Strona · s. 11strona oryginału ↗
Era Szewczenki trwa!
Слово Просвіти, №23 за 2012 рік
W swoim „Testamencie” Wielki Kobziarz prosił, aby go pochowano, „gdzie Dniepr i urwiska”, żeby on z tamtego dalekiego zaświatu widział i słyszał, „jak ryczy ryczący”. Tak też się stało, a Góra Mnicha niedaleko Kaniowa, gdzie poeta marzył o zbudowaniu chaty, stała się Tarasową. Z jakiegoś powodu dawna władza radziecka, fałszywie zasłaniając się imieniem Szewczenki, zabraniała czcić go w te dni… Niedawno z inicjatywy dubieńskich prośwician zeszli się i zjechali wielbiciele Jego Talentu do źródła Tarasa koło wsi Pidłużżaja, gdzie znów brzmiały nieobojętne słowa o tym, kim jest on i dzisiaj dla nas. 70 lat temu w Dubnie wydawnictwo „Ład” podarowało czytelnikom „Erę Szewczenki” Awenira Kołomyjca. Tak w naszym kraju zapoczątkowano ukraińskie wydawnictwo książkowe. Niedawno to wybuchowe dzieło wydali ponownie w dalekiej Australii synowie A. K. Kołomyjca — ksiądz o. Żdan i prawnik pan Taras, za co zostali uhonorowani tytułem laureatów Dubieńskiej międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia swojego ojca, której oficjalne wręczenie odbędzie się podczas licznego wiecu na Majdanie Niepodległości 24 sierpnia br. Proponujemy czytelnikom kilka fragmentów z książki. Pisownię oryginału zachowujemy. Prawdziwie przekonujemy się: Era Szewczenki trwa! Nie zapominajmy, że było to powielane w 1942 roku, czyli podczas okupacji niemiecko-faszystowskiej. A wydanie, okazuje się, jest i antyhitlerowskie, i antystalinowskie… Ukraińskie!.. * * * …Wypuszczając drukiem tę książkę, mamy na celu, w pierwszej kolejności, zapobiec, choćby w pewnym stopniu, temu brakowi celowej lektury o Szewczence i jego twórczości, który został spowodowany zniszczeniem na naszych ziemiach ukraińskich prywatnych i społecznych bibliotek podczas działań wojennych oraz w wyniku zmian władzy. Służymy chętnie naszą książką także tym, na których nałożono obowiązek przemówienia w czasie Akademii na cześć naszego Poety o znaczeniu dla nas Jego życia i twórczości na danym odcinku naszej historii… * * * …I oto, w tym tragicznym czasie poniżenia i oczekiwań, w momencie, gdy zagadkę „być albo nie być” dla narodu ukraińskiego i państwa ukraińskiego, lada chwila miało rozstrzygnąć „nie być”, w ukraińskim dorobku literackim pojawiła się niespodziewanie książka „KOBZIARZ”, napisana przez Tarasa Szewczenkę. To był 1840 rok… * * * …Dusza ukraińska, która dotąd miała zadanie — jedynie służyć pokornym kozaczkiem do zabawy i śmiechu władnych, pod wpływem poezji Szewczenki zaczęła się wypróbowywać; pokorni dotąd niewolnicy zaczęli odważnie przyznawać się, że niewola — nie w ich guście, że są urodzeni do wolnego istnienia i że o takim istnieniu tylko marzą… My dzisiaj przywykliśmy do głośniejszych protestów, do bardziej brzęczących haseł, ale w tamtych czasach i w tamtych warunkach tak mówić było najcelniej, tak mówić — już było wielką odwagą. Nikt przed Szewczenką nie odważył się kapnąć na serca i sumienia swoich i cudzych rozpalonym klejnotem naszej historii, nikt nie postawił pytania duszy naszego narodu w naszym języku na tak poważnej płaszczyźnie. To nie były wesołe wybryki pańskiego kozaczka, to były akordy smutku, smutku głębokiego, ale i burzliwego zarazem… * * * …Ukraina, naród ukraiński domagały się całą swoją niedolą, żeby wreszcie przyszedł ktoś w tę „ostatnią ciężką minutę”, żeby wziął za ramiona przygniecioną do ziemi nadzieję, podniósł ją i tak nią wstrząsnął, żeby rozleciały się wiekami kute okowy, żeby odczepiły się pijawki od jej ciała — cudze i swoje, żeby ona zajaśniała, jak najdroższy klejnot w koronie ludzkości. I Szewczenko spełnił to żądanie. Spełnił je tak, że rok pojawienia się jego pierwszej książki, rok 1840, i w naszym odbiorze, i w odbiorze naszych przyjaciół i wrogów pozostał jako data bezspornego przełomu naszej historii, data zapoczątkowania nowej ery w naszym losie i w naszych zmaganiach… * * * …Kajdanami całego ciała nie zamkniesz. Zakazami, zimnymi kazamatami nie zabijesz ciepła żywego ciała. I to ciepło, ten żar zaczyna bić coraz silniej z twórczości Szewczenki. Oficjalnie narzucona „Małorosja” zaczyna blednąć i przestraszona znikać pod ciężarem treści odważnie rzuconej przez Szewczenkę „Ukrainy”. Bohdan, oficjalnie ogłoszony przyjacielem i dobroczyńcą sprawy rosyjskiej, znajduje u Szewczenki ocenę już z punktu widzenia interesów Ukrainy i, otrzymując należne za zasługi, otrzymuje i za niedopatrzenia oraz błędy. Już on i „nierozumny”, i „pijany”… * * * …Wola Ukrainy potrzebna jest nie tylko Ukrainie! W imię czego to wszystko nakazuje czy pokazuje Szewczenko? W imię tego, żeby Ukraina zebrała się, wreszcie, z siłą, wstała, sama nasyciła się swoją prawdą w swoim domu i innym pomogła rozwiać znad siebie ciemność niewoli… * * * …Idea Ery Szewczenki — to idea słusznej walki o wolność i przeciw zniewoleniu. W tym była istota prawdy słowa Szewczenki, w tym — potęga jego uderzenia w zakłamaną, narzuconą systemowi podziału narodów na panujące i zniewolone. Błagań Szewczenko nie uznawał. On wierzył tylko w zderzenie siły z siłą i w zwycięstwo tego, kto za sobą czuje więcej słuszności. „Walczcie — zwyciężcie, Wam Bóg pomaga. Za wami siła, za wami wola I prawda święta!”. W tym czterowierszu — cała podstawa filozofii twórczości Szewczenki oraz przewodnia idea Ery Szewczenki: kto walczy o wolność, o słuszną sprawę walczy, — ten zwycięży!.. * * * …Zna Szewczenko jeszcze i inny wrogi manewr rozkładu ukraińskiej jedności narodowej — to wpychanie przez wroga w ukraińskie środowisko ideologiczno-politycznych koncepcji i programów, obcych naturze tego środowiska… Inny gatunek naszych ziomków poddaje się cudzej zarazie z powodu manii stworzenia jakiejś niesłychanej koncepcji… Kiedy ich pytają zdziwieni trzeźwi: „Dobrze, bracie, cóż ty takiego?”, oni bezwstydnie i bezkrytycznie odpowiadają „Ja nie wiem, — niech cudzoziemiec powie!” („Posłanie”). I dalej już nic nie stoi na przeszkodzie takim ludziom, żeby mechanicznie powtarzać na ukraińskim gruncie to, co gdzieś za granicą na pośmiewisko czy na tragedię naszą produkuje cudzoziemiec… Sprowadza się wszystko, wreszcie, do tego, że cudzoziemiec najpierw kolonizuje naszą duszę, a potem i naszą Sicz, żeby na niej „ziemniaczki” zasadzić… * * * …Wszyscy wrogowie Ukrainy przegrywają walkę z Szewczenką. Car przegrał… Przegrali i ci towarzysze pióra Szewczenki, którzy zazdrościli mu, jego popularności i sławie… Niczym innym, jak właśnie walką przeciw Szewczence, trzeba nazwać dążenia moskiewsko-żydowskich komunistów — tych wiernych spadkobierców carskiej ukrainożerczej polityki — zrobienia z Szewczenki ideologa rewolucji klasowej, rzecznika bezkręgowej „stalinowskiej przyjaźni narodów”… Nie, Szewczenko bardzo i bardzo wyraźnie określił prawa narodu ukraińskiego na ukraińskiej ziemi i bardzo głośno wyjaśnił wiekowe bezprawie na tej ziemi, narzucane nam czy to przez Moskali, czy Polaków, czy innych sąsiadów i pod-sąsiadów… Istota w tym, że walkę z Szewczenką, z jakiegokolwiek powodu by jej nie wszczynali, a więc i walkę z ideą Ery Szewczenki, systematycznie i nieodwołalnie przegrywają wszyscy wrogowie Szewczenki, wszyscy wrogowie naszego odrodzenia. Oni przegrywają tę walkę nawet wtedy, kiedy na jakiś czas udaje im się opanować pozycje, okrzyknąć nas zniszczonymi i na zewnątrz wyglądać na zwycięzców…
* * * …Nasz naród jest niezniszczalny. Fizyczne, widzialne stłamszenie narodu nie jest jeszcze jego zniszczeniem… Niejednokrotnie niszczone były materialne i zbrojne siły naszego ludu, byli odrywani od rodzinnej ziemi i zagnani w nieprzyjazną obczyznę nasi najlepsi bojownicy, a jednak naród jako całość nie przestawał myśleć o sobie jako o odrębnym narodzie, nie wyrzekał się swojej tradycji, nie załamywał się pod ciężarem strat bliskich ludzi, nie przestawał i nie przestaje być dumny ze swojej kultury i twardo wierzy, że dzień ostatecznego zniesienia wszelkiego zniewolenia jest nieuchronny, nadejdzie, bo nie może nie nadejść. Bo my jesteśmy narodem, który ma Szewczenkę… * * * …Nie zginiemy! Niech niosą się nad Ukrainą wichury, niech krwawią srogo nasze łany i szlaki ukraińskie, niech płoną pożary, i ruiny nieustannie niech jeszcze przypadają nam w udziale — nam, gospodarzom z woli Boga i historii najpiękniejszego i najbogatszego kraju, my nie zginiemy!.. Z przelanej krwi rodzą się nowe oddziały bojowników, jeszcze odważniejszych, jeszcze bardziej pewnych swego zwycięstwa… Wszystko, co skierowane jest na naszą zagładę, wbrew oczekiwaniom wrogów sprzyja naszemu wzrostowi. Przejęci głęboką pewnością, że możemy powiedzieć światu wiele pięknego i prawdziwego, wbrew pragnieniom wrogów — nie zginamy się, nie milkniemy, a jeszcze głośniej domagamy się prawa głosu. Wykreślani ze wszystkich map świata, wyrysowujemy się na nich coraz jaśniejszą plamą, i wbrew staraniom wrogów żadna farba, która zamalowuje mapy, nas nie bierze. Dzieleni wszystkimi wypróbowanymi sposobami dzielenia, jednoczymy się coraz ściślej, coraz szybciej dostrzegamy pośród siebie ręce, które chciałyby nas porozsuwać czy poróżnić, chwytamy za te ręce i bijemy po nich, zawstydzając wrogów i tych „przyjaciół”, którzy są gorsi od wrogów… * * * …Jeśli nas nieustannie okradali i okradają sąsiedzi ze wszystkich stron, a my dalej wytwarzamy na miejsce utraconego jeszcze większe wartości i nie tylko nie stronimy od ruin, a jeszcze bardziej do nich przywiązujemy się, to robimy to zgodnie z testamentem Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie…”. * * * …Chcecie pojąć istotę zaborczej polityki silniejszego sąsiada oraz przewidzieć jej skutki, — otwórzcie „Kaukaz”. Zgorzkniało wam postępowanie sprzedajnego rodaka, który wysługuje się na waszą szkodę przed waszym wrogiem, — przypomnijcie sobie „Sen” i wierzcie, że tak samo ci zaprzańcy nie zwyciężą was, jak nie zwyciężyli Szewczenki… Awenir Kołomyjec, m. Dubno, 1942 rok. Przygotował Mykoła PSZENYCZNYJ
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
