Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Dlaczego do dziś piszemy po stalinowsku? Z okazji 90-lecia konferencji ortograficznej w Charkowie. Rozwiązanie problemu pisowni zależy nie tyle od argumentów lingwistycznych, co od możliwości społeczeństwa do zachowania tradycji kulturowo-narodowych w oporze wobec obcej tendencji ideologicznej. G. Stewart. Kontrola nad pisownią stała się swoistym rodzajem kontroli politycznej. Iryna Farion. Obecna pisownia to moskiewski sarafan na ukraińskim ciele. Iryna Farion. Zrehabilitowano zniszczonych przez reżim totalitarny językoznawców, ale w żaden sposób nie rehabilitujemy ich pracy! O. Ponomariw

Слово Просвіти, №23 за 2017 рік

Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor. 90 lat temu, 26 maja – 6 czerwca, w Charkowie odbyła się Wszechukraińska konferencja ortograficzna, która PO RAZ PIERWSZY skodyfikowała ukraińską pisownię, zniszczoną wiosną 1933 roku wskutek morderstw i represji wobec językoznawców oraz usunięcia charakterystycznych cech wewnętrznej struktury języka. Obowiązująca Ukraińska pisownia (ostatnie wydanie z 2012 r.) jako główna konstytucja językowa jest skutkiem i zalegalizowaniem tak zwanego ukraińskiego języka radzieckiego, który „znormalizowano” w latach 30.–80. XX wieku poprzez asymilację, represje i rozstrzeliwania Ukraińców. Początkiem odliczania tego ortograficznego lingwocydu i ludobójstwa była moskiewsko-bolszewicka okupacja Ukrainy w latach 20. XX wieku oraz „stalinowska” Pisownia z 1933 roku i dalsze systemowe oraz celowe działania, które legalnie trwają DO DZIŚ jako umyślny antyukraiński opór oraz jako niewiedza i nawyk tak pisać i mówić. Umotywowana próba radykalnej zmiany konstytucji językowej ze „stalinowskiej” na ukraińską zrodziła się na I Międzynarodowym kongresie ukrainistów 27 sierpnia – 3 września 1993 r. Następnie rząd Ukrainy 8 czerwca 1994 roku swoim rozporządzeniem zatwierdził skład Ukraińskiej komisji narodowej ds. pisowni przy Gabinecie Ministrów Ukrainy na czele z ówczesnym wicepremierem M. Żułynskim. Wykonanie tej pracy powierzono przywróconemu w 1991 roku Instytutowi języka ukraińskiego na czele z członkiem korespondentem NAN Ukrainy Wasylem Nimczukiem. Opracowany projekt nowej redakcji „Ukraińskiej pisowni” z lipca 1999 roku pozostał do dziś niezrealizowany z powodu wszechogarniającej nieudolności politycznej, nieadekwatności i nieuctwa znacznej części ukraińskiego społeczeństwa. Znamienne, że 17 czerwca 2015 roku Rząd swoim rozporządzeniem zatwierdził nowy skład Ukraińskiej komisji narodowej ds. pisowni, która, biorąc pod uwagę przeważającą liczbę w niej wielbicieli ukraińskiego języka radzieckiego oraz osób niebędących specjalistami w dziedzinie. Tabela głównej fonetyczno-morfologicznej asymilacji ortograficznej według Pisowni z 1933 roku i lat późniejszych. 1. Litera ґ (Ґ) w wyrazach własnych i pospolitych, rodzimych i zapożyczonych: ґанок, ґулі, Hjuґo ukr. ros. H g ? Ch ch ch G ґ g Heidegger (niem.) / Hajdeґer (ukr.) / Chajdegger (ros.); halloween (ang.), helowin (ukr.), chelouin (ros.). 1. Usunięto literę ґ (Ґ) na „bezpośrednie polecenie Stalina” (taka motywacja wybrzmiała w 1946 roku z ust prezydenta AN USRR O. Bohomolca jako odmowa P. Tyczyny, jako ministra oświaty, podpisania Pisowni z 1946 roku z powodu usuniętej litery). Pisownia z 1990 roku przywróciła do ukraińskiego alfabetu literę ґ dla ograniczonego wykazu rodzimych ukraińskich i zapożyczonych słów (bez konkretnych przepisów użycia): Chajdegger, Hjuho, hanok, chelouin. 2. Grecki dźwięk theta — (th) oddawany przez t: katedra, Ateny, scyty (bo Marta, a nie Marfa, teatr, a nie featr, katolik, a nie kafolik). 2. Grecki dźwięk theta — (th) przeważnie oddawany przez f: kafedra, Afiny, skify. 3. Oddawanie zbiegu samogłosek: łac. ia — ija: socjalnyj (bo dijalnyj, Markijan) łac. iu — iju: triumf, Juda łac. io (początkowe) — jio: jion (bo johurt, Josyp) łac. oje — oje: projekt (bo łac. projectus) łac. au, ou — aw: awdytorija (bo awtobus, Awstrija), Tower. 3. Oddawanie zbiegu samogłosek: łac. ia — ia: socialnyj łac. iu — iu: triumf, Iuda łac. io (początkowe) — io: ion łac. oje — oe: projekt łac. au, ou — au, ou: audytorija, Touer. 5. Niemiecki dyftong ei oddawany przez aj (po l jaj, a nie ej): Ajnsztajn, Ljajpcyh; eu — przez oj: Fojerbach. 5. Niemiecki dyftong ei, eu oddawany przez ej: Ejnsztejn, Lejpcyh, Fejerbach. 6. Angielską literę w przed samogłoskami oddajemy przez w (a nie przez u): Wajld (a nie Uald), Wiklef (nie Uiklef), Heminhwej (a nie Cheminhuej). 6. Angielską literę w w pozycji przed samogłoskami oddają zazwyczaj przez w: Wilson, wik-end, ale zgodnie z tradycją: Uajld, Uels, Uoll-Stryt, Holsuorsi, Cheminhuej. II. Rodzime formy morfologiczne II. Asymilacja morfologiczna. 3. Odmienność obcojęzycznych rzeczowników rodzaju nijakiego z końcowym -o po spółgłosce: na tabli, u kini (bo w seli, na bludi). 3. Nieodmienność obcojęzycznych rzeczowników rodzaju nijakiego z końcowym -o po spółgłosce: na tablo, u kino (bo tak w języku rosyjskim i francuskim). 4. Rzeczowniki pochodzenia obcego benzyna, wizyta, geneza, dewiza, diagnoza, zala, etykieta, klasa, kooperatywa, metoda, orkiestra, syntaksa i in. należały do rodzaju żeńskiego. 4. Zmiana rodzaju żeńskiego na męski: benzyn, wizyt, genezys, dewiz, diahnoz, zal, etykiet, klas, kooperatyw, metod, orkiestr, syntaksys i in. Pisownia z 1929 roku Pisownia z 1933, 1946, 1960 i 2012 roku. I. Rodzime oddawanie wyrazów obcojęzycznych Asymilacja fonetyczna wyrazów obcojęzycznych. 4. łac. e (w pozycji początkowej) — E: Ewropa, ewro 4. łac. e (w pozycji początkowej) — Je: Jewropa, jewro. 1. Końcówka -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników III deklinacji: lubowy, niezależnosty 1. Usunięcie końcówki -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników III deklinacji: lubowi, niezależnosti. 2. Końcówka -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników IV deklinacji: imeny, plemeny 2. Usunięcie końcówki -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników IV deklinacji: imeni, plemeni.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn