Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Petro Perebyjnis: „Pielęgnuję złote ziarno, zdolne przebić płytę nagrobną”

Слово Просвіти, №23 за 2012 рік

Są ludzie, od których obecności relacje, atmosfera i woda stają się czystsze, a gleba — bardziej czarnoziemna. I to niezależnie od tego, że ktoś o nich nawet nie słyszał. Ci ludzie istnieją i niewidocznie wpływają na jakość naszych dusz i naszego życia. Bez nich wszystko utonęłoby w demonicznej czerni zła. Wśród nich jest poeta Petro Perebyjnis, który mógłby być pierwowzorem Małego Księcia Francuza Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Jest on do dziś dziecinnie romantyczny, szczery, delikatny, skromny, sumienny — „człowiek bez skóry”. Lecz jego bezpośredniość-naiwność jest przeniknięta taką mądrością-przenikliwością, że aż strach bierze — on zdumiewająco rozumie, gdzie się znajdujemy, dokąd zmierzamy i co możemy osiągnąć. Tak, Petro Perebyjnis to poeta-liryk ze swej głębokiej istoty, całe życie oddany Poezji, nie sposób wyobrazić go sobie jako dezertera do innych gatunków, powiedzmy, do powieści czy pamiętników (choć jest autorem sztuki, a i w niej dobra połowa to poezja), codziennie wyostrza poetyckie wersy, fanatycznie udoskonala napisane (powiedzmy, tomik „Pszeniczny zegar”, za który Petro Perebyjnis otrzymał Nagrodę Szewczenkowską, do dziś nabiera innej jakości i wyglądu, bo nie ma granic udoskonalaniu), a przy tym jego serce jest otwarte na wszystkie tragiczne przemiany na Ukrainie i w świecie. On nie tylko konstatuje, on szuka rozwiązania i leczy słowem wszystkich tych, którzy są zdolni obecnie czytać poezję. Petro Perebyjnis jest tam, gdzie kipi piękne słowo i sztuka — na prezentacjach książek, na otwarciach wystaw literackich, na wydarzeniach międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka, w jury konkursów literackich… Charakterystyczne są pasje poety — muzyka klasyczna i lotnictwo. Witamy pana Petra z okazji urodzin — 75-lecia! Życzymy zdrowia i poetyckiej inspiracji! Wołodymyr KOSKIN, zdjęcie autora — Petrze Mojseowyczu, niech kamertonem naszej rozmowy będą takie Pańskie słowa: Stoję wśród wszystkich moich krewnych o krwi kalinowej. Jednych — już nie ma, innych — jeszcze nie ma. A ja żyję. Łączę niebo i trawę. „Kim jesteście, prapradziadowie?” — wołam. „Kim jesteście?” — i powraca echo. I tajemnicę Lete pochłania… Poetę tworzy własna biografia, rodzinne niebo i ziemia, ludzie wokół. Więc jakie kamienie milowe-wydarzenia i ludzie skłoniły Pana do pójścia poetycką ścieżką, która „w niebo zawraca”? — Moja poezja — moje życie. To moja czarna podolska ziemia, bez której nie sposób wyobrazić sobie planetę. To mój dawny rolniczy ród, bez którego nie sposób wyobrazić sobie ludzkość. Mało powiedzieć, że kocham swoją ziemię. Przyrosłem do niej sercem i krwią. Mało powiedzieć, że kocham swój kozacki ród, żyję jego nieskończonym pracowitym losem, oddycham życiodajną dumą z niego. Mój dziadek Feodosij Danyłowycz Perebyjnis był prostym chłopem, ale bardzo kochał książki. Stale szukał, gdzie można coś przeczytać o Maksymie Perebyjnosie-Krywonosie. Dziadek zdołał policzyć, że przez trzysta lat po Maksymie (a to tylko kilka pokoleń) innej linii rodowej Perebyjnisów nie było. I rzeczywiście, potwierdza to niedawno opublikowany „Rejestr Wojska Zaporoskiego”. Zatem jesteśmy bezpośrednimi potomkami legendarnego kozackiego pułkownika, pobratymca i współpracownika hetmana Chmielnickiego. A i nasza wiśniowa Słoboda Szargorodska to historyczna wieś, która do dziś zachowuje resztki murowanego tureckiego słupa. Kiedyś był on symbolem Imperium Osmańskiego. A teraz stoi jak niemy świadek naszego nieposłuszeństwa. Oto tutaj dorastałem, tutaj nabierałem tchu heroiczną historią i chabrowym słowem rodzinnego Podola. Sam nie wiem, jak i dlaczego zacząłem pisać. To jakaś niebiańska tajemnica. Prawdę mówią: pisarzem trzeba się urodzić. I tutaj żadnej mistyki nie ma. To ja do tego, że gwiazdozbiory, czynniki astrologiczne jednak wpływają. Kiedy mnie po raz pierwszy pokazano mamie, sąsiadka z sali, cyganka-położnica od razu wykrzyknęła: „O, młoda, ten czarnowłosy chłopak będzie robił książki!” Mama zasłoniła mnie przed złym okiem i przestraszona powiedziała: „Skamieniaj, cyganko! My biedni ludzie…” Ale jednak wywróżyła czarnooka. Jak w wodę patrzyła. Kim tylko nie widziałem siebie w dzieciństwie: i malarzem, i lotnikiem. A do słowa ciągnęło mnie podświadomie. Pierwsze rytmiczne wersy wyłaniały się w wyobraźni, kiedy jeszcze nie umiałem trzymać pióra. Były to jakieś mimowolne echa muzyki słowa Szewczenki. A najpierwszy wiersz napisałem w wieku jedenastu lat. Zrobiłem, że tak powiem, parafrazę ulubionej dziecięcej bajeczki o Kozie-Derezie. Życie zmusiło mnie do nauki na agronoma. I wstąpiłem do Szargorodskiego technikum rolniczego. Tata cieszył się, kiedy przynosiłem dyktanda i wypracowania z czerwonymi piątkami. Kto wie, widać już wtedy świeciło mi słowo. Nawiasem mówiąc, nasze technikum mieściło się w dawnej bursie duchownej, gdzie uczyli się Stepan Rudanśkyj i Mychajło Kociubynśkyj. I to też mogło wpłynąć na wybór drogi. Co więcej, w technikum ogłoszono konkurs literacki. Na nim otrzymałem pierwszą nagrodę: książkę Gogola z dedykacją, pieczątką i niespotykany ówczesny cud — pióro wieczne. Tata z nieukrywaną dumą długo oglądał moje wyróżnienia i w końcu zamyślony rzekł: „A może ty będziesz tym… pisarzem…”. Do „pisarza” było jeszcze daleko. Ale czytelnikiem urodziłem się naprawdę. Moją pierwszą książką okazał się być może jedyny we wsi dziadkowy „Kobziarz”. Do dziś przechowuję go jako najdroższą rodzinną relikwię. Stary, z przyschniętymi grudkami naszej wiecznej czarnoziemu, stoi na honorowym miejscu obok „Kobziarzy” wielu następnych pokoleń. A była jeszcze u nas wtedy zrudziała od czasu stara chrestomatia literacka. To niezrozumiałe słówko brzmiało w duszy jak muzyka. Jak coś niebiańsko-ziemskiego, nęcąco-tajemniczego: krzyż i matka… Często przed niepiśmiennymi ciotkami żałosnym głosem odczytywałem szewczenkowską „Katerynę”. A potem pod kopcącą lampą naftową do późnej nocy zanurzałem się w niepodatną słowną koronkę powieści Franki „Borysław się śmieje”. I to mimowolne oczarowanie na zawsze rozjaśniło moje życie, mój los. Nic dziwnego, że już w dojrzałych latach z ołówkiem w rękach przeczytałem wszystkie pięćdziesiąt tomów z bezmiaru spuścizny wielkiego Iwana Franki. Ktoś może zaprzeczyć, ale jak dla mnie — pisarz zaczyna się od czytelnika. A zresztą — pisarz zaczyna się od matczynej pieśni. I tego już nikt nie będzie mógł zaprzeczyć. Otóż na początku powiedziałem, że poezja to moje życie. Nie skarżę się na swój los, chociaż los mnie nie oszczędzał. Nie napatrzyliśmy się na tatę-frontowca, nie nacieszyliśmy się nim. Tata bronił dobra ludowego i zginął jako żołnierz z bandyckiej ręki. Wśród srogiej powojennej zimy biegłem boso przez niekończące się zaśnieżone pole, przez które na zamarzniętych długich saniach wieźli mojego surowego, młodego tatę z niezwykle białą, rozjaśnioną świtowymi śniegami twarzą. Biegłem do mamy i nie wiedziałem, jak jej o wszystkim powiedzieć, jak ochronić ją przed niewiarygodną, niespodziewaną wieścią. Ale mama wszystko zobaczyła w moich skostniałych z bólu oczach, jęknęła i potknęła się w głębokiej zaspie przed naszymi klonowymi wrotami… Cóż mówić, wiele przeżyłem w swoim życiu. I kiedy było niewymownie ciężko, zawsze ratowałem się myślą: Panie, jakie szczęście, że mam jeszcze poezję! Moją żar-ptaka, którego niełatwo złapać… — I znów wróćmy do Pana wierszy. …Ale co ze mną? Gdzie ja? Dokąd moja droga pobiegła? Stąpa cień Anteusza boso po roli. Albo: „Mnie niepokoją pociągi // i widziadła prorocze…” Zatem, gdzie Pan jest obecnie, gdzie my wszyscy? Jakie widziadła prorocze Pana niepokoją, mam na myśli społeczny, polityczny podtekst teraźniejszości Ukrainy i tego, gdzie może się ona znaleźć. — Gdzie ja jestem obecnie? W bezpowietrznej przestrzeni. Brakuje tlenu. Nie ma czym oddychać. Takie odczucie, że świat wokół ciebie to ogromna kosmiczna komora ciśnieniowa, z której powoli wypompowują ostatnie krople nieogarnionej, niewidzialnej substancji życia. I ty się dusisz. I w wnętrze twoje wdziera się ze świstem straszliwa, zabójcza pustka. I serce, płuca, cała istota napełniają się bólem, kipią zatrutą krwią. Strasznie? Okrutnie? Niesprawiedliwie? Cóż, jestem gotów usłyszeć inne metaforyczne definicje naszego dzisiejszego stanu. Nie chcę wypowiadać się za wszystkich. Nie chcę być prorokiem. Proroków beze mnie wystarcza. Jeden widzi w swojej rozpalonej wyobraźni widma wojny domowej, drugi — krwawe majdany, a nawet hajdamaczyznę, a trzeci w ogóle nic nie widzi. Pogorzelisko. Wypalona ziemia. Marsjańska pustynia… Trzeba tak nie wierzyć w życiodajne siły naszego narodu, żeby takie rzeczy wygadywać! Tylko słyszysz: jesteśmy skazani, Ukraina ginie… Ale tego nigdy nie będzie! A tlenowy głodomór, który teraz przeżywamy, to rezultat nie tylko władzy, ale i, można by rzec, terroru informacyjnego. Ot, prześledźcie chociaż tydzień programy telewizyjne. Od czego z reguły zaczynają się ostatnie wieści? Może od przyjemnych wiadomości o znaczeniu państwowym czy światowym? Gdzie tam! Morderstwa, kalectwa, katastrofy. Zmasakrowane ciała. Krew, krew!.. Jakiś totalny masochizm. Jakieś fatalne samobiczowanie. A „nienachalna”, niekończąca się reklama i autoreklama. A żelbetonowa nibymuzyka wszędzie i zawsze, na każdym kroku… Czy naprawdę tak trudno na szczeblu państwowym postawić wszystko z głowy na nogi? Wystarczy jeden telefon prezydenta, żeby ta opancerzona maszyna rewersem zakręciła w innym kierunku. Ależ nie można. Demokracja rynkowa. Niech zadusi się pół narodu, byle tylko dogodzić temu nienasyconemu wirtualnemu fantomowi. Cóż to za demokracja, która dusi człowieka poduszką tlenową! Nic to. Damy radę. Przeżyliśmy „komunizmy”, przeżyjemy i quasi-demokrację. I nie ma potrzeby wróżyć, gdzie może znaleźć się Ukraina. Znajdzie się tam, gdzie trzeba. Gdzie stała i stać będzie wiecznie. — Napisał Pan: „Rozrównali zielone parowy, rozdeptali czerwone poziomki. Zaślepili naiwne rumianki wulkanicznym wrzątkiem smoły. Po nasionach, korzeniach, pędach przejechali ogniem i metalem, po żywym sypnęli asfaltem i przeszli się bezlitosnym walcem. Nie umarło pod prasą gorącą tylko jedno złote nasionko – i zuchwałym kolankiem kiełka przebiło mogilną płytę…” Jeśli mówić prozą, to co może przebić mogilną płytę nad nami wszystkimi, nad Ukrainą? — A po co mówić prozą, kiedy mówi poezja? W naszym społeczeństwie nagromadziło się tyle zła i złości, że wydaje się, iż pojednać nas może tylko poetyckie słowo. Poezja to dobroć. Złej poezji nie bywa. Ale to, że tak powiem, zawodowa pewność siebie, literacki maksymalizm. Nie zapominajmy o Wierze, o Biblijnych prawdach. Biblia to przecież pieśń nad pieśniami, to poezja w poezji. I jeśli już zeszła mowa o duchowym, sakralnym, to nie mogę pominąć milczeniem tego, co doprowadziło

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn