Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Księdze wrażeń na Górze Tarasowej stuknęło 120 lat

Слово Просвіти, №23 за 2017 рік

Autor projektu wydawniczego, redaktor, projektant i autor posłowia do trylogii Anatolij Dupliak poinformował, że powieść-trylogia ukazała się w nakładzie 300 egzemplarzy. A chciałoby się, żeby miała nakład 30 tysięcy. Szukamy środków i możliwości. Według jego słów autorka wykonała wielką pracę archiwalną, zapoznała się ze wspomnieniami współczesnych Tarasa Szewczenki, korespondencją poety, jego dziennikiem, pracami pierwszych biografów i badaniami współczesnych szewczenkologów. „Do ukazania tak najskrytszych poruszeń ludzkiej duszy, jak miłość, za mało jest samych umiejętności literackich, tutaj trzeba być nie lada subtelnym lirykem i znawcą kobiecej logiki — podkreślił Anatolij Dupliak. — Antonia Cwid, realizując zamysł twórczy, w pełni odtworzyła wszechogarniającą paletę życia naszego Proroka. Pomimo ryzykowności tematu, zdołała zwięźle i wyraziście ukazać nam żywego, pełnego emocji poetę i branki jego serca”. Na prezentacji powieści-trylogii Antonii Cwid wspaniale odtworzyli postać T. Szewczenki we fragmentach powieści Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Palamarenko, zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Nedin, zasłużeni działacze sztuki Wasyl Newołow i Wasyl Dowżyk, kierownik teatru „Przeobrażenie” Kyryło Bulkin. Obecnych zniewolił swoim śpiewem i grą laureat Nagrody Szewczenkowskiej, kobziarz Wasyl Neczepa. Wszystko to sfilmował kanał telewizyjny KDTRK, nagrały kanały radiowe „Kultura” oraz „Głos Kijowa”. Na zakończenie prezentacji Lubow Hołota podsumowała: „Prognozuję tej powieści ciekawy los. Istnieje pogląd, że każdy twórczy człowiek ma trzy fale: pierwsza — wynosi artystę, druga — którą opanowuje po pierwszym sukcesie, i tylko jednostki wsiadają na trzecią falę. Właśnie ta trylogia, trzy powieści Antonii Cwid, będzie najskuteczniejszą falą. Ja również uważam, że książka powinna wyjść w masowym nakładzie. Będzie miała i oponentów, i gorących zwolenników, ale dzisiaj — to osobne słowo w literaturze pięknej (nie w literaturoznawstwie) o naszych wybitnych postaciach. A tutaj chodzi o Geniusza, który dla każdego jest inny, ale my kochamy nie pomnik, my kochamy prawdziwego T. Szewczenkę i właśnie tej prawdy Antonii Cwid udało się dochować. Powieść wywołuje wiele myśli — od zachwytu po krytyczne rozważania, ale jest bardzo na czasie. Utwór Antonii Cwid będzie miał długie życie, na tę książkę będą się powoływać. To trzyksięże powoła do życia inne utwory, a tak właśnie powinno być, kiedy pojawia się nieprzeciętne zjawisko literackie. I na koniec chcę powiedzieć o pracy autora projektu wydawniczego Anatolija Dupliaka. Wykonał ją bardzo rzetelnie, bardzo sumiennie. To przede wszystkim oprawa trzyksięża, którego materiał ilustracyjny stał się tymi ramami, które trzymają portrety zarówno bohaterów powieści, jak i autorki. Zatem oprócz ewentualnych wyróżnień literackich ta książka zasługuje także na szczególne wyróżnienie autora projektu wydawniczego. Szczerze gratuluję „zespołowi dwóch serc”, który zrealizował ten projekt i życzę szczęśliwej drogi książkowemu wcieleniu „Ulubieńca muz i gracji”. Raisa TANANA, kierownik działu Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, zasłużony pracownik kultury Ukrainy 5 czerwca minęło 120 lat, odkąd w pierwszym ludowym muzeum Kobziarza w Kaniowie — „Tarasowej świetlicy” — pojawiła się księga do zapisywania wrażeń odwiedzających, którzy przychodzili pokłonić się jego świętemu grobowi. Jej pojawienie się zawdzięczamy wiernemu strażnikowi grobu poety, utalentowanemu pedagogowi, dziennikarzowi, pisarzowi Wasylowi Stepanowyczowi Hnyłosyrowi (1836—1900). Początkowo sam robił zapisy o ludziach, którzy przychodzili na Tarasową Górę. Lecz byli wśród nich i tacy, którzy chcieli wyrazić swoje wrażenia z pobytu w tym świętym miejscu. Dlatego robili zapisy na stronach „Kobziarza”, który leżał na stole w „Tarasowej świetlicy”, zostawiali autografy na kratach ogrodzenia wokół grobu, na krzyżu. Zatem Wasyl Stepanowycz w 1893 roku zamawia specjalną księgę, w której wielbiciele Kobziarza mogliby zostawiać swoje wpisy. W tym samym roku ją wykonano i nazywała się ona „Dla zapisków turystów na grobie T. H. Szewczenki. Od W. Hawrysza, 15.05.1893 r.” (Hawrysz — to pseudonim, pod którym on, choć rzadko, ale publikował. — T. R.). Lecz księga ta pojawiła się w Tarasowej świetlicy dopiero po czterech latach: wcześniej położyć jej nie pozwalały władze lokalne. Gorący wielbiciel Kobziarza sam rozpoczął tę księgę słowami T. Szewczenki (fragment z przesłania „I martwym, i żywym…”): …I wszystkie języki Słowiańskiego ludu — Wszystkie znacie. A swojego Daj Boże… Kiedyś będziemy I po/swojemu głosić, Jak Niemiec pokaże I do tego jeszcze historię Naszą nam opowie, — Wtedy się zabierzemy!.. …………………………….. Czy tak, ojcze atamanie, Czy prawdę śpiewam? T. H. Szewczenko Wylewam swoją duszę Twoimi słowami O. Hawrysz Ostatnie dwa wersy Wasyl Stepanowycz wziął ze swojej poezji „Tarasowi Szewczence na tamten świat”. Całkowicie zrozumiałe jest, dlaczego właśnie takimi słowami rozpoczął tę pierwszą księgę wrażeń. Przecież widział, że większość z tych zapisów, które robili ludzie na ogrodzeniu wokół grobu, na stronach „Kobziarza” — było w języku rosyjskim. Dlatego, rozpoczynając pierwszą księgę wrażeń, jakby nakierowywał wielbicieli Kobziarza na robienie wpisów w języku ukraińskim. Pierwszym, który wpisał się do tej księgi 5 czerwca 1897 roku, był znany ukraiński kompozytor, założyciel ukraińskiej muzyki Mykoła Witalijowycz Łysenko ze swoją rodziną. I od tego czasu ludzie zaczęli w księgach zostawiać nie tylko swoje nazwiska, ale i myśli, uczucia, życzenia. Przez 120 lat zebrało się około 70 tomów tego swoistego kronikarstwa miłości ludowej do Kobziarza. Pierwsze cztery księgi z lat 1897—1916 przechowywane są w Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego. Księgi od 1917 roku do dziś — w zbiorach Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. Strony tych ksiąg są zapisane przez różnych ludzi, w różnym czasie, zrobione tuszem, atramentem, ołówkami: czarnym, fioletowym, czerwonym, brązowym. Czytając ponownie te niezwykłe zapisy na pożółkłych od czasu stronach, rozumiesz, kim był Taras Szewczenko dla narodu i jak wielka była miłość do niego. Zatem przewertujmy strony pierwszych czterech ksiąg wrażeń z lat 1897—1916. Już z pierwszych zapisów dowiadujemy się, że do Tarasa ludzie nieśli nie tylko swoją miłość i szacunek, szli do niego jak do żywego: rozmawiali z nim, radzili się, dzielili się swoimi myślami, skarżyli się na ciężkie życie. Ludzie nazywają Szewczenkę „ojcem”, „rodzonym ojcem”: Żegnaj, rodziwy, miły ojcze,// Ojcze Ukrainy // Ojcze miły, dobry Ojcze// Ja — twoje dziecko.// Byłem u ciebie na grobie // I płakałem drobnymi // To za twoją dobrą duszę // To za Ukrainę. Tak zapisał do księgi wrażeń w 1897 roku nasz rodak, ukraiński poeta, działacz społeczny Jakym Pawłowycz Jermolajew (publikował pod pseudonimami „Jakym Samotny”, „Jakym Supyha”, „Ukrainiec”). Tym najdroższym słowem nazwie on poetę i w swoich kolejnych wierszach, zostawionych na stronach ksiąg wrażeń: „Bo nie ma u nas Ojca, który by się za nas modlił” (wiersz „Na grobie”. 1897 r. s. 61). Z kolejnych zapisów tego gorącego wielbiciela Szewczenki staje się jasne: nie było mu obojętne, że po wsiach „wyrastają okaleczone dzieci”, czyli dzieci pozbawione możliwości uczenia się w swoim ojczystym języku: „Synowie Ukrainy ze swoim słowem chowają się jak złodzieje okrutni”. Aby temu wszystkiemu położyć kres, autor wzywa: „Więc prędzej zrzuć obłudę, przez wroga narzuconą”. Jak do ojca, przychodzili do Tarasa jego wielbiciele także po błogosławieństwo. Latem 1898 roku z tym zamiarem przyszedł tutaj ukraiński działacz społeczny, etnograf, pedagog, aktywny członek Bractwa Tarasowców, niezastąpiony przez dwadzieścia lat kierownik jedynej ukraińskiej księgarni przy redakcji „Kijowskiej Starodawności” w Kijowie, nasz rodak Wasyl Pyłypowycz Stepanenko ze swoją żoną Marią (z domu Steszenko, siostra znanego działacza politycznego Iwana Steszenki). Do księgi wrażeń zapisali: „Roku Bożego 1898 lipca 20 dnia zawitałem z żoną swoją na grób Ojca Tarasa, aby zdobyć błogosławieństwo Ojca Tarasa. Wasyl Stepanenko”. A niżej jego żona dopisała: „Ojcze nasz, daj mi ducha szczerej prawdziwej Ukrainki. Marusia Steszenko”. Tutaj, przy drogim grobie poety, ludzie wyrażali wiarę w piękną przyszłość wolnej niezależnej Ukrainy. „Mocno wierzę w narodowe odrodzenie! Nie słowami, a czynami żyje Ukraina. Nadejdzie nowa wolna rodzina, wtedy wspomnimy ciebie, niezapomniany śpiewaku, szczery Ojcze matki Ukrainy! Twój „Kobziarz” — wieczna sława Ukrainy”, — zapisał Kost Danyłenko. Zapis Olgi, Piotra i Anny Franków w księdze wrażeń grobu Szewczenki w Kaniowie. 6 sierpnia 1909 r. ze Słobodzkiej Ukrainy. A znany ukraiński kompozytor, który wielokrotnie odwiedzał mogiłę Kobziarza, Mykoła Witalijowycz Łysenko, 30 maja 1906 roku wpisał do księgi wrażeń: „Odwiedziliśmy mogiłę Ojca. Daj nam, Boże, doczekać lepszych upragnionych dni wolności i światła Ukrainy-mateczki”. Przeglądając pożółkłe od czasu strony tego swoistego kronikarstwa miłości ludowej do Kobziarza, można zauważyć, że jego mogiłę w różnych latach odwiedzali wybitni działacze ukraińskiej kultury i sztuki. Tak, w pierwszej księdze wrażeń (1897—1901) swoje wpisy i autografy pozostawili: znany ukraiński historyk, publicysta, pedagog O. O. Andrijiwski, ukraiński działacz polityczny i społeczny, publicysta