Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dzieci Ukrainy i język edukacji. Kolejny kamień obrazy

Слово Просвіти, №23 за 2017 рік

Rozumiem, że proces legislacyjny jest zawsze kompromisem. Dlatego nie jestem przeciwny kompromisom, ale jestem przeciwny profanacji i oszustwu – przeciwny takim kompromisom, których celem jest pozostawienie wszystkiego tak, jak jest. Właśnie za takie uważam uchwaloną 23 maja 2017 roku Ustawę nr 5313 „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących języka audiowizualnych (elektronicznych) środków masowego przekazu” (o kwotach w TV), a także „świeże” Rozporządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 301 z 26 kwietnia 2017 roku „O organizacji przeprowadzania atestacji osób, które ubiegają się o przyjęcie do służby państwowej, w zakresie swobodnego posługiwania się językiem państwowym”, którym zniwelowano art. 25 Ustawy „O służbie państwowej” w części dotyczącej zaświadczenia o atestacji w zakresie swobodnego posługiwania się językiem państwowym. Taras MARUSYK, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy. Podobne zagrożenie może dotyczyć artykułu językowego 7 projektu ustawy „O edukacji” nr 3491-d, przegłosowanego w pierwszym czytaniu 6 października 2016 roku. A tymczasem język edukacji nadal określa artykuł 20 odrażającej Ustawy „O zasadach polityki językowej państwa” („ustawy Ka-Ka”) z jej pierwszą częścią o wolnym wyborze języka nauczania jako niezbywalnym prawie obywateli Ukrainy. O tym, nawiasem mówiąc, otwarcie mówi kierownik wydziału ds. polityki informacyjnej i komunikacji Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy Tetiana Hołubowa: „Zgodnie z Konstytucją Ukrainy (art. 53), Ustawą Ukrainy „O zasadach polityki językowej państwa” (art. 20) polityka językowa w edukacji opiera się na zasadzie wolnego wyboru przez rodziców i uczniów języka nauczania lub uczenia się tego czy innego języka”. Praca nad artykułem 7 projektu ustawy „O edukacji” nr 3491-d. Uchwalona w pierwszym czytaniu redakcja artykułu językowego wywołała sprzeciw u aktywistów społecznych. Dlatego w październiku 2016 roku odbyło się kilka posiedzeń z udziałem minister oświaty i jej zastępców z przedstawicielami organizacji społecznych. W jednym z takich spotkań brałem udział i ja. To, co zostało uzgodnione z grupą roboczą przedstawicieli organizacji pozarządowych, było już kompromisem. Jednak później Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy po konsultacjach z przedstawicielami mniejszości narodowych wycofało się z kilku uzgodnionych pozycji. Stało się to wiadome na posiedzeniu grupy roboczej ds. dopracowania artykułu 7 „Język edukacji”, które odbyło się 26 maja 2017 roku w Radzie Najwyższej. W tym artykule jest 6 części. Trzecią („Państwo wspiera naukę języków komunikacji międzynarodowej, przede wszystkim języka angielskiego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych”) i szóstą część („Państwo wspiera tworzenie i funkcjonowanie placówek oświatowych za granicą, w których prowadzone jest nauczanie w języku ukraińskim lub nauczany jest język ukraiński”) pozostawiono bez zmian. Wszystkie inne części poddano licznym poprawkom. Grupa robocza dodała do pierwszej części akapit o następującej treści: „Państwo zapewnia każdemu obywatelowi Ukrainy prawo do otrzymania edukacji w języku państwowym w państwowych i komunalnych placówkach na wszystkich poziomach: przedszkolnego, ogólnego średniego, zawodowego, pozaszkolnego i wyższego wykształcenia”. A akapit „Osobom, które należą do mniejszości narodowych, zapewnia się prawo do nauki w języku ojczystym lub do nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych” został rozszerzony na dwa akapity: „Osoby należące do mniejszości narodowych i rdzennych ludów mają prawo do nauki w języku ojczystym obok języka ukraińskiego w państwowych i komunalnych placówkach przedszkolnego i ogólnego średniego wykształcenia w miejscach zwartego zamieszkania takich osób. Osoby należące do mniejszości narodowych i rdzennych ludów mają prawo do nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych placówkach przedszkolnego i ogólnego średniego wykształcenia lub poprzez towarzystwa narodowo-kulturalne”. Pierwszy akapit drugiej części artykułu 7 „Placówki oświatowe zapewniają obowiązkową naukę języka państwowego” uzupełniono następującymi słowami: „w szczególności w placówkach kształcenia zawodowego i wyższych uczelniach w zakresie, który umożliwia prowadzenie działalności zawodowej w wybranej dziedzinie z wykorzystaniem tego języka”. Z części czwartej wyłączono języki mniejszości narodowych, a treść sformułowano tak: „Placówki oświatowe zgodnie z programem edukacyjnym mogą prowadzić proces edukacyjny w dwóch lub więcej językach – w języku państwowym, a także w jednym lub kilku oficjalnych językach Unii Europejskiej”. Do tekstu części piątej „Na życzenie osób zdobywających wykształcenie zawodowe i wyższe placówki oświatowe tworzą możliwości do nauki przez nie języka mniejszości narodowej w zakresie, który umożliwia prowadzenie działalności zawodowej w wybranej dziedzinie z wykorzystaniem tego języka” aktywiści społeczni zaproponowali wniesienie ważnego doprecyzowania „jako dyscypliny”, czyli nauki języka mniejszości narodowej jedynie jako dyscypliny. Ministerstwo Oświaty robi krok w tył. Ministerstwo Oświaty zdecydowało się wycofać z dwóch istotnych propozycji, uzgodnionych w październiku 2016 roku z przedstawicielami organizacji pozarządowych. Pierwsza dotyczyła osób należących do mniejszości narodowych i rdzennych ludów, które mają prawo do nauki w języku ojczystym obok języka ukraińskiego „w miejscach zwartego zamieszkania takich osób”. Wykreślenie ostatnich słów oznacza, że taka norma rozciąga się na wszystkie placówki oświatowe na całym terytorium Ukrainy. I dobrze wiemy, że ci, którzy bronią takiego stanowiska, nie chcą zrobić kroku w kierunku derusyfikacji edukacji – nie debulgaryzacji czy demadyaryzacji, a właśnie derusyfikacji (część pierwsza artykułu 7). Druga uzgodniona propozycja, z której wycofało się Ministerstwo Oświaty, to wykreślenie słów „jako dyscypliny” (część piąta artykułu 7). Zdejmując to sformułowanie, pozostawiając redakcję pierwszego czytania, włączamy „zielone światło” dla kontynuacji rusyfikacji wyższej szkoły. Potwierdzenie jest na każdym kroku. Kilka dni temu wróciłem z Charkowa, gdzie jest chyba najwięcej uczelni ze wszystkich ukraińskich miast. Otóż w większości z nich wykładanie prowadzone jest głównie w języku rosyjskim. Z uwagi na to, że aktywiści społeczni nie zgadzają się z zaproponowaną do drugiego czytania redakcją, zaplanowano jeszcze kilka posiedzeń grupy roboczej – na 7 czerwca zaplanowano głosowanie w profilowej komisji parlamentarnej. Zarówno w artykule 53 Konstytucji Ukrainy, jak i w artykule 6 ustawy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie” mowa jest o zobowiązaniach państwa, które „gwarantuje wszystkim mniejszościom narodowym prawo do… korzystania i nauki w języku ojczystym lub nauki języka ojczystego w państwowych placówkach oświatowych lub za pośrednictwem narodowych towarzystw kulturalnych”. W projekcie ustawy nr 6348 „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących zapewnienia rozwoju i używania języków mniejszości narodowych na Ukrainie” powiedziano: „Osobom należącym do mniejszości narodowych gwarantuje się prawo do nauki w języku odpowiedniej mniejszości obok języka państwowego w państwowych i komunalnych przedszkolach oraz szkołach ogólnokształcących pod warunkiem, że takie życzenie w miejscach zwartego zamieszkania wyraziła liczba osób wystarczająca do możliwości jego zaspokojenia, a także prawo do nauki języka odpowiedniej mniejszości w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych lub za pośrednictwem narodowych towarzystw kulturalnych” (artykuł 8-3). Artykuł ten przewiduje również, że w szkole podstawowej, w której językiem ogólnego kształcenia średniego obok państwowego jest odpowiedni język mniejszości narodowej, język państwowy wykłada się w zakresie wystarczającym do dalszego opanowania przez uczniów przedmiotów i kursów w szkole podstawowej i średniej wyższego stopnia. W szkole podstawowej zakres nauczania przedmiotów i kursów w języku państwowym nie może być mniejszy niż zakres nauczania w odpowiednim języku mniejszości narodowej, a w szkole średniej wyższego stopnia — musi stanowić nie mniej niż 80% wszystkich przedmiotów. Nierozwiązaną dotychczas jest kolizja między terminami „języki mniejszości narodowych” i „języki ludów rdzennych”. Język krymskotatarski jest językiem ludu rdzennego. Konstytucja Ukrainy zawiera trzy wzmianki o ludach rdzennych (artykuł 11, artykuł 92 i artykuł 119), ale ustawy o ludach rdzennych nie ma. Pierwszy krok w tym kierunku zrobiono niedawno — na stronie parlamentu zarejestrowano projekt ustawy „O statusie narodu krymskotatarskiego na Ukrainie”. Gdyby ustawodawca pomyślał także o kolejnym kroku — wniesieniu projektu ustawy o pozytywnej dyskryminacji (lub o przezwyciężeniu skutków sowieckiej okupacji w sferze językowej) — to wspomnianą kolizję w sferze językowej, w szczególności w dziedzinie oświaty, można by rozwiązać. I na zakończenie. Jeśli grupa robocza nie zdoła uzgodnić wspomnianych uzupełnień i zmian do 7 czerwca, to istnieje ryzyko, że w razie przyjęcia ustawy artykuł językowy pozostanie w znacznie gorszej redakcji z pierwszego czytania. Stanie się tak w przypadku, gdy Rada Najwyższa odrzuci wszystkie 177 poprawek do artykułu 7 „Język oświaty” projektu ustawy nr 3491-d „O oświacie”. W tekście zachowano wyróżnienia dokonane przez autora. Opinie wyrażone w rubryce „Punkt widzenia” przekazują poglądy samych autorów i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko Radia Swoboda https://www.radiosvoboda.org/a/28518526.html Hasło „Ukraińskim dzieciom — ukraińskie szkoły!” przy wejściu do Domu Pisarzy, gdzie odbywało się III Ogólnoukraińskie Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”, Kijów, 21 lutego 2013 roku

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn