Strona · s. 8strona oryginału ↗
Wołodymyr SWIDZIŃSKI (1885—1941) Łowca tego, co niewidzialne i niemożliwe
Слово Просвіти, №23 за 2012 рік
Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ
Tak ostro patrzę, A widzę tylko widzialne, Tylko możliwe… W. Swidziński
Albinos wśród ukraińskich poetów swojego pokolenia. Nie sposób znaleźć innego poety, który nieobecność w swoim czasie doprowadził, rzec by można, do takiego stopnia doskonałości. I przy tym bez żadnych wysiłków woli. Bez demonstracji.
* * *
Teraźniejszość! Jak chatka z kart, Upadasz od powiewu westchnienia, Od ruchu warg — a zawsze niewzruszona. Teraźniejszość! Złotogranna świeca, Co każdą chwilę spala się bezustannie Na słonecznym tronie, a jednak Stoi na nim od wieku do wieku!
Moje “teraz”! Ty przecież i wtedy było, Kiedy całowałem kochane ciało, I dziś jest, kiedy w ziemi głębokiej Do niego śmierć ustami przywiera. Ty — dzień i noc, początek i koniec. Strzała i cel, wiosna i więdnięcie. W tobie szukałem i w tobie znajduję, W tobie byłem młody i w tobie się starzeję.
O dziwna chwilo! Jak przez koral korali, Przez ciebie nitka czasu przechodzi, To złota, to czarna, to bezbarwna. Nic nie istnieje, oprócz ciebie, Ale i ciebie nie ma. Usta nie zdążą Ciebie nazwać, jak znikasz ty.
Oto ja prowadzę o tobie pieśń tę: Jeszcze dźwięk nie umarł, a ty już na wieki Odbiegłaś od narodzin jego, Już ty oddzieliłaś się od słowa, Które ja właśnie wypowiedziałem. Przyszłość Tobą się stała — i odstąpiła w dawne. 26.X.1937
* * *
Przejrzysty styczeń niebo otworzył I znów światło światu objawił. Srebrzy się horyzont w delikatnej mgle; Szeroko dzień rozdał błyszczące krawędzie, I ja patrzę — i wszystkie szczęśliwe dni, Co spopielały w słonecznym ogniu,
duszy, samoczwitne ziarna, jeśli skorzystać z jego własnego określenia. Stamtąd też metafizyka, kosmogoniczne przejrzenia, transcendentalne olśnienia, ogólnie psychologiczna prawda, która jest niezależna od bieżączki, bo skrojona na wszystkie czasy. To ważne zapamiętać, ponieważ poetę ogłaszano będącym poza czasem i przestrzenią. Są dwa rodzaje dysydentyzmu: zewnętrzny, który wymaga publicznego gestu, i dysydentyzm jako organiczna forma istnienia. Swidziński — organiczny, choć latentny dysydent. W tym nie ma sprzeczności. On jest dysydentem już dlatego, że jest panteistą. Jego stosunki z przyrodą — to stosunki z Absolutem w demonicznej epoce walki z Bogiem.
Żaden z ukraińskich liryków nie przejmował się tajemnicami życia i śmierci tak, jak ten inteligentny, pokorny w codzienności i zuchwały w swoich zanurzeniach w atmosferę, gdzie brakuje tlenu, człowiek. On, który całe życie szukał “życiodajnej wody”, próbował “połączyć niebo i ziemię, jak dwie łagodne dłonie” i ufnie wyznawał “miło mi w samotności”, “moja radość samotna i zagubiona”, — jednocześnie w pełni poznał i to, co sam nazywał “żelazem samotności”. Pragnąc przeniknąć w “tajemnicę zachodnich granic”, z przykrością nie raz był zmuszony uznać swoją bezsilność: “…a widzę tylko widzialne, tylko możliwe”. Z przykrością, bo jako poeta prawdziwy, uświadamiał sobie: bajka tworzy
Cień wysokiego domu Pochłonął plac.
Przybliża zmierzch, Milknie wiatr-bajkopisarz... Chłodek więdnięcia Obejmuje bulwar.
Lśni zachód świąteczny, Jak kwitnie łęg; W kawiarni mleczny Rozpuścił się ogień.
Delikatnym płomieniem kanna Wśród skweru płonie. Chwila życia niewysłowiona Nieodczuwalnie leci. 9.X.1940
* * *
* * *
Zbiera ranek Cienkie płótna mgły. Pachnie czereśnia, Biała czereśnia.
Do domu, domu Sadami wije się droga… Jak twoje oczy Młodo świeciły.
Idę sadami, A pamięć pełna ciebie. Pachnie czereśnia, Biała czereśnia.
* * *
Jak deszczu migotanie przejrzyste Pochłania głucha trawa, Tak co chwila rozpada się gwieździście, Rozsypuje się sieć życiowa.
Odeszłaś ty z pociemniałego świata W tajemnicę zachodnich granic, I rozwiał wieczorny wiatr Woń twoich czystych szat.
I spoczęło księżycowe lśnienie Na pochylonym kłosiu w nocy, Jak główka twoja jasnowłosa Spoczywała mi na ramieniu.
Gdzieś strumieni się w nieznanej krainie Ognistej rzeki nurt. Przyjdzie czas, i zapomnę w pustyni Miły głos, kochane imię.
Wyjdę z koła twojego złotego. Lecz nie zgaszą nigdy lata Gwiezdnego światła wokół serca mojego, Śladu niebieskiego twojej ręki.
I jaśnieje, rośnie, rozsypując się, I gęstnieje każdą chwilę. Podnosząc się, rozchylając się, Tysiąckrotnie drży.
Jeszcze pielęgnujemy, przyjaciele, jeszcze świecimy się Chwiejnym, trzepotliwym ogniem. Sieć drgnie — i my posypiemy się I, jak krople w trawie, przepadniemy.
* * *
W płomieniu byłem od początku I w płomień znów wrócę… I jak ten węgiel w piecu W burzliwym płonięciu znika, Tak rozniosą, rozrzucą Słoneczne wichry w pasma błyszczące Spalone ciało moje. I tam, nieświadomy, nieznany, Miriadą bezmyślnych cząstek Spotkam się znów z tobą, Kiedyś — jak i ja — żywą. Miriadą bezmyślnych cząstek Z rozsypanym pyłem pyłku ziemskiego. I nie powie nam, nie powie nic, Jak w czasie niezgłębionym, W świecie zaginionym, Dwa listki na jednym drzewie, My zapłonęliśmy kiedyś, I zaczarowanym wzrokiem ujrzeliśmy Kwiat ognisty nad sobą, I rozkwitliśmy w jego świetle łagodnym, I niewolnicy woli jego Tak bezumnie, tak drżąco Wyrywali się sercem do serca, Nie powie nam, nie powie nic.
* * *
Stanąłem nad brzegiem. Mój czółen Leżał spokojnie na wodzie. Gdzieś słońce wschodziło wtedy, Rosnącym blaskiem świat był pełen.
I dzień, zrodziwszy się, otwierał Dzwoniące rurki powoju*, Który nieprzerwaną ścianą Przeciwległy brzeg oblewał. One były i pod wodą, Tam obficie odblask ich leżał.
Z urwiska czapla przeleciała, Zaskroniec zwinnie przepłynął rzekę: Złotogranna, na listku Obok mnie kropla drżała.
I miły Tiasmyn smukle biegł, Z wesołym bełkotem powitania Tam, gdzie wstało słońce świata; I, jak dziecko, dziewanna Patrzyła prosto w oczy latu I napatrzeć się nie mogła. 2.III.1940 ——————— * Powój — roślina
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
