Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Pod znakiem bezsądu

Слово Просвіти, №23 за 2017 рік

nie całego swojego życia. Zamykano cerkwie, niszczono tradycje. Wschodnia Ukraina była wtedy już ujarzmiona, niezależny duch Chołodnego Jaru rozstrzelano i stłamszono dla przypodobania się rosyjskiej niewolniczej uległości, a wśród Ukraińców zapanowała psychologia niewolnika, polegająca na przystosowywaniu się dla przetrwania. W Zachodniej Ukrainie austriacki i polski kolonizatorski ucisk nie był tak bezlitosny i wszechmocny, tu wśród Ukraińców wciąż wielkim szacunkiem cieszyła się wolnościowa poezja Tarasa Szewczenki, podtrzymywano pamięć o legendarnej Siczy Zaporoskiej, o kozakach — obrońcach praw ukraińskiego pospólstwa. Tu wciąż żyło wyrażone przez Iwana Franki pragnienie, by walcząc, zdobywać „choćby synom, jeśli nie sobie, lepszy los”. Niemal w każdej chacie obok obrazów wisiały portrety Tarasa Szewczenki i Iwana Franki. Tymczasem przed Ukraińcem, który nie miał jednego rodu, na „naszej — nie swojej ziemi” otwierały się trzy drogi: albo zapisać się do kołchozu, to znaczy stać się bezprawnym chłopem pańszczyźnianym; albo zesłać ciebie, jako nieposłusznego, i twoją rodzinę na Syberię, „gdzie wypowiedziane modlitwy zamarzają w powietrzu”; albo… wyruszyć w świat, dokąd oczy poniosą. „Papierów nie ma… paszportów nie ma… a bez nich dokąd się udasz?” — rozpaczliwie żali się ojciec Wasylka. Młodzi mężczyźni, zdolni trzymać broń w rękach, szli do lasu, a ci, którzy zostawali w domach, pomagali im przynajmniej żywnością. I oto Hryć niesie do kryjówki przygotowane przez matkę jedzenie — „mały, to nie zwróci większej uwagi”. Zabierał ze sobą także wiklinowy koszyk do łowienia ryb: jeśli ktoś zobaczy, to on wybrał się na ryby. Innym razem Hryć na koniu dociera do partyzanckiej kryjówki, jednak niezupełnie udanie: konia zranili patrolujący. Jak wąż czołga się Petryk, który przyniósł powstańcom powierzony mu węzełek. Orysia, wciąż uczennica, nastolatka, potajemnie dostarcza chłopcom do bunkra to, co im przekazano. Dzieci, narażając się na śmiertelne niebezpieczeństwo, pomagają starszym w ich desperackiej walce o niepodległość Ukrainy. Powstańcy oddawali życie w imię prawdy i sprawiedliwości w Ukrainie, ziemi dla nich świętej. „Ojciec leżał pod lipą, czarny od krwi. Martwy ojciec”. A oto dowieziono zmarłych do posterunku milicji. „Kilku żołnierzy podważyło wóz i wypadli prosto na przypaloną trawę — troje przywiezionych z lasu”. Jeden z nich — jeszcze chłopiec. Kaci przywieźli z lasu śmiertelnie rannego powstańca i rzucili go pod płot. Ludzie mieli rozpoznać, czyj jest, by móc rozprawić się z jego rodziną. Zmuszano do tego także dzieci, zabierając je z lekcji. A represje były bezlitosne: „Karatele najechali wieś na kilku samochodach, zapędzili ludzi na plac przed cerkwią. Odczytali rozkaz: będą ich wywozić. Dwie godziny na zebranie — i gdzieś aż za Ural”. Zarówno starych, jak i małych. Często dzieci zostawiano same sobie. Dziesięcioletni chłopiec niepostrzeżenie przeleżał w malinowym zaroślu, dopóki kaci wyprowadzali z chaty ojca i matkę z młodszą siostrzyczką. Teraz sam czeka w chacie, aż przylecą jaskółki. Inny chłopiec już uciekł z transportu i przemienił się w wilkołaka, by „pogryźć krwiopijcom gardła”. W jednej z jaskiń Mankowej Prirwy do wyczerpania ukrywał się mały Andrijko. Petryk szuka w innej wsi swojej ciotki Justyny, by go przyjęła, bo tatę i mamę wywieziono. Zdarzało się też i tak: „Dziecko zostawić z krewnymi” — a dziecko ma zaledwie nieco ponad rok i jeszcze nie umie mówić.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn