Strona · s. 9strona oryginału ↗
Petro PANCZUK: ««To, co zrobiłem dziś, będzie stopniem do jutra»»
Слово Просвіти, №23 за 2017 рік
Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Petro Panczuk służy w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki od 1984 roku, zaraz po ukończeniu Kijowskiego Państwowego Instytutu Teatralnego im. Karpenki-Karego (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Karpenki-Karego). Artysta należy do kategorii aktorów, których interesujące jest obserwować. Zawsze jest nieoczekiwany i paradoksalny. Jego paleta aktorska jest bezgraniczna. Łamie stereotypy amplua, z powodzeniem grając diametralnie przeciwstawne role. Jako przykład można wspomnieć niektóre z postaci, które stworzył aktor: Heles („Eneida”) i Woźny („Natalka Połtawka”) według I. Kotlarewskiego; Iwan Bezdomny („Mistrz i Małgorzata”) według M. Bułhakowa; Oswald („Król Lear”) i Prospero („Burza”) według W. Szekspira; Kulygin („Trzy siostry”) według A. Czechowa; Rotmistrz („Ojciec”) według A. Strindberga; Hryhorij („Elementarz świata”) według H. Skoworody; Omelko („Martyn Boruła”) według I. Karpenki-Karego; Łopuckowski („Szelmenko-ordynans”) według H. Kwitki-Osnowjanenki; Zozima („Bracia Karamazow”), Śmieszny („Sen śmiesznego człowieka”) i książę Myszkin („Idiota”) według F. Dostojewskiego; Narrator, Lawrentij („Kaukaski kredowy krąg”) według B. Brechta; Andronatij („W niedzielę wcześnie rano zioło kopała…”) według O. Kobylańskiej. Jako reżyser w teatrze w foyer P. F. Panczuk zrealizował spektakl „Drednoty” E. Hryszkowca. Niedawno pan Petro obchodził swój 60-letni jubileusz. A dziś artysta jest gościem «SP».
— Jak teatr wszedł w Pana życie? — Wszedł w moje życie dwoma drogami. Pierwsza to fascynacja. Dziecięca wyobraźnia była czymś zachwycona i nie potrafiła wyjaśnić tego, co zobaczyła. We wsi Łobaczówka był wielki miłośnik teatru, Josyp Borysow. Sam wykonywał dekoracje i rekwizyty i reżyserował przedstawienia. Ten człowiek wywarł znaczny wpływ na moją dziecięcą duszę. Na Nowy Rok w naszej wsi istniał zwyczaj przebierania się za kozaków, Cyganów i razem z muzykantami odwiedzania dzieci z życzeniami świątecznymi. Nazywaliśmy ich kozarzami albo perebiranciami. Przebierali się w naszym domu. Wydawało się, że weszli jedni ludzie, a wyszli zupełnie inni. Potem wracali i po przebraniu znów stawali się zwykłymi ludźmi. Ta przemiana robiła wrażenie. Druga – zdziwienie innych. W naszym domu stała stara skrzynia, w której było dużo ubrań. Lubiłem włożyć na siebie kobiecą spódnicę i chustkę, otwierałem drzwi i pojawiałem się przed mamą. Mama wtedy z zdziwieniem mówiła: „Jaka mam piękną córeczkę”. Czułem, jaką radość sprawiam mamie moim przebieraniem się. Mój debiut miał nastąpić w szóstej klasie. Nauczycielka języka rosyjskiego powierzyła mi wykonanie na szkolnym wieczorze bajki „Wołk i Owca”. Przygotowałem się, ale w ostatniej chwili wyobraziłem sobie, jak stoję na scenie sam, a wszyscy na mnie patrzą, przestraszyłem się i przez okno swojego domu (dom stał obok szkoły) obserwowałem, jak to wydarzenie odbywa się beze mnie. Prawdziwy debiut nastąpił rok później. Grałem Hnata w przedstawieniu „Nazar Stodola”. Miałem pocałować kobietę, która miała około 35 lat. Nie mogłem tego zrobić podczas prób, zdecydowałem się dopiero w czasie spektaklu. Wtedy myślałem, że spłonę ze wstydu. Potem była nauka w kulturalno-oświatowym technikum, w instytucie teatralnym. Do dziś z wdzięcznością wspominam swoich wykładowców: Leonida Olijnyka, Adę Rohowcewą i Ołeha Szawarskiego. I oto od 33 lat jestem aktorem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki. — Stworzył Pan wiele postaci ze światowej dramaturgii. Jednak najbliższa Panu jest właśnie ukraińska klasyka? — Ukraińska klasyka to moje, rodzime. Jeśli zagraniczna dramaturgia odbiera siły, to ukraińska je dodaje. Arcydzieła światowej literatury są interesujące, ale są mi obce. Zupełnie inaczej jest z „Natalką Połtawką”, „Kajdaszową rodziną”, „Martinem Borulą”, „Gospodarzem”. W tych utworach jest energia ludzi, którzy je pisali, grali i oglądali te spektakle. — Od dziesięciu lat wszystkie przedstawienia „Kajdaszowej rodziny”, w której gra Pan Kajdasza, odbywają się przy pełnej widowni. Na czym polega popularność tego spektaklu? — „Kajdaszowa rodzina” ma składnik duchowy. Pisząc ten utwór, pisarz włożył w niego swoją duszę. Podobne wrażenie powstaje, gdy czytamy „Natalkę Połtawkę”, utwór jasny jak naiwna dziecięca dusza. My, wykonawcy, staramy się swoją grą nie zabrudzić tego czystego świata autora. — Kiedyś dość popularnym był spektakl teatru „W niedzielę rano zioła kopała” według Olgi Kobyliańskiej, w którym Pan grał Andronatiego. Co Pan powie o tej pracy? — Ta rola nie bardzo mi wyszła. Żona, nie mówiąc mi, zaprosiła na ten spektakl moją 89-letnią mamę. Spektakl bardzo jej się podobał. A w domu odbył się taki dialog: Żona: „Mamo, a podobał się Panu Petro?” Mama: „A co, on tam też grał?” Żona: „Grał”. Mama: „Kogo?” Ja: „Andronatiego, Cygana”. (Pauza). Mama: „E, nie, Petiu, Cyganie to nie tacy”. — Czy nie było trudno wcielić się w postać Puzyra w przedstawieniu „Gospodarz”? — To była moja praca dyplomowa jeszcze w instytucie teatralnym. To trudna postać. Jego marzeniem w życiu jest ziemia i pieniądze, a ja spokojnie podchodzę do wartości materialnych. Jak więc stworzyć prawdziwą postać, żeby widzowie mi uwierzyli? Wtedy przypomniałem sobie mojego ojca. Całe życie uczciwie pracował, ale żył biednie. W naszym kraju i wcześniej, i teraz uczciwa praca nie przynosi zysku. Dlatego energię do gry czerpałem z współczucia i żalu do wiejskich pracowitych ludzi. Wtedy przestudiowałem wiele literatury, która jakby nie dotyczyła samej sztuki, ale pomogła mi w pracy.
W nowym przedstawieniu, oprócz mnie, zebrali się inni dawni uczniowie Leonida Olijnyka — Oleh Szawarski, Wołodymyr Zozula, Ołeksij Pałamarenko. Ten spektakl jest hołdem pamięci naszego pedagoga. Reżyserię wykonał Petro Ilczenko, również uczeń L. Olijnyka, z którym łączą mnie wieloletnie twórcze przyjaźnie. — Jednym z centralnych motywów w Pana twórczości jest postać Tarasa Szewczenki… — Twórczość Kobzarza otacza mnie od dzieciństwa. Najwyraźniej nie ja wybrałem Szewczenkę, lecz on wybrał mnie. Kiedy miałem 7 lat, przewodniczący naszego kołchozu Iwan Kuchariski podarował mi „Kobzarza” z dedykacją: „Pańczukowi Petrowi od zarządu kołchozu im. Suworowa”, który stał się dla mnie drogocenną książką. Później otrzymałem w prezencie zbiór utworów Szewczenki od Josypa Borysowa, o którym już tu wspominałem. W szkole tworzyliśmy „żywe” obrazy. W jednym z nich, ubrany w stare ojcowskie buty, pokazałem Tarasa, gdy pobierał nauki u diaka. Na drugim roku Instytutu Teatralnego zagrałem Szewczenkę w dyplomowej pracy Wołodymyra Oniszczenki — w filmie „Powrót”. Kontynuowałem tworzenie wizerunku Szewczenki w przedstawieniu „Oksana. Boska samotność” według sztuki Ołeksandra Denysenki, którego inscenizację w teatrze im. Franki zrealizował Ołeksandr Biłozub. Pokazane są tu ostatnie lata życia Tarasa Hryhorowycza. Starałem się stworzyć ten obraz poprzez ukazanie różnych typów Ukraińców, poprzez swoje współczucie dla gorzkiego losu wielkiego ukraińskiego poety. Następnie pracowałem nad postacią Tarasa w przedstawieniu Serhija Proskurni „Taras. Sława” w Czerkaskim Akademickim Obwodowym Muzyczno-Dramatycznym Teatrze im. T. Szewczenki. Każdy prawdziwy aktor gra nie tylko postać, lecz także realizuje swoją wewnętrzną ideę, związaną z jego (aktora) życiem. Jeśli moja wewnętrzna problematyka będzie poruszać widza, to stworzony przeze mnie obraz Szewczenki, czy jakiejkolwiek innej postaci, będzie dla niego bardziej dostępny i zrozumiały. Z okazji 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki Myhajło Riezniković wystawił w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Lesi Ukrainki przedstawienie „Wszędzie jeden… Świeca na wietrze”, w którym zaproponował mi rolę Tarasa Hryhorowycza. To najbardziej dojrzały obraz Tarasa Szewczenki, jaki stworzyłem. I jest to naturalne, bo przez 15 lat zmieniłem się ja, zmienił się i mój bohater. Przez 18 lat prawie nic nie grałem w teatrze i strasznie się tym męczyłem. Teraz myślę: po co mi to zostało dane? Pewnie po to, abym cierpiał, potem się bił, pogodził, doprowadzony do rozpaczy... I w końcu zrozumiałem, że są twoje pragnienia, a jest Boża opatrzność. Pod koniec życia Szewczenko zrozumiał, że wszystkie próby to lekcje losu. Tę sztukę grano w Słowiańsku i Kostiantynówce, a także we Lwowie. I wszędzie widz przyjmował ją serdecznie. Przez żywe aktorskie wcielenie i żywe słowo Szewczenki odsłania się ona na nowo. Pewnego razu przyszło mi być w Kyryliwce na festiwalu szewczenkowskim. Pamiętam, jak uczennica recytowała wiersz „Lilija”. Jej wykonanie mnie poruszyło, a już w domu, czytając ponownie wiersz, dziwiłem się, jak mogłem na niego nie zwracać uwagi. Chcę stworzyć nową monowystawę na podstawie utworów Szewczenki. Myślę, że zdołam w niej odkryć nowe odcienie talentu Tarasa Hryhorowycza. — Nowy stworzony przez Pana obraz Harpagona w przedstawieniu Petra Ilczenki „Skąpiec, czyli Szkoła kłamstwa” wg Moliera. Co Pan powie o tej pracy? — Przez całe życie każdy aktor ma jedną, dwie znaczące role. We wszystkich innych przedstawieniach po prostu gra. Są też role etapowe w danym okresie twórczości artysty. Ale sam aktor nie zawsze potrafi określić, czym są te role. Do określenia takich ról potrzebny jest czas. Na razie nie mogę nic powiedzieć o nowej roli. Nowe przedstawienie jest jak małe dziecko. Trzeba, by stanęło na nogi, wyrosło, a razem z nim wzrosnę i ja. Potrzeba roku czy dwóch, by choćby wstępnie powiedzieć, co z tego wyszło. Ale materiał jest ciekawy i lubię grać w tym spektaklu. — Od wielu lat w swojej rodzinnej wsi Łobaczówka na Wołyniu kieruje Pan teatrem amatorskim, wystawia przedstawienia i sam w nich gra, zaszczepiając ludziom poczucie wysokiej duchowości i wiary w odrodzenie piękna kultury narodowej. — Żyje aktor i czuje, że czegoś mu w życiu brakuje. Wcześniej jeździł do rodzinnej wsi tylko na urlop
…wać. Ale chciałem chociaż w jakiś sposób podziękować rodzinnej ziemi, która dała mi tak wiele. Poza tym wielu moich rodaków nie przyjedzie do stolicy i nie zobaczy mojej gry w Teatrze im. I. Franki. Nikt nie wierzył w tę sprawę, a mnie się udało. Nie zarabiam na tym pieniędzy, a jedynie w to inwestuję. Próby muszę przeprowadzać późno wieczorem, kiedy amatorscy aktorzy kończą pracę. W tym czasie wystawiliśmy „Martyna Borulę” Iwana Karpenki-Karego, „Zemlaków” według opowiadań Wasyla Szukszyna, „Tewje Mleczarza” Szolema Alejchema, „Minę Mazajłę” Mykoły Kulisza. Zespół otrzymał tytuł ludowego. Początkowo występowaliśmy w rejonie, potem w obwodzie, w Łucku i Równem. Nasz występ nagrano do audycji „Nadwieczoria”. W tej sprawie pomaga mi moja żona, aktorka Ludmiła Panczuk, a także aktorzy Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Jewhen Switydiuk i Natalia Jaroszenko. Razem z zespołem występowały solistka zespołu „Drewo” Anna Ochrimczuk, moje przyjaciółki Maria Karaman z Moskwy i Magda Ważecha z Warszawy.
— Czy występuje Pan w filmach, zajmuje się Pan dubbingiem filmów fabularnych?
— Nie mogę pochwalić się znaczącymi osiągnięciami w tych dziedzinach. Nagrałem jednak szereg płyt, na których wykonuję utwory Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Hryhorija Skovorody, Iwana Necuja-Łewyckiego, Ostapa Wyszni i innych klasyków literatury ukraińskiej. Chciałbym wybrać kilkanaście wierszy Tarasa Szewczenki i zrobić nowe nagranie wideo lub audio. Myślę, że tym razem utwory Szewczenki w moim wykonaniu zabrzmią na nowo.
— Jak układa Pan swoje jutro?
— Nie myślę o jutrze. Wiem tylko, że to, co zrobię dziś, będzie stopniem. Jeśli dziś równo położysz cegłę, to jutro położysz ją równo. A zatem ściana będzie równa i dom zostanie zbudowany. Mówią mi: „Niech spełnią się twoje marzenia”. Nie mam marzeń, nie mam planów. Zaczyna się dzień — Petro, staraj się coś robić, bo jeśli dziś coś zrobisz nie tak, to jutro trzeba będzie przerabiać!
Rozmawiał Eduard OWCZARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