F. P. Matuszewski, znawca literatury ukraińskiej, folklorysta, szewczenkoznawca W. M. Domanicki, historyk literatury ukraińskiej, krytyk, publicysta, szewczenkoznawca, działacz kulturalno-społeczny, akademik S. O. Jefremow, ukraiński literaturoznawca, pisarz, pedagog D. Łukijanowycz, ukraińska pisarka O. Kobylańska, ukraiński lingwista, działacz polityczny, kulturalny i społeczny, profesor S. Smal-Stocki, wybitny pedagog, historyk, działacz społeczny i polityczny O. Barwiński, M. Komarow, ukraiński bibliograf, krytyk, literaturoznawca, folklorysta, leksykograf, przewodniczący odeskiej „Proświty”, M. Bilasziwski, ukraiński archeolog, etnograf, historyk sztuki, akademik AN USRR (od 1919), Ołena Pcziłka (pseudonim, prawdziwe nazwisko, imię i imię ojca — Drahomanowa Olha Petriwna, po mężu — Kosacz) — ukraińska pisarka, folklorystka, etnografka, działaczka społeczna, matka Łesi Ukrainki), M. Woronyj — ukraiński poeta, krytyk, historyk, działacz teatralny, dziennikarz, tłumacz, W. Rozwadowski, ukraiński malarz, pedagog, B. Hrinczenko — ukraiński pisarz, pedagog, językoznawca, działacz społeczny, przewodniczący kijowskiej „Proświty” oraz wielu innych wielbicieli Kobziarza. I na każdym z nich pobyt na mogile Szewczenki, w „Tarasowej świetlicy”, wywierał niezapomniane wrażenie. Oto jak wspominała swój pobyt przy grobowcu Kobziarza w 1910 roku córka Iwana Franki, Anna Franko-Kluczko: „Grupami zaczęliśmy wychodzić na mogiłę… Wszędzie słyszeliśmy język ukraiński, a nasze serca radowały się i płonęły wielkim szczęściem, że udało nam się przyjść na mogiłę naszego Ojca — proroka… Brak słów, by wyrazić naszą radość: jesteśmy w sercu Ukrainy, na mogile Tarasa. Padliśmy na twarz, całowaliśmy świętą ziemię, roniliśmy łzy, składaliśmy swoje gorące serca na piersi naszej mateczki…” (Anna Franko-Kluczko. „Iwan Franko i jego rodzina”. // Dzwin. 1994. nr 2-3. s. 136). A na ukraińskiego pisarza M. Woronego niemałe wrażenie wywarł pobyt w pierwszym ludowym muzeum Kobziarza w 1914 roku: „Kiedy wchodzimy po raz pierwszy do nieznanej jeszcze świątyni lub zbliżamy się do świętego miejsca, to stąpamy ostrożnie i z utajoną ciekawością rozglądamy się wkoło. W tej chwili całą naszą istotę przenika pełen czci nastrój i poczucie szacunku do tego miejsca. To samo czujemy, przekroczywszy próg Tarasowej świetlicy. Czuje się, że w tym przestronnym pokoju, schludnie przybranym ręcznikami i płachtami, ozdobionym wielkimi portretami poety, unosi się duch naszego narodowego Geniusza. Bojąc się spłoszyć uroczystą ciszę — wymieniamy kilka krótkich fraz półgłosem lub szeptem…” („Rada”, 1914, 10.06, nr 129). Tutaj chciałbym zaznaczyć, że Mykoła Kindratowycz przebywał na mogile Szewczenki, w „Tarasowej świetlicy”, w dzień Świętej Trójcy 25 maja 1914 roku, co potwierdza jego autograf, pozostawiony na jednej ze stron księgi wrażeń. Niemożliwe jest opowiedzieć o wszystkich wielbicielach poety, którzy przychodzili do jego mogiły, o ich wpisach pozostawionych na stronach ksiąg wrażeń, lecz można powiedzieć jedno: we wszystkich czasach, jakiekolwiek by one były, mogiła poety nigdy nie bywała samotna, zawsze przychodzili do niej ludzie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn