Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wyrafinowana broń śmieszkarza

Слово Просвіти, №23 за 2017 рік

Rewczun przekonuje: „Z łagodnym charakterem starych i młodych / Ceni sobie władca despotyczny. / Plecenie sznurów zawsze łatwiej z tych, / Którzy zwykli wyciągać się w nitkę”. Śmiech operuje środkami sytuacyjnymi i słownymi, upodabnia gorsze do lepszego, przesuwa znaczenia słów według praw paradoksu i burleski. Rzeczy śmieszne rodzą się z oczywistych naruszeń związków logicznych („Gwarant zagwarantuje grosze”), z dyfuzji wysokiego i niskiego („Niepodległość! Jesteśmy na wolności! — / Rozmarzyliśmy się”), z ekshumacji piękna („W miłości więcej czystego i świętego, <…> A seks kupić można u diabłów”). Satyryk przyjmuje zatem na siebie rolę błazna, któremu wolno powiedzieć wszystko. Epoka postmodernizmu pogłębia współczesny utwór intertekstualnymi zestawieniami. Borys Rewczun wzywa na sprzymierzeńca samego Szekspira: „Nie ma na świecie smutniejszej opowieści / Niż opowieść o sprofanowaniu idei. / Doczekaliśmy się wreszcie wolności sumienia, / Lecz bezwstydni więcej na niej zyskali”. Satyryk uwspółcześnia ludowe przysłowie: „Obca dziecina rośnie szybko, / Co więcej — niż dziecko urzędnika, / Które w tempie nadzwyczajnym nierzadko / Dorasta do służbisty państwowego”. Ujęcie w wielkim planie granicznych realiów bytu ma na celu zaprzeczenie zdeformowanym wartościom „uśpionej” Ukrainy: „W kolejce pierwsza przyzwyczaja się stać władza, / Lud stoi daleko za progiem. / Gdy za ludem stanie prawda, / Z przodu nikogo już nie będzie”. Satyryczne oblicze swojej epoki pisać jest zarazem łatwo i trudno. Aby artystycznie przekazać sedno odkrycia, twórca musi łączyć w sobie dwie ipostasie — filozofa i prawdomówcy — i znaleźć rysunek intonacyjny. Podczas gdy filozof rozważa typizację zjawisk („Czy chamy, czy groźni bandyci — / Dla typaży ważne jest to…”), prawdziwiec jest bezwzględny: „Twarze ludzi są wszystkie różne, / A mordy — to jedna twarz”. Dzięki chwytowi kontrastu narracyjnego rodzi się cud „zwyczajnego” odkrycia: „Inteligent nie urządzi wam scen, / Inteligent nie skłamie wam ani grama, / Inteligent nie wlezie na rożen, / Inteligent — to znalezisko dla chama”. Albo: „Kiedy coś drogiego stawia się na szali / I do głowy pchają się zdradliwe myśli, / Są dziwacy, którzy coś są warci, / Właśnie dlatego się nie sprzedają”. Bogata paleta artystyczna wciśnięta jest w zwięzłą formę: „Chiny dziś zalały cały świat / Tanią, solidną tandetą”, „Nadaremno warzyć kaszę z tym, / Którego wy nie strawicie”, „Marny to głupiec, który / Nie marzy, by stać się idiotą”, „W głupocie dorosły idiota / Koniecznie przewyższy niemowlę”, „Tak trudno wytrzymać bez kobiet, / Lecz o wiele trudniej długo je znosić”, „Za sobą wyłączcie światło, / Gdy odchodzicie z obiegu”, „Nie wchodź szefom w drogę / W miejscu, które nie jest ci dozwolone!”, „Sowok nie może żyć bez śmieci”, „Jeśli w raju rośnie tylko rajski sad, / To jak tam żyć bez chlewni i ogrodu?” itp. Poradujmy się więc nową książką rewczunowskiej smiechoterapii, która podnosi sztukę śmiechu do godności wytwornej broni.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn