Strona · s. 11strona oryginału ↗
Stanął na równi z bohaterem swojej książki
Слово Просвіти, №23 за 2018 рік
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja drugiego tomu książki „Swiatosław Hordyński na tle epoki” – o trudnych losach ukraińskiego malarza, grafika, historyka sztuki, poety, tłumacza, krytyka literackiego i dziennikarza, „postaci renesansowej” według określenia obecnych na prezentacji.
Autorem jest Bohdan Horyń, pisarz, historyk sztuki, dziennikarz, politolog, dawny dysydent, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy I i II kadencji. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”.
Nadija KYRJAN
Zdjęcia Hiorhija ŁUKJANCZUKA
„To, że Bohdan Horyń powierzył swoje książki wydawnictwu «Jarosławiv Wał», jest dla nas zaszczytem – rozpoczął spotkanie dyrektor wydawnictwa Mychajło Słaboszipśkyj. – Czytając zarówno pierwszy, jak i drugi tom Bohdana Horynia, byłem szczęśliwy. O Swiatosławie Hordyńskim pisano już wcześniej niemało. Pisali o nim Roman Łubkiwśkyj, Mykoła Ilnyćkyj i inni znani literaci, historycy. Czytałem to wszystko, zapoznałem się ze wszystkimi wydawnictwami książkowymi Swiatosława Hordyńskiego i myślałem, że wiem wszystko. Kiedy jednak otrzymaliśmy pierwszy tom Horynia, stwierdziłem, że wiem bardzo mało. Te książki wydają mi się momentem przełomowym w obecnym naszym literaturoznawstwie i sztukoznawstwie, ponieważ jeszcze nikt tak szczegółowo nie opisał epoki Hordyńskiego, wpisując go w epokę, i nikt tak gruntownie nie zbadał ukraińskiego środowiska kulturalnego poza Ukrainą. Po przeczytaniu tych tomów rozumie się, czym jest sumienna, rzetelna praca autora, który opanował tak niezwykłą ilość materiałów, że przyniosłoby to honor całemu instytutowi. Aby uzgodnić cały ten materiał, autor wynalazł nowy gatunek: zastosował zasadę kolażu. Utworowi właściwa jest eseistyczna swoboda, lekkość, wolność interpretacji. Moje doświadczenie świadczy o tym, że istnieje nie tylko problem tekstu i autora, ale także problem czytelnika. Nierzadko czytelnik odczytuje w tekście dodatkowo to, co wiedział wcześniej. Być może autor tego nie zakładał, ale to tam jest. To fenomen, nieogarnialność”.
Dalsza rozmowa potwierdziła słuszność spostrzeżenia Mychajła Słaboszipśkyjа. W dyskusji nad książką wzięły udział gwiazdy w dziedzinie literatury i sztuki, i każdy odnalazł u Bohdana Horynia coś swojego, szczególnego.
Najpierw Bohdan Horyń opowiedział o swojej pracy nad książkami.
— Zacznę od porównania. Do budowy świątyni potrzebne są różnorodne materiały. Z budową takiej konstrukcji książka ma wiele wspólnego. Do zbudowania książki również potrzebne są różnorodne materiały. W moim przypadku takimi materiałami stały się dzieła sztuk plastycznych: reprodukcje obrazów, grafiki, malarstwa, rzeźby. A także dokumenty, wypisy z dzienników, fotografie. W książce jest 700 ilustracji. Aby te różnorodne materiały połączyć, potrzebne jest autorskie słowo. Udało mi się je zespolić. Na prezentacji pierwszego tomu obiecywałem, że kolejna książka będzie gotowa już wiosną tego roku.
Aby dotrzymać obietnicy, przez cały miesiąc od rana do wieczora przesiadywałem w unikatowych lwowskich bibliotekach, gdzie znajdują się materiały, jakich nigdzie indziej nie znajdziesz. Jest to Naukowa Biblioteka NANU im. Stefanyka, Uniwersalna Obwodowa Biblioteka, gdzie działa wydział diaspory i inne. Dyrektor Lwowskiego Narodowego Muzeum im. Szeptyckich pozwolił mi korzystać z ich archiwum, a także z biblioteki Hordyńskiego, przechowywanej w muzeum. Jednak nie udało się znaleźć wszystkiego. Nie mogłem w żaden sposób znaleźć materiałów o tym, jak Hordyńskiemu udało się wyjechać za granicę, na przymusową emigrację, w jakich miastach przebywał, z kim się spotykał, co tworzył. Ale jeśli człowiek jest zapalony jakąś ideą, pomagają mu nawet siły wyższe. Powiadomiono mnie, że właśnie w tym czasie do Lwowa przyjechała córka Wołodymyra Hordyńskiego, Olenka. Nie zdążyłem się z nią spotkać, ale przez telefon zaproponowała, bym przesłał pytania pocztą elektroniczną. Zaangażowała do pracy dwie córki Swiatosława Hordyńskiego — starszą Ladę i młodszą Larysę, a także swoją 95-letnią matkę Tamarę. I wszystkie razem odpowiadały na moje pytania. Jestem im bardzo wdzięczny, bo bez ich wspomnień nie mógłbym stworzyć spójnego obrazu. Przesłały także niektóre materiały ilustracyjne, które weszły do książki. W Kijowie odwiedziłem profesora Serhija Biłokonia, który umożliwił mi pracę z jego ogromnym archiwum. Pomógł też kolekcjoner z obwodu połtawskiego Ołeksandr Panczenko, który przywiózł kolekcję czasopism, z których skanowałem potrzebne materiały. Zdobywszy to wszystko, zacząłem pracę z komputerem. W styczniu książka była już gotowa, a pierwszym czytelnikiem, pierwszą redaktorką, jak zawsze, była moja żona Ksenia. Gdy gotowy był makiet, rozmieszczone wszystkie zdjęcia, cenne propozycje przedstawił redaktor Hryhorij Hajowyj. Oprawę graficzną wykonała artystka Ludmiła Kuzniecowa. Cieszę się, że udało mi się, jak obiecywałem, zaprezentować tę książkę na czas. Dalej trafi ona pod osąd opinii publicznej, a ja z niepokojem i wzruszeniem będę wysłuchiwał oceny mojej pracy. Pisarz, scenarzysta, dyplomata, działacz społeczny Jurij Szczerbak wyznał, że uważa za jeden ze szczęśliwych momentów życia chwilę, gdy wziął do rąk książki Bohdana Horynia. Na zdjęciu, zrobionym w Ameryce, zobaczył trzech braci Hordyńskich, siostrę, matkę. Uświadomił sobie, że los ocalił dla nas tę sławną, utalentowaną rodzinę. Jednym z pasji Swiatosława Hordyńskiego było zdobienie cerkwi. Na tych anielskich skrzydłach wznosił się do wysokiego nieba poezji i sztuki. Jego wspaniałe malowidła w Rzymie, w kościele przy Watykanie, w wielu cerkwiach Ameryki, w jednej z ukraińskich cerkwi — to niezwykłe dziedzictwo, które łączy go ze sztuką wieczną, sztuką chrześcijańską. Ozdobił 50 cerkwi w 16 krajach świata! Najtragiczniejsze wydarzenia XX wieku nie ominęły go, ale zdołał zrealizować się w różnych dziedzinach sztuki. Był głuchy, lecz wychwytywał wszystkie słowa i wszystkie pojęcia epoki znacznie lepiej niż ci, którzy mieli doskonały słuch i wzrok. Przykład genialnego człowieka, artysty Hordyńskiego, świadczy o tym, jak wysokiej próby w swoim czasie na Ukrainie była elita. Bohdan Mykołajowycz doskonale opisuje tę rodzinę, środowisko, w którym dorastał Hordyński, jego artystyczny zakres. Znał nie tylko ukraińskich artystów, był zaznajomiony z twórczością Picassa, Modiglianiego… Bywał w Paryżu, znał poezję Apollinaire'a. To wzorzec europejskiego Ukraińca, jakim był. Był artystą elitarnym, ale tworzył także kulturę masową wysokiego poziomu: pocztówki, znaczki, plakaty, okładki książek. Jurij Szczerbak podzielił się skojarzeniami, jakie nasuwały mu się przy lekturze tomów Mychajła Horynia. Znał ludzi bliskich Hordyńskiemu, na życiowych drogach krzyżował się z ludźmi z jego kręgu, którzy mu pomagali. Bohdan Horyń szczegółowo opisuje epokę, czyni to obiektywnie. Nie narzuca swojej opinii, nie jest dydaktyczny, lecz spokojnie komentuje wydarzenia. To bardzo dobrze — do takiego wniosku doszedł Jurij Szczerbak. Jurija Szczerbaka, podobnie jak innych mówców, uderzył opis obozów DP (osób przemieszczonych) w Niemczech Zachodnich. W tych obozach znaleźli się Ukraińcy, którzy nie chcieli wracać do ojczyzny, do sowietów. Anglicy i Amerykanie dziwili się temu, bo nie zaznali wszystkich „uroków” krwawego totalitarnego bolszewickiego systemu. Ukraińcy pokazali niepojęty cud: w Monachium stworzyli Ukraiński Wolny Uniwersytet z profesorami, Akademię Nauk, instytut rolniczy. Zorganizowali tam szkoły, gimnazja, zbudowali cerkiew prawosławną i katolicką, mieli artystów, śpiewaków, nawet zorganizowali
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
