Strona · s. 13strona oryginału ↗
Spowiedź Mamusinej Wiśni
Слово Просвіти, №23 за 2018 рік
Jarema HOJAN, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Kontynuacja. Pocz. w nr 22 z 2018 r. „Jestem twoją kozaczką, Ukraino!” „Jestem twoją kozaczką, Ukraino!” — śpiewała na cały świat Raisa Kyryczenko i tak nazwała swoją cudowną książkę z podziękowaniem dla pisarza Anatolija Mychajłenki za pomoc w zapisaniu spowiedzi o przeżytym i wyśpiewanym. Stoi w pełnej okazałości na skrzydełku książki cudowna piękność Raisa Kyryczenko w blasku luksusowych ogrodów. Kwitnie połtawskimi wzorami jej śnieżnobiała bluzka, świętością pierwszej barwy niebieskiej tęczy — czerwonej! — gra w słońcu naszyjnik, jak wyświęcony w raju chór wisienek. Jasne anielską świętością oblicze Ukrainki jest wzniośle zwrócone do ludzi i jaśnieje przeczystą miłością prawej córki narodu, a łagodnie wzniesiona w boski błękit prawa ręka ze skierowanymi w niebo pięcioma delikatnie czułymi palcami, niczym cudownymi muzycznymi strunami, niesie w wyzwoloną słońcem przestrzeń, gdzie włada wolność, jej unikalny głos i dumę rodzinnej ziemi. Rozwijam książkę — drogi mi prezent-relikwię ze „Świetlicy Raisy Kyryczenko”, który zawitał do mojego domu na dzień urodzin, w zenicie słonecznego lata, akurat w dzień Świętych Apostołów Piotra i Pawła, i widzę autograf, pisany ręką połtawianki Wiktorii Sribnej, jak światełko od mojej „Spowiedzi przed listem”, opublikowanej w gazecie „Słowo Proświty”: „Wielkiemu Ukraińcowi i Patriocie Jaremie Petrowyczowi Hojanowi od ziomków „księżnej ukraińskiej pieśni” Raisy Kyryczenko. Serdecznie, z miłością, Bożego Błogosławieństwa. Wielu lat!!!” Czytam święte proświtańskie słowo, słucham pieśni ukraińskiej księżnej Raisy Kyryczenko, oświetlonej trzema orderami sławnej kijowskiej Księżnej Olgi ze starego europejskiego Państwa Ukraińskiego — Rusi Kijowskiej — i kłaniam się wypisanym słowom nauczycielki Wiktorii Sribnej, bo te słowa, jak i pieśni, płyną ze Spowiedzi Mamusinej Wiśni. Pieśń ukraińska jest wieczna, jak dusza narodu. Pieśń ludowa, słowo ludowe ocaliły naród. Śpiewa duszą Raisa Kyryczenko i dumnie przemawia na cały świat: „Jestem twoją kozaczką, Ukraino!” Słucham i zwrócę się w tej spowiedniczej chwili do wspomnianej już tutaj książki Anatolija Paszkewycza „Mamusina wiśnia” i pieśniarskiej perły narodu, którą kompozytor Anatolij Paszkewycz i poeta Dmytro Łucenko stworzyli, a sławna Raisa Kyryczenko wyśpiewała-wymodliła. I tak rodzinną trójcą zeszli się świętować przy Mamusinej Wiśni, która matczyną miłością objęła ich, jak Mama przygarnia swoje dzieci, — kompozytor Anatolij Paszkewycz i śpiewaczka Raisa Kyryczenko zostali pierwszymi laureatami ustanowionej literacko-artystycznej nagrody imienia Dmytra Łucenki „Jesienne złoto” i zapalili w wiśniowym kwitnieniu gwiazdę dzieciństwa, gwiazdę pamięci.
Książka ta — „Mamina wiśnia” — to nieskalany płatek z maminej wiśni, która wyrosła na Ukrainie, a z wiśniowego sadu koło chaty widać ją na cały świat. Książka ta — to rajska kołyska maminej pieśni, która na Ukrainie święciła się, a z wesołych okien białej chaty usłyszał ją cały świat. Książka ta — to żywa kropla maminej miłości, która z serca spadła na rodzimą ziemię Ukrainy, a miłość ta dla jej dziecka jest wielka jak jasny świat. Miłość matki — to wielki cud na ziemi, który wyłania się z wieczności bytu i nie opuszcza dziecka aż do śmierci. Jest ona cudotwórcza, jak to biblijne ziarno gorczycy, które Jezus Chrystus w przypowieści opowiedzianej swoim uczniom porównał do Królestwa Niebieskiego. Malutkie to ziarenko, najdrobniejsze ze wszystkich ziemskich nasion, a pewien człowiek wziął i posiał je na swoim polu. I kiedy z tego ziarna wyrośnie pęd, i wyrośnie, i stanie się drzewem, to gałęzie wypuści tak wielkie, że ptactwo niebieskie będzie przylatywać i gnieździć się w jego gałęziach. Rośnie drzewo matczynej miłości, rośnie i rozrasta się dzień po dniu, lata po latach, korzeniami coraz szczodrzej brata się z ziemią i daje siłę dzieciom, a koroną modli się do nieba i daruje dzieciom światło. I choć dzieci same już nie są młode, to w gałęziach maminego drzewa są małe jak ziarnko gorczycy, bo dla matek zawsze jesteśmy dziećmi. I ma to drzewo czarowną osobliwość — buja wieczną zielenią, i daj Boże, aby na nim nie zwiędnął żaden listek, bo miłość matczyna jest jak anioł stróż całego rodu. I nawet z siwej wieczności widzi mama swoje dzieci, wnuki, dalekich potomków i chroni ich w promiennym drzewie miłości. A ze słonecznego matczynego nimbu wyłania się nam dzieciństwo, jak najlepszy na świecie kolorowy sen. I wypływa ze złocistych mgieł mamine uśmiech, jak wesoły rożek młodego księżyca, i słowo żarliwej modlitwy klęczy przed obrazami, i siostrzyczka-pieśń na skrzydłach wysokiego głosu lata pod białym sufitem chaty, i machają skrzydłami wyszywane ręczniki ze ścian, jak rajskie ptaki, i wielkanocna baba, dopiero co wyjęta z pieca, lśni na maminych rękach jak słońce, a wiśnia przytuliła się do okna i zagląda w szybę każdym listkiem, każdym płatkiem, jakby zeszła z niebios, by na ziemi chronić ojczystą chatę. Wiśnia, niczym dusza, świeci koło ukraińskiej chaty. Wiśnia — to strażniczka świętego spokoju rodziny, chrzci nas przed snem i o świcie, błogosławi w drogę i, stając na palcach, wiecznie wypatruje nas zza wierzchołka dachu w dalekich polach, i obejmuje giętkimi gałęziami, jak własne dzieci — listkiem pogładzi, płatkiem białym jak śnieg pocieszy, wiśnią obdaruje. Wiśnia — to matka, która stoi pod niebem Ukrainy, przyłożyła rękę do czoła i patrzy spod dłoni na słońce, i wypatruje w błękitnych niebiosach lepszego losu dla swoich dzieci. To nie krople rosy i deszczu lśnią na liściach, to łzy drżą na rzęsach — łzy radości i smutku. I nie wysuszą ich ciepłe promienie i błękitne wiatry, i nie wytrzeć ich, bo łza oczyszcza duszę. To nie białe płatki wiśniowego kwiatu spadają na ziemię śnieżną zawieją, a posiwiałe od trosk mamine dni, bo matka wzięła wszystkie boleści rodziny na swój młody kwiat. To nie ciemnoczerwone wiśnie pośród zielonych liści, obmyte świtową rosą, grają w tęczowych barwach, a mamine radość kwitnie nad ziemią w błękitno-złocistej mgle. I cały ten plon radości z maminego drzewa — dla całego rodu: wiśnia, jak mamine opuszki palców, dwie wiśnie i trzy wiśnie razem — jak palce prawej ręki, złożone do chrztu, pięć wiśnie — jak mamine dłoń, której dotyk do końca życia będziemy czuć na swoim czole. Lecz radość urywa się, niczym najlepsza struna w skrzypcach w chwili wesołej, radosnej melodii, i tylko przejmująco-żałosny dźwięk, raniąc serce, długo kwili nad ziemią, póki znów nie stanie się pieśnią. Nadchodzi w pełni szczodrego lata smutna godzina, kiedy mama wychodzi za próg chaty w wieczną drogę, a ich ziemski ślad świeci w niebiosach, a w sadzie białym kwiatem płacze mamine wiśnia. Łza żywa — ze łzy narodziła się pieśń i kontynuuje mamine życie. Łza żywa — ze łzy zeszło słowo i chroni w sobie mamine życie. Łza żywa — ze łzy wykiełkowała książka „Mamina wiśnia”, a w niej świeci mamine życie. ...Była smutna godzina. Dom poety Dmytra Łucenki opłakiwał swojego gospodarza, a dusza jego smutno patrzyła z wiecznej drogi, zbolała słuchała słów pożegnań i zasmucona milczała razem z pieśniami, które zleciały się z całej Ukrainy, by wspomnieć swojego ojca. Bielała zima, odchodziły święta Bożego Narodzenia, ludzie poświęcili na święto Jordanu wodę i kropili chaty, aby dobry duch chronił je na ziemi, a w słonecznym przedwieczorzu złociły się krzyże Ławry Peczerskiej, i ich błogosławiony znak świecił w domu, który płakał za ochrzczoną duszą. Smucił się fortepian i nie było teraz na świecie takiej siły, która mogłaby podnieść jego ciężką pokrywę i na rodzinnych akordach dać skrzydła pieśniom, i nie było, zdawałoby się, takich pieśni, które mogłyby pocieszyć w godzinie żalu. Ale nie — była jedna taka pieśń, jedna jedyna pośród swoich sióstr. Milczała żałośnie, lecz jej głos na cichej żałobnej fali słyszeli pod sercem wszyscy. Brzmiała w słowie, drżała w łzie, modliła się w milczeniu, białym szronem i siwym smutkiem wyglądała z każdego kąta chaty i szukała gospodarza, i wołała go kędzierzawymi gałęziami ze wszystkich czterech stron świata, i uważnie w oczy zaglądała, i słuchała... Pochyliła się w żałobie mamine wiśnia w sadzie. Żalem owinięte wieczne drzewo ukraińskiej pieśni. Upadł z pachnącej kwitnącej gałązki jeden listek, jeden posiwiały kwiat — i sierocy zapłakał wiśniowy kwiat. Upadł liść na ziemię, a ziemia przyjęła go jak własnego syna. Biały płatek łzą zaświeci na mogile, a w niebosiężnej koronie pieśniarskiego drzewa szumieć będą chorałem pamięci jego pieśni. Zabolało pod korzeniem wiśni, która wyrosła z połtawskich czarnoziemów w ojcowskim sadzie Berezowej Rudki. Zakłuło pod sercem, zatęskniła dusza całego rodu poety, który wyszedł w świat z wiśniowej kołyski. Sześcioro dzieci wykołysała ta kołyska, a nad uczciwym i mądrym rolniczym rodem chyliła w błogosławieństwie gałęzie wiśnia koło chaty — pieśń narodu. Osierociała mamine wiśnia. Nie przyjdzie już do niej syn cichym krokiem po ziemi, a pieśnią przyleci w niebiosach pod błogosławieństwo białego kwiatu. Przyleci z Tarasowej góry nad Dnieprem, gdzie po raz pierwszy wybrzmiała ona na święcie Szewczenki. Zatrzymało się zmęczone serce poety i przyszło na wieczny spoczynek do serca miłej córeczki Laroczki, która została żyć w pamięci mamy i taty jako wieczna studentka: Czekam na twój powrót jak na cud, a cudów takich, wiem, nie bywa. Nieukojony ból straty, nikt nie wraca z wiecznej drogi, lecz pozostaje bogaty talent kochania ludzi, paląca łza i nieukojona pieśń: Lecz nie ucieszy lata Dusza moja młoda — Płacze teraz białym kwiatem Mamina wiśnia w sadzie. Pieśń „Mamina wiśnia” już oddychała w chacie, tylko głosu jej jeszcze nie było słychać. Zapadła długa pauza, jak w muzyce. Nikt nie odważał się zabrać głosu, bo wszyscy rozumieli, że po tej pauzie musi stać się coś bardzo ważnego w tej żałobnej spowiedzi. Siedzieli, milczeli, wspominali każdy coś swojego, serdecznego o gospodarzu domu, i nikt nie odważał się przerwać milczenia, bo przeczucie podpowiadało, że w tym czasie poeta może przemawia do każdego z nas, a my słuchamy w sobie jego melodyjnego głosu: „Powiem wam, że nie ma pewnie takiego poety i kompozytora, który nie poświęcałby matce swoich najlepszych wersów — słyszałem jakby z dalekiego słonecznego poranka dobre słowa poety, który lubił witać się: „Dzień dobry, dobry człowieku!” — Bo matka przelewała w nas swoją radość i swoją nadzieję w kołysankach, bo matka błogosławiła nas w daleką drogę, kiedy dorastaliśmy i szliśmy w szeroki świat, bo matka w krzykach czekała na nasze listy z frontu, bo matka z miłością i łzami witała mnie wtedy, kiedy ja, ranny, wracałem ze szpitala do domu w swoją rodzinną wieś Berezową Rudkę, co na Połtawszczyźnie. Poświęciłem matce niemało pieśni, a między nimi pewnego szczęśliwego dnia narodziła się „Mamina wiśnia”. Przypomniałem sobie swoją rodzinną wieś, swoją chatę, sad i tam, w sadzie, maminą wiśnię. Stamtąd szedłem w szeroki świat. Przy bramie wiśnia żegnała mnie pachnącym kwiatem i płakała tak, jak i matka płakała, kiedy wyjeżdżałem z rodzinnej wsi. Wiśnia witała mnie i wtedy, kiedy wracałem, a mamy już nie było. Przyjechałem kiedyś do domu, był maj, przekwitała mamine wiśnia. Dlaczego mamine? Bo zawsze mama rwała z niej pierwsze wiśnie i częstowała nas. My tę wiśnię tak nazwaliśmy — mamine wiśnia... I oto stałem, widziałem, jak drzewo roniło na ziemię pachnący kwiat, i białe płatki wydały mi się łzami, i narodził się we mnie wiersz. Ale nie od razu i nie szybko stał się pieśnią, bo pieśń — to słowa i muzyka. A muzyka, którą napisał mój przyjaciel, utalentowany kompozytor-pieśniarz Anatolij Paszkewycz, — jest cudowna. Serdeczna muzyka. Myślę, że o matce właśnie takie trzeba pisać, śpiewać, mówić, kochać ją i wiecznie czcić — całym sercem. Bo wszyscy my — jesteśmy dziećmi naszych matek”. Westchnęła cisza — zza stołu wstał Anatolij Paszkewycz, milczący i niespokojny, i z jego żalu wyrastała mamine wiśnia, którą we dwóch z przyjacielem Dmytrem Łucenką posadzili dla Ukrainy. Poeta i kompozytor napisali wiele pięknych pieśni, które pokochali ludzie: i „Chata moja, biała chata”, i „Oj ty, nocko”, i „Lubczyk”, i „Ojcowskie serce”, i „Gęsi leciały”. Ale Anatolij Paszkewycz na pogrzebie przyjaciela wspomniał tylko jedną — „Maminą wiśnię”, wspomniał w najcięższej chwili życia, kiedy dzieci chcą, by usłyszała je matka. Wiśnia rośnie i koło ojcowskiej chaty nad cicho płynącą Słuczą, gdzie wykołysała się pieśń Anatolija Paszkewycza, i wojna nie zdołała wypalić jej duszy. A w schronieniu wiśniowych gałęzi kwitną pod oknami chaty czerwone tulipany, które zasadziła matka. I szczęśliwie było kwiatom i wiśni czuć ciepłe mamine ręce. Anatolij Maksymowycz podszedł do fortepianu, który żałosnym milczeniem czcił pamięć gospodarza, dotknął ciemnej chłodnej powierzchni, budził wspomnienie z dawno minionych dni: — Tutaj, w tym właśnie miejscu, my z Dmytrem Omelianowyczem sadziliśmy pewnej nocy „Maminą wiśnię”, ścieliliśmy jej swoje ukraińskie dusze, a niebem niech będzie jej miłość naszych matek. Pieśń przyjęła się w tym domu, rozbudziła cały wielki budynek i weszła do każdego domu, gdzie jej nawet nie oczekiwano o tak późnej godzinie, więc niech ona i dzisiaj zaświeci, jak żywa dusza przyjaciela... Nacisnął klawisz magnetofonu, który sierocy tulił się na fortepianie — i w chacie rozkwitła mamine wiśnia, i zapłakała białym kwiatem za prawą duszą... Czerwono zachodziło słońce, odpływał w wieczność jeszcze jeden dzień życia, a jutro znów nadejdą kłopotliwe dni powszednie i w zgiełku życiowym przyćmią światło zgasłej gwiazdy, i zapomni się wszystko, co smuciło się i mówiło w żałobną godzinę.
Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
