Strona · s. 14strona oryginału ↗
BOŻA POSŁANNICZKA W ŻYCIU UKRAIŃCÓW
Слово Просвіти, №23 за 2011 рік
Mykoła CYMBALIUK
POSZEDŁBYM NA PSZCZELARZA — A powiedzcie mi wujku — dopytywałem starszego mężczyznę, który przywiózł na sprzedaż niewielkie drewniane domki dla niestrudzonych pracownic — jaki najlepszy ul mam wybrać dla pszczół? Taki, żeby im się w nim dobrze wiodło i żeby dużo miodu można było brać. — E-e-e, człowieku dobry… — niespiesznie zaczął tamten. I zaczął zaginać palce u rąk: — Dopóki nie będziecie wiedzieli, ile nóżek i oczu ma pszczoła; biologii jej ciała; jak i o czym rozmawiają między sobą; co lubią, a czego nie; ile, gdzie i czym się żywią; jak wychowują dziatwę; na co chorują, co jest tego przyczyną i jak je leczyć; będziecie prowadzić obserwacje fenologiczne i, co najważniejsze, nie będziecie chciwi i nie będziecie siedzieć jak truteń na karku u pszczół — o, wtedy wzbogacicie się nie tylko miodem, ale i duszą. Ta prostolinijna filozofia doświadczonego pszczelarza jak najlepiej świadczy o tym, że pszczelarstwo nie jest wcale taką prostą sprawą. Samego pragnienia mało. Sprawa ta wymaga doprawdy szerokiej wiedzy z zakresu zoologii, botaniki, chemii, medycyny, stolarstwa i tak dalej. Nie ostatnie miejsce zajmuje ekonomia. I pytanie tutaj nie tylko w elementarnych obliczeniach: opłaca się czy nie opłaca. Oglądając wystawę, na którą z reguły zjeżdżają się z całej Ukrainy pszczelarze i przedstawiciele przedsiębiorstw obsługujących branżę, zwróciłem uwagę na ceny. Aby rozpocząć własną działalność — zorganizować pasiekę — początkujący musi wyłożyć okrągłą sumkę. Tak więc ul, w zależności od systemu (wielokorpusowy, dadanowski, ukraiński itd.), kosztuje od 450 do 600 hrywien, pakiet pszczół (cztery ramki) — 600, płodna matka — 300, ramka (a potrzeba ich na rodzinę 20—40) — 2,50, arkusz węzy — 7 hrywien. Czyli koszt jednej pszczelej rodziny z ulem wyniesie około 2000 hrywien. A przecież potrzebny jest jeszcze sprzęt pszczelarski, leki dla pszczół… Zysku zaś nie ma co oczekiwać w pierwszym roku. Ten sam pszczelopakiet musi jeszcze przez lato urosnąć w dużą rodzinę, zdolną zapewnić sobie i gospodarzowi produkty, bezsprzecznie cenne. W warunkach obfitego pożytku (i to nie jednego) pszczelarz otrzymuje średnio 20 kg miodu. Jego wartość rynkowa dzisiaj to 1200—1300 hrywien. Wielki miód kocha koła, czyli trzeba pasiekę podwozić do kwitnących roślin miododajnych — akacji, lipy, zasiewów gryki, nostrzyka, esparcety i tak dalej. To odbija się również na kosztach własnych. Do tego nasz rynek wewnętrzny wciąż jest anemiczny. Przyczyna — niska siła nabywcza Ukraińców. Także nieznajomość przez ludzi leczniczych i odżywczych wartości produktów pszczelich odgrywa tutaj nie ostatnią rolę.
I ZŁOTO TAM JEST Dawno wiadomo, że ludzie, którzy przynajmniej od czasu do czasu spożywają miód, mniej chorują, mają wyższą wydajność pracy, są znacznie wytrzymalsi, nie tak szybko się starzeją. Ktoś zauważy, że niby taki sam wpływ ma glukoza, cukier itd. Ale w rzeczywistości to zupełnie nie tak! Po pierwsze, glukoza i cukier to substancje syntetyczne. W bogatszych krajach, nawiasem mówiąc, nazywają je „białą śmiercią”. Jeśli glukoza, trafiwszy do organizmu człowieka, od razu wchłania się do krwi, to cukier jeszcze wymaga obróbki — rozszczepienia. Czyli, aby otrzymać energię, organizm musi zużyć część własnej energii. Natomiast miód, który jest czystym żywym produktem, jej nie potrzebuje. Trzeba wiedzieć, że trafiwszy do ust, miód od razu wchłania się przez nabłonek jamy ustnej. Nie wymaga trawienia w żołądku. Miód zawiera enzymy. To ten cudotwórczy eliksir życia, którego przez wiele wieków szukali alchemicy średniowiecza. Przyswajanie przez organizm pożywienia odbywa się właśnie dzięki enzymom. Bez nich organizm po prostu zginąłby nawet w warunkach najbardziej kalorycznego odżywiania. Mało kto wie, że pod względem składu mineralnego ludzka krew i miód są prawie identyczne. Oprócz powszechnie znanych magnezu, wapnia, potasu, sodu, żelaza i mnóstwa innych soli, w skład miodu wchodzą także rzadkie — srebro, cyrkon, gal, złoto… Bogaty jest on również w kwasy organiczne. Zawiera witaminy, substancje antybakteryjne i przeciwpleśniowe, fitoncydowe, hormonalne, przeciwcukrzycowe, które są tak niezbędne człowiekowi. Cóż tu mówić: nawet sadzonki czy gałązki potraktowane roztworem wodno-miodowym lepiej się przyjmują i rosną. Więc co dopiero mówić o dzieciach. O jego cudotwórczych właściwościach wiedział jeszcze Awicenna i szeroko wykorzystywał je w praktyce leczniczej. A o zdumiewających właściwościach miodu, zapobiegających gniciu, wiedzieli już Asyryjczycy, Egipcjanie, nie mówiąc już o Grekach czy Rzymianach. Aleksandrowi Macedońskiemu, opowiadają historycy, dostarczano świeże mięso na tysiące kilometrów w 30—40-stopniowym upale. Kiedy kucharze zmywali z niego warstwę miodu, było świeżutkie!
NIE WSZYSTKO SŁODKIE TO MIÓD Na miejskich targowiskach, w supermarketach, a także na wsi bez problemu można kupić słodkie produkty. Niestety, daleko nie zawsze są one jakościowe. Zdarzają się prymitywne podróbki. Sprytni handlarze z branży pszczelarskiej sumieniem się nie przejmują. Prześcigają się w oferowaniu towaru niemal dwa razy taniej. Dzisiaj litrowy słoik miodu pierwszej klasy (1,5 kg), na przykład, kosztuje około 100 hrywien. Handlarze zaś, dokarmiając pszczele rodziny syropem cukrowym, otrzymują niby-miód. Albo odwirowują niedojrzały, z zawyżoną zawartością wilgoci. I sprzedają za 60—70. Pod względem koloru, zapachu i innych wskaźników mało czym będzie się różnił od naturalnego. Aby ustalić definitywnie fałszerstwo, potrzebna jest dokładna analiza laboratoryjna. Powiedzcie: a kto będzie ją robił, kupiwszy jeden słoiczek? Dlatego kilka rad dla tych, którzy nie chcieliby dać się nabrać. Jakość miodu określa się według kilku parametrów: koloru, zapachu, smaku, pochodzenia (z kwiatów jakiej rośliny został zebrany), lepkości i krystalizacji. Najwyżej cenione są u nas, zwłaszcza na rynku światowym, jasne miody: z akacji, szałwii, facelii itd. Mają one ledwo wyczuwalny zapach, rzadką konsystencję, prawie nie krystalizują się przy stałej temperaturze w granicach 25
stopni. W niższej temperaturze zamieniają się w masę przypominającą smalec. Miody z gorczycy, rzepaku, esparcety, słonecznika, gryki krystalizują się szybko. Ich kolor waha się od jasnego żółtego, złotawego do ciemnobrązowego (gryczany). Smak również jest różny: łagodnie kwaśny (rzepakowy), „drapie w gardle” (gryczany). Trzeba jednak powiedzieć, że miody monofloralne, czyli zebrane z jednego gatunku roślin, spotyka się bardzo rzadko. Zazwyczaj są to miody polifloralne — zebrane z kwiatów kilku roślin kwitnących jednocześnie. Nadaje im to szczególny, wyrafinowany smak. Doświadczeni pszczelarze często sami uciekają się do kupażowania, czyli mieszają kilka odmian. I uzyskują, niczym winiarze, ten czy inny miód o niepowtarzalnym bukiecie. Jednak każda odmiana naturalnego miodu ma wspólny zapach i smak wosku. Miód musi być odstały w plastrach, zapieczętowany, nadmiar wilgoci usunięty. Jeśli kupujesz miód płynny, kapnij go na paznokieć kciuka. Pod warunkiem, że na dworze nie ma upału pod 40 stopni, nie rozleje się, lecz utrzyma kształt kropli. Albo nabierając go, można go jak nitkę nawijać wokół łyżki — słodka nitka nie będzie się przerywać. Ale najlepiej, oczywiście, mieć znajomego pszczelarza. Z reguły ludzie ci są nie tylko zakochani w swojej pracy, ale też uczciwi, porządni, sumienni. Więc nie trzeba być głębokim psychologiem, żeby to zrozumieć. Tak jak i tego, że w każdej rodzinie znajdzie się czarna owca. I jeszcze jedna rada dotycząca przechowywania tego cennego produktu. Miód jest higroskopijny. Najlepiej przechowywać go z dala od światła i w szklanym naczyniu. Szczelnie zamykać, bo jak gąbka chłonie otaczające zapachy. Nie podgrzewać powyżej 45 stopni Celsjusza, bo w takiej temperaturze traci swoje właściwości lecznicze i smakowe. A w ogóle trzeba wiedzieć, że prawdziwy miód bez dostępu powietrza może być przechowywany, nie tracąc swoich właściwości, przez wieki. CHLEB PSZCZELI Czy kiedykolwiek go jadłeś? O, wiele straciłeś. Bo miód dla pszczoły to pokarm węglowodanowy, a białkowy — pierzga. To właśnie ją nazywają chlebem pszczelim. Jest to zebrany z kwiatów drzew i traw pyłek, przetworzony według specjalnej pszczelej technologii, zakonserwowany i zalany miodem w komórkach plastrów. Począwszy od wczesnej wiosny aż do późnej jesieni przygotowują go niestrudzone pracownice. Normalna pod względem wielkości rodzina potrzebuje do dwóch pudów. Od pradawnych czasów ludzkość ją ubóstwia. Znali ją wszyscy narody i narodowości na prawie wszystkich kontynentach. Narodowy folklor Ukraińców obfituje w mnóstwo przysłów, powiedzeń, zagadek, legend i pieśni, w których centrum jest ona. Jej majestat towarzyszy człowiekowi od narodzin aż do końca ziemskiej drogi. Nie my, a to małe stworzenie opiekuje się nami, wydawałoby się, najpotężniejszymi, najmądrzejszymi. Bo prawdziwym gospodarzem tej ziemi jest właśnie ta niestrudzona pracownica. Choćby dlatego, że pojawiła się, jak twierdzą naukowcy, 56 milionów lat przed pojawieniem się naszego pierwotnego przodka. Co znaczy ona dla nas przez wieki i jakie miejsce zajęła w naszym życiu? Wszystko to starałem się zrozumieć w Kijowie, w Teofanii, na corocznej wiosennej wystawie-jarmarku „Pszczelarstwo-2011”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
