ukrainy, w październiku zdecydowanymi narodowo-patriotycznymi akcjami dał o sobie znać Ludowy Ruch Ukrainy, a w referendum 1 grudnia 1991 roku 90,3 % obywateli Ukrainy opowiedziało się za niepodległością od Moskwy. Głęboki sens i życiową potrzebę niepodległości Polacy uświadomili sobie znacznie wcześniej niż Ukraińcy. Dlatego w kwietniu 1999 roku odetchnęli z ulgą po wstąpieniu do NATO. Cieszą się i obecnie, świętując dziesięciolecie członkostwa w Sojuszu, dzięki czemu mają najnowsze: mobilne, uzbrojone w najnowocześniejszą technikę profesjonalne siły zbrojne, wsparte potęgą prawie wszystkich krajów Europy i USA. Bezpieczeństwo wojskowe zostało wzmocnione bezpieczeństwem ekonomicznym. W 2004 roku Polskę uroczyście przyjęto do Unii Europejskiej. Przed jej obywatelami otwarto nie tylko granice państw Europy, ale i możliwości zatrudnienia, rozszerzenia obrotu towarowego, inwestycji, kontaktów, udziału w organizacjach międzynarodowych. Finansowy wkład Polski jako członka UE wynosi co roku 1 % jej PKB. Tymczasem, jak poinformował 30 maja tego roku na spotkaniu z dziennikarzami Ambasador Polski na Ukrainie Jacek Kluczkowski, bilans rozliczeń między Polską a UE w ciągu...
Tłumaczenie maszynowe
Na Tajwanie chiński wydawca, znając go jako artystę, zaproponował publikację baśni (Kasparavičius w tym czasie napisał już pierwszą historię o rodzinie zielonych ludzików, którzy kupili ptaszka, ale ten nie śpiewał w niewoli). Wydawcy historia się spodobała. Zachęcony pisarz napisał nowe baśniowe historie, które przypadły do gustu młodym czytelnikom. Kęstutis Kasparavičius postanowił pokazać swój dorobek pisarski litewskim wydawcom. Odmówiono mu. Jednak nie na darmo pisarz twierdził, że jest człowiekiem niepoważnym. Znalazło go jednak rodzime litewskie wydawnictwo „Nic poważnego”. Jego „Krótkie historie”, „Głupie historie”, „Dzień truskawek”, „Zając Morkus Wielki”, „Ogrodnik Florencijus”, które utalentowanie i dowcipnie zilustrował sam autor, są teraz niezwykle popularne w ojczyźnie. „Książka o truskawkach jest najsmaczniejsza, o ogrodniku — najulubieńsza, bo kiedy pisałem, — mówi Kęstutis Kasparavičius, — to jakbym sam był ogrodnikiem. A kiedy skończyłem pisać, wydawało się, że obudziłem się po czarownym śnie i przez to stałem się innym”. W książce o zającu Morkusie Wielkim jest ciekawa postać — Żyrafa, która nawet nie zmieściła się na jednej stronie książki, dlatego trzeba było użyć całego rozkładu — ma przecież pantofelki na wysokich obcasach i bardzo długą szyję. Okazuje się, że po to, by pomieścić jak najwięcej różnorodnych ozdób. Jej pierwowzorem stała się afrykańska żyrafa o wysokości pięciu metrów i osiemdziesięciu centymetrów. A baśniowa na wysokich obcasach jest jeszcze większa! Dlatego litewskie dzieci na święcie książki rysowały sześciometrową bohaterkę baśni. Nasze zaś maluchy w książ
...gdy „Є” wspólnie z pisarzem malowali znacznie mniejszą, ale z nie mniejszym zapałem. W zeszłym roku, przebywając na Litwie na seminarium dla tłumaczy, pisarz Dmytro Czerednyczenko nabył książkę Kiastutisa Kasparawiczusa „Zniknięty obraz”. A na Wileńskich Targach Książki ukraiński wydawca Bohdan Budnyj poznał się z jej autorem i zaproponował współpracę. Rodzina tłumaczy Czerednyczenków ze swej strony już przetłumaczyła ukraińską wersję „Zniknętego obrazu”. Tym razem sprawą zajęła się córka Ołiana Ruta, autorka kilku zbiorów poetyckich, książki dla dzieci „Bracia Kotyhoroszki”, laureatka nagrody Związku Ukrainek za najlepszy utwór na temat czarnobylski. Goście rozeszli się w szczęśliwym oczekiwaniu na ukraińskie wydania bajek Kiastutisa Kasparawiczusa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
członków w komórkach, udzielić im konkretnej pomocy, wszak wykonujemy sprawę o znaczeniu państwowym. Aktyw Proświty powinien żywiej wpływać na władze lokalne, zmuszać je do przestrzegania obowiązującego ustawodawstwa, a także sprzyjać rozwojowi ideologii państwowotwórczej, świadomości narodowej. Najważniejszym problemem dla nas jest praca z młodzieżą. Mamy „Młodą Proświtę”, której przewodzi Ołena Tunik. Od czasu naszego odrodzenia minęło 20 lat, wyrosło nowe pokolenie. Jacy oni są? Do czego dążą? Jakie wartości wybrali jako decydujące? Na wsiach miejscem rozrywki dla młodzieży stały się bary i kawiarnie, gdzie młodzi chłopcy i dziewczęta piją alkohol, słuchają obcych piosenek. W szkołach katastrofalnie zmniejsza się liczba nauczycieli-mężczyzn. Spada prestiż pracy nauczyciela, a zatem i prestiż nauczyciela jako autorytetu moralnego nie tylko dla uczniów, ale i dla ich rodziców. Niektórzy młodzi nauczyciele, porzuciwszy pracę w szkole, poszli do biznesu ziemskiego, zajmując się odsprzedażą działek, zarabiając szybkie pieniądze. Dzieci chodzą na dyskoteki, słuchają i tańczą do współczesnej rosyjskiej popkultury. Oto jak pisał tegoroczny laureat Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki, poeta z Żytomierszczyzny Borys Ostapenko: „Przejąć cudze pieśni — to w żyły przelać nie tę grupę krwi”. Stoimy przed nowymi wyzwaniami, ryzykując utratę młodego pokolenia, które rośnie samo z siebie, nie mając ducha patriotycznego, świadomości patriotycznej. Trzeba wszystkimi siłami wpływu, angażując współczesnych kreatywnych artystów, takich jak Ołeh Skrypka, Swiatosław Wakarczuk, Rusłana Łyżyczko, Mariczka Burmaka, przekonywać naszą młodzież, że bycie Ukraińcem jest prestiżowe, modne, że nasza krew jest wspaniała, nie można jej zmieniać, bo każda zmiana krwi może doprowadzić do śmierci, w danym przypadku — śmierci duszy, a tego nie chce nikt. Musimy aktywniej propagować ukraińską książkę w centrach rejonowych i wsiach obwodu. Nie wszyscy nasi aktywiści mają do tego talent. A jeszcze należy wesprzeć wydawanie książek naszych aktywistów-prośwician. Wszyscy jesteśmy przejęci obecnie jednym problemem, jednym niepokojem — Ukraina jest w niebezpieczeństwie. Nie będziemy uciekać się do poszukiwań winnych. Rozumiejmy głęboki sens naszego powołania, naszej proświciańskiej misji. Należy głęboko zastanowić się nad drogą, którą wybraliśmy, nad naszą odpowiedzialnością, a także nad tym, że misja nasza towarzyszy oporowi zewnętrznych i wewnętrznych wrogów, którzy w przeciwdziałaniu z nami uciekają się do skrajnych, przestępczych środków. Wystarczy wspomnieć przykład studenta Maksyma Czajki w Odessie. A jak oceniać ten fakt, że sławnego Jurę Kononenkę, który był prawdziwym kolporterem książek, niedawno nie wpuszczono na granicy z Ukrainy do Rosji? Nowe pokolenie rosyjskich polityków jasno określiło się w priorytetach zewnętrznych. W odniesieniu do Ukrainy nie widzimy nic pocieszającego dla siebie. Zatem musimy robić wszystko, co od nas zależy, aby w społeczeństwie utwierdzała się idea narodowa, wyrastało narodowo-patriotyczne młode pokolenie, zdolne stanąć w obronie ojczystej ziemi, języka, kultury.
Tłumaczenie maszynowe
Każdy z nas, kto dwadzieścia lat temu stanął w obronie ojczystego języka, duchowości i kultury, dzisiaj analizuje przebytą drogę, z bólem w sercu reaguje na polityczne i ekonomiczne realia. Zebraliśmy się, aby porozmawiać, podzielić się tym, co boli, poczuć wsparcie towarzyszy, otrzymać przyjazną aprobatę tego, co zrobiliśmy. Jesteśmy tu jak jedna rodzina. Zjednoczeni w „Proświcie”, różni w partyjnych sympatiach czy przynależnościach, jesteśmy jedni w jednym — chcemy prawdziwej ukraińskiej Ukrainy. Jesteśmy szczęśliwi tym, że Kijowszczyzna — kraj prawdziwie ukraiński, ma sławną historię, mądrych, pracowitych ludzi. Lecz ten kraj, niestety, stał się obiektem grubych machinacji, przywłaszczeń gruntów rolnych, zbiorników wodnych i pastwisk. Kijowszczyzna — ojczyzna wielu poetów, prozaików, tłumaczy, kompozytorów, śpiewaków, artystów, językoznawców, a także działaczy państwowych i politycznych. Dziękuję wszystkim proświcianom za pracę, za to, że wy u siebie na miejscach dajecie do gazet materiały z historii Ukrainy, życia „Proświty”, problemów językowych i kulturowych, a także staracie się wpływać na miejscową władzę, wychowywać ją, bo kto, jak nie my, mamy to robić? Na początkach odrodzenia „Proświty” było nas o wiele więcej. Przypomnijmy, jak się z nami liczyli, wszak mieliśmy prawo wysuwać kandydatów na deputowanych. Z czasem wszystko się zmieniło. Aktywni młodzi proświcianie poszli do różnych partii, pragnąc zrealizować karierę polityczną. W „Proświcie” pozostali ci, którzy naprawdę przejmują się jej zadaniami. Nasze zjednoczenie obwodowe utworzono w czerwcu 2004 roku — roku wyborów prezydenckich, słynnego Majdanu, wielkich nadziei i wielkich iluzji. Nie będziemy uciekać się do ocen tego rzeczywiście historycznego wydarzenia. Oddajmy to naukowcom. Niestety, możemy skonstatować, że przez ostatnie pięciolecie, jak nigdy przez wszystkie lata niepodległości, zbyt wyraźnie zagęściło się spektrum działalności sił narodowo-patriotycznych, ich wpływu na życie polityczne kraju. Przez wszystkie lata niepodległości Rada Najwyższa nie zdołała uchwalić normalnej ustawy o ochronie, rozwoju języka ukraińskiego i karaniu za jego niewykonanie. Któż będzie uchwalać tę ustawę, jeśli nie zbiera się potrzebna patriotyczna większość? Niestety, bohaterowie Majdanu, w których pokładano wielkie nadzieje, naszymi palącymi problemami nie przejmują się. A nam — swoje robić! Chcę wyróżnić dobrym słowem pracę prośwician w oddziałach. Przewodniczący białocerkiewskiej miejskiej „Proświty”, poeta Wołodymyr Iwaniw, to człowiek autorytatywny, inicjatywny. Z wielką miłością, na wysokim poziomie profesjonalnym prowadzi on co roku na cześć Dnia Jedności Ukrainy festiwal poetycki „Soborny dzwon”. Udział w nim biorą poeci z Kijowa, Białej Cerkwi, zespoły twórcze przy wsparciu miejscowej władzy. Przewodniczący wyszhorodzkiej „Proświty”, poeta Ołeksandr Drobacha, rozszerzając sfery wpływu „Proświty”, przyciągając do niej nowych członków, wychował wielu patriotów, którzy pracują w władzach rejonowych i obwodowych, broniąc priorytetów narodowych. Przewodniczący wasylkowskiej „Proświty” Anatolij Maruszczak przeczytał w wielu zespołach pracowniczych nie jeden tuzin wykładów o zabytkach historycznych, z politologii, problematyki językowej. Przewodnicząca podstawowego oddziału wsi Sofijiwska Borszczahiwka Tetiana Petrowska przez pięć lat jako poetka, pedagog prowadzi rejonowy konkurs literacki uczniów „Ziarna dobroci”. Zwycięzcy otrzymują dyplomy od rejonowego wydziału oświaty, a także biblioteczki książek proświciańskich. Pomagają pani Tetianie przewodnicząca kijowsko-swiatoszyńskiego zjednoczenia rejonowego Wałentyna Doneć, a także znana poetka Nadija Kirjan. Perejasław-Chmielnicki — intelektualna baza dla naszej „Proświty”. Tutaj sławny uniwersytet, którego katedry filologiczne i historyczne prowadzą konferencje naukowe, charakteryzujące się wysokiej jakości referatami. Co roku w Perejasławiu pod egidą „Proświty” odbywa się konkurs recytatorski „Perejasławska jesień Kobziarza”. Uczniowie-zwycięzcy otrzymują od „Proświty” dyplomy i biblioteczki. Nie mogę nie wyrazić głębokich słów wdzięczności Tamarze Ustyniwskiej, przewodniczącej wołodarskiej „Proświty”. Tamara Jakiwna jako nauczycielka nie męczy się reedukacją urzędników-dwójkowiczów, biurokratów-nieudaczników, którzy, zasiadłszy w gabinetach, stawiają opór odrodzeniu narodowemu, nie znają historii własnego narodu, jego tradycji. Pani Ustyniwska jest aktywną korespondentką miejscowej prasy, gdzie publikuje artykuły na tematykę proświciańską, otwierając ludziom oczy na prawdę. Wolą losu galicjanin Eduard Mandzelewski stanął na czele fastowskiej „Proświty”. Nie odwrócił się od życia społecznego, bierze w nim aktywny udział. Fastowszczyzna jest bogata w wydarzenia historyczne. Miejscowi proświcianie odsłaniają znaki pamięci na cześć żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, prowadzą wieczory pamięci ukraińskich patriotów. Przewodniczący zjednoczenia rejonowego w Makarowie — Jewhen Buket, krajoznawca-badacz, dziennikarz. Już kilka książek z historii rejonu makarowskiego, jego wsi ujrzało światło dzienne autorstwa pana Jewhena. Niemało było publikacji w gazecie „Słowo Proświty”. Zatem życie proświciańskie w zjednoczeniach rejonowych rozwija się. Osobno zatrzymam się na współpracy zjednoczenia obwodowego z władzą obwodową. Chcę zaznaczyć, że w ciągu ostatniego roku nasze relacje ułożyły się. Temu w pewnej mierze sprzyjało świętowanie 140-lecia „Proświty”. Obwodowa administracja państwowa wyszła nam naprzeciw. W grudniu 2008 roku w administracji obwodowej odbyło się spotkanie aktywistów obwodowej „Proświty” z kierownictwem obwodu, w szczególności z zastępcą przewodniczącego Rostysławem Jeremą, zastępcą przewodniczącego rady obwodowej Myrosławą Piatrowycz. Wielu z nas to spotkanie zapamiętało z treściwości, a także chęci obu stron do znajdowania punktów stycznych w rozwiązywaniu palących problemów. Lecz złożyło się tak, że po tamtym spotkaniu konkretnych spraw tak i nie wyznaczono. Wszystkiemu wyjaśnienie — kryzys ekonomiczny. A szkoda. Chcielibyśmy ze swoim planem konkretnych spraw trafić w końcu do budżetu obwodowego, żeby można było aktywizować pracę proświciańską. 2 czerwca odbyła się konferencja sprawozdawczo-wyborcza Kijowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Udział w niej wzięło 40 delegatów i prawie dwa tuziny gości z 14 rejonów Kijowszczyzny. Z powitalnym słowem do uczestników zebrania zwrócili się naczelnik wydziału ds. polityki wewnętrznej Kijowskiej obwodowej administracji państwowej Petro Zacharczenko i sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” Mykoła Nesterczuk. Delegaci wysoko ocenili pracę Kijowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” i dlatego jednogłośnie wybrali na kolejną kadencję jego przewodniczącego, dyrektora WC „Proświta” Wasyla Kliczaka. „Słowo Proświty” proponuje czytelnikom fragmenty jego sprawozdania o działalności prośwician obwodu stołecznego. Z powitalnym słowem występuje naczelnik wydziału ds. polityki wewnętrznej Kijowskiej obwodowej administracji państwowej Petro Zacharczenko
Tłumaczenie maszynowe
Witalij MICHAŁEWSKI, zastępca przewodniczącego Chmielnickiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Uroczysta była sala Obwodowego Muzeum Literackiego, które znajduje się w centrum Chmielnickiego. Na sprawozdawczo-wyborczą konferencję Obwodowego Zrzeszenia „Proświty” przybyły delegacje ze wszystkich rejonów obwodu chmielnickiego: przedstawiciele bibliotek i placówek kultury, koledzy z innych organizacji społecznych, zwolennicy ruchu prosvitiańskiego.
O działalności Obwodowego Zrzeszenia „Proświty” od czerwca 2005 do maja 2009 roku sprawozdanie przedstawiła jego przewodnicząca, poetka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Nina Szmurikowa. Z korefератami wystąpili: honorowy przewodniczący zrzeszenia Witalij Macko, członek zarządu, dyrektor Obwodowego Muzeum Literackiego w Chmielnickim Wasyl Horbatiuk, przewodniczący rejonowych oddziałów: dunajowieckiego – Walentyna Bajtaluk, starokostiantynowskiego – Lidia Prokaziuk, szepetowskiego – Halyna Ostrowska, zastępca przewodniczącego starosyniawskiego Łiubow Serdunycz oraz inni.
W minionym okresie podolanie zrobili wiele. Najbardziej masowymi imprezami były obchody 100-lecia „Proświty” na Podolu oraz 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Przeprowadzono reenrejestrację członków Proświty, zintensyfikowano działania na rzecz pozyskiwania nowych członków, odnowiono kierownictwo w czterech rejonowych oddziałach, nawiązano współpracę z zespołami amatorskiej sztuki artystycznej. Wielu członków Proświty kieruje lub aktywnie uczestniczy w pracy klubów literackich i kół krajoznawczych, organizuje wydarzenia artystyczne i społeczne.
W konferencji w imieniu centralnego kierownictwa „Proświty” wzięła udział kierowniczka wydziału organizacyjnego Tetiana Fediienko. Tetiana Iwaniwna określiła podstawowe kierunki i metody działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w obecnych warunkach, zadania stojące przed zrzeszeniami. Wysoko oceniła pracę Chmielnickiego Obwodowego Zrzeszenia i wręczyła dyplomy oraz podziękowania „Proświty” najlepszym członkom Proświty w obwodzie.
Po szczerej rozmowie o osiągnięciach i niedociągnięciach w pracy podolscy członkowie Proświty uznali pracę zrzeszenia za zadowalającą i ponownie powierzyli kierowanie nim Ninie Szmurikowej. Wśród zadań członków Proświty – praca z młodzieżą i koordynacja działań z innymi organizacjami społecznymi, które mają wyraźne ukraińskie stanowisko.
Przykro, że nie rozwiązano kwestii przydzielenia zrzeszeniu obwodowemu pomieszczenia w Chmielnickim. Za czasów niepodległości kilka razy zmieniało się kierownictwo obwodu, obiecywano pomoc i zapominano o obietnicach, obchodzono jubileusze, lecz niestety do dziś „Proświta” w większości „gości” w Muzeum Literackim.
Biorąc za przykład 140-letnie doświadczenie pracy proswiatiańskiej, mając młodzieńczą energię i doświadczenie, obwodowe zrzeszenie posuwa się naprzód. Cel towarzystwa jest bowiem znany i szlachetny: utwierdzać państwowy język ukraiński, rozwijać kulturę narodową, zachowywać pamięć historyczną, kształtować świadomość narodową, podnosić duchowość narodu ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
cji, rodaka, eksministra Rudkowskiego, aż do samego Moroza (Ołeksandra Ołeksandrowycza). Bezskutecznie. Wielcy obrońcy chłopów – socjaliści, którzy podczas wyborów „pasą się” na chłopskich głosach, tak i nie pomogli mieszkańcom Łosyniówki. Nic nie zmieniło się także wraz z przyjściem pomarańczowej władzy. Jedynym pozytywnym przełomem jest to, że chłopom pomaga deputowany ludowy Ukrainy z Bloku Julii Tymoszenko, przewodniczący obwodowej organizacji partii „Batkiwszczyna” Iwan Kurowski. To właśnie zaangażowani przez niego prawnicy bronią chłopów, którzy zaczęli już prosić, aby Iwan Iwanowycz „zabrał ich” wraz z ziemią do któregoś ze swoich gospodarstw. Niżyński sąd miejsko-rejonowy 6 stycznia tego roku zakończył rozpatrywanie sprawy z powództwa mieszkańców Łosyniówki w sprawie wydania im certyfikatów ziemskich. Taki pozew złożyło jednocześnie 669 udziałowców. Zebrano prawie 1400 podpisów udziałowców z Łosyniówki z żądaniem wydania im certyfikatów. Niżyński sąd wydał wyrok na korzyść chłopów: certyfikaty na ziemię należy ludziom wydać. Sąd uznał za nielegalną decyzję zgromadzenia ze stycznia 2002 roku, czyli anulował „przeformatowanie” agrofirmy „Łosyniowśka” i podporządkowanie jej akademii. Uznał również za nieważny akt własności na ziemię w Łosyniówce, który ówczesne władze rejonowe pospieszyły się wydać akademii. 7 maja sprawę rozpatrzył Sąd Apelacyjny obwodu czernihowskiego. Mieszkańcy Łosyniówki przybyli do Czernihowa kilkoma autobusami. Miarka się przebrała! Ledwo zmieścili się w sali sądowej. Niektórzy usiedli nawet w metalowej klatce dla oskarżonych: symboliczna scena – wieś „na ławie oskarżonych”. Sąd obwodowy odrzucił apelację instytutu, czyli utrzymał w mocy decyzję sądu w Niżynie. Sprawa wydaje się zakończona. Jednak stołeczni posiadacze ziemscy, czy też ci, którzy za nimi stoją, a także władze rejonowe, mogą „ściągnąć” na chłopów jeszcze niemało biurokratycznej udręki. Naiwnym chłopom chciałoby się nie tylko wreszcie otrzymać swoją ziemię, ale także, aby ktoś wyższy rangą przyjechał do Łosyniówki, wyjaśnił, gdzie leży prawda w tej wieloletniej udręce i ukarał winnych ku przestrodze dla całej Ukrainy. Cóż, wiary zabronić nie można. Jednak na Ukrainie jest jeszcze wiele takich Łosyniówek. Zwłaszcza tam, gdzie są żyzne ziemie, dokąd w półtorej godziny dolatują „wypasionymi” zagranicznymi samochodami ze stolicy, aby kupić i ziemię, i urzędników, którzy przy tej ziemi są. * * * Kiedy materiał był gotowy do druku, z okolic Niżyna nadeszła wiadomość: chłopi z Łosyniówki jednak „wywalczyli” u władz rejonowych swoje certyfikaty. Ale w jakim stanie? Około 700 udziałowców przez te lata zmarło jako „poddańczy chłopi”, a ich certyfikaty trzeba będzie przerejestrować na kogoś ze spadkobierców. W kolejnych stu dokumentach wykryto błędy, które trzeba poprawiać. A około 140 certyfikatów zaginęło. Ale tak czy inaczej, tych chłopów poddanymi już nie nazwiesz. Na Ukrainie producentom zboża płacą dotację. Nam różne biurokratyczne kantory oświadczają, że nie mamy prawa do dotacji. W zeszłym roku musieliśmy podać sprawę do sądu, wygraliśmy go i jednak otrzymaliśmy dotację, a to niemała suma. Ale czy to jest w porządku – chodzić po sądach?! Ziemię my, oczywiście, dzierżawimy i płacimy za dzierżawę znaczne pieniądze. Jednocześnie w rejonie są znaczne obszary niczyich, nieodebranych udziałów. A nam tej ziemi nie dają. Dlaczego? Jeszcze niedawno nasze placówki zwalniano z podatku od transportu, teraz go wprowadzili. Są też inne liczne podatki, które trzeba płacić. Ale jak obkładać coraz to nowymi podatkami placówkę państwową, która i tak jest na utrzymaniu budżetu? Lepiej dajcie nam możliwość spokojnie zarabiać samym. Tym bardziej, kiedy utrzymywać nie jesteście w stanie. – A na ołówek, który leży u Pana na stole, też nie wydzielają ani grosza i musi Pan zarobić na niego sam? – Ani na ołówek, ani na książkę, teczkę, plakat, nie mówiąc już o wszystkich remontach, meblach, pomocy dydaktycznej. Oto właśnie wyposażyliśmy nowoczesny gabinet do nauki sekretarek-komputerowców. Wszystko sami. Nie dzięki, a wbrew… * * * Cóż, co tu dodać? Ciekawe, czy z nauką na prostytutki, sutenerów i rakieterów są takie same problemy? Czy może tam wszystko jest sfinansowane z budżetu? Stronę przygotował Petro ANTONENKO Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
Osiedle typu miejskiego Łosyniwka, dawne centrum rejonowe, które obecnie znajduje się w rejonie niżyńskim obwodu czernihowskiego, nie jest jakimś zapomnianym i zabitym dechami miejscem. Samo centrum obwodu, 20 kilometrów do Niżyna, autostrada, linia kolejowa. Niedaleko też do stolicy, co zresztą odegrało złowrogą rolę w tej historii. Ale najpierw chce się powiedzieć dobre słowo o starodawnym kozackim miasteczku, które oficjalną historię prowadzi od 1626 roku, a na miejscu którego, jak i w wielu innych miejscach na Siewierszczyźnie, istniały osady jeszcze w czasach książęcych. Obecnie w osiedlu mieszka prawie 4500 mieszkańców, więcej niż w wielu dawnych, a nawet niektórych obecnych centrach rejonowych Ukrainy. Działa potężny zakład mleczarski, piekarnia. W sferze socjalnej — szpital rejonowy, szkoły średnia i podstawowa, kombinat szkolno-produkcyjny, gdzie uczą zawodu kierowcy, przygotowują traktorzystów, informatyków, jest też dom kultury, biblioteka, dom twórczości dziecięcej. Głównym obiektem gospodarczym jest agrofirma „Łosyniwska”. Właśnie w nią w latach 90. przekształcił się ogromny kołchoz „Leninowski Szlak”. Patronat nad wieśniakami objęła stołeczna Ukraińska Akademia Nauk Rolniczych. Wieśniakom obiecywano uszczęśliwienie postępem naukowo-technicznym w postaci potężnej techniki, nowych odmian, technologii. W praktyce wszystko okazało się nie tak idealne: mieszkańcy Łosyniwki otrzymali nie symbiozę nauki i wsi, a ten sojusz na długo uczynił wieśniaków poddanymi. Pod koniec lat 90. na Ukrainie rozpoczęła się reforma rolna, odejście od kołchozowego poddaństwa. W Łosyniwce, jak wszędzie, rozdzielono ziemię na udziały. Lecz, naruszając dekret Prezydenta, certyfikaty ziemi wieśniaków z rejonu przekazano z jakiegoś powodu nie Łosyniwskiej radzie osiedlowej, choć właśnie ona miała wydawać je wieśniakom. (Certyfikat — to wydany przez państwo dokument, który poświadcza prawo wieśniaka do jego części rozdzielonej ziemi). W Łosyniwce na każdy udział przypadło prawie 3 hektary ziemi, udziałowców w osiedlu okazało się 1832. Ale certyfikat — to dokument pierwotny. Na jego podstawie sporządza się akt państwowy na ziemię, który czyni wieśniaka jej pełnoprawnym właścicielem. I oto już kilka lat żaden udziałowiec Łosyniwki nie otrzymał certyfikatu ziemi. I, jasna sprawa, aktu państwowego na ziemię. Taki „rozrzut” preferencji zawodowych obecnych absolwentów, biorąc pod uwagę, że „fach” sutenera nie jest jeszcze najgorszy w niemoralno-kryminalnym szeregu. Niektórzy, nie bardzo ukrywając, chcieliby zostać prostytutką czy rekieterem. I to bez żadnej orientacji zawodowej. Najwyraźniej rolę w tym w znacznej mierze odgrywają nasze środki masowego przekazu, wszak tam znacznie częściej zobaczysz opowieść o prostytutce (a nawet obszerny wywiad z nią), niż o człowieku zwykłego zawodu. Ale nawet bez takich „profesji” wśród upodobań młodych jest niemało nowomodnych, w rodzaju „diler”, „dystrybutor” czy „merchandiser”. Na tym tle pozostaje tylko dziwić się, że niemało chłopców i dziewcząt wciąż wybiera zwykłe zawody robotnicze, w tym także na wsiach, o których tak dużo dobrych rozmów. Kadry masowych zawodów dla wsi przygotowują placówki zawodowo-techniczne Ukrainy, które, jakkolwiek to dziwne, jeszcze nie zostały dobite różnymi perturbacjami, którymi tak przesycona jest nasza edukacja. A dobić ten system można. W tym utwierdzasz się, odwiedziwszy typową placówkę szkolnictwa zawodowego. Liceum rolnicze w centrum rejonowym Kulykiwka w obwodzie czernihowskim w zeszłym roku obchodziło 25-lecie. Przez ćwierć wieku ta do niedawna szkoła zawodowa przygotowała nie jedną tysiąc specjalistów dla wsi. Tutaj obecnie uczy się prawie 300 uczniów, absolwentów 9 i 11 klas. Główny zawód — traktorzysta-kierowca-ślusarz, czyli potrójny fach. Chłopcy zdobywają także specjalności elektrospawacz-kierowca, autoslusarz-kierowca, dziewczęta otrzymują specjalności księgowej, kucharki, sekretarki biura — operatora komputerowego wprowadzania danych. Mój rozmówca — dyrektor liceum. Najprościej winę za to zrzucić na byłego kierownika agrofirmy „Łosyniwska” Iwana Moroza. Ale nie spieszmy się. I nie tylko dlatego, że o zmarłych nie przyjęło się mówić źle. Moroz — to unikalny człowiek. Kierował gospodarstwem w Łosyniwce 35 lat z rzędu. Dopiero na początku zeszłego roku ze względu na stan zdrowia zwolnił się, a jesienią zmarł w wieku 67 lat. W imię prawdy warto powiedzieć, że Iwan Fedorowycz jako jeden z pierwszych przeprowadził podział ziemi na udziały. Ale na tym „dekolektywizacja od Moroza” się zakończyła. Przewodniczący po prostu zamknął w sejfie certyfikaty i uparcie nie oddawał ich wieśniakom. Mówił, że, rzekomo, troszczy się o gospodarstwo, że po wydzieleniu ziemi w naturze, możliwym wyjściu niektórych z gospodarstwa „wszystko się zawali, wszystko rozkradną”. Możliwe, że pewien sens w jego rozważaniach był, zważywszy na przykłady pospiesznych „dekolektywizacji”, kiedy wieś okradali wszyscy, kto tylko chciał. Ale prawo zostało zdeptane. Wieśniacy nie mogli nie tylko otrzymać aktów na ziemię, ale i zawrzeć umów na oddanie własnego udziału w dzierżawę. Z czasem certyfikaty z jakiegoś powodu zwrócono do rejonu. Jak takie coś mogło dziać się na oczach u wszystkich? Jak ogromne gospodarstwo, dawne centrum rejonowe, tysiące ludzi tyle lat byli bez certyfikatów ziemi, aktów na ziemię, umów na dzierżawę udziałów? Jakaś „biała plama” na mapie reformy rolnej. Niemało ciekawego stało się wiadome po kilkuletniej walce wiejskich aktywistów o wykonanie w Łosyniwce reformy rolnej. Można sporządzić długą listę naruszeń prawa przynajmniej czterech instancji: agrofirmy, rady osiedlowej, władzy rejonowej i akademii rolniczej. Do wykazu można dodać też organy porządku prawnego, przede wszystkim milicję i prokuraturę, które nie tyle dbały o prawo i porządek, co o to, aby wieśniacy dalej pozostawali poddanymi. Wieńcem licznych naruszeń stało się „reformatowanie” agrofirmy „Łosyniwska” jako przedsiębiorstwa rolnego z kolektywną formą własności, decydującym głosem wieśniaków-udziałowców, wybieralnością i sprawozdawczością organów kierowniczych, w przedsiębiorstwo państwowe, agrofirmę „Łosyniwska”, należącą do Ukraińskiej Akademii Nauk Rolniczych, konkretniej — jej Instytutu Produkcji Rolno-Przemysłowej z biurem w osiedlu Prohres w rejonie kozeleckim. Ołeksandr DUDKO. Kieruje placówką już nie jeden rok, z tych ludzi czynu, którzy potrafią nie gadać o kryzysach i problemach, a pokonywać je. — Ołeksandrze Kostiantynowyczu, czy Pańska placówka jest w systemie Ministerstwa Oświaty i Nauki? — Tak. I finansowana jest z budżetu państwowego, jak i cały system. Ale w tym roku rząd planował przekazać cały system na utrzymanie budżetów lokalnych. I tylko dzięki interwencji Prezydenta Wiktora Juszczenki ten nieudany zamysł został wstrzymany. Inaczej wiele placówek po prostu by się zamknęło. — Słyszałem, że Pańscy uczniowie zapewnieni są nawet w większym stopniu, niż „należy” według przepisów. — Przede wszystkim zapewnia się im bezpłatne trzy posiłki dziennie, pomimo tego, że organy kontrolne oświadczają, iż powinniśmy utrzymywać z uczniów za takie wyżywienie 50 % stypendium, za jednorazowe — 20 %. Ale tutaj, jak i w wielu innych miejscach na Ukrainie, zachowały się pomniki epoki kołchozowo-sowieckiej. Dokąd wskazuje ta bezręka „brygadzistka” — wstecz, w kołchozowe poddaństwo?
rejonu czernihowskiego. Dopiero przypadkiem mieszkańcy Łosyniwki dowiedzieli się, że nie są wolnymi właścicielami ziemskimi, a znowu poddanymi — państwowymi, instytutowymi. Do takiej „transformacji” inicjatorzy nie pogardzili fałszerstwami i manipulacjami, których szczytem było tak zwane walne zgromadzenie udziałowców agrofirmy 10 stycznia 2002 roku. Te „zgromadzenia”, a w rzeczywistości ich imitacja, zmieniły wszystko: status i statut gospodarstwa, formę własności. A niezmienny Iwan Moroz z prezesa zarządu, którego się wybiera, stał się dyrektorem firmy, którego się mianuje. W stolicy, oczywiście. Przez kilka lat wieśniacy próbowali walczyć o swoje prawa pokojowo, porozumieć się z władzami — miejscowymi i rejonowymi. Zebrali setki podpisów udziałowców z żądaniem wydania certyfikatów ziemskich. Przecież Moroz oświadczył, że odda je, jeśli opowie się za tym choćby 51% wieśniaków. I to w sytuacji, gdy nawet jeden procent, jeden udziałowiec ma prawo otrzymać własny certyfikat, akt na ziemię, wyjść, jeśli chce, z gospodarstwa. W końcu mieszkańcy Łosyniwki zmuszeni byli skierować sprawę do sądu. Najmniej chce się mówić o polityce, ale nie da się jej ominąć. Wieśniacy szukali sprawiedliwości także u polityków. W szczególności zwracali się do socjalistów — przewodniczącego rejonowej administracji państwowej. znajdujemy środki, aby nie okradać dzieci. Całkowicie bezpłatne jest także zakwaterowanie w naszym internacie, choć jego utrzymanie, sami rozumiecie, wymaga niemałych kosztów. — Co finansuje państwo w placówce oświatowej? — Pensje, stypendia (200 hrywien na ucznia, 500 — na sierotę). Wyżywienie dzieci osieroconych. Opłaty komunalne — ciepło, woda, elektryczność. I wszystko! Ani grosza więcej na życie liceum, proces dydaktyczno-wychowawczy nie otrzymujemy. Nie jest to nawet uwzględnione w budżecie państwowej placówki oświatowej. — Ale jak Pan przeżywa? — Mamy 400 hektarów ziemi. Dla uczniów pole to przedłużenie klasy. Uprawiamy głównie zboże. Wykonujemy niemało prac dla przedsiębiorstw rolnych rejonu. Jeszcze świadczymy usługi ludności (orka, omłot, transport). Niedawno zapoczątkowaliśmy obsługę techniczną samochodów. W tym celu, a jednocześnie do nauki, zakupiliśmy niedrogi francuski sprzęt. Tak w zeszłym roku zarobiliśmy 500 tysięcy hrywien, co znacząco zasiliło budżet liceum. Jesteśmy gotowi zarabiać milion i więcej, ale… — Co przeszkadza? — Dziwny stosunek do szkolnictwa zawodowego. W statucie liceum wyraźnie zapisano, że jesteśmy producentami towarowymi. Nasz główny towar — to zboże.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
planują wznieść w klasycznym ukraińskim stylu. Wokół świątyni przewidziano skwer, szkołę niedzielną dla dzieci i dorosłych oraz budynki gospodarcze. Rekwizyty fundacji charytatywnej „Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej” do przekazywania darowizn na budowę świątyni-pomnika: Fundacja charytatywna „Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej” r/r 26009311449901 w AB „Piwdennyj” w Odessie kod 35404252 MFO 328209. Ihumen Mykyta (SYROWEHIN), proboszcz i przewodniczący rady parafialnej wspólnoty religijnej cerkwi „Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej” UCP KP w Odessie, członek zarządu fundacji charytatywnej „Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej”. Natalia CZAJCZUK, przewodnicząca zarządu fundacji charytatywnej „Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej”, przewodnicząca Rady Koordynacyjno-Konsultacyjnej ds. zgody religijno-świeckiej przy merze Odessy, radna Rady Miejskiej Odessy III i V kadencji, sekretarz komisji deputackiej ds. duchowości i kultury książek pisarzy związanych z naszym krajem. Okazuje się, że z wieloma z nich mieszkańcy Czerwono-Rankiwki kontaktują się bezpośrednio lub listownie. Czytają dużo, wiedzą dużo, jak prawdziwi humaniści. Dlatego też na ich prośby odpowiedzieli rodacy z Kijowa i z zagranicy, przesyłając wiele ciekawych książek. Niepowtarzalna była prezentacja książki Wiry Smereki „Prominnia” (Promienie). Tak mogli prezentować tylko dzieci zakochane w poezji i pieśni. W książce, w której zamieszczono 138 wierszy, dziesięć z nich na muzykę przełożył kompozytor Wasyl Storonski. Pieśni ukraińskiej poetki, która na obczyźnie żyje miłością do Ukrainy, z uniesieniem wykonał dziecięcy zespół „Dżerełce” (Źródełko). Dzieci przygotowała Nadia Danczenko. Uczy je śpiewać już od 30 lat. „Dzwinoczky” (Dzwoneczki), „Perłynka” (Perełka), „Dżerełce” — takie nazwy mają dziecięce zespoły tej szkoły. Wychowankowie Nadii Danczenko występują nie tylko przed mieszkańcami wsi. Byli z koncertami w wielu miastach i wsiach, a także uczestniczyli w akcji kulturalno-artystycznej „Sztuka jednej wsi” w Kijowie. Nadia Ołeksandriwna jest nie tylko nauczycielką muzyki, ale także poetką, kompozytorką, wykonawczynią i akompaniatorką. Choć w czasach studenckich doznała urazu i straciła wzrok, Nadia Ołeksandriwna napisała wiele piosenek dla dzieci. W 2003 roku, przy wsparciu lokalnych mecenasów, ukazała się jej pierwsza książeczka „Soneczko w dołoniach” (Słoneczko w dłoniach), a później „Dytynstwa witry” (Wiatry dzieciństwa) i „Kolorowi doszczky” (Kolorowe deszczyki). Na wydawcę czeka noworoczna sztuka dla dzieci. Będąc na wieczorze i wręczając książki nauczycielom z Czerwono-Rankiwki, wyraziliśmy im szczerą wdzięczność i podziw. Otrzymaliśmy bowiem od nich większy prezent — poczuliśmy harmonię relacji, wspaniały oddźwięk wysokiego ludzkiego ducha. Taki wysoki duch, jaki wyznają nauczyciele z Czerwono-Rankiwki, teraz już proświcianie, to drogowskaz dla ukraińskości, triumf wiecznych ludzkich wartości.
Tłumaczenie maszynowe
W Odessie przy ul. Lustdorfśka doroha 27 niegdyś, jeszcze od czasów rewolucji 1917 roku, znajdowały się składy prochu. Podczas faszystowskiej okupacji w tym miejscu rozstrzelano i spalono prawie 26 tys. cywilnych mieszkańców Odessy różnych narodowości oraz pojmanych żołnierzy i marynarzy — ostatnich obrońców miasta. Obecnie znajduje się tu niewielkie miasteczko — 55 prywatnych domów z populacją około 2 tys. osób. Pielęgnując pamięć o poległych, przy pomocy Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Kijowskiej Rejonowej Administracji Państwowej miasta, na jednej z polan, gdzie rozstrzeliwano ludzi, ustawiono memoriały z symboliką żydowską i prawosławną. W dniach pamięci ofiar faszyzmu do memoriału przychodzą ludzie różnych wyznań, dorośli i dzieci, przedstawiciele władz oraz mieszkańcy miasta. Na zaproszenie miejscowych mieszkańców duchowni eparchii odesko-bałtyckiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego odprawili panichidę za wieczny spokój tych, którzy zginęli męczeńską śmiercią. Od tamtych strasznych czasów minęło prawie 66 lat. Mieszkańcy miasteczka zwrócili się do mera Odessy Eduarda Hurwica z prośbą o przyznanie działki ziemi pod budowę świątyni-pomnika ku czci Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej. Po rozpatrzeniu wniosku rady „Miasteczko Memorialne”, koordynacyjno-konsultacyjnej rady zgody religijno-świeckiej przy merze Odessy, Rada Miejska Odessy wydała zezwolenie na wykonanie projektu wstępnego. Przez cały czas istnienia eparchii odesko-bałtyckiej Patriarchatu Kijowskiego wspólnota religijna po raz pierwszy otrzymała zezwolenie na wykonanie dokumentacji projektowo-technicznej z perspektywą budowy świątyni w Odessie. Teraz wspólnota religijna, która posiada status osoby prawnej, utworzyła fundusz charytatywny. Zarząd architektury i budownictwa miejskiego stworzył i zatwierdził projekt wstępny. Przeprowadzono badania geologiczne działki. 21 sierpnia 2008 roku komitet wykonawczy Rady Miejskiej Odessy podjął decyzję o udzieleniu wspólnocie religijnej zezwolenia na budowę świątyni. Dzięki działalności funduszu charytatywnego „Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej”, proboszcza i przewodniczącego rady parafialnej wspólnoty religijnej UKP PK w Odessie ihumena Mykyty (Syrowehina) zbierane są środki na budowę świątyni. Z udziałem przedstawicieli wyznań religijnych, partii politycznych, organizacji społecznych, inteligencji twórczej, kozactwa, mieszkańców Odessy oraz licznych mediów co miesiąc odbywają się prezentacje projektu. Przeprowadzono je już w świetlicy Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, w Odeskim Pałacu Studentów, w obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, w Chrześcijańskim Humanistyczno-Ekonomicznym Otwartym Uniwersytecie, na konferencji sprawozdawczej partii politycznej „Reformy i Porządek”, w Odeskim Uniwersytecie Narodowym im. I. Miecznikowa oraz innych organizacjach i placówkach oświatowych miasta. Pomocy materialnej udzielili deputowani Rady Najwyższej Ukrainy, formacje kozackie, kadra profesorsko-dydaktyczna i studenci odeskich uczelni wyższych oraz przedsiębiorcy. Jednobanowa niewielka cerkiew będzie jednocześnie mieścić około 80 parafian. Świątynia-pomnik
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr Sirenko, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Dniprodzierzynsk
Na kanale „Inter”, który niesłusznie nazywam „Impier”, obejrzałem pewnego razu program zrusyfikowanych błaznów „95 kwartał”. Chłopcy i dziewczęta, którym mleko dopiero co obeschło na ustach, na czele z ochrypłym, ale hałaśliwym Zełenskim publicznie poniżali naszego jak nigdy dotąd narodowo-patriotycznego Prezydenta Wiktora Juszczenkę. Na sali rechotały setki wyszczerzonych głupków. Ale nie to mnie zdziwiło i oburzyło. Wśród nich siedział i również się śmiał (i to nie po raz pierwszy) minister spraw wewnętrznych Jurij Łucenko. Komu, komu, a jemu już dawno trzeba było przestrzec estradowych błaznów, że w Konstytucji Ukrainy jest artykuł, w którym napisano, że za usiłowanie (proszę zwrócić uwagę — tylko za usiłowanie) poniżenia honoru i godności Prezydenta kraju osoba ponosi odpowiedzialność zgodnie z Kodeksem karnym. Powinni to zapamiętać także liczni ludowi, a ściślej mówiąc, partyjno-listowi deputowani, zwłaszcza tacy jak Szufricz, który, nota bene, siedział obok Łucenki. Nie mniej zadowolony z programu musiał być też Wołodymyr Jaworiwski, który, ku zdziwieniu świadomych Ukraińców, proponował Juszczence ustąpienie ze stanowiska. We wszystkich cywilizowanych krajach ludzie, nawet niezadowoleni z prezydenta państwa, go nie poniżają, szanując wolę większości narodu, która go wybrała. To świadczy o wysokiej kulturze obywatelskiej i politycznej społeczeństwa. A z nas co weźmiesz?
U SIEBIE W DOMU EMIGRANT
W kraju, co od wieków kozacki, gdzie my potomkowie Siczy,
idę przez miasto — jakbym szedł po Riazaniu czy Moskwie.
Gdzie się podzialiście, Ukraińcy? Gdzie wasze słowo pachnące?
Wszędzie kręcą się obcy, co mnie poniżają.
Dusza boli, krzyczę od lat już i każdego dnia,
lecz nikt mnie nie słyszy. Wszyscy milczą — ani słowa.
Milczą znani politycy i gwarant Konstytucji.
Ja, Ukrainiec, u siebie w domu, na ojczyźnie — emigrant.
Boli… I pytam brata, z którym mamy ten sam los:
— Co, wziąć automat do rąk i znów tworzyć UPA?
Tłumaczenie maszynowe
Nina WITIUSZKO, członkini zarządu Krolewieckiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, obwód sumski
Całe swoje życie na ołtarzu duchowości złożył wybitny ukraiński filozof i pisarz, szestdziesiątnik, obecnie redaktor gazety „Nasza wiara” Jewhen Swerstiuk. Nigdy nie zapomnimy o nim jako o najlepszym wykładowcy w Połtawskim Instytucie Pedagogicznym w latach pięćdziesiątych. Tak bardzo chcemy, aby wszyscy Ukraińcy usłyszeli jego przekonanie: „Świat się zmienia, ale ludzka przyzwoitość, sumienność, miłość i wierność to wieczne wartości. I trzeba je pielęgnować we własnych dzieciach. Inaczej — rozbite koryto”.
„Nie było na świecie niczego i nie ma wyższego i silniejszego od ducha”, — tak powiedział wybitny ukraiński śpiewak, nasz rodak, prosvityanin Anatolij Mokrenko. Właśnie wszyscy nasi znani ludzie, środki masowego przekazu powinni uduchowiać ludzi.
W Czerwonoranowskiej szkole po prezentacji
Nie należy rozpalać zmysłowych namiętności ojców. Bez uduchowienia nie wyrośnie pełnowartościowe młode pokolenie. Podobnie jak powietrze, duchowość jest potrzebna dzieciom, ojcom, nauczycielom. Nigdy nie zapomnę wsi mojego dzieciństwa na prawym brzegu Desny. Wszyscy tamtejsi ziomkowie byli wtedy biedni, ale dla nas, dzieci, stanowili wzór człowieczeństwa, przyzwoitości, pracowitości. Dzieci nie mogły ich nie kochać. Ich oblicza promieniowały miłością, dobrem, uczciwością. A jaką cudowną siłą wychowawczą były pieśni, które rozbrzmiewały we wsiach, zwłaszcza wieczorami! Nowe pokolenia łatwo je przejmowały. Ich treść i język (rodzima ukraińszczyzna), rytm i melodia były amuletami Ukraińców.
Przypomniało mi się dzieciństwo lat pięćdziesiątych, kiedy niedawno udało mi się odwiedzić wspaniałą wieczorową szkołę we wsi Czerwony Ranok w rejonie kralewieckim. Ucieszeni tym, że nauczyciele już utworzyli koło „Proświty”, my, proświtianie z Kralewca, postanowiliśmy odwiedzić ich w gościnę, by podarować ukraińskie książki. Jedną z nich, zbiór wierszy Wiry Smereki „Promienie”, przekazaliśmy wsi zazdrośnie. Autorka, najsłynniejsza na świecie kralewczanka, od 60 lat mieszka w Anglii.
Kiedy przybyliśmy do szkoły na zaplanowaną prezentację, uderzyło nas przyjemnie staranne przygotowanie tego wydarzenia. Zaangażowano do niego uczniów wszystkich klas, a także wielu nauczycieli. To było niepowtarzalne święto trzech pokoleń! Na święcie zajaśniała miłość: do książki, do wsi, do jej chwalebnej historii (dawna nazwa — Bożok). Z sercem i natchnieniem prowadziła swoją rolę prowadząca, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Hanna Dubrowa. Najbardziej aktywny udział w imprezie oraz szczere zainteresowanie udanymi występami dzieci okazywała dyrektorka szkoły Olena Borsz. Goście wieczoru dziękują za pracę bibliotekarce szkoły Tetianie Pererwie, która zorganizowała wystawę
Tłumaczenie maszynowe
Hnat BIŻYK, członek Proświty, m. Nowa Kachowka, obwód chersoński
Duchowo się umocniłem, przeczytawszy w nr 14 gazety „Słowo Proświty” wywiad z Pawłem Movczanem. Stałem się pewniejszy przekonania: patrioci w Ukrainie istnieją. Wraz z jednomyślnymi przeżywałem ciężko wszystkie rozłamy Ruchu Ludowego oraz późniejsze rozproszenie w narodowo-patriotycznych siłach. Doskonale rozumiem, że ośrodki antyukraińskich sił, które wypełniają wolę protektorów zza granicy, nie żałują jałmużny dla słabych duchem. Za kim iść, kogo popierać? Na to pytanie my, proświtianie, odpowiadamy ludziom: za tymi, którzy bronią stanowiska o utwierdzeniu języka ukraińskiego jako państwowego, którzy odbijają nasz przestrzeń informacyjną, którzy chylą głowy przed takimi postaciami historycznymi jak Iwan Mazepa, Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Stepan Bandera, Roman Szuchewycz. Ale u niektórych patriotyzm dawno dał pęknięcia, w które zaczęła wdzierać się bacyla karierowiczostwa. Na pierwszych prezydenckich wyborach z powodu braku jedności wśród członków Ruchu Ukraina nie otrzymała ukraińskiego prezydenta. Nie został nim także Kuczma. Pierwszym naprawdę ukraińskim prezydentem jest Wiktor Juszczenko. W warunkach ciągłego kłamstwa propagandowego, tchórzostwa, a nawet zdrady wykazywał on odwagę i patriotyzm. A gdzież podziali się inni patrioci? Wrażenie jest takie: poszli tam, gdzie pokazano im głębsze koryto. Szczerze się cieszę, że Paweł Michajłowicz otwarcie odcina się od takich pseudopatriotów, i w imieniu proświtian Nowej Kachowki zwracam się do niego z prośbą o pomoc w otrzeźwieniu także tych, którzy zapominają, że swoim „przyklaskiwaniem” nienawidzącym Ukrainy wpychają razem z nimi Ukrainę w przepaść.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...lenie historii Ukrainy z rosyjskiej. I w tej sytuacji likwidujemy nauczanie własnej historii! Rozkazu o zamianie kursów nie ma, więc wszystko wciąż można naprawić. Ale niektóre gorące głowy już zaczęły zmieniać plany nauczania. Trzeba przejrzeć programy, przygotować nowe podręczniki, aby udoskonalić nauczanie historii w szkole wyższej i aby kurs uczelni nie powielał szkolnego. Ale usuwanie dyscypliny to fatalny błąd, bo studenci inaczej rozumieją wydarzenia i wyciągają wnioski niż uczniowie szkół”. Do rozmowy włączyła się Larysa Masenko: „Każde narodowe państwo opiera się na trzech czynnikach jako elementach budowania państwowości: język, kultura narodowa, pamięć historyczna. Nasze podręczniki do historii pisano w Moskwie, dyskredytując i poniżając bohaterów narodowych. Do dziś Moskwa wnosi rozłam, aby naród nie był spójny. Usuwanie kursu historii z uczelni to błędny, skrajnie szkodliwy krok. Tak uważają także sami studenci. Zaniepokojeni zmianą są również wykładowcy uczelni we Wschodniej Ukrainie; przypuszczają, że stracą możliwość wpływania na świadomość studentów w sytuacji, gdy nasza informacyjno-kulturalna przestrzeń jest wypełniona wrogim Ukrainie produktem. Minister Wakarczuk wiele zrobił dla utrwalenia języka ukraińskiego na wschodzie i południu Ukrainy, więc niezrozumiałe jest, dlaczego trzyma się właśnie takiego stanowiska w sprawie nauczania historii Ukrainy na uczelniach”. Jurij Mycyk uzupełnił kolegów: „Rada Europy uznała historię za podstawową dyscyplinę, która przekazuje młodym doświadczenie poprzednich pokoleń. Historia Ukrainy to wiodąca dyscyplina, która czyni młodego człowieka obywatelem. Ukrainoznawstwo już zniszczono, a historia Ukrainy jako oaza ukraińskości wydaje się komuś niebezpieczna. Ktoś chce przyspieszyć koniec Ukrainy jako państwa narodowego, skoro kurs historii kultury zapowiadają krótszy. Jak w jego planach będą interpretowane pewne wydarzenia i procesy historyczne? Ponadto pojawia się problem ekonomiczny. Trzeba przepisywać podręczniki i przekwalifikowywać specjalistów. Połowa wykładowców najpewniej będzie szukać pracy. Nasze społeczeństwo nie zna własnej historii. Nawet najwyżsi przedstawiciele państwa mają zakłamany obraz wydarzeń, które miały miejsce. Historia państwa to narzędzie kształtowania obywatela i nie wolno pozbawiać szkoły wyższej możliwości wpływania na świadomość wykształconych ludzi”. Pod otwartym listem do Prezydenta Ukrainy, Premiera i przewodniczącego Rady Najwyższej podpisali się nie tylko naukowcy ze stolicy. Dołączyli do nich historycy i archiwiści różnych uczelni oraz ośrodków badawczych z Czerkas, Zaporoża, Dniepropetrowskiej, Winnicy, Kamieńca Podolskiego, Charkowa. Zatem ten problem boleśnie dotyczy wielu. Dlaczego zaś w naszym państwie, którego niepodległość i soborowość opłacono tak wysoką ceną wielu pokoleń, nadal nikt nikogo nie słyszy? Dlaczego nie bierzemy pod uwagę cudzego doświadczenia, wymyślamy jakąś własną drogę i nie dopuszczamy myśli, że może być błędna?
Nauka własnej historii to jedna z zdobyczy niepodległości. Dopiero zaczynamy dowiadywać się tego, co od nas przez wieki starannie ukrywano, abyśmy nie wiedzieli, kim jesteśmy i skąd pochodzimy, aby uczynić z nas posłusznych wykonawców cudzej woli. Ludzie bez pamięci nie stanowią zagrożenia. Zapomnienie może dla nas stać się początkiem końca.
Tłumaczenie maszynowe
Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence; Premierowi Ukrainy Julii Tymoszenko; Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyrowi Łytwynowi
Szanowni przywódcy państwa!
Samodzielna Ukraina i pomnik Lenina to rzeczy nie do pogodzenia. Sławienie bojowników o wolność i szczere czczenie pamięci milionów ofiar komunizmu są nie do pogodzenia z wywyższaniem tych, którzy tę wolność podeptali, z tolerancją wobec tych, na których sumieniu ciążą te ofiary. Takiego przekonania trzyma się Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów. Właśnie dlatego Kijowska Organizacja Miejska OUN zwróciła się do Państwa oraz do mera Kijowa L. Czernoweckiego z apelem o zaprzestanie poniżania czynu bojowników o niepodległość Ojczyzny oraz drwin z pamięci ofiar bolszewizmu. Domagaliśmy się i domagamy usunięcia z naszej stolicy ucieleśnionego w granicie niszczyciela ukraińskiej państwowości — Lenina.
Najpierw udali Państwo, że nikt się do Was nie zwracał. Nikt nam tak i nie odpowiedział. Kijowska Organizacja Miejska OUN była zmuszona po raz drugi poruszyć kwestię zburzenia budowli na cześć Lenina. Domagaliśmy się rozpatrzenia wniosku co do istoty, podjęcia odpowiedniej decyzji oraz powiadomienia nas o tym, jak przewiduje Ustawa Ukrainy „O petycjach obywateli”. Jednakże Państwo, rażąco naruszając wspomnianą Ustawę, po raz drugi postanowili przemilczeć, „nie zauważyć”, czym po raz kolejny potwierdzili rażącą rozbieżność między swoimi słowami a czynami.
Wtedy nacjonaliści zwrócili się do przedstawicieli narodu w Radzie Najwyższej oraz do wybranych przez kijowian radnych w radzie miejskiej. Z dwudziestu „nietykalnych”, którzy nie męczyli się powtarzaniem, że są zwolennikami ustanowienia Ukrainy jako państwa narodowego, tylko dwóch zgodziło się pomóc, inni nawet nie zareagowali. Z dziesięciu posłańców do Rady Kijowskiej odpowiedział (i to odmową pomocy) tylko jeden. Sprawa tak i nie ruszyła z martwego punktu, milczenie przywódców państwa trwa.
Jednocześnie nie męczą się Państwo jeżdżeniem po świecie i opowiadaniem o zapoczątkowanych przez Was nieodwracalnych demokratycznych przemianach na Ukrainie, o gruntownym przełomie wszystkiego, co stare i przeżyte, o końcu samowoli i lekceważenia praw człowieka, o budowie państwa narodowego…
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko w Bykowni w Dniu Pamięci Ofiar Represji Politycznych oświadczył: „Ukraina musi wreszcie ostatecznie oczyścić się z symboli reżimu, który zniszczył miliony niewinnych ludzi. Usprawiedliwienia być nie może. To nie jest część naszej historii, jak niektórzy cynicznie chcą powiedzieć. To jest część komunistycznego systemu. To są symbole morderstwa, których zachowanie jest bluźnierstwem wobec poległych”. Popieramy te słowa i uważamy, że dotyczą one przede wszystkim kata narodu ukraińskiego — Lenina.
Uważamy, że do zburzenia idola bolszewizmu Prezydentowi, Premierowi, Przewodniczącemu Rady Najwyższej przede wszystkim brakuje woli politycznej, niezłomności i wytrwałości. Nadejdzie listopad — na pamiątkę ofiar wielkich głodów znów ruszą Państwo w żałobnym pochodzie obok Lenina, który właśnie skazał miliony Ukraińców na śmierć głodową w latach 1921–1923. Jak długo będzie trwać to niesłychane bezsens, to niebywałe zamroczenie umysłu, to godne zdziwienia nieprzyjmowanie oczywistych rzeczy? Jak długo będzie panować to porażające stępienie wrażliwości?!
Wzywamy Państwa, szanowni przywódcy państwa, do podjęcia i wykonania decyzji o usunięciu z Kijowa pomnika Lenina. To złowieszcza postać. I rzeczywiście nie będzie dla niej miejsca na ukraińskiej ziemi!
Sława Ukrainie!
Kierownictwo Kijowskiej Organizacji Miejskiej OUN, przewodniczący KMO OUN Bohdan Czerwak
Tłumaczenie maszynowe
W numerze 20 „Słowa Proświty” opublikowano otwarty list Mykoły Łazarowycza do ministra edukacji i nauki Ukrainy Iwana Wakarczuka pt. „Wypędzenie historii Ukrainy z uczelni wyższych kraju”. Aby poprzeć go w innych środkach masowego przekazu, w tym w telewizji, w agencji UNIAN odbyła się konferencja prasowa historyków i naukowców-humanistów pt. „Przeciw wyłączeniu z systemu wyższego kształcenia kursu historii Ukrainy”. Takie wyłączenie planuje Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy na czele z I. Wakarczukiem już od września 2009 roku.
Ołena SZULHA
Zdj. Ksenii Hładyszewej
W konferencji prasowej wzięli udział Jurij Tereszczenko, doktor nauk historycznych, profesor, kierownik Katedry Historii Ukrainy i Krajów Zagranicznych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego; Jarosław Kałakura, profesor Katedry Archiwistyki i Specjalnych Dziedzin Nauki Historycznej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki; Larysa Masenko, doktor nauk filologicznych, kierownik Katedry Języka Ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”; Jurij Mycyk, doktor nauk historycznych, profesor Katedry Historii Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”.
Naukowcy są zaniepokojeni tym, że Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy zamierza od najbliższego roku akademickiego zastąpić w szkołach wyższych kurs historii Ukrainy kursem historii kultury ukraińskiej.
Profesor Jurij Tereszczenko, otwierając konferencję prasową, przytoczył słowa Ołeksandra Dowżenki: „Jedynym krajem na świecie, w którym na uniwersytetach nie wykładano historii tego kraju, w którym historia uchodziła za coś zakazanego, wrogiego i kontrrewolucyjnego, jest Ukraina”.
To, że w radzieckich szkołach nie czytano kursu historii Ukrainy, doprowadziło do wypaczenia świadomości narodowej i pamięci historycznej. Według słów Jurija Tereszczenki, „władza radziecka dbała o ideologiczne zabezpieczenie własnego istnienia, w szkołach wyższych wykładano kurs historii KPZR. Dawało to jej możliwość utwierdzania się, kształtując młode pokolenie. Ta zaangażowanie pozostaje do dziś. Gdy rozpoczął się ruch obywatelski na rzecz suwerenności, zaczęto krótki kurs historii Ukrainy. Po proklamowaniu niepodległości w szkołach wyższych powstały katedry, opracowano programy dla szkolnictwa wyższego. Kurs zajął należne miejsce wśród innych dyscyplin humanitarnych.
Państwo ukraińskie nie poszło drogą władzy radzieckiej w zakresie uświadomienia roli edukacji w kształtowaniu młodych pokoleń. U nas wciąż istnieje wypaczone wyobrażenie o procesach historycznych. Kurs historii Ukrainy na samym początku spotkał się z wrogim nastawieniem kół konserwatywnych. Początkowo rozbudowany, kurs był stopniowo skracany, aż niektóre uczelnie zaczęły usuwać go z programów nauczania. W uczelniach humanitarnych kurs obejmuje 34 godziny audytoryjne. W tak krótkim czasie nie da się osiągnąć ani dobrej znajomości historii, ani zmian w świadomości obywatelskiej studentów.
MON i minister zajęli stanowisko antypaństwowe, które dąży do likwidacji kursu historii Ukrainy. Świadczy o tym informacja o rozszerzonym posiedzeniu kolegium Ministerstwa: „Cel reform w szkolnictwie wyższym —
jakość i dostępność edukacji” z 2 kwietnia 2009 roku. Zawiera ona postanowienie, w którym wskazano na celowość zastąpienia „wąsko ukierunkowanego” obowiązkowego kursu „Historia Ukrainy”, który rzekomo bezpośrednio dubluje szkolny, kursem „Historia kultury ukraińskiej”, w którym pod słowem „kultura” zaproponowano „rozumieć nie tylko twórczość artystyczną czy literacką, ale cały sposób życia wspólnoty ukraińskiej, łącznie z kulturą polityczną, religijną, wojskową, naukową”. Minister nie radził się specjalistów, choć wysłuchiwał takiej opinii. Ta sytuacja wywołała niepokój naukowców, powstała inicjatywna grupa, która napisała otwarty list do Prezydenta Ukrainy, premiera Ukrainy, przewodniczącego Rady Najwyższej, z prośbą o przesłanie kopii ministrowi edukacji i nauki Ukrainy. Uważamy, że zamiar wykreślenia historii Ukrainy z kursu uczelni wyższych może prowadzić do dramatycznych skutków. W naszej przestrzeni informacyjnej trwa totalny atak na ukraińską duchowość narodową. Nauczanie historii daje studentom możliwość posiadania adekwatnego poglądu na fakty historyczne, znalezienia prawdy w ogólnym potoku dezinformacji. Ku naszemu zdziwieniu, w niepodległym państwie lekceważy się duchowość, a to główny czynnik wychowania patriotyzmu młodego pokolenia”. Profesor Jarosław Kałakura poparł kolegów: „Nasz list ma na celu zapobiec błędowi, który popełnia MON, proponując zastąpienie kursu historii Ukrainy kursem historii kultury. Próby wyeliminowania historii z programów nauczania zaczęły się od dnia jej wprowadzenia. Argumentów było dwa: po pierwsze, historię Ukrainy uczy się w szkołach, po drugie, wykładali ją byli wykładowcy historii KPZR. Czas mija, wyrosło nowe pokolenie wykładowców, więc drugi argument zniknął. Obecnie głównym jest szkoła średnia. Z własnego doświadczenia wiem, że u studentów początkowo powstaje wrażenie, jakby materiał był im znany. Na trzecim wykładzie rozumieją, że szkoła wyższa nie tylko konstatuje fakty historii, ale uczy je oceniać i analizować. Historia, mówił Herodot, nauczycielka życia. Ona uczy myśleć, rozumieć wydarzenia, unikać błędów. Ważne, aby elita intelektualna kraju znała historię. Według nas minister został wprowadzony w błąd. Kiedy wprowadzano kurs historii Ukrainy w uczelniach wyższych, Wakarczuk jako rektor Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki aktywnie wspierał tę ideę. Za dokumentem o posiedzeniu kolegium MON stoi szeroki program osłabienia Ukrainy, ataku na narodowe. Opracowano go poza granicami kraju, ale pewne kręgi aktywnie go popierają wewnątrz państwa. Rosyjscy historycy dążą do napisania wspólnej historii i krytykują ukraińskich za antynaukowość, rzekomo nieuzasadnione wyodrębnianie
Tłumaczenie maszynowe
Latem 1775 roku na rozkaz Katarzyny II zburzono Sicz Zaporoską, a atamana Petra Kałnyszewskiego zesłano na Sołowki. Od tamtego czasu minęło ponad 300 lat… Ale czy Ukraina w pełni odkryła i przeczytała tę smutną kartę naszej historii? Czy ją uświadomiła? Pytania te można uznać za retoryczne dla ogółu społeczeństwa. A jednak imię sławnego koszowego Siczy Zaporoskiej coraz jaśniej wyłania się z gęstej mgły czasu. Szczególnie w te czerwcowe dni logiczna rozmowa pisarza Mykoły Hrycenki z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego charytatywnego Funduszu imienia Petra Kałnyszewskiego, przewodniczącym zarządu Państwowej spółki akcyjnej „Chlib Ukrajiny” Iwanem Riszniakiem. — Iwanie Mykołajowyczu, czy możemy twierdzić, że Petro Kałnyszewski po trzech wiekach powrócił na Ukrainę? — Będzie poprawniej powiedzieć: powraca. Symboliczne, że Kałnyszewski powrócił na Ukrainę przede wszystkim duchowo, kiedy w 2006 roku w jego rodzinnej wsi Pustowijtiwka w rejonie romeńskim za wsparciem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki odbudowano cerkiew Świętej Trójcy, którą Kałnyszewski zbudował własnym kosztem w 1773 roku. Mało kto wie, że Petro Kałnyszewski za własne środki wzniósł dziesiątki cerkwi na całej Ukrainie. We wsi Pustowijtiwka otwarto również muzeum Petra Kałnyszewskiego, obecnie rozwijana jest ekspozycja starożytności. Zatem ziemia, gdzie zakopana jest pępowina Kałnyszewskiego, szanuje go i jest z niego dumna. — Trudno uwierzyć, że stało się to całkiem niedawno. Przez wieki imię Kałnyszewskiego było wykreślone, albo co gorsza — przekręcone. — Celem stworzenia i działalności Ogólnoukraińskiego charytatywnego Funduszu imienia Petra Kałnyszewskiego, któremu przewodniczę, jest włączenie społeczności w odkrywanie przed Ukrainą wizerunku Kałnyszewskiego. Tak, w Pustowijtiwce w 1991 roku ustawiono pierwszy na Ukrainie pomnik P. Kałnyszewskiego, którego autorami są akademik W. Borodaj i rzeźbiarz R. Synko. Dzięki talentowi i żmudnej pracy pisarza i badacza Danyła Kułyniaka ujrzało światło dzienne wiele publikacji, utworów literackich, pieśni, Ikona „Święty sprawiedliwy Petro Kałnyszewski” Jewhen CYMBALUK, Ołeksandr SZYSTERUK, obwód rówieński, chmielnicki. KSIĘŻA STALI SIĘ KOZAKAMI Sytuację wyjaśnił mer Sławuty w obwodzie chmielnickim, a jednocześnie szef Sławuckiej palanki Międzynarodowego stowarzyszenia społecznego „Kozactwo Zaporoskie” Wasyl Sydor, który kieruje rajdem: — Kiedyś Sicz miała tradycję — chodzić nie tylko z wyprawą wojskową, ale i z wyprawą po świętych miejscach w celu ich poznania i wysławienia. Takimi miejscami były sobory, klasztory. Oto i nasza Sławucka palanka postanowiła odbyć tygodniową podróż. A pierwszymi na tej drodze stały się owiane sławą Ostróg, filmów, audycji radiowych o życiu i działalności Petra Kałnyszewskiego. Czego warta książka D. Kułyniaka „Od Kałnysza wieści”, która ujrzała światło dzienne w 2001 roku! To artystyczna spowiedź twórcy, ból w połączeniu nie z płaczem, a z wolą, dumą ze sławnego syna Ukrainy, którym dla nas jest Kałnyszewski… — Słyszałem piękne patriotyczne pieśni o ukraińskim kozactwie, naszej historii, o Kałnyszu w wykonaniu Teodora Kukurudzy. — I pieśni, i film dokumentalny „Powrót Petra Kałnyszewskiego”. Ale mimo wszystko to bardzo mało, by powiedzieć: Kałnyszewski wreszcie powrócił na Ukrainę. To potężna postać. Nasz fundusz wystąpił z ideą stworzenia filmu fabularnego o ostatnim koszowym (reżyser O. Sawieljew). Scenariusz już jest, dobierają aktorów. Nawet pierwsze próby zostały zrobione. — Więc kim on jest, Petro Kałnyszewski, przede wszystkim — utalentowanym organizatorem, wojownikiem, budowniczym? — Wyrażę własną opinię, która ukształtowała się po przeczytaniu wielu dokumentów archiwalnych, badań historycznych, wspomnień jego współpracowników. Kałnyszewski przede wszystkim jest gospodarzem. Nie tyle wojownikiem (choć w tym również wątpliwości nie ma), a właśnie gospodarzem w najszerszym, państwowym znaczeniu. Aby przeciwdziałać rozdawaniu ukraińskich ziem rosyjskiej arystokracji „z szerokiego carskiego ramienia”, Kałnyszewski aktywnie zapraszał bezrolne lub małorolne ukraińskie kozactwo na stałe osiedlenie na dolnym Dnieprze, na terytoria siczyńskich palanek. Uświadamiał sobie, że ziemię mogą uratować tylko swoi ludzie — duchem, mentalnością. Czy mogło się to podobać najwyższym władcom Petersburga?! Oczywiście, to ich drażniło. Jakiekolwiek jednoczenie ukraińskiej siły — wojskowej czy pracowniczej — Rosyjskie Imperium zawsze niepokoiło. W tym upatrywano główne zagrożenie — prawdopodobieństwo oddzielenia się ukraińskich ziem i stworzenia własnego państwa. — Petro Kałnyszewski nauczył kozaków nie tylko bycia wojownikami, ale i skutecznymi rolnikami, którzy zakładali własny osiadły sposób życia i pracy. — Właśnie tak. Tworzono całe kozackie osady z ukraińskimi szkołami, które miały półduchowy, półświecki charakter i wpajały miłość do tego, co rodzime. Za Kałnyszewskiego aktywnie rozwijał się handel, który szedł przez Zaporoże. Lwią część w eksporcie zajmowało ukraińskie zboże. W manifeście Katarzyny II z 3 sierpnia 1775 roku, który prawnie sformalizował zburzenie Siczy Zaporoskiej, wskazano, że „zakładając własne rolnictwo, zerwali oni (kozacy) tym samym podstawę zależności ich od Tronu Naszego…”. To właśnie było przyczyną zesłania na Sołowki samego Kałnyszewskiego. Meżyrycki i Dermański klasztory. W planach — wyprawa do Ławry Poczajowskiej. Ogółem kozacy odwiedzą ponad dziesięć dawnych świętości, aby w modlitwie oddać hołd pamięci bohaterów, którzy polegli za wyzwolenie Ukrainy. — Temu podporządkowane jest i inne zadanie — ustawić drewniane krzyże pamiątkowe w miejscach śmierci i pochówku ukraińskich patriotów. Takich miejsc na naszej drodze będzie niemało — uzupełnia rozmowę naczelnik wydziału działalności informacyjno-analitycznej Sławuckiego miejskiego komitetu wykonawczego, starszyna wojskowy-sędzia Sławuckiej palanki Roman Baczynski. Tam, gdzie pochówek jeszcze nie został poświęcony, jak pod Kozinem, tę chrześcijańską misję wykonają księża. Oni również są w naszym kozackim oddziale. To władyka szepietowski i sławucki Wołodymyr oraz Krzyż Petra Kałnyszewskiego
— Znakowa „wina”... A jednak chcę, aby Pan, Iwanie Mykołajowyczu, kontynuował opowieść o konkretnych działaniach Fundacji imienia Petra Kałnyszewskiego. — Fundacja przyczyniła się do tego, że Petra Kałnyszewskiego jako męczennika, który ucierpiał za interesy narodu ukraińskiego, niedawno kanonizowała Prawosławna Cerkiew Kijowskiego Patriarchatu. Artysta Dmytro Hryhorow stworzył kilka ikon Petra Kałnyszewskiego. Jedną z nich uroczyście przekazaliśmy parafianom cerkwi Świętej Trójcy we wsi Pustowijiwka. Opracowaliśmy i wykonaliśmy Odznakę Honorową Fundacji — „Krzyż Petra Kałnyszewskiego”, którą nagradzamy ludzi wnoszących konkretny wkład w budowę ukraińskiej państwowości oraz w popularyzację postaci historycznej Petra Kałnyszewskiego. Niedawno członek zarządu Fundacji Ołeksandr Melnyk odnalazł nagrody Petra Kałnyszewskiego. Unikalne relikwie przechowywane są w jednym z muzeów USA. Teraz marzymy o tym, by zaprezentować je na Ukrainie. W 2004 i 2006 roku delegacje z naszego państwa przebywały na Sołowkach. Obok celi, w której przez kilkadziesiąt lat więziono Petra Kałnyszewskiego, uroczyście ustawiono brązowe popiersie ostatniego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej, a do muzeum-rezerwatu na Sołowkach przekazano węzełek z ojczystą ziemią Kałnysza z Pustowijiwki. Bez konia kozak — nie kozak, uważa Roman Baczynski ojciec Bohdan. Księża sami prosili się w drogę, choć dobrze wiedzieli o codziennych trudnościach. Cerkiew Świętej Trójcy we wsi Pustowijiwka. Obecnie nasza Fundacja wspólnie z kolegium redakcyjnym w składzie doktorów nauk historycznych A. Bojki, W. Brechunenki, J. Mycyka, T. Czuchliba, braci Kocurów, W. Hrybowskiego, kierownika działu muzeów i wystaw Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej O. Kuczeruka, pisarza D. Kułyniaka przygotowuje do wydania zbiór „Petro Kałnyszewski: życie i działalność”. Po raz pierwszy czytelnikom zostanie przedstawione najpełniejsze wydanie dokumentów związanych z życiem Petra Kałnyszewskiego. Postanowieniem rządu zabytki architektury rejonów romeńskiego i nedryhajliwskiego obwodu sumskiego zostały połączone w państwowy rezerwat historyczno-kulturowy „Posullia”. Kierownictwo państwa zapoczątkowało organizowanie w Pustowijiwce na Zielone Świątki corocznego święta „Rada Kałnysza”, które już zyskało status ogólnoukraińskiego. Zatem orędownicy sprawy upamiętnienia legendarnego Kałnysza istnieją, i to napawa optymizmem. Odessyci (życie Kałnyszewskiego jest ściśle związane z tym krajem) utworzyli regionalną fundację imienia Petra Kałnyszewskiego, której przewodniczy W. Bałuch. Niedawno jednemu z czarnomorskich trawlerów firmy rybackiej „Kapitan” (dyrektor generalny W. Kobylanski) nadano imię P. Kałnyszewskiego. A miejscowi mecenasi, patrioci snują ideę budowy na Odesszczyźnie pomnika koszowego atamana. W realizacji tego projektu pomaga deputowany ludowy Ukrainy P. Juszczenko. Rozmawiał Mykoła HRYCENKO. SIŁĘ DAJE KULISZ NA WODZIE ZE ŹRÓDŁA. Kłopotów przybyło już od pierwszych dni marszu, kiedy niebo pokryło się chmurami i nastała deszczowa pogoda. Wszakże, według słów kozaków, słota to nic w porównaniu z odczuciem ducha kozaczyzny. Swoim marszem oddział Palanki Sławuckiej, w składzie którego są przedstawiciele różnych zawodów (nauczyciele, budowlańcy, przedsiębiorcy, urzędnicy, funkcjonariusze organów ścigania, w szczególności przedstawiciele konnej milicji), w każdej miejscowości wzbudza sympatię ludności. Nic dziwnego — prawdziwy oddział z pełnym rynsztunkiem. — Rynsztunek zbieraliśmy skąd się dało — powiedział Wasyl Sydor. — Mamy wozy, bryczki, szable, pistolety. Oto tylko armat postanowiliśmy nie brać. Jeśli chodzi o ubiór — narodowy, to prawie każdy kozak ma własny. Dążyliśmy do tego, aby ubiór odpowiadał duchowi czasów kozackich. Nocą obozujemy, jak na dawnych postojach. W dzień wyznaczamy trasę od wsi do wsi drogami i ścieżkami. Rano budzimy się przy dźwiękach surmy. Jednym słowem, każdy dzień jest widowiskowy i pamiętny. Postawiliśmy sobie za cel ożywienie jednej z najsławniejszych kart ukraińskiej historii — kozackiej. Sądząc po tym, jak rajd odbierają ukraińscy ludzie, powiem bez przesady: nasz zamysł, nasz marsz jest wart poniesionego wysiłku. Dawny Ostróg pamięta, jak w grudniu 1648 roku do miasta wielkim pochodem wszedł oddział kozacki hetmana Bohdana Chmielnickiego, jak ojciec Chmiel wydał uniwersał, w którym żądał zaprzestania ucisku narodu ukraińskiego, jak przodkowie-ostrozczanie z zachwytem witali ukraińskie wojsko... Wygląda na to, że po wiekach historia się powtarza. Przynajmniej Ostróg znów witał oddział kozacki, patrząc na który, niektórzy nie mogli zrozumieć, czy to teatralne widowisko, czy odrodzenie Siczy.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Ірина ФАРІОН, м. Львів
Закінчення. Початок у ч. 21, 22 за 2009 р.
КОНЦЕПТ НАЦІОНАЛЬНОЇ ІДЕЇ Ідея — це визначальне поняття, переконання, принцип, що лежить в основі теоретичної системи, ло! гічної побудови чи світогляду. С. Бандера — яскравий представ! ник філософії ідеалізму, що на про! тивагу матеріялізмові визнає пер! винність ідеї, духу, відчуття, свідо! мости; С. Бандера — це надпотуж! ний практик революційного ідеаліз! му, що на початку ХХ століття зі! йшовся у смертельному двобої з революційним большевицьким ма! теріялізмом. Останній тимчасово переміг, думаю, не тільки через ма! совий терор і, як наслідок, мутацію ментальности, а через деструктив! не апелювання до суто споживаць! ких поверхових цінностей людини — соціяльної маси. Маса відгукну! лася. Масі простіше ковзати навіть по гаданому райському добробуті, ніж працювати над актуалізацією своїх духових і духовних можливос! тей. Чи не звідси Лесине: “Умій сво! їм життям до себе дорівнятись”? Як типовий ідеаліст С. Бандера ототожнює ідею із сакральним кон! цептом — душею: “Ідея — це душа, породжуюча і рушійна сила цілого визвольного руху, це його найіс! тотніша, незмінна суть. Життє! вість, тривкість і перемога револю! ції залежить передусім від сили, якости ідеї, яка є рушієм, наскільки вона відповідає духовості, природі, життєвим прагненням і потребам народу, наскільки вона висловлює його найкращі пориви і мобілізує шляхетні, динамічні, героїчні еле! менти нації і такі ж засновки в духо! вості людини”. Блискуче теорети! зування, однак проблема: як запа! лити більшість цією ідеєю, як діста! тися забетонованих споживацтвом душ? Він подолав цю проблему, створивши провідну політичну си! лу Західної України у передвоєн! ний період, з якої виросла найідеа! лістичніша мілітарна сила — УПА. Перед цим фактом політичного ідеалізму пасували навіть вороги. Польська католицька газета “Поло! нія”, пишучи про Варшавський процес, визнала, що доцільно не писати “моральних поучень” про гріх “убивання ближнього”, як це в той час робила частина української католицької преси, а варто зверну! ти увагу на конечність справжньої об’єктивности й справедливости в підході суддів; “мають судити лю! дину, яка хоч і вчинила найважчий злочин, проте заслуговує на поша! ну, бо вона потоптала закони в боротьбі за ідею”. “Наші ідеї, — казав С. Бандера, — це наша най! більша сила, найуспішніша зброя, якою переможемо більшовизм”. Тепер на зміну матеріялістично! му большевизмові прийшов праг! матичний лібералізм — набагато вишуканіший, у демотолерантних шатах супротивник перпендикуляр! ного, безкомпромісового ідеаліс! тичного націоналізму, що весь час потребує духових зусиль людини над собою, а то і жертв, на відміну від лібералізму — де можна все, бо мораль відносна, або ж, за Ф. Фуку! ямою, прийшла “моральна мініятю! ризація”, за Вульфом, “безтурбот! ний моральний релятивізм”, за С. Бандерою, “практична мораль”. Які стосунки поміж ідеєю та лю! диною? Мабуть, такі, як між душею та тілом: “Найкращі ідеї й програ! ми не спроможні формувати життя й розвитку, доки не знайдуться їх апостоли і борці, люди сильних характерів, віри, запалу, посвя! ти і чину”, себто “ядро, що ніколи не зійде на манівці”. Дванадцять юнаків і юнок на Варшавському процесі, 23 — на Львівському — це цвіт зі цвіту української націоналіс! тичної ідеї. Середній вік підсудних не перевищував 25 років, наймо! лодшій не виповнилося і 16. Захис! ник Роман Криштальський вигук! нув: “Та це ж цвіт української моло! ді!”. Перед війною ОУН налічувала понад 20 тисяч членів, УПА — понад 300 тисяч (з них 156 тисяч загину! ло), у тюрмах Західної України большевики закатували близько 10—12 тисяч українців, із Західної України у 1939—1941 роках за су! дом і без суду вивезено до москов! ських тюрем понад мільйон осіб. Онаціоналістичнення України від! булося! Убивали не тих, хто мав гроші, а тих, хто був національною ідеєю — “головним рушієм наймо! гутніших історичних здвигнень”. Історію тривання націоналіс! тичної ідеї як фундаменту творення держави перервано. Натомість конституційно запроваджено “іде! ологічну багатоманітність” (стаття 15). Зауважимо, що С. Бандера ні! коли не абсолютизував націоналіс! тичної ідеології, чим кардинально відрізнявся від комуністичного то! талітаризму, а навпаки, поривав до ідеологічного змагання творення держави на національній основі: “За політично#світоглядовим розу! мінням ОУН, монопартійна систе! ма в державному житті та в дер! жавній формації, не відповідає потребам повного і здорового на! ціонального розвитку. В державній організації народу мусить бути міс! це для політичної диференціяції, кристалізації і вільного розвитку політичних угруповань та для здо! рового, творчого змагання поміж ними. Самі ж державні органи у ви! конуванні своїх функцій мусять стояти на позиціях понадпартій! них: насамперед дбати про добро цілости, а далі справедливо захи! щати інтереси всіх позитивних складових частин” і обов’язково, вступаючи у міжнародні зв’язки з різними державами, дивитись не тільки на те, “яку матеріяльну й фі! зичну силу має якась держава або група держав, але одночасно, чи радше навіть насамперед, треба дивитися на їх ідейну настанову і напрям політики, бо якщо ці диспо! нуючі фактори не є в порядку, тоді сила йде нінащо”. Водночас визнання багатопар! тійности та ідейного розмаїття аж ніяк не має призвести до розми! вання меж між політичними партія! ми, ідеї яких і є головними політич! ними рубіконами: “Основні ідеї му! сять бути чинником сталим, не# змінним. Якщо почати їх міняти, достосовувати за тактичними мір! куваннями до настанови різнорід! них елементів, тоді ці ідеї відразу втрачають свою пориваючу силу, а революційний рух розгублюється і зникає”. Теперішня реальність під! тверджує наскрізне політичне пристосуванство. Відтак суспільс! тво, що схильне до постійного пе! ретасовування норм і правил, ста! ватиме щоразу більше дезоргані! зованим, атомізованим, ізольова! ним і не здатним реалізувати спіль! ні цілі та завдання. С. Бандера про! понує красиву метафору для полі! тичних пристосуванців: “Ідейно#
світоглядові переконання, політич! не кредо, послідовність у життєво! му прямуванні, особиста честь, гід! ність і добре ім’я — це не чоботи, які можна почистити, а то й викинути, замінявши новими”. Ідея — не річ, нею не обміняєшся; ідея — душа — нею житимеш, звідси трактування “ідейно#політичної настанови на! роду як основного питання визво! лення та цілого майбутнього нації”. У пристосуванському і розхита! ному суспільстві цілком неминуче втратити орієнтири, і аж так, що чис! ленні політики й науковці досі ніяк не вимудрують, що таке національна ідея. Відомо, що геніяльне завжди просте і глибоке: “…національна ідея — ідея самостійности, державної не! залежности кожної нації. І ці пози! тивні, корінні ідеї є властивим дина! мітом протибольшевицької револю! ції”. На теперішній час національна ідея є “динамітом” для лібералізму. Органічними складниками на! ціональної ідеї є самобутність і самодостатність — два береги бурхливої ріки життя нації. Провід! ник розгортає їхню сутність у про! тиставному дискурсі — у спротиві московській загрозі. Афористич! ним можна вважати його визначен! ня національної та соціяльної рево! люції: “Соціяльні революції сим! волізують барикади, національ! ні — дивізії”. Якщо барикади — це символ протесту і безладу, то диві! зії — це тактичні з’єднання нації не задля протесту, а для боротьби й утвердження. Сила нації як само! бутнього витвору не лише в умінні не відступитися від “національного інстинкту” і не зійти зі “світоглядо! вих підвалин”, а й у “пошануванні різнородности змісту і форм життя та багатства культур різних наро! дів, ідея толерації супроти чужих і відмінних культурних та соціяльних вартостей і систем…”. Ці дві заса! ди цілком протиставні “москов! сько#большевицькій нетерпимості та ненависті до всього, що відмін! не, небольшевицьке, та зродженої з почуття своєї нижчости жадоби нищити чужі культури і цілі народи, нівелювати життя усіх людей, усіх народів під одну мірку й смак боль! шевицького режиму”. Із плином часу, хоч і з певними застереженнями, можна долучати! ся до оптимістичного висновку С. Бандери про збережену українську самобутність і, хоч і не доконечний, але крах комуністичної системи, принаймні як розпаду СРСР: “Те! пер уже можна ствердити, що большевицький плян змінити духо! вість, характер і наставлення уяр! млених народів систематичним знищуванням непокірних і провід! них національних елементів та ви! хованням нових генерацій в кому! ністичному дусі, в повній ізоляції від національних традицій і в протис! тавленні до них — скрахував і вия! вився нездійсненним. Незважаючи на, безперечно, дуже важкі втрати, яких від цих його практик зазнала національна субстанція поневоле! них большевизмом народів, корені національної самобутности живуть далі, і з них постійно відростають нові здорові парості”. Не менш важливим для сили й утвердження нації є усвідомлення власної самодостатности. Саме геополітичне становище України покликане укріпити в ній розраху! нок на власні сили, і навіть більше: “при цьому вона виконуватиме важливу місію ширшого значення і для інших народів, здійснюючи та захищаючи універсальне гасло: “воля народам — воля людині!” Ка! тегорично відкидаючи будь!яке чи-то внутрішнє, чи зовнішнє присто! суванство, навіть як позірні “тактич! ні вимоги”, С. Бандера ставить за приклад Романа Шухевича: “Ставка на власні сили, на власні змагання, що є основою визвольної концепції ОУН, була в Романа Шухевича справою глибокого переконання і керівною засадою дії”. Зрештою, його позиція у стосунках з гітлерів! ською Німеччиною свідчить найпе! реконливіше: Провідник категорич! но відмовився скасувати Акт прого! лошення Української Держави 30 червня 1941 року у Львові й почав активне розгортання місцевих ад! міністрацій, зауваживши на це по! мічникові державного секретаря Кундтові: “Я хотів би ще раз сфор! мулювати й наголосити, що… від! даючи свої накази, я не спирався на жодні німецькі органи влади, й ні на жодні угоди з німецькою вла! дою, а тільки на мандат, який я мав від українців. Будівництво й органі! зація життя на Україні неможливе без українців, жителів своєї етніч! ної території”. У німецькому доку! менті №137 від 14 серпня 1942 ро! ку (С. Бандера у цей час уже був ув’язнений у німецькому концтабо! рі) зазначено, що “ОУН, нелегаль# ний рух Бандери, діє надзвичайно радикально і намагається затор# кнути активні верстви молоді, щоб звільнити їх від німецького впливу. Використовуються всі засоби, щоб шляхом пропаганди викликати се# ред українців відразу до німців”. На еміграції Провідник теоре! тично осмислив і підсумував роль німецького і будь!якого іншого зов! нішнього чинника в українській істо! рії: “Було ясно, що у відношенні гіт! лерівської Німеччини не можна бу! ло сподіватися на успішність пере! говорів, ставлення вимог, переко! нувань тощо. Такі заходи були заз! далегідь засуджені на неуспішність і могли мати значення тільки тактич! них заходів, щоб мати й такі козирі і щоб приховати підготову до дії по іншій лінії. Справжня ж самостій! ницька політика мусіла йти шляхом доконаних фактів, власної ініціяти! ви, не оглядаючись на політику Ні! меччини, а коли треба, то виразно проти неї”. Понад усе ставлено не! залежність “української політики, яка керується тільки українською рацією, а не кокетуванням (безус! пішним!) із сторонніми силами”. З усвідомлення національної ідеї та її двох визначальних засад — са! мобутности і самодостатности — формується образ самостійної Со! борної Української Держави, яку можна здобути “тільки послідовною боротьбою цілого народу, а немож! ливо її здобути хоч би найсильніши! ми правними претензіями й аргу! ментами”. Як згадував С. Бандера, “особливий вплив на кристалізацію моєї національно#політичної свідо! мости мали величні святкування і загальне одушевлення злуки ЗУНР з УНР в одну державу в січні 1919 ро! ку”. Провідник наголошує на потребі модерного характеру державниць! кої традиції, яку аж ніяк не варто зво! дити “до життя музеїв”, а навпаки — “щоразу пов’язувати з актуальними державницькими змаганнями, сприяти тому, щоб була дотримана історична перманентність поміж те! перішніми державницькими зма! ганнями і традицією з минулого, і то головно щодо позитивного змісту”. Усі визначальні чотири концеп! ти БОГА, ДУШІ, ДУХОВОСТИ, ІДЕЇ тим чи тим способом потрапляють в антагонізм до найнебезпечнішо! го ворога — російського імпер! ського большевизму. Бандерину візію російського большевизму можна звести до п’ятьох концеп! ційних засад. Перше. Вкорінення больше# визму на московських теренах вип# ливає з хворобливої імперської ментальности росіян захоплювати, принижувати, визискувати. З огля# ду на це, “Росія є тільки одна — ім# періялістична, і так буде доти, доки російський імперіялізм не буде до# щенту розтрощений, а російський народ не вилікується з нього через пізнання, що його імперіялізм при# носить йому самому найбільше ли#
ха — жертв, терпінь і падіння. До цього ще далеко…” Друге. Зміна влади у Росії — це не зміна імперської ідеології у став# ленні до України: “Якщо завтра на зміну большевизмові прийде ін# ша форма російського імперія# лізму, то він так само насампе# ред звернеться всіма своїми си# лами проти самостійности Укра# їни, на її поневолення. Росій# ський народ, як і досі, буде нести той імперіялізм, робитиме все, щоб тримати Україну в поневоленні. На це виразно вказує стан політичної думки і настанова російської маси, всіх російських політичних середо# вищ, як комуністичних, так і анти# большевицьких. У всіх них живе крайня ворожість супроти ідеї державної окремішности, суве# ренности України”. Третє. Нацистсько!расист# ський гітлеризм і комуно!москов# ський большевизм походять з того самого джерела — імперської мен# тальности. На це неможливо впли# нути через якісь моральні чи право# ві засади — це можна лише знищи# ти. Якщо гітлеризм було знищено, то російському імперіялізмові сві# това спільнота створила якнайкра# щі умови для поглиблених модифі# кацій. С. Бандера розкриває сут# ність двох убивчих режимів: “Гітле# ризм виразно проголошував свій імперіалізм у формі расист# ської теорії. Большевизм прихо# вує свій московський імперіялізм під формою інтернаціоналізму, кля# сової солідарности пролетаріяту, світової комуністичної революції. Все протиставлення поміж ними, від ідеологічного починаючи, аж до воєнної розправи, за своєю суттю було конкуренційною боротьбою двох подібних імперіялізмів за па# нування на тому самому просторі, а не боротьбою двох протилежних світоглядів, ідеологій, суспіль# но#політичних систем”. Четверте. Московський імперія# лізм за головну мішень має не лише самобутність націй, а й гідність і сво# боду окремої індивідуальности: “Ідея гідности і пошанування люди# ни, її вільного розвитку, власної іні# ціятиви, творчого та достойного са# мовключення в гармонійний уклад збірного національного і суспільно# го життя є діяметрально протилежна до большевицької тиранії, уярмлен# ня і визискування людини, топтання її гідности, нівечення свободи”. П’яте. Утвердження москов# ського режиму можливе лише за умови знищення основних україн# ських концептів — БОГА, ДУШІ, ДУ# ХОВОСТИ та НАЦІОНАЛЬНОЇ ІДЕЇ. Саме на них і спрямовано головний московський удар: “Вона (Москва) зміряє до систематичного оточен# ня української національної суб# станції, до виполокання з душі й життя українського народу всього національного змісту”. Очевидець судового процесу над замовним убивцею С. Бандери Карл Андерс, на перший погляд, констатував парадокс: це вбивство — одна з найтяжчих поразок Со! вєтського Союзу в холодній війні. Смерть обернулася Життям. Зло! чин — Каяттям (убивця Бандери розкаявся і самовільно зізнався в замовному атентаті). Неволя — Не! залежністю. А до Свободи — ще не раз умирати і воскресати… 25 травня 1958 року, за півтора року до власної наглої смерти, С. Бандера виголосив промову над могилою вбитого Є. Коновальця, слова з якої змушують серце завмер! ти: “Розділені кордоном смерти, але з’єднані зв’язком віри, ідеї і любови — живі та померлі можуть собі взаєм! но помагати перед Богом і через Бо! га”. Знаково, що одне зі значень сло! ва бандера — зв’язок: ідейно!духо! вий зв’язок поколінь міцніший за кам’яні фортеці. Майбутнє завжди виростає з фундаменту минулого.
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Tetiana BONDAREWSKA, dyrektor literacko-pamięciowego muzeum-zagrody Olesia Honczara. Dzieciństwo to najprzytulniejszy, najbardziej pociągający zakątek naszego życia. Przez całą ziemską drogę wabi nas do siebie, ogrzewa, chroni. Takim schronieniem dla duszy Olesia Honczara była wieś Sucha na Połtawszczyźnie. Świadectwem tego są „Dzienniki” wielkiego Ukraińca, na których stronach raz po raz wyłaniają się wspomnienia o Suchej. A także fotografia chaty, w której przemknęły dziecięce lata Olesia. Na jej odwrocie napis ręką O. Honczara: „Chata mojego dzieciństwa. Złota Sucha!”. Oto więc jaka ona jest, umęczona projektem „nieperspektywicznych” wsi, ale „złota”. Nie poznałby swojej Suchej dzisiaj. Nina HNATIUK Zdjęcie autorki. Marka Wawrzykiewicza, prezesa zarządu Związku Literatów Polskich, w Ukrainie znają przede wszystkim jako tłumacza utworów I. Franki, Łesi Ukrainki, L. Kostenko, D. Pawłyczki, I. Dracza, a także ukraińskich futurystów M. Semenki oraz H. Szkurupija. A ponadto jest znany nie tylko jako poeta i krytyk, ale także jako redaktor wielu antologii poezji polskiej, w szczególności „Od Kochanowskiego do Szymborskiej… Antologia poezji patriotycznej” (1997), „Noc kochania. Antologia polskiej poezji erotycznej” (1998). Na język ukraiński wybory wierszy naszego polskiego bratanka tłumaczyli D. Pawłyczko i A. Hłuszczak. A podczas tegorocznego święta szewczenkowskiego Marek Wawrzykiewicz miał okazję zaprezentować w Czerniowcach zbiór wybranych poezji „Światełko” (opracowanie, przedmowa i przekład R. Łubkiwskiego). Dziennikarz z zawodu, człowiek, który objechał pół świata, M. Wawrzykiewicz nigdy nie próbował publicystycznej retoryki, społecznych haseł wtłoczyć w poetycką formę. Przed ukraińskim czytelnikiem polski poeta staje jako czuły i namiętny liryk, który ceni każdą ziemską gałązkę, drżenie gwiazdy i oddech ukochanej. To noc. Jezioro, jak gniazdo, pełne młodych gwiazd. Jaskółki już umilkły w piaszczystych brzegach, Szarym żaglem rosa na wiklinę napływa. To noc. łomice, ani Anglik Peter, twierdząc, że tutaj powinien zostać utworzony rezerwat. Bo przecież w rajskim zakątku usadowiła się wieś. I nie tylko obcokrajowcy trzymają się takiego zdania. Inaczej jak wyjaśnić, że liczba gości w dzień urodzin pisarza na coroczne „Zielone święto dzieciństwa Honczara”, które odbywa się w Suchej na Zielone Świątki, i w dni powszednie rośnie. Coraz liczniejsze delegacje z Kijowa, Dniepropietrowska. Według słów pisarki Łesi Stepowyczki, jadą napić się suchowskiego uzdrawiającego, pełnego twórczego natchnienia powietrza. Siczosławcy mówią: „W Suchej powinno być centrum badań nad Honczarem”. Rezerwat to daleka przyszłość. Gdyby tak część literacką przenieść z chaty do na wpół zrujnowanego budynku szkoły-przedszkola, wzniesionego jeszcze pod koniec lat 70. przy wsparciu Olesia Honczara, Petra Tronki i Fedora Morhuna… Chata dzieciństwa
Tłumaczenie maszynowe
Oles Terentijowycz. Ulice z rzadkimi pustkami i pogorzeliskami ponad siły przyjaźnie uśmiechają się do odwiedzających państwowe literacko-memorialne muzeum-zagrodę Olesia Honczara, urządzone w tej chacie, która przygarnęła go jako dwuletniego sierotę. Atmosfera życzliwości rozgrzewa wielbicieli twórczości pisarza, otula przejmującą więzią. Na podwórzu muzeum — trzy krzewy kaliny, tak jak przy domku Honczara w Konczy-Ozernej, otoczyły półkolem studnię. Głębiej w podwórzu — jabłoń, którą po wojnie posadził wuj Olesia, i grusza-dziczka, która ma ponad sto lat. Bliżej chaty — sad jabłoniowy, założony 28 sierpnia 2000 roku, w dniu uroczystego otwarcia. Przy najbujniejszym drzewku — tabliczka: „Jabłoń posadzona przez żonę pisarza Walentynę Honczar”. W porze letniej podwórze kąpie się w malwach, aksamitkach, daliach. A od jaru, który oddziela wieś od lasu, pachnie melisą, macierzanką, miętą. Wszystko tutaj oddycha Ukrainą. Oczy ludzi zmęczonych życiowymi niepowodzeniami ożywają, zaczynają promieniować dumą. Przekroczywszy próg, odwiedzający oglądają ekspozycję pokoju memorialnego. Samowar, który poił herbatą przynajmniej cztery pokolenia Honczarów, skrzynia babci Saszy, Prisi, jej oraz wuja Jakowa (starszego brata mamy) ubrania na żerdzi przy piecu; stół i krzesło, zmajstrowane przez dziadka Hawryła z suchowskiego dębu w 1982 roku, patefon… Tych rzeczy, bez wątpienia, dotykały rączki małego Saszy. W świetlicy — literacka część muzeum. Fotografie, książki, rękopiśmienne strony utworów O. Honczara, jego osobiste rzeczy. Za ciasno im tutaj. Lecz ognik zainteresowania w źrenicach słuchaczy nie gaśnie przez cały czas trwania wycieczki. Uspokojeni, przycichli wyjeżdżają goście z muzeum. Cieszę się: nie tylko mnie jest tutaj jak w objęciach Boga. I nie kłamała grupa wycieczkowiczów-Polaków z miasta Niepołomic. W sali muzeum. Zdjęcie Niny Hnatiuk. Jak głęboki twój oddech, jak milczenie ptaszków, Jak świt, co wreszcie na cichej wodzie wstanie, I rozbudzi gałązkę, zasnęłą na strumieniu wiatru. W przedmowie do zbioru Roman Łubkiwski, charakteryzując twórczość kolegi, szczegółowo charakteryzuje współczesną polską poezję i jej twórców. „Im oświetlały drogę wielkie światła, ale bez „światełka” Marka Wawrzykiewicza oświetlenie przełomu epok — między XX i XXI wiekiem — byłoby daleko niepełne… Przez to jego poezja, pełna wewnętrznego oświecenia, jest koniecznie potrzebna ludziom”. O czym pisze poeta? Jakie wydarzenia, jacy ludzie wypełniają świątynię jego duszy, ziemię i niebo jego poezji? Zwracając się do współczesnego człowieka, mówi: „Człowieku, myśl listkiem”. W tym wezwaniu — i przejmująca przemijalność życia, i nieskończoność bytu, która wskrzesza, daje nadzieję, dodaje sił. M. Riabyj i M. Wawrzykiewicz. W wierszu „Opisać” są takie wersy: Upaść twarzą do dołu i ziemi zapach poznać W lesie albo na łące. Podnieść oblicze do nieba, Do deszczu i wiatru. Żyć na tej orbicie, Z której widać zawsze i tylko Wschód słońca. Wtedy do śmierci daleko. Zwracając się do anioła-stróża, poeta radzi dać mu spokój, za to prosi opiekować się ukochaną. Taka ona delikatna, z ramionami jak u ptaszków, I obojczykami z październikowego promienia. Aniele-stróżu, otul ją jedwabiem skrzydeł, Bielszych niż łabędzie, odkryj uczuć bystrze, Na chwiejnych kładkach codzienności wszelako ochraniaj. A jeśli by został mimo to, choć malusieńki czas, Wspomnij w trybie roboczym nieuleczalną miłość moją. Niech poezja, niczym anioł-stróż, nie opuszcza nas. Łarysa BUDIWSKA, kandydat nauk filologicznych, docent Ługańskiego Państwowego Instytutu Kultury i Sztuk. Ukraińska folklorystyka przeszła długą drogę kształtowania i rozwoju. Formowaniu folklorystyki jako osobnej nauki poprzedzało wielowiekowe doświadczenie zbierania, zapisywania ustnych tekstów ludowych, ich obróbka przez znanych działaczy sztuki, pisarzy, naukowców. W naszych czasach dla Ukrainy problemy badania twórczości ludowej stają się aktualne nie tylko dlatego, że folklorystyka jest ściśle związana i współdziała z wieloma innymi naukami, a przede wszystkim dlatego, że w folklorze — wyjaśnienie wielu zjawisk kultury duchowej, głębokie źródła duszy narodowej. Obecnie historia ukraińskiej folklorystyki wzbogaciła się o nowe ciekawe badanie — monografię doktora nauk filologicznych, kierownika działu folklorystyki IMFE im. M. Rylskiego Mykoły Dmytrenki „Ukraińska folklorystyka: akcenty teraźniejszości”. Badanie naukowe składa się z kilku ciekawych szkiców folklorystyczno-literackich. Szczególnie należy wyróżnić rozdział o Wasylu Stusie. Tutaj są świadectwa o Hołodomorze w ojczyźnie poety, w szczególności jak bystrość ojca uratowała Wasylowi życie. Podkreślono obeznanie ukraińskiego poety z twórczością ludową Ukrainy, wpływ jej na kształtowanie maniery pisania, światopogląd autora. W rozdziale „Ukraińskie dumy ludowe” podano pochodzenie i ewolucję tego narodowego gatunku, współzależność z innymi gatunkami (głoszeniami, bylinami, pieśniami historycznymi, balladami, kronikami), odkryto historię badania gatunku, poetykę, tekstologię dum, porównawcze epikoznawstwo, naświetlono wpływ dum na literaturę piękną, inne rodzaje sztuki. Wielkie znaczenie mają analityczne rozdziały „Ze słownika folklorystycznego”, „Symbole ukraińskiego folkloru”. Dzięki nim wielbiciele folkloru będą mogli dowiedzieć się o historii kształtowania folklorystyki na Ukrainie w XX wieku oraz głównych ukraińskich symbolach, których znaczenie nasz naród przekazuje z pokolenia na pokolenie. Nowością w monografii jest spojrzenie na twórczość Tarasa Szewczenki, działalność folklorystki z Podola Jawdochy Zujchy. Niemało ciekawego w opowieściach o folklorystach O. Deju, I. Denysiuku, N. Szumadzie, W. Kaczkanie, O. Potebni. Chce się życzyć, aby w przyszłości pojawiły się rozprawy folklorystyczne o L. Dunajewskiej, W. Bojku, W. Dawydiuku, innych znawcach ukraińskiej twórczości ludowej. Stosownie byłoby wydać antologię współczesnych folklorystów Ukrainy. W tym zamyśle wspierają mnie żona Olesia Honczara Walentyna Daniłiwna, wykładowcy Narodowego Uniwersytetu Górniczego oraz Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Właśnie ta idea stała się pierwotną przyczyną założenia Fundacji Charytatywnej imienia Olesia Honczara. Jej rachunek: AB „Połtawa-bank”, r/r 2600 6620282, MFO 331489, kod EDRPOU 36156327 Fundacja Charytatywna imienia Olesia Honczara. Myślę, że znajdą się mecenasi, dobroczyńcy, szczerzy ludzie. A wpłaty, których dokonali darczyńcy — wielbiciel twórczości Olesia Honczara ze wsi Harbuziwka emeryt Hryhorij Żuk, kuzynka Olesia Terentijowycza, nauczycielka-emerytka Nina Hordja oraz przewodniczący Kobelackiego rejonowego zjednoczenia towarzystwa „Proświta” Jakym Dubyna, — to tylko pierwsze jaskółki.
Tłumaczenie maszynowe
M. Ocun, W. Łopata, W. Neczepa Nina HNATIUK Zdjęcie Ołeny SZULHY Na prezentację płyty kompaktowej „Oj, czerwona kalinko” w stołecznej księgarni „Je” ludowa artystka Ukrainy Maria Mykołajczuk przyszła wcześniej. Chciało się porozmawiać z przyjaciółmi: prezentację Mariczka odbierała jako wzruszające spotkanie z młodością, powrót do szczęśliwego czasu, kiedy obok byli Iwan Mykołajczuk i Wołodymyr Iwasiuk, młodzi, piękni, natchnieni, nieprzygnębieni jeszcze ani cenzurą, ani prześladowaniami… To był czas wielkiej miłości i szczerej przyjaźni, który wybuchł w pieśniach, znanych i kochanych daleko poza granicami Ukrainy. Kierownik funduszy artystycznych Ukraińskiego Radia Mykoła Ammosow, przedstawiając grupę twórczą, która pracowała nad płytami „Złotej kolekcji”, zaznaczył, że w funduszach Ukraińskiego Radia przechowywane jest bezcenne bogactwo — ponad 200 tysięcy godzin unikalnych nagrań. Moskwa straciła swoje fundusze muzyczne — fonotekę wyodrębniono z podporządkowania Wszechzwiązkowemu Radiu, sprywatyzowano i wywieziono za granicę. Podobne propozycje u zarania niepodległości otrzymywali też kierownicy Ukrteleradia, ale oni, na szczęście, odmówili pokusie wielkich pieniędzy: zachowali fundusze muzyczne dla potomnych. W tych funduszach jest ponad 70 pieśni Wołodymyra Iwasiuka, ponad 200 pieśni nagranych przez Marię Mykołajczuk. Jej sposób wykonania jest niezwykły, ona śpiewa duszą, wszystkie te pieśni są przez nią przeżyte, odczute na poziomie genetycznym. Właśnie wierność i oddanie sprawie, sztuce, pamięci — to główne cechy charakteru tej śpiewaczki. Oprócz wyższych odznaczeń państwowych i tytułów artystycznych, zaznaczył Mykoła Ammosow we wstępie do płyty kompaktowej, Marię Jewheniwnę warto uhonorować jeszcze wyższym tytułem — „Oranta ukraińskiej pieśni”. Przedstawiciel firmy „Astra Records” Wołodymyr Kacan poinformował, że w „Złotej kolekcji” ujrzało światło dzienne już ponad 50 płyt kompaktowych najwybitniejszych kompozytorów i wykonawców. A wśród nich — płyty kompaktowe Wołodymyra Iwasiuka, Marii Mykołajczuk. Ich pieśni są ponad modą, nie podlegają żadnym formatom. Poeta Wasyl Marsiuk, którego „Ballada o dwóch skrzypcach” dała narodziny znanej pieśni Wołodymyra Iwasiuka, opowiedział o spotkaniach z kompozytorem, twórczej współpracy z nim. To był człowiek wielkiej pracowitości i genialnego daru, niewyczerpanej miłości do życia. Żal, że swoje 60-lecie spotkał jedynie we wdzięcznej pamięci rodaków. Ile pięknej muzyki, czarujących pieśni stworzyłby ten artysta, gdyby jego życie tak wcześnie się nie urwało! Maria Mykołajczuk, przyjmując kwiaty i gratulacje licznych wielbicieli talentu, opowiedziała o tym, jak pewnego wieczoru W. Iwasiuk zawitał do ich z Iwanem domu ze Śpiewają Wałentyna Kowalśka i Maria Mykołajczuk niemałym pakunkiem. To były nagrania ludowych bukowińskich pieśni z głosu jego ojca Mychajła Hryhorowycza, znanego pisarza, folklorysty. Śpiewaczka poprosiła zostawić te nagrania choć na jedną noc. Razem z siostrą Iwana na cztery ręce przez całą noc przepisały słowa i nuty 64 pieśni. Zaprezentowana płyta kompaktowa zawiera właśnie pieśni z tamtych nagrań i jest poświęcona artystycznym rodzinom Mykołajczuków i Iwasiuków. Z zapartym tchem słuchaliśmy pieśni w wykonaniu dwóch pieśniarskich sióstr — Marii Mykołajczuk i Wałentyny Kowalśkiej, a w myślach przenosiliśmy się w tamten kraj, gdzie narodzili się niezapomniani rycerze ukraińskiej sztuki — Iwan Mykołajczuk i Wołodymyr Iwasiuk. I przypomniały się słowa Serhija Paradżanowa o Iwanie Mykołajczuku: „On przelał w nasze zurbanizowane, miejskie dusze swoją karpacką siłę, swoją miłość do matki, sióstr, braci. Jego mała chata pośród bukowińskiej wsi w utkanych przez mamę czarnych z czerwonymi różami dywanach na zawsze weszła w nasze dusze”. Tak, Iwan Mykołajczuk, Wołodymyr Iwasiuk, a z nimi i Maria Mykołajczuk miłość, natchnienie, piękno swojego bukowińskiego kraju przelali i w nasze dusze. I głęboka im cześć za to.
Tłumaczenie maszynowe
Nina HNATIUK
Zdjęcia Ksenii Hładyszewej
Dwie przestronne sale Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki nie zdołały pomieścić wszystkich chętnych, którzy przybyli na otwarcie wystawy „Mój Gogol” ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wasyla Łopaty. Znani mistrzowie pędzla, pisarze, muzycy, aktorzy, naukowcy nie tylko ze stolicy, ale i z innych miast Ukrainy przybyli do domu Szewczenki, aby wyrazić swój szacunek dla talentu Wasyla Łopaty. Otwierając wystawę, dyrektor generalna muzeum Natalia Kłymenko wyznała: wernisaże Wasyla Łopaty gromadzą tak liczne grono artystów z całej Ukrainy, wielbicieli różnego wieku i zawodów nie przypadkowo: to artysta pierwszorzędny, twórca o wysokiej obywatelskiej oddaniu Ukrainie. A jego coroczne sprawozdania twórcze w Muzeum Szewczenki stają się prawdziwym świętem.
Ludowy artysta Ukrainy, prezes Narodowej Akademii Sztuk Plastycznych i Architektury Andrij Czebykin – kolega z roku Wasyla Łopaty. W odległym 1964 roku wstąpili oni do Kijowskiego Instytutu Sztuki. Wasyl był jednym z najlepszych uczniów Wasyla Kasijana.
Przyjrzyjcie się graficznym pracom W. Łopaty z cyklu „Mój Gogol”: jakie bogactwo tematów, nastrojów, charakterów! Artyście udało się odtworzyć burzliwego ducha epoki kozackiej, oddanie obowiązkowi, rycerskie braterstwo. Wasyl Iwanowicz podąża tematyczną linią Mykoły Gogola, ale odtwarza jego bohaterów nie ślepo, nie kanonicznie, lecz tworzy własną wizję, emocjonalną interpretację genialnego mistrza prozy. U S. Jakutowycza jest swój Gogol, u W. Łopaty – swój. Nie są one do siebie podobne, ale drogie i bliskie nam.
Poeta, Bohater Ukrainy Iwan Dracz rozpoczął wystąpienie poetycko i patetycznie: „Drogi Wasylku! Szczęśliwy artysto!” I zaczął z zapałem opowiadać o tym, że Wasyl Łopata to nie tylko znany mistrz pędzla i dłuta, ale też utalentowany pisarz. Udało mu się w prozie stworzyć obraz ukraińskiego pieca, nie tylko jako karmicielki wiejskiej rodziny, lecz także swoistej twierdzy, która w swym łonie wypiekała chleb i ogrzewała duszę. Ciepła wiejskiego pieca zaznali i T. Szewczenko, i M. Gogol, i sam W. Łopata. To naprawdę twierdza ducha ukraińskiego.
I choć znany artysta od pół roku mieszka w San Francisco, pozostałe pół roku spieszy na Ukrainę, bo bez jej macierzyńskiego słońca, chleba i ciepła nie potrafi tworzyć swoich płócien. Ludowy artysta Ukrainy, poeta, malarz Hryhorij Bułach, zachwycony eksponowanymi estampami, powiedział, że nikomu jeszcze nie udało się unieść do nieba kozackich koni. I odczytał wiersz poświęcony W. Łopacie. Ludowy malarz Ukrainy Mykoła Stratiłat z dumą podkreślił, że Wasyl Łopata pochodzi z Czernihowszczyzny, a to kraj kozackiej waleczności. I zdołał zrozumieć duszą, pojąć fenomen rodu kozackiego, ducha. Nie tylko z wiejskiego pieca, lecz także z wysokości kozackich kurhanów patrzył mały Wasylko na otaczający świat, poznawał jego radość i smutek, dobro i zło. Ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki Wasyl Niczepa powitał zemiaka szeregiem kozackich pieśni. A ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki Anatolij Pałamarenko mistrzowsko odczytał fragment z „Tarasa Buły”. Wszyscy mieliśmy możliwość jeszcze raz przekonać się o genialności Mykoły Gogola: jak głęboko wniknął w psychologię bohaterów, jaka złożona i jaskrawa paleta charakterów, jaki błyskotliwy portret epoki, stworzony zaledwie na kilku stronicach! Ludowy artysta Ukrainy Stepan Ficicz — nie tylko wielbiciel twórczości M. Gogola. W operze M. Łysenki „Taras Buła” śpiewał arię Andrija. I na jednym z estampów zobaczył samego siebie w wizerunku tej postaci. Stepan Ficicz nie tylko obdarował obecnych czystym złotem ludowej pieśni, lecz także wraz z wnuczką Jaryną zaśpiewał twórcy wernisażu „Mnohaja lita!” Wasyl Łopata — jeden z najjaśniejszych artystów Ukrainy. Stworzył ponad 700 prac, z których większość przechowywana jest w Narodowym Muzeum Sztuki w Kijowie, w muzeach sztuki Czernihowa, Połtawy, Dniepra, Sum, a także w Bibliotece Kongresu USA w Waszyngtonie, w Muzeum Ukraińskim w Nowym Jorku, w Muzeum przy Ukraińskim Katolickim Uniwersytecie w Rzymie, w wielu muzeach Rosji, w prywatnych kolekcjach we Włoszech, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Szwajcarii, USA i innych krajach. Uczestnik wielu krajowych i międzynarodowych wystaw, honorowy obywatel miast Winnipeg i Brandon (Kanada), Wasyl Łopata podziękował Muzeum T. Szewczenki, Narodowemu Związkowi Artystów i Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu «Proświta» za zorganizowanie wystawy i na zakończenie serdecznie się ukłonił: „Kocham was wszystkich”. Właśnie z wielkiej miłości i wielkiej pracy rodzą się wielkie dzieła. A według przekonania pierwszych zwiedzających wystawę do nich należą także prace graficzne Wasyla Łopaty „Mój Gogol”.
Tłumaczenie maszynowe
Stepan Liseckyj, profesor
Tercet bandurzystek Radia Ukraińskiego w składzie narodowych artystek Ukrainy Alli Szudko, Swietłany Pietrowej i Antoniny Mamczenko jest dobrze znany dzięki jasnemu repertuarowi ukraińskiemu i wysokiemu poziomowi wykonawczemu. Ich działalność koncertowa jest powszechnie uznana, jest tematycznie szeroka i bogata w treści obrazowe. Muzykę w wykonaniu tego wymagającego wobec siebie zespołu często słyszymy na różnych koncertach i w audycjach Radia Ukraińskiego. Przez ponad ćwierć wieku twórczej drogi tercet koncertował nie tylko w regionach byłego Związku Radzieckiego, ale także za granicą: w Niemczech, Polsce, Austrii, Francji i na Kubie.
Niedawno ukazał się kompaktowy dysk, zawierający 24 utwory ukraińskich kompozytorów XIX i XX wieku, pieśni ludowe w mistrzowskich opracowaniach Mykoły Łysenki, Lewka Rewuckiego, Serhija Ludkewycza, Antona Kosa-Anatolskiego, a także twórców młodszych pokoleń. Wśród nich — „Sadok wyszniewyj koło chaty”, „Doszczyk”, „Letyt hałka czerez bałku”, „Czom, czom ne pryjszow” i inne. Przedstawiono szeroką panoramę tematów, obrazów, są pieśni różnych gatunków — li-
...kameralne, humorystyczne, historyczne, taneczne itd. Następcy i kontynuatorzy M. Łysenki to wybitni kompozytorzy XX wieku, klasycy muzyki ukraińskiej: L. Rewucki, S. Ludkiewicz i B. Łatoszyński. Wszyscy oni pracowali w wielu gatunkach, zwracali też uwagę na muzykę wokalno-zespołową. Ukraińską pieśń ludową „Przyleciała jaskóleczka” Rewucki zamieścił w zbiorze dla dzieci „Słoneczko”, ale jest ona tak piękna dzięki harmonizacji kompozytora, że przełożono ją na trio żeńskie z towarzyszeniem bandur. Ludowa pieśń z Łemkowszczyzny „W kalinowym lesie” w opracowaniu S. Ludkiewicza wyróżnia się oryginalnością melodii i rytmiki. Kompozytor subtelnie opracował ludowy wzór, nadając mu szczególny urok. Pieśń wykonywana jest bez towarzyszenia. B. Łatoszyński jest reprezentowany humorystyczno-taneczną pieśnią „Och pójdę ja do młyna”: melodia jest prosta, żywa. Muzykę G. Majborody, jednego z wielkich kompozytorów wokalnych, przedstawiono dwoma utworami: humorystyczną „Jak byłam jeszcze mała”, pochodzącą z Łemkowszczyzny, oraz liryczną „Miała matka córkę”, którą wykonano w tonacji liryczno-dramatycznej. Dwie pieśni M. Leontowycza, „Kalina-malina” i „Nazrywała kwiatuszków”, są mniej znane szerokiemu ogółowi niż inne utwory. Wykonało je doskonale trio bandurzystek. Barwnie brzmi utwór „Nauczę młodą żonę” L. Matwijczuk, przypominający pieśń „Idź, idź, deszczyku”. Prawdziwym szlagierem można nazwać opracowanie dobrze znanej pieśni-romansu „Taki jej los” na słowa T. Szewczenki, którego dokonał W. Szumejko. Początek tego utworu śpiewaczki wykonują bez towarzyszenia, melodia przechodzi od jednego głosu do drugiego, to jest jeden obraz. Potem wchodzi temat instrumentalny, który staje się tłem, wyrażającym autorskie współczucie dla dziewczyny-sieroty. Zespół wykonawczy dążył do przedstawienia interesującej panoramy ukraińskiego folkloru dla trio wokalnego z towarzyszeniem bandur. To jasna i swoista karta ukraińskiej muzyki, od M. Łysenki do W. Szumejki.
Tłumaczenie maszynowe
Nina Hnatiuk
Twórca o wulkanicznej sile pozostał w pamięci jako subtelny i delikatny liryk, głęboko myślący prozaik, niezrównany opowiadacz, wspaniały aktor filmowy. A jego pierwszy tomik poezji „Atomowe preludia” był naprawdę znaczącym wydarzeniem w życiu literackim lat sześćdziesiątych, wywarł ogromny wpływ na rozwój ukraińskiej poezji kolejnych dziesięcioleci, stał się cennym rarytasem.
U każdego z nas jest swój Mykoła Winhranowski. Każdy, kto go znał, zauważa jakąś szczególną cechę charakteru lub twórczości naszego wybitnego współczesnego. Swoją interpretację obrazu poety, jednego z najlepszych uczniów Ołeksandra Dowżenki, zaproponował Myrosław Łazaruk w książce „Mykoła Winhranowski. Stepowy Swarog”. To esej o niezapomnianych wędrówkach po Ukrainie z Mykołą Winhranowskim. Książka poety i działacza społecznego z Czerniowiec ukazała się nakładem wydawnictwa „Folio” w serii „Znamienici Ukraińcy”.
Myrosław Łazaruk nie tylko pisze o wspólnych wędrówkach z wybitnym poetą — dąży do tego, by choć trochę uchylić dla nas tajemnicę jego duszy, świat uczuć i zachwytów.
Występując podczas prezentacji książki w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, Wasyl Herasymiuk i Pawło Wolwacz wśród zalet książki zaznaczyli, że autor zdołał pokazać Mykołę Winhranowskiego jako genialnego
Wasyl Zaiec
Szczęśliwy literat, obdarzony darem pomagania uciskanemu narodowi w poszukiwaniu drogi do wymarzonej niepodległości. Do takich wybrańców należy poeta i prozaik Mychajło Sydorżewski, którego zbiór artykułów i esejów ukazał się pod wymownym tytułem „Tęsknota za wolnością”. We wstępie ukraiński pisarz Serhij Płaczynda, porównując zawód publicysty do służby wachtowego-obserwatora na dziobie okrętu marynarki wojennej, zauważa: „To także człowiek szczególnego talentu. Musi jako pierwszy dostrzegać choroby społeczeństwa lub nadciągające niebezpieczeństwo. Ma szybko reagować — nie tylko analizować, ale też — i to jest główna cecha publicysty — syntetyzować, uogólniać, przewidywać, modelować, proponować rozwiązania państwowe. Ma bić na alarm”.
Choć misja publicysty w każdym kraju jest niełatwa, to brzemię, które spada na barki ukraińskiego dziennikarza-obserwatora, jest nieporównanie cięższe niż ten ciężar, który dźwiga człowiek jego zawodu, na przykład w Europie Zachodniej czy w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Tamtejsze narody, dawno przeszedłszy przez tygiel narodowo-wyzwoleńczych rewolucji, pewnie kroczą drogami samodzielnego życia państwowego. Ich codzienności nie zaciemnia działalność wywrotowa obcych piątych kolumn. Na ich horyzontach przestały narastać złowieszcze obłoki agresji i aneksji. Państwo cywilizowane, skutecznie chroniąc obywateli przed zabójczym strachem o jutro, staje się czynnikiem życia społecznego, który organizuje i inspiruje, dając człowiekowi coraz cenniejsze dary kultury, tolerancji i dobrobytu.
Nie tak jest w Ukrainie, o czym mówi esej Mychajły Sydorżewskiego „Maskarada hańb” (grudzień 2000): „Czasem wydaje się, że ten kraj powoli osuwa się w jakiś szary chaos, mrok; codzienne strajki, głodowe bunty, głodówki, ogłaszanie coraz to nowych „szanowanych ludzi” przestępcami prawnie nietykalnymi oraz zasiadanie innych, nie mniej szanowanych przestępców prawnie nietykalnych w wysokich gabinetach
…ny wytwór ukraińskiej przyrody i samą przyrodę, niedościgłego znawcę ukraińskiego języka. Poeta sam był jak samoistne źródło języka. Łazaruk zdołał delikatnie zachować dystans między narratorem a słuchaczem, notującym ich zaufane rozmowy przy ognisku na brzegu rzeki lub w ciszy hotelowego pokoju, nie dopuszczając do przyjacielskiego klepania Winhranowskiego po ramieniu, poetyckiej poufałości, tak bardzo typowej dla wielu wspomnień o wielkich. Każda strona książki tchnie wielkim szacunkiem i zachwytem tą jaskrawą osobowością i niepowtarzalnym talentem.
Dyrektor generalny i współwłaściciel wydawnictwa „Folio” Ołeksandr Krasowycki zaznaczył, że to ósma książka serii „Znamenici Ukraińcy”. Ukazały się już biografie Iwana Mazepy, Stepana Bandery i innych wielkich synów narodu. Wydawnictwo nadal czeka od mistrzów pióra książek o tych, którzy są dumą naszego narodu.
Bardzo trudno mówić o Mykole Winhranowskim w czasie przeszłym. Do dziś jego oczy tchną młodym ogniem, słychać jego dźwięczny, grzmiący głos:
Może być, że mnie nie będzie,
Przebyłem czas przebyty.
Lecz będą świtowe wargi
Całować młodą ziemię.
I moim letnim losem
Na Podole, Halicz i na step
Tłumaczenie maszynowe
Karim okiem, czarną brwią Ty mnie w sercu poniesiesz. Pokołyszesz, wykołyszesz, wyuczysz I na wiek, i na jedną chwilę. Przy sobie, wieczna i wszechwyższa, Znów nauczysz żyć i kochać! Nieśmiertelne słowo Mykoły Winhranowskiego uczy nas żyć i kochać. Zatem poeta jest z nami. Stanisław ZACHARCZUK, przewodniczący Tulczyńskiego Zjednoczenia Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, weteran pracy pedagogicznej. Na całej kolumnie „Słowa Proświty” obfitują ironiczne czterowiersze naszego ziomka, poety Anatolija Bortniaka. Co czterowiersz, to celny, niczym strzał z armaty, w tych, którzy czynią nasze życie szarym, a czasem nawet ciemnym, tworzy naszą historię, kulturę. Przeciwko wszystkim przypadłościom społeczeństwa Anatolij Ahafonowycz słowem walczy mężnie, śmiało, przekonująco. Niszczycielskiej krytyce autor poddaje tych „patriotów”, którzy żyją na Ukrainie, ale wszystko co ukraińskie szkalują. Nierzadko zdarzają się przypadki, kiedy rodzice nie tylko nie prowadzą walki z przejawami moralnego spustoszenia własnych dzieci, a wręcz przeciwnie, sprzyjają temu. W szczególności u nas w Tulczynie rodzice pozwalają uczniom klas 7—8 odwiedzać lokale rozrywkowe na równi z dorosłymi, gdzie przebywają do godziny 2—3 w nocy. Na uwagi pedagogów rodzice odpowiadają: „A co w tym złego?”. Muszą władze miejskie ingerować w tę sprawę. Anatolij Bortniak twórczą biografię zaczynał jako korespondent tulczyńskiej gazety rejonowej. Krok po kroku pokonywał dziennikarską, a z czasem i pisarską naukę. Wytrwała praca uwieńczona została sukcesem. I oto jest już odpowiedzialnym sekretarzem Winnickiej Organizacji Pisarzy, członkiem zarządu Związku Pisarzy Ukrainy. Zajmował stanowisko przewodniczącego obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (obecnie „Proświta”). Aktywny uczestnik wielu międzynarodowych, ogólnoukraińskich wydarzeń artystycznych i społeczno-politycznych. I pisał. Pierwszy zbiór wierszy „Melodia” ukazał się drukiem jeszcze w 1965 roku. A teraz jego dorobek twórczy to ponad 30 książek. Są to zbiory liryki, poematów, satyry i humoru, parodii, epigramów, szarż, a także publicystyki. Utwory poety przetłumaczono na wiele języków, ukazywały się w oddzielnych książkach w Moskwie i Nalczyku, w wyborach — w USA, Kanadzie, Australii, na Białorusi, w Mołdawii, Kazachstanie, Czuwaszji, Baszkirii. Poeta został uhonorowany wieloma nagrodami literackimi. Wiodącym tematem twórczości naszego ziomka jest kultura języka. Jego badanie „Cóż by się zdawało, słowa” stało się książką podręczną wielu nauczycieli polonistów. Chce się życzyć Anatolijowi Bortniakowi niegasnącej inspiracji, czystych źródeł dobrego zdrowia.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
tach, prowokacje, rozprawy z przeciwnikami, słabe zawisanie nad ścieżką, która biegnie ze wschodu na zachód, ciągłe cofanie się, szarpanie w lewo-w prawo, Europa-Azja; o, ta „mądra” krzątanina, ta wielowektorowość jako przejaw szarości, ci eunuchowie-szeptacze…” Nieznośnie przygnębiająca atmosfera społeczna współczesnej Ukrainy nie może nie zmuszać przezornego naszego dziennikarstwa do bicia na alarm: już nie raz nasz naród, zdobywszy w walce o narodową niepodległość znaczące zwycięstwo, wkrótce znów tracił wszystkie zdobycze i wpadał w jeszcze straszniejsze jarzmo kolonialne. Scenariusz, według którego Ukraińska Republika Ludowa w 1917 roku osunęła się ku upadkowi, boleśnie przypomina proces dzisiejszego zszarzenia „wielowektorowego” społeczeństwa, bo coraz bardziej odczuwalnym staje się zagrożenie zastąpienia wszystkich tych „wielu” wektorów jednym — północno-wschodnim. Dla ratowania porządku nasze społeczeństwo musi jak najszybciej wyjść z mroku, w którym wszystkie te „poważne” złodzieje w prawie, którym u nas jeszcze pozwala się siedzieć w wysokich gabinetach, dokonują swoich czarnych spraw. Aby zaprzestało się śmiertelnie niebezpieczne dla kraju „słabe zawisanie” nad ścieżką naszego losu, muszą nastąpić gruntowne przemiany w duchowości narodu. Proponując państwowe rozwiązanie tego problemu, Mychajło Sydorżewski w eseju „Droga do świątyni” (2001), poświęconym epokowej wizycie Papieża Jana Pawła II na Ukrainie, podkreśla: „Najgroźniejszym wrogiem dla nas jesteśmy my sami, nasze grzechy i słabości. A duchowość to właśnie ten imperatyw, bez którego nasze życie pozostanie jednowymiarowe, płaskie, zaszrafowane na szaro. Po co Chrystus przyszedł do ludzi?” Postawiwszy takie pytanie, autor dochodzi do logicznej odpowiedzi: „Aby nauczyli się rozróżniać dobro i zło, prawdę i krzywdę, czerń i biel. I żeby te pojęcia z kategorii przypadkowych czy korzystnych stały się fundamentalnymi dla ludzi. Oto droga do Boga, którego miejsce — w głębi serca każdego z nas”. Ku wielkiemu zdziwieniu milionów uczciwych obywateli, zwycięstwo pomarańczowego Majdanu nie uchroniło Ukrainy przed rewanżem kuchmizmu. Dlaczego zatem nie spełniły się różowe pomarańczowe nadzieje? W lutym 2004 roku Mychajło Sydorżewski (esej „Za chmurami będzie słońce”) stwierdzał: „Reżim będzie trwał do końca w swym dążeniu do utrzymania się przy władzy. W tym celu wykorzystuje się wszystko, co jest pod ręką. A „pod ręką” jest wiele, i to widzimy: i prowokacje, i możliwości administracyjne, i struktury fiskalne, i zastraszanie, i kłamliwe media, i fałszerstwa, i faktyczną kontrolę nad strukturami przestępczymi, i zagrabione miliardy. Ale nie ma w nich Wiktora Juszczenki! On jest nasz. Nie ruchowiec, nie z UNP, nie pe-er-pe-owiec czy ktokolwiek inny, lecz ogólnoukraiński, narodowy
ny lider. I nie trzeba myśleć, że poparcie ma tylko na Zachodzie. Oczywiście na Wschodzie panują inne nastroje i są ku temu zrozumiałe powody, ale ogromną przewagę ma ten polityk, który nie dzieli Ukrainy na pół, nie rozcina jej po żywym, nie spekuluje na tym i nie rozdmuchuje popiołów stosunków międzyetnicznych, a zamiast tego wzywa do porozumienia, zgody i tolerancji, podkreślając, że dobrzy i mądrzy gospodarze-Ukraińcy powinni rządzić tak, by także pozostali mieszkańcy naszego wspólnego domu nie czuli się tu obcy”. Oczywiście Wiktorowi Juszczence dobrze znane jest marzenie Tarasa Szewczenki o ukraińskim Waszyngtonie. Niestety, on, podobnie jak wielu innych Ukraińców, nie zastanawiał się, dlaczego to właśnie Jerzy Waszyngton stał się marzeniem Tarasa. Rzecz najwyraźniej w tym, że pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych był nie tylko utalentowanym politykiem, a także wybitnym wodzem, który po zwycięstwie nad wrogiem nie dawał mu czasu na odpoczynek, lecz dążył do nowych i nowych zwycięstw, po których wrogowi przedstawiano do podpisania nie uniwersał o współpracy, a jedynie akt kapitulacji. Mądrego przywódcę narodu często czci się imieniem jego „ojca”, a to oznacza: z jednakową miłością odnosząc się do wszystkich swoich dzieci-obywateli kierowanego przez siebie państwa, nie tylko może, ale i powinien zachęcać każdego za jego dobre uczynki, karać – za złe postępki, a tym bardziej za zbrodnie. W tym właśnie tkwi tragiczny błąd Juszczenki, że postawił na jednej desce zarówno oddanych synów i córki Ukrainy, którzy zdecydowanie wspierali go na Majdanie, jak i tych najeźdźców, którzy zawsze wyzywali Ukraińców niedobrymi słowami i snuli plany, jeśli nie całkowitego zniszczenia Ukrainy, to choćby rozerwania jej na strzępy, którymi oczywiście miałaby władać ich „matuszka”-Rosja.
Tłumaczenie maszynowe
Wybór wierszy Wasyla Wasyłaszki opublikowany w „Słowie Proświty” przykuł moją uwagę szczerą troską o los państwowego języka ukraińskiego, oryginalnym obrazowaniem, aforystycznością wypowiedzi, emocjonalnym ładunkiem. Czytam te wiersze studentom Międzynarodowego Uniwersytetu Kijowskiego, gdzie wykładam filozofię, i im są bliskie, a ja widzę, że współczesną młodzież taka poezja zajmuje, skłania do refleksji, nawet do przejścia rosyjskojęzycznych Ukraińców na język ojczysty: przynajmniej wielu nad tym się zastanawia. Szczególnie spodobał mi się wiersz „Na egzaminie z ukraińskiego”, poświęcony mojemu koledze, profesorowi naszego uniwersytetu Iwanowi Juszczukowi. Głęboko zapadły mi w duszę wiersze „Serce Stusa” i „Jeszcze raz o długu wobec Ukrainy…”
Serdecznie dziękuję Państwu za to, że czasopismo publikuje takie wybory w czasie rozpasanej, bezczelnej rusyfikacji mediów, zwłaszcza telewizji, w warunkach przesycenia rynku książki rosyjskojęzyczną czytanką o treści zdeprawowanej, nierzadko też antyukraińskiej. Kiedy czytałem wybór studentom i kolegom, nasunęła nam się myśl, by zaproponować wydawniczemu centrum „Proświta” wydanie zbioru wierszy Wasyla Wasyłaszki o języku. Jako członek Proświty od 1988 roku (przewodniczący organizacji „Proświta” Politechniki Lwowskiej), pisarz i od dawna wielbiciel twórczości tego autora, czytelnik i miłośnik Państwa wspaniałego narodowego czasopisma, chętnie włączyłbym się w popularyzowanie takiej książki w prasie i w radiu.
Oleh Hriniw, doktor nauk filozoficznych, laureat Nagrody im. Ohijenki
Tłumaczenie maszynowe
Bolesław Żłom
Na szczęście nigdy nie zdobędę zwycięstwa w „Koronacji słowa”. „Głupi” intelektualizm nikomu w tym kraju nie jest potrzebny. Tydzień temu pan Jurij Łohusz, prezentując w Ukrinformie kolejny, czwarty finał konkursu, przejęzyczył się: „U nas Camus by nie wygrał”. Portale internetowe rozpowszechniły to zdanie, a internauci wdzięcznie się nim bawili, komentując je. A mnie było smutno. Za poszukiwaniem autorów masowego czytadła zapominamy o literaturze — tej, która otrzymuje nagrodę Goncourtów i Bookera, tej, o której przez kolejne stulecia legiony naukowców piszą artykuły i rozprawy, tej, która ostatecznie tworzy proces literacki. Niestety, tej literatury nasze konkursy i nagrody (wszystkie, łącznie z Szewczenkowską) nie zauważają…
4 czerwca w teatrze im. I. Franki (biedny Kamieniarz!) odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia nagród. Otwierając to wydarzenie, Jurij Łohusz zaznaczył, że przez dziewięć lat istnienia „Koronacji” odkryto setki pisarzy. Powiedziałbym raczej: „pisarzyn”. Ludzi, którzy piszą gęstą, grzmiącą mieszanką surżyku, których czasem „czytają” gospodynie domowe (przykładem żony właścicieli fabryk czekolady) i drobni urzędnicy biurowi. Oto wam spis: Iren Rozdobudko, Larysa Denysenko, Ljuko Daszwar, Halina Wdowyczenko… Niektóre z nich, nota bene, były na sali. Iren Rozdobudko, której nazwisko wielokrotnie padało, tym razem ograniczyła się do skromnej tysiąca hrywien za sztukę. Larysa Denysenko — pisarka, telewizyjna prezenterka i członkini jury w kategorii „Romanse” — wręczała nagrody. Andrij Kokotiucha przed rozpoczęciem ceremonii obejmował się z Rozdobudko i Haliną Wdowyczenko; Halina Wdowyczenko zaś, której powieść „Pół jabłka” uważa się za jeden z hitów ubiegłorocznego sezonu książkowego, wywalczyła pierwszą, główną nagrodę. Ze sceny płynął surżyk, a sala aż śmierdziała stylistyką à la Łoboda… „Antykryzowy hol” przypomniałem sobie nieprzypadkowo. Gdy kurtyna się rozsunęła, wszyscy zobaczyli na scenie… bębny! „To Apokalipsa”, — przemknęła mi myśl. Albo Jerycho — oto zagrzmią te bębny i ostatnia cegła spadnie z żałosnych resztek literatury ukraińskiej…
Wśród tych, którzy „rozdawali słowa”, byli bardzo znani ludzie: przewodniczący Szewczenkowskiej okręgowej administracji państwowej Wiktor Pylypyszyn, przewodniczący Komitetu Szewczenkowskiego Mykoła Żulynśkyj, kompozytor Ołeksandr Złotnyk, producent Eduard Klym, pisarz („honorowy moskal ukraińskiej literatury”) Andrij Kurkow, reżyser filmowy Ołesz Sanin, wydawca Iwan Malkowycz i inni. Pylypyszyn, wręczając nagrodę z własnego fundacji charytatywnej „Dzieci przede wszystkim”, obiecał następnym razem aż trzy nagrody; Złotnyk opowiadał, jak czasem komponuje muzykę do wierszy nieznanych autorów; Sanin żartował. Żartobliwy patos otulał jeszcze parującego trupa literatury smutną mgiełką.
Kto więc otrzymał pierwsze nagrody? W kategorii „Sztuki” wyróżniono H. Botykina z Symferopola, który kulawą ukraińszczyzną oświadczył, że napisał kilkadziesiąt sztuk, ale dopiero teraz zwrócono na nie uwagę. Cóż, jeśli pan H. Botykin pisze tak samo, jak mówi, to brak uwagi dla jego utworów nie dziwi.
Dalej wszystko poszło jak po wyjeżdżonej kolei. W tym roku w „Koronacji” pojawiła się nowa nominacja — „Poezja piosenkowa”. Jak opowiedział pan Łogusz, żona od kilku lat namawiała go, by spróbował też pisać piosenki. I oto — wreszcie. Spróbowali… Jury „Piosenki” prowadził kompozytor Anatolij Matwijczuk. Wyróżnienie „Wybór kompozytorów” otrzymała ługańska poetka Olga Samarcewa. Pierwszą nagrodę niespodziewanie zdobył prozaik Taras Antypowicz. „Ja pier***** zwariowałem”, przyznał ze sceny. Uhonorowana wyróżnieniem kompozycja Antypowicza nazywa się „Jesienny cyberpunk”. Czyżby liryka? W nominacji „Scenariusze filmowe” wśród nagrodzonych znaleźli się autorzy detektywów i horrorów Natalka i Ołeksandr Szewczenkowie oraz Ołeksandr Żownia. Małżeństwo Szewczenków stworzyło scenariusz horroru „StrachoRama” (najpewniej aluzja do znanego serialu animowanego „FuturaRama”). „Mamy nadzieję, że będzie to naprawdę straszne kino”, — zażartował prowadzący. Drugą nagrodę zdobył wspaniały reżyser, dramaturg i niezłomny pisarz Ołeksandr Denysenko. Pierwszą przyznano Wiktorowi Abuzjarowowi za scenariusz o dziwnym tytule „Miłość Frosyny” (dziwnym, bo w języku ukraińskim imienia „Frosia” nie ma, jest „Prisia”; zatem, zgodnie z logiką i ortografią, powinno być „Miłość Prisi”).
Główną intrygą oczywiście była nominacja „Powieści”. Najpierw swój wybór ogłosili wydawcy. „Klub Rodzinnego Wypoczynku” zdecydował się wydrukować powieść Ireny Czernowej (w niej można było rozpoznać jedną z zeszłorocznych zwyciężczyń Łuko Daszwar; Czernowa pochodzi z Chersonia i podczas prezentacji w księgarni „Є” przyznała, że źle mówi po ukraińsku); przedstawiciel Kościoła wypowiedział wiele ciepłych słów o dziele Marii Wład, poświęconym świętemu Józefowi, mężowi Dziewicy Maryi. Mowa pani Wład rozgrzała duszę — ona i Ołeksandr Denysenko byli prawie jedynymi na tej scenie, którzy mówili czystą ukraińszczyzną, a nie suržykiem. Wreszcie trójka zwycięzców. Zostali nimi Jurij Soroka z powieścią historyczną „Iwan Bohun”, Maksym Kidruk z „Meksykańskimi kronikami” (otrzymały również wyróżnienie jako „Najlepsze dzieło o podróżach” od czasopisma „Mandry”) oraz Larysa Wdowyczenko. Oprócz tego, że powieść „Zamek Herburta” zdobyła pierwszą nagrodę, fundacja Arsenija Jaceniuka Open Ukraine wręczyła pani Wdowyczenko certyfikat na przekład jej powieści na dowolny język obcy. Jak wiadomo, jest to jeden z kierunków działalności wspomnianej fundacji (programem kieruje pan Kurkow; tłumaczy się głównie utwory samego Kurkowa, a także Andruchowycza i Dereša). Certyfikat wręczała żona A. Jaceniuka. Pani Łogusz dodała trochę pieprzu i polityki, zauważywszy: „Mamy nadzieję, że to pierwsze wyróżnienie z rąk przyszłej pierwszej damy Ukrainy”. Sala była oszołomiona. Ale tę samą frazę powtórzył również Jurij Łogusz…
Chce się zapytać: komu potrzebna jest ta nagroda? Uznanie? Uczciwy (i prawdziwy) pisarz musi stronić od takiego uznania — gdy glamourowi burżuje „hojnie” odrywają od serca i bankowego konta niewielką sumę i, patrząc z wyższością na „uszczęśliwionego” pismaka, prawią o „odkryciu setki nowych nazwisk w literaturze” albo coś w rodzaju: „podnosimy ukraińską literaturę!” Patos, panowie, pusty patos…
Tłumaczenie maszynowe
Serhij KLYMKO. W skład jury weszli: polski reżyser Krzysztof Zanussi, rosyjski reżyser Aleksandr Proszkin, gruziński aktor Lewan Uczanejszwili, „ulubieniec kobiet” Ivars Kalniņš, Ivan Forgács, krytyk filmowy z Węgier, białoruska aktorka Tacciana Baukałowa oraz Ukrainka Rusłana Pysanka. Festiwal od razu zadeklarował ambitny cel: wspierać kino fabularne, kształtować jego wysoki status społeczno-kulturowy, sprzyjać twórczej młodzieży w sferze kinematografii, wzmacniać więzi kulturowe między krajami uczestniczącymi, popularyzować osiągnięcia narodowej kinematografii. Wśród wydarzeń, oprócz pokazów, były warsztaty uczestników, „okrągłe stoły” dotyczące kwestii produkcji filmowej oraz gala gwiazd kina „Bohdan Stupka zaprasza…”, w której wzięli udział Leonid Jarmołnik, Nikita Dżygurda, Łarysa Kadochnykowa oraz inne gwiazdy ekranu. W programie konkursowym znalazło się 14 obrazów z 10 krajów świata, w tym dwa ukraińskie. Poza konkursem do Kijowa przywieziono taśmy Antona Corbijna, Stevena Soderbergha, Takeshi Kitano, Jewgienija Mitty i innych. Głównym wydarzeniem był przyjazd Petera Greenawaya – brytyjskiego reżysera, malarza, pisarza, zdobywcy nagród festiwali filmowych w Cannes i Wenecji, autora filmów „Księgi Prospera”, „Straż nocna”. Na otwarciu pan Greenaway zaprezentował obraz „Rembrandt. J'accuse”, poświęcony „Straży nocnej”, obrazowi Holendra. Według teorii Greenawaya, w obrazie jest wiele ukrytych treści. Ponadto pan Greenaway wystąpił z wykładem „Nowe możliwości”, który wspólnie z festiwalem organizowała Natalia Żewago, żona ukraińskiego miliardera Kostiantyna Żewago. Peter Greenaway opowiedział o swojej fascynacji mediami cyfrowymi. Multiekranową projekcję artystyczną do muzyki kompozytorów-minimalistów Briana Eno, Philipa Glassa, Davida Langa kijowianie być może zobaczą jesienią. Główna teza reżysera brzmi: „Kino umarło, niech żyje ekran”. Greenaway wezwał, by nie ograniczać twórczości „prostokątną ramką”, a wynajdywać nowe sposoby estetycznego dialogu. Najbardziej niespodziewanym spotkaniem był warsztat Olega Kulika w PinchukArtCentre: artysty-kuratora, performera, znanego jako „człowiek-pies”. Nagi artysta, imitując zachowanie czworonożnego przyjaciela, objechał Amerykę i Europę. Na Ukrainę przywiózł film-historię „Oleg Kulik: Wyzwanie i prowokacja”. W galerii Kulik wygłosił wykład „Doświadczenie liturgii przestrzennej”, w którym podzielił się wizją relacji przestrzeni i sztuki oraz zaprezentował kadry z nowej pracy – inscenizacji teatralnej „Nieszpory Dziewicy Maryi” do mszy Monteverdiego o tym samym tytule, której premiera odbyła się w paryskim teatrze „Châtelet” podczas obchodów jubileuszu „Sezonów Diagilewa”. Uczestniczka festiwalu, argentyńska reżyserka Vivien Imar, która zaprezentowała pracę „Trzy życzenia”, podczas konferencji prasowej opowiedziała o swoim ukraińskim pochodzeniu. „Moi dziadkowie pochodzą z Odessy, ich prawdziwe nazwisko to Chmara”. Reżyserka podzieliła się wrażeniami ze spacerów po Kijowie: „Zobaczyłam wreszcie na Ukrainie to, co znałam ze zdjęć”. Z czternastu konkursowych obrazów jury postanowiło wyróżnić dziesięć. Główną nagrodę otrzymał film Gorana Markovicia „Turneja”. Według słów członków jury, była to jednogłośna decyzja. Nagrodę za najlepszą pracę reżyserską otrzymała Paula Hernández z Argentyny, która zaprezentowała na festiwalu obraz „Deszcz”. Jest to jej szósta praca. Brytyjczyk Lol Crawley otrzymał nagrodę za najlepsze zdjęcia w filmie Duayne’a Hopkinsa „Better Things”. Według opinii niektórych widzów, był to najsmutniejszy film. Wyróżnienie za najlepszą muzykę do filmu zdobyli Niemcy Christoph Blaser i Steffen Kahles („Fińskie tango”). Najlepszym wykonawcą roli męskiej uznano Antonio Birabenta za udział w obrazie „Trzy życzenia” (Argentyna). Nagrodę za najlepszą rolę kobiecą podzieliły Swietłana Kriuczkowa i Swietłana Swirko (film „Księżyc w zenicie”, Rosja). Aktor Liubomiras Laucevičius („Vogelfrei”) został uznany za najlepszego wykonawcę roli męskiej drugoplanowej, a Danuta Stenka z Polski – żeńskiej („Jeszcze raz”). Z dwóch zaprezentowanych rodzimych obrazów uznanie zdobył jeden – „Kontrakt” Wiry Jakowenko nagrodzono dyplomem „Za dobry zespół aktorski”. Nagrody otrzymali też organizatorzy festiwalu: Bohdan Stupka został honorowym obywatelem Kijowa, a przewodniczący jury Krzysztof Zanussi otrzymał Order Jarosława Mądrego V klasy. Niestety, nie obyło się bez niedociągnięć. Osobna historia to przyjęcie reżysera – podczas ceremonii prowadzący nazwali go panem Greenwellem. Czas zapowiedzianego wykładu znacznie się wydłużył, ponieważ technicy nie mogli podłączyć komputera reżysera do projektora, a potem do głośników, przez co Peter Greenaway publicznie zauważył: jeśli ktoś zamierza robić festiwal filmowy, to musi zadbać o należyte przygotowanie techniczne. Brytyjczyk był również zmuszony przypominać służbie prasowej festiwalu o zasadach zachowania wobec przedstawicieli mediów. Z jakiegoś powodu organizatorzy nie zapomnieli o „wieliczi russkowo orużyja”: na ceremonii otwarcia brzmiała rosyjska piosenka „Wasza swietłost”, a na zamknięciu – piosenka z filmu „Kadety”, który sławi heroikę imperium końca XIX wieku. Chciałoby się również zaznaczyć prowincjonalny poziom prowadzenia ceremonii z wykonawcami w rodzaju karaoke oraz występem Żoryka Delijewa z Borysem Barskim. Festiwal odbył się w teatrze imienia I. Franki, kinie „Żowteń”, Domu Kina, PinchukArtCentre oraz galerii „Ławra” w ramach festiwalu „I Love Kiev”, poświęconego Dniu Miasta, który połączył kino, fotografię, muzykę i malarstwo. Ciekawe, że podczas ceremonii brzmiała muzyka z filmu „Idealne miejsce”, który nie brał udziału w festiwalu, napisana przez amerykańskiego awangardzistę Mike’a Pattona. Na końcowej konferencji prasowej generalny producent Fedir Krat oświadczył, że Kijowski Międzynarodowy Festiwal Filmowy obowiązkowo odbędzie się i w przyszłym roku, już formuje się skład jego uczestników i obrazów. Członkowie jury wyrazili chęć wzięcia na siebie odpowiedzialnej roli sędziów jeszcze nie jeden raz. Według słów organizatorów, na następny Kijowski Międzynarodowy Festiwal Filmowy pieniądze będą – w tym roku wydarzenie kosztowało cztery miliony hrywien, które udało się zebrać mimo kryzysu finansowego. Kijowski Międzynarodowy Festiwal Filmowy otworzył jego prezydent, narodowy artysta Ukrainy, dyrektor artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia I. Franki Bohdan Stupka. Niektórzy mogą wspomnieć poprzednika Kijowskiego festiwalu – festiwal filmowy „Złoty Bryg”, który wyrósł z berdiańskiej „Brygantyny”, gdzie Bohdan Sylwestrowycz jest tak samo prezydentem. Organizatorem pierwszego Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego stało się centrum producenckie „Art-pro”, które również wspierało „Bryg”. Na ceremonii otwarcia Stupka paradoksalnie ochrzcił festiwal „Dojrzałością” w przeciwwadze do „Mołodosti”, która ma już solidną historię, i wyraził nadzieję, że wkrótce stanie się on festiwalem kategorii „A”.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl MARUSYK. Fotartyści wielu krajów chcieli jeszcze raz potwierdzić marzenie Fausta: „Chwilo, trwaj!”. 6 czerwca galeria fotograficzna Wasyla Pyłypjuka wspólnie z Lwowską Obwodową Organizacją Społeczną „Centrum Inicjatyw Lwowszczyzny”, przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, przeprowadziła. Kateryna Łomonosow (Izrael). „Październik już tu jest”. Sudip Roukhoudhuri (Indie). „Poranna modlitwa”. Wasyl Pyłypjuk. Pierwszy międzynarodowy salon fotografii artystycznej „Światło i Cień — 2009”. Wydarzenie odbyło się pod patronatem Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej przy UNESCO (FIAP) — największej i najbardziej autorytatywnej organizacji w dziedzinie sztuki fotograficznej. Fotosalon poświęcono tematyce odzwierciedlenia w fotografii nieprzeciętnych chwil sportów ekstremalnych i sytuacji ekstremalnych w sporcie, sytuacji nadzwyczajnych, a także humoru. Do udziału zaproszono profesjonalnych fotografów, fotoamatorów, kluby fotograficzne oraz stowarzyszenia fotograficzne z Ukrainy i świata. Etap przygotowawczy i przyjmowanie prac konkursowych trwało do końca marca, a już w kwietniu komisja konkursowa wybrała najbardziej godnych zwycięzców według standardów FIAP. Do jury fotosalonu zaproszono fotoartystów o światowej sławie. W szczególności przewodniczący jury — Serhij Busłenko (Ukraina), wśród członków — Mykoła Tynkaluk (Ukraina), Willy A. Süss (Luksemburg), Herbert Gmeiner (Austria), Jörg Müller (Niemcy). Autorów najlepszych prac nagrodzono medalami FIAP oraz medalami fotosalonu „Światło i Cień”, a także dyplomami Narodowego Związku Fotoartystów Ukrainy. Planują wydać katalog, do którego wejdą najlepsze fotoprace. W ramach fotosalonu — przeprowadzenie akcji charytatywnej „Oczami przyszłości” na rzecz odnowienia dziecięcych kółek fotograficznych w obwodzie lwowskim, skierowanej na włączenie dzieci i młodzieży w życie kulturalno-artystyczne kraju oraz wychowanie nowego pokolenia fotartystów. Jak zaznaczył laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący fotosalonu Wasyl Pyłypjuk, ten fotosalon stał się pierwszym wydarzeniem takiego poziomu na Lwowszczyźnie, a jego tematyka sprzyjała przyciągnięciu jak najszerszej publiczności. Otrzymanie prawa do przeprowadzenia salonu FIAP — to jednocześnie uznanie, zaszczyt i odpowiedzialność. Co roku na świecie organizuje się około 130 fotosalonów, w których biorą udział czołowi fotomistrzowie z wielu krajów świata. Dzięki temu projektowi organizatorzy dążyli do zapoznania mieszkańców Ukrainy ze światem fotografii artystycznej, zwrócenia uwagi społeczeństwa na ten szczególny rodzaj sztuki, a także pomocy młodym talentom w zaistnieniu. Dlatego wydarzenie bez wątpienia stało się znaczącym wydarzeniem w życiu artystycznym i społeczno-kulturalnym nie tylko Lwowa, ale i całej Ukrainy, przyczyni się do podniesienia wizerunku naszego kraju wśród światowej wspólnoty kulturalnej. Jak poinformował inicjator i organizator akcji fotoartystycznej, profesor, autor 65 fotoalbumów Wasyl PYŁYPJUK, na konkurs dzięki UNESCO przedstawiono ponad trzy tysiące fotografii z 39 krajów świata. Jury wyróżniło najlepszych: złoci medaliści Taras Hołowa, Serhij Neupokoiew (Ukraina), Jacek Świcz (Polska), Dina Bova (Izrael), Tran Fong (Wietnam), Bob Norris (Anglia), Achim Kopf (Niemcy), Luis Alberto Franke (Argentyna), Romain Nero (Luksemburg), Maciej Dubiński (Polska). Marzenie Goethego o szczęściu zatrzymanej chwili wcielili nie tylko malarze, ale i fotartyści. Przez miesiąc lwowianie i goście miasta mają możliwość poczuć chwilę w spojrzeniach mistrzów. Wołodymyr Pyłypjuk (Ukraina). „Zwiastuny radości”. Dyplom Narodowego Związku Fotoartystów Ukrainy. Tran Fong (Wietnam). „Spojrzenie”. Złoty medal fotosalonu „Światło i Cień”. Andrij Zołoczewski (Ukraina). „Nostalgia”. Grand Prix fotosalonu „Światło i Cień”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ołeksandr Łytwynenko, zdjęcia autora
Spacerując nabrzeżem Dniepru w Hidroparku, natrafiłem na niezwykły plac, gdzie pod gołym niebem stoi ponad sto sprawnościowych przyrządów do ćwiczeń. Taką „siłownię” trudno znaleźć w Kijowie nawet za duże pieniądze. A tutaj – bezpłatnie, ćwicz do woli. Nic dziwnego, że na placu zawsze jest tłoczno. Tego cudu jednak dokonał nie mecenas-bogacz, lecz skromny naukowiec Instytutu Cybernetyki im. W. Hłuszkowa Jurij Kuk. Z jego inicjatywy umysłowi entuzjaści zaprojektowali i zespawali z metalowego złomu przemysłowego różnorodne urządzenia do ćwiczenia mięśni pleców, nóg, rąk i innych. Aby utrzymywać porządek na placu i wykonywać nowe obiekty sportowe, zorganizowano społeczną organizację charytatywną „Sport dla wszystkich”, która utrzymuje się z datków stałych bywalców. Przewodniczącym wybrano Jurija Wasylowycza, który codziennie daje przykład młodzieży, ćwicząc na placu.
Taka aktywna postawa obywatelska to rodzinna tradycja Kuków, choć rodzinę Jurko odnalazł dopiero w wieku czternastu lat. Jego dzieciństwo upłynęło w domu dziecka w Doniecku. Sierociniec to zawsze dom instytucjonalny, choćby go nie wiadomo jak ozdabiano. W powojennych latach żyło się tam biednie. Jednak w domu dziecka Jurkowi zaszczepiono poczucie kolektywizmu. Dzieci instynktownie trzymały się razem, dzieliły się ostatnim. Samolubnych egoistów wśród nich nie było. Czasem Jurij, jak i inni koledzy z klasy, zastanawiał się: kim są jego rodzice? Skąd on pochodzi? Chłopiec kończył czternaście lat, gdy wezwano go do dyrektora domu dziecka. Ten wyciągnął do niego dobrej jakości ubranie: „Bierz, w domu nie sprawią ci takiego”. Chłopiec nie zdążył się opamiętać, gdy do niego podszedł
...mówiła nieznajoma kobieta: „Jestem twoją matką! Ty...” Razem z nią i mężczyzną, jak się później okazało, pracownikiem KGB, przyjechał do Kijowa. Jak dziś pamięta Jurij Wasylowicz ten dzień, kiedy weszli do zalanego słońcem pokoju, gdzie siedział niewysoki, zgarbiony mężczyzna w wytartym niebieskim garniturze. To był jego ojciec, Wasyl Stepanowicz Kuk. Zaczął mówić do syna po ukraińsku, językiem, którego Jurko dotąd nie słyszał. Chłopiec długo nie mógł zrozumieć, dlaczego jego rodzice tak często tracili nawet drobną pracę techniczną. Dlaczego „osobist” w Instytucie Cybernetyki, gdzie Jurij zaczął pracować po ukończeniu Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego, odnosił się do niego wrogo. Dopiero w czasach pierestrojki Gorbaczowa Jurij dowiedział się, kim naprawdę byli jego rodzice.
Wasyl Stepanowicz Kuk był jednym z głównych dowódców Ukraińskiej Armii Powstańczej, kierował jej działalnością w obwodach kamieniecko-podolskim, winnickim, kijowskim i żytomierskim. Po śmierci Romana Szuchewycza przejął dowództwo UPA. Po rozgromieniu podziemia ukraińskich nacjonalistów Wasyl Stepanowicz spędził siedem lat za kratami kijowskiego więzienia. Przebywała tam również jego żona, matka Jurija, Uljana Nykyforiwna Kriuczenko. Dopiero po wielu latach dowiedzieli się, że brata i rodziców Wasyla Stepanowicza, którzy nie bali się przygarnąć małego Jurka, aresztowano i wywieziono na Syberię jako „wrogów ludu”. Dziadek Stepan już nigdy nie wrócił z stalinowskich obozów koncentracyjnych...
Obecnie Jurij Wasylowicz pracuje w Instytucie Cybernetyki nad tworzeniem sztucznej inteligencji. W wolnym czasie nie może obejść się bez uprawiania sportu na świeżym powietrzu, zachęcając do zdrowego stylu życia młodzież. Obawia się jednak, że w najbliższym czasie jego placyk mogą zniszczyć chciwi na stołeczną ziemię deweloperzy. Dlatego już teraz wraz z innymi entuzjastami myśli, jak go obronić.
Wasyl Stepanowicz Kuk, który złożył życie w walce o niepodległość Ukrainy, zmarł w zeszłym roku w podeszłym wieku. Jego syn Jurij również na swój sposób służy ojczyźnie i rodzinnemu miastu.
Tłumaczenie maszynowe
Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest podanie odniesienia do „Słowa Proświty”.
Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, z uwzględnieniem usług pocztowych: na miesiąc — 4,27 hrn, na 3 miesiące — 12,36 hrn, na 6 miesięcy — 23,42 hrn.
0 9 0 2 3
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Rejestracyjne świadectwo KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny Irina SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279!49!47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270!55!57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278!63!69 Skład komputerowy Irina SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278!63!69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279!39!55 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279!41!46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301223 Nakład w czerwcu — 24 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe