Strona · s. 10strona oryginału ↗
Znany i nieznany Taras Szewczenko
Слово Просвіти, №23 за 2017 рік
Petro DUPLIAK “Istnieją wszelkie podstawy, by nakręcić bardzo ciekawy film o życiu T. Szewczenki, ponieważ jest to odrębna historia o światowym artyście, naszym Proroku” — podkreśliła pisarka Lubow Hołota, otwierając prezentację w Narodowym Muzeum Literatury. — Mam nadzieję, że któryś z kanałów telewizyjnych zainteresuje się trylogią jako możliwym projektem filmowym. A nuż od niej rozpocznie się era wielkich seriali telewizyjnych o ukraińskim świecie, ukraińskich bohaterach — wybitnych osobowościach i postaciach wszystkich czasów. Dlaczego akurat książka Antonii Cwid? Jej Szewczenko jest współczesny, bez pozłoty wcześniejszych odczytań, bez traktatów szewczenkoznawców, chociaż dokumentalnie zweryfikowany. Jest w stanie zdobyć zachwyt, tak jak zdobył serce autorki i serca wielu ludzi, którzy go kochają”. Jej zdaniem “ta trylogia powinna być jak najszerzej rozpowszechniana i dostępna we wszystkich ukraińskich bibliotekach. W przestrzeń informacyjną trafił dobry wsad o życiu osobistym Tarasa Szewczenki, który będzie zaskoczeniem dla wielu. I pierwszą zaletą tej książki jest to, że wielu ludzi zainteresuje się nią, równolegle czytając na nowo utwory Szewczenki, szukając potwierdzenia lub zaprzeczenia opowieści autorki”. Pisarka podkreśliła również: “Ten trzytomnik opatrzony jest niezwykle gruntowną przedmową współczesnego szewczenkoznawcy Serhija Hałczenki, który zapoznał się z pracą Antonii Cwid jeszcze na etapie rękopisu, dlatego wszystkie persony w powieści są zweryfikowane dokumentalnie, oznaczone detalami, listami, wspomnieniami, datami, co czyni samo istnienie, zachowanie postaci wiarygodnymi. Antonia Cwid podjęła się niełatwego, a może i ryzykownego zadania, wszak obok T. Szewczenki przedstawiono plejadę działaczy rosyjskiej kultury i ludzi ukrainocentrycznych, znanych, i wszystko to musimy przeczytać i przyjąć w kontekście epoki. Zatem autorka musiała przekonująco nakreślić także byt, który dyktowały kultura dworska i majątkowa, życie chłopów pańszczyźnianych, żołnierka. Ciekawie wykorzystano historię kostiumów tej epoki. Popadacie w niewolę odkryć, które czyni dla siebie i podaje wam Antonia. Ale najważniejsze dla autorki — przejść ścieżkami poety i nie popełnić błędu”. Lubow Hołota zaznaczyła również: “Bardzo niejednoznaczny styl tej powieści. Za tekstem widać pracę archiwalną. Czasami autorkę prowadzi własna, niemal ekstatyczna inspiracja, kiedy jej opowieść przechodzi w recytatyw, wiersz biały czy w dramaturgiczne mise-en-scène. Pamiętajmy, że to nie jest traktat o Tarasie Szewczence. To wersja kobiety, bardzo emocjonalnej. I za to jej dziękuję, bo to czyni tekst żywym”. Konsultant naukowy Antonii Cwid i autor przedmowy Serhij Hałczenko twierdzi: “Wspomnienia współczesnych o życiu osobistym T. Szewczenki poruszały wielu artystów. Niemało pisarzy brało się za naświetlenie tego delikatnego tematu, ale moim zdaniem nikomu jeszcze nie udawało się tak blisko podejść i tak głęboko przejąć intymną stroną życia poety, jak Antonii Cwid. Autorka trylogii pragnęła jak najbardziej obiektywnie podejść do naświetlenia wizerunku geniusza. Jej podejścia koncepcyjne są zgodne z poglądami Jewhena Swerstiuka: „Nie idealizujmy i nie ubóstwiajmy T. Szewczenki. Ale pamiętajmy, że on jest duszą naszego narodu”. Szewczenkoznawca podkreślił również, że “Antonia Cwid dążyła do wypracowania takich form gatunkowych, które najpełniej sprzyjałyby odkryciu zamysłu twórczego. Zatem mówimy obecnie o powieści-performansie w obrazach i etiudach jako o zjawisku w naszej literaturze nowego gatunku, nieco odmiennym od literackiego czy teatralnego”. Serhij Hałczenko zaznaczył, że “poza wszelką wątpliwością ta trylogia jest zjawiskiem we współczesnej literaturze ukraińskiej, na które długo czekano”. Literaturoznawca, redaktor naczelny czasopisma “Wseswit” Dmytro Drozdowśkyj na konferencji prasowej podkreślił: “Pojawienie się powieści-trylogii Antonii Cwid w szczególny sposób pokazuje zmianę w postrzeganiu Szewczenki, którą mamy po Rewolucji Godności. Autorka dokonała zdumiewającej rekonstrukcji, która pokazuje klasyka jako żywą osobowość, postać, która ma swoją historię. Pojawienie się tego utworu wydaje mi się niezwykle aktualne. Faktycznie przed nami tekst, który jest genialnym materiałem na scenariusz filmowy, na podstawie którego można stworzyć produkt filmowy, będący wspaniałą formą popularyzacji twórczości Tarasa Szewczenki w różnych grupach odbiorców”. D. Drozdowśkyj podkreślił również, że kiedy młodzież przeczyta tę powieść, odegra ona bardzo ważną rolę w popularyzacji twórczości Szewczenki. Akademik Petro Kononenko wysoko ocenił powieść, “pasując” autorkę na doktora nauk. Powiedział między innymi: “Antonia Cwid to już poetka europejskiej sławy, ukraińska duma. To jest to, co zrodzone przez ukraińską duszę”.
ukraińską historią, ukraińską muzą. Gdybyśmy mieli prawdziwe Ministerstwo Kultury i gdybym ja nim kierował, to wydałbym nie 300 egzemplarzy, a 50 tysięcy tej powieści-trylogii, żeby była w każdej szkole, u każdego nauczyciela”. Naukowiec podkreślił również: “Autorka tej trylogii przedstawiła nie tylko niezwykły obraz zakochania T. Szewczenki, — tam jest wielkie uniesienie, tam są wielkie dramaty… To utwór artystyczny, ale to wyjątkowo głęboka praca naukowa. Ten trzytomnik, moim zdaniem, to prawdziwa rozprawa doktorska, którą będą studiować, z której będą czerpać, jak z wiarygodnego źródła. Dlatego podkreślam: do ukraińskiej kultury trafiło dzieło najwyższego intelektualnego poziomu artystycznego”. Profesor Mychajło Najenko podczas prezentacji trylogii Antonii Cwid wysoko ocenił utwór: “Temat, którego podjęła się Antonia Cwid, jest nie tylko wzniosły, ale i ryzykowny. Bo właściwie mówić o T. Szewczence — to mówić o szczycie. O tej urwistej skale, na której stoi Taras. Jakże wysoka to skała! Mówić o Szewczence — to w istocie mówić niby o życiu osobistym, a jednocześnie mówić o tym, o czym powiedział sam T. Szewczenko, że biografia jego — to biografia Ukrainy. Zatem, kiedy autorka podjęła się takiego tematu, to czuła i tę ryzykowność, ale zaproponowała taki wariant i poradziła sobie z tym”. Znany literaturoznawca dodał również: “Jedną z pozytywnych cech powieści jest to, że Antonia Cwid, niechby i podświadomie, a jednak myślała o swoim czytelniku i, wydaje mi się, wybrała właściwy punkt odniesienia — powieść jest nastawiona na młodego czytelnika. Utwór napisany jest lekko, poetycko. I wydawałoby się na pierwszy rzut oka, że to utwór o znanych rzeczach, ale powiedziano to oryginalnie. To — tak zwany performans, w którym autorka łączy różne rodzaje twórczości — właściwie prozę, i poezję, i dramaturgię, i warstwę wizualną, i muzyczność. I widzę, że współczesny młody człowiek jest przychylny takiej twórczości. …To nie tylko proza — to prawdziwa poezja. W samej opowieści od czasu do czasu pojawia się właściwie poezja, i to taka, jakby pisał ją Szekspir czy Łesia Ukrainka, — w takim stylu, tutaj jest i zrytmizowane, i nawet zrymowane, ale zapisane prozą. To bardzo niełatwe, taka forma wymaga wielkiej pracy i nie lada kunsztu”. Wasyl Herasymjuk dokonał pobieżnego przeglądu niemal całej drogi twórczej autorki prezentowanej powieści-trylogii. “Dobrze znam twórczość Antonii Cwid, — powiedział, — bo jesteśmy z nią z jednej fali poetyckiej. Zawsze była temperamentna, wyrafinowana w słowie. Ale potem zaczęto mówić o niej jako o poetce erotycznej… Antonia wniosła swoją intonację, która była na tyle wyczuwalna, że jest już nowe pokolenie poetek, które ją naśladują, nawet w sposobie czytania. To już świadczy o jej nowym nurcie w naszej literaturze. A jej rwane frazy, obrazowość — to bardzo charakterystyczne dla poety przepełnionego uczuciem, które nie poddaje się ogarnięciu. Kiedy czytam jej utwory, to rozumiem, że moje pojmowanie nie może objąć jej osiągnięć. To zawsze interesujące. I dlatego ciekawie napisano też o kobietach T. Szewczenki w prezentowanej obecnie trylogii. To, moim zdaniem, jeszcze odważniejszy krok niż te jej szeroko znane wizje filozoficzno-erotyczne, ponieważ wiemy, kim dla Ukrainy jest T. Szewczenko”. W. Herasymjuk skonstatował: “Najciekawsze dla mnie w powieści-trylogii Antonii Cwid — to dialogi, w nich poczułem aurę czasu. Są bardzo żywe. Wszyscy czytaliśmy T. Szewczenkę i o nim, ale autorka utworu przeczytała to wnikliwie i przekazała delikatnie, naprawdę udało jej się uchwycić ducha czasu. Antonia Cwid z wyzwolonej poetki końca XX wieku w swojej powieści stała się liryczką miłosną początku XIX wieku, przeistaczając się w delikatne stworzenie z minionej epoki. Wszystko to jest bardzo interesujące i gratuluję pisarce jej nowego sukcesu”. Sama autorka powieści przyznała, że dla niej “Szewczenko — to nieogarniony kosmos i objąć go jest niemożliwe”, ale ona “w miarę swojego talentu starała się odtworzyć go takim, jakim był za życia”. A odtworzyć prawdziwy obraz Proroka zmusiły ją insynuacje wokół imienia naszego Proroka. “Materiały okazały się tak ciekawe i zdumiewające, że chciało się, aby dowiedział się o tym cały świat — o prawdziwej miłości, o życiu Tarasa Szewczenki. Tak nieoczekiwanie narodziła się trylogia”, — powiedziała Antonia Cwid. Przecież całe życie T. Szewczenki przypomina trylogię: przed zesłaniem, podczas zesłania, po zesłaniu. I wszystkie te okresy w trzyksięgu odzwierciedlone są różnymi wydarzeniami historycznymi, postaciami, w tym także obrazami kobiet. “Obraz geniusza przedstawiam przez pryzmat stosunków z kobietami… Pozwoliłam mu w swojej powieści oddychać pełną piersią, stać się żywym człowiekiem. I główna intryga zawiązuje się wokół artysty i jego muz, przede wszystkim jest to jego ukochana — Amalia Europeus, Niemka z pochodzenia, to właśnie ona stała się pierwowzorem takich jego najsłynniejszych akwareli, jak “Kobieta w łóżku”, “Maria”, “Modelka” — opowiedziała pisarka, dodając, że w powieści obecne są też inne przejmujące historie miłosne. Prawie trzy godziny w przepełnionej sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy trwała prezentacja powieści-trylogii Antonii Cwid “Ulubieniec muz i gracji. Ukochane kobiety Tarasa Szewczenki”, którą poprzedziła konferencja prasowa w Ukrinformie. Aktywny udział wzięli w nich znani pisarze i literaturoznawcy, w tym laureaci nagrody im. Szewczenki — akademik Petro Kononenko, profesor Mychajło Najenko, poeta Wasyl Herasymjuk, a także sekretarz NSPU Tetiana Pyszniuk, dramaturg Wasyl Folwaroczny oraz autor projektu wydawniczego, redaktor i projektant trzyksięgu Anatolij Dupliak. Konsultant naukowy powieści-trylogii, zastępca dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy, szewczenkoznawca Serhij Halczenko moderował konferencję prasową w Ukrinformie, na której wystąpili redaktor naczelny czasopisma “Wseswit” Dmytro Drozdowśkyj, laureatka nagrody im. Szewczenki, redaktor naczelna gazety “Słowo Proświty” Lubow Hołota. Główna myśl, która wybrzmiała na konferencji prasowej i prezentacji — powieść-trylogia Antonii Cwid otwiera przed czytelnikiem nieznanego dotąd szerokiemu ogółowi Tarasa Szewczenkę i powinna zostać wydana w dużym nakładzie i trafić do każdej biblioteki. A także wielokrotnie podkreślano, że ten utwór może zostać zekranizowany. Podkreślali to Lubow Hołota, Dmytro Drozdowśkyj, Petro Kononenko. A także w prywatnych opiniach akademik, dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy Mykoła Żułynśkyj i profesor, szewczenkoznawca Wasyl Jaremenko.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
